148. löggjafarþing 2017–2018.	Prentað upp.

Þingskjal 1087 — 185. mál.	Texti felldur brott.

2. umræða.

Nefndarálit með breytingartillögu

um frumvarp til laga um breytingu á lögum um mannvirki, nr. 160/2010,
með síðari breytingum (stjórnsýsla við mannvirkjagerð o.fl.).

Frá umhverfis- og samgöngunefnd.

Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hafstein Pálsson og William Frey Huntingdon-Williams frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, Guðjón Bragason og Tryggva Þórhallsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Hildi Bjarnadóttur frá Hafnarfjarðarbæ, Eystein Haraldsson frá Garðabæ, Ástbjörn Þorvarðarson frá Mosfellsbæ, Svein Björnsson frá Reykjanesbæ, Örn Sigurðsson frá Reykjavíkurborg, Jón Ben Einarsson og Guðnýju Elías
dóttur frá Félagi byggingarfulltrúa, Friðrik Ágúst Ólafsson og Björgu Ástu Þórðardóttur frá Samtökum iðnaðarins og Björn Karlsson og Jón Guðmundsson frá Mannvirkjastofnun.

Nefndinni bárust umsagnir frá Eyþingi – Sambandi sveitarfélaga á Norðurlandi eystra, Fé
lagi byggingarfulltrúa, Garðabæ, Hafnarfjarðarbæ, Hrunamannahreppi, Hvalfjarðarsveit, In
spectionem, Ísafjarðarbæ, Málarameistarafélaginu, Mosfellsbæ, Reykjanesbæ, Sambandi ís
lenskra sveitarfélaga, Sambandi sveitarfélaga á Austurlandi, Samtökum iðnaðarins, Sam
tökum sunnlenskra sveitarfélaga, Skaftárhreppi, Skútustaðahreppi, Sveitarfélaginu Ölfusi, Sveitarfélaginu Skagafirði og Umhverfis- og tæknisviði uppsveita, Laugarvatni.

Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á mannvirkjalögum, nr. 160/2010, sem hafa það að markmiði að lækka byggingarkostnað og einfalda stjórnsýslu við mannvirkjagerð.

Nefndin telur mikilvægt að leitað sé leiða til að einfalda stjórnsýslu og eftirlit með fram
kvæmdum, þó án þess að vikið sé frá gæðakröfum. Því telur nefndin frumvarpið að mörgu leyti til bóta.

Faggilding.

Með frumvarpinu eru gerðar breytingar á a-lið 1. málsl. 2. tölul. ákvæðis til bráðabirgða, þ.e. að krafa ákvæðisins um faggildingu vegna áfangaúttekta verði felld niður. Engar breyt
ingar eru gerðar á tímamarki ákvæðisins og hafa Mannvirkjastofnun og byggingarfulltrúar því að óbreyttu frest til 1. janúar 2019 til að afla sér faggildingar til að yfirfara séruppdrætti og framkvæma öryggis- og lokaúttektir. Þá er í b-lið 1. málsl. 2. tölul. ákvæðisins kveðið á um að Mannvirkjastofnun og byggingarfulltrúar hafi frest til 1. janúar 2020 til að afla sér fag
gildingar til að yfirfara aðaluppdrætti.

Allir umsagnaraðilar gerðu miklar athugasemdir við kröfu laganna um faggildingu og áhrif gildistöku hennar um næstu áramót, m.a. að krafan mundi hafa veruleg áhrif á fjárhag og stjórnsýslu embætta byggingarfulltrúa. Samband íslenskra sveitarfélaga bendir á að ef öll embætti byggingarfulltrúa á landinu, 54 talsins, öðlast faggildingu muni upphafskostnaður þeirra mjög varlega áætlað nema 50 millj. kr. og árlegur kostnaður að minnsta kosti 25 millj. kr. Viðbúið sé að fá ef einhver embætti muni sækja um faggildingu sem muni að líkindum leiða til fákeppnismarkaðar fyrir faggilt byggingareftirlit. Vandséð sé að krafan um faggild
ingu muni ekki leiða til aukins kostnaðar fyrir húsbyggjendur hvort sem úttektir verði á hendi faggiltra byggingarfulltrúa eða faggiltra skoðunarstofa. Bent var á að í nágrannalöndum okkar er ekki gerð krafa um að eftirlitsaðilar í byggingariðnaði hafi faggildingu. Þar sem gerð sé krafa um óháða úttekt snúist hún um að úttektin sé gerð af óháðum aðila en ekki að sá aðili hafi faggildingu. Nefndin leggur áherslu á að eftirlit með framkvæmdum sé með þeim hætti að það sé vandað, skilvirkt og tefji ekki framkvæmdir. Þá beri að gæta þess að kostnaður vegna eftirlits sé hóflegur í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnar frá 28. maí 2015 um ráð
stafanir til að greiða fyrir gerð kjarasamninga og aðgerðaáætlun stjórnvalda í húsnæðismál
um, dags. 2. júní 2017, um lækkun byggingarkostnaðar og einföldun stjórnsýslu við mann
virkjagerð, en sú yfirlýsing var ástæða endurskoðunar laga um mannvirki líkt og fram kemur í greinargerð frumvarpsins. Fyrir nefndinni kom ítrekað fram að krafa laganna um faggild
ingu muni óhjákvæmilega leiða til gríðarlegs kostnaðarauka sem muni að endingu lenda á húsbyggjendum, hækka byggingarkostnað og þar með húsnæðisverð. Byggingarkostnaður er nú þegar hár hér á landi og verða allar reglur sem leitt geta til aukins kostnaðar að vera rökstuddar með fullnægjandi hætti. Að mati nefndarinnar hafa engin rök komið fram fyrir því að nauðsynlegt sé að ganga lengra hvað varðar byggingareftirlit hér á landi, þ.e. að krefj
ast faggildingar, en í þeim löndum sem við berum okkur saman við og hvað þá að faggilding taki til alls opinbers byggingareftirlits. Þá fær nefndin ekki séð að tilhögun þessi sé í sam
ræmi við sjónarmið um einföldun regluverks og lækkun byggingarkostnaðar.

Nefndin telur brýnt að fram fari heildarendurskoðun á ákvæðum laganna um faggildingu og beinir því til umhverfis- og auðlindaráðuneytis að meta hvort önnur leið sé raunhæfari miðað við þær athugasemdir sem fram hafa komið. Þar verði m.a. litið til þess hvort mark
miðinu sem lá að baki lögfestingu faggildingarkröfunnar, með mannvirkjalögunum árið 2010, um ákveðinn ramma utan um eftirlit og að opinberir eftirlitsaðilar og skoðunarstofur sitji við sama borð og lúti sömu reglum við framkvæmd eftirlitsins, verði t.d. náð með kröfu um úttekt óháðs þriðja aðila án faggildingar og/eða þeirri leið sem Norðmenn hafa valið að nýta ákvæði í Eurocode 0, viðauka B (sjá ÍST EN 1990:2002) um flokkun mannvirkja í þrennt eftir skilgreindri áhættu til að skilgreina þrjú stig af rýni hönnunar og eftirliti með framkvæmdum. Nefndin telur að sú leið að kveða á um stigskiptar matskröfur sem taki t.d. mið af stærð byggingar og vandastigi sé fýsilegur kostur sem nái fram markmiðum sem fag
gildingu var ætlað og tryggi skilvirkt eftirlit án hækkunar byggingarkostnaðar. Nefndin legg
ur því til að frestur a-liðar 1. málsl. 2. tölul. ákvæðis til bráðabirgða í lögum um mannvirki verði framlengdur um tvö ár og frestur b-liðar sama ákvæðis verði framlengdur um eitt ár. Með því er sama tímamark lögfest í báðum ákvæðum og gefst ráðuneytinu þar með svigrúm til að endurskoða öll atriði laganna sem varða faggildingu og leggja fram heildstæðar tillögur að breytingum sem taka tillit til framangreindra sjónarmiða og athugasemda hagsmunaaðila.

Séruppdrættir.

Fram kom að varasamt væri að fella niður kröfu um að allir séruppdrættir þurfi að liggja fyrir áður en byggingarleyfi er gefið út en slíkt skilyrði veitti ákveðið aðhald og hindraði að farið væri af stað með verk án þess að hönnunargögn væru frágengin og samþykkt. Þá væri hætta á því að útgefandi byggingarleyfis mundi missa nauðsynlega yfirsýn yfir framvindu verka. Nefndin áréttar að þrátt fyrir breytinguna er enn gerð sú krafa að ljúka þurfi allri hönn
un áður en framkvæmt er, þ.e. ekki má hefja framkvæmdir við verkþátt fyrr en séruppdrættir sem að honum snúa hafa verið lagðir fyrir leyfisveitanda og þeir áritaðir um samþykki. Leiðir breytingin til þess að framkvæmdaraðilar geta hafið framkvæmdir, t.d. grafið fyrir grunni byggingar án þess að séruppdrættir vegna hönnunar glugga liggi fyrir. Telur nefndin breyt
inguna til mikilla bóta enda er hún til þess fallin að auka sveigjanleika og koma í veg fyrir óþarfa tafir við upphaf framkvæmda auk þess sem hún getur leitt til lækkunar byggingar
kostnaðar.

Ábyrgðaryfirlýsingar.

Gerðar voru athugasemdir við tillögu frumvarpsins um að krefjast ábyrgðaryfirlýsinga frá færri iðnmeisturum en nú, þ.e. einungis verði gerð krafa um að slík yfirlýsing liggi fyrir frá húsasmíðameistara, múrarameistara, pípulagningameistara og rafvirkjameistara til að bygg
ingarleyfi verði gefið út. Ábyrgðaryfirlýsingar annarra iðnmeistara, að undanskildum blikk
smíðameistara, stálvirkjameistara, málarameistara og veggfóðrarameistara, ef um er að ræða byggingu íbúðarhúss, frístundahúss, bílskúrs eða viðhalds og viðbyggingar slíkra mannvirkja til eigin nota eiganda, þurfi hins vegar að liggja fyrir áður en vinna við viðkomandi verkþátt hefst. Bent var á mikilvægi þess að eftirfylgni með því að viðeigandi iðnmeistarar væru settir á verkið væri virk. Eftirliti væri verulega ábótavant og nauðsynlegt væri að efla það til að koma í veg fyrir að aðrir en fagmenn í viðkomandi iðn vinni verkið. Þetta ætti jafnframt við um mannvirki til eigin nota og því engin rök til nefndrar undanþágu. Nefndin telur breyting
una góða og til þess fallna að einfalda verkferla og draga úr kostnaði framkvæmdaraðila í upphafi verks. Þá er jákvætt að reynt sé að stemma stigu við því að iðnmeistarar séu skráðir ábyrgir fyrir verki til málamynda enda leiðir það til óþarfs kostnaðar og tvíverknaðar í stjórn
sýslu. Varðandi niðurfellingu á skráningarskyldu tiltekinna iðnmeistara, þ.e. blikksmíða
meistara, stálvirkjameistara, málarameistara og veggfóðrarameistara, á verk af tiltekinni stærðargráðu sem ætlað er til eigin nota eiganda bendir nefndin á að um óverulega verkþætti er að ræða með hliðsjón af viðkomandi mannvirkjum. Þá eru mannvirki sem eru 40 fermetrar eða minni ekki byggingarleyfisskyld en þar undir fellur meiri hluti bílskúra, viðbygginga og minni frístundahúsa. Enn verður heimilt að skrá alla iðnmeistara á verk, m.a. blikksmíða
meistara, stálvirkjameistara, málarameistara og veggfóðrarameistara, en afnám skráningar
skyldunnar mun leiða til einföldunar stjórnsýslu og lækkunar byggingarkostnaðar.

Áfangaúttektir.

Með frumvarpinu er lögð til sú breyting að byggingarstjóri, í stað byggingarfulltrúa, ann
ist áfangaúttektir í samræmi við ákvæði skoðunarhandbóka og skoðunarlista. Athugasemdir voru gerðar fyrir nefndinni við undanþáguheimild þessa ákvæðis en mælt er fyrir um að út
gefandi byggingarleyfis geti þrátt fyrir framangreint ákveðið að eftirlitsaðili, þ.e. byggingar
fulltrúi, Mannvirkjastofnun eða eftir atvikum skoðunarstofa, annist áfangaúttektir. Bent var á að undanþágan er víðtæk og gefur orðalagið ekki tilefni til að ætla að mat á þörf eða nauð
syn þess að eftirlitsaðili annist úttektir fari fram. Þá sé hætta á að túlkun þess verði ólík milli sveitarfélaga og eftir atvikum hætta á að henni yrði beitt í ríkara mæli en gert hefði verið ráð fyrir. Á fundi nefndarinnar kom fram að þær upplýsingar hefðu fengist á fundi umsagnaraðila með fulltrúa ráðuneytisins að tilgangur ákvæðisins væri að sveitarfélög gætu ákveðið að sjá um umræddar áfangaúttektir verkþátta, t.d. ef í ljós kæmi að byggingarstjóri hefði ekki staðið sig fyrr í ferlinu. Nefndin telur mikilvægt að slík undanþáguheimild sé til staðar en tekur undir framangreind sjónarmið um að nauðsyn sé að afmarka heimildina nánar og leggur til orðalagsbreytingu í því skyni.

Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi

BREYTINGU:

1.	Á eftir orðunum þrátt fyrir ákvæði 2. mgr." í 2. efnismgr. b-liðar 15. gr. komi: ef þörf þykir á og vegna vanrækslu byggingarstjóra.

2.	Við 17. gr.

a.	Í stað orðanna 1. janúar 2019" komi: 1. janúar 2021.

b.	Við bætist nýr liður, svohljóðandi: Í stað orðanna 1. janúar 2020" í b-lið 2. tölul. ákvæðis til bráðabirgða í lögunum kemur: 1. janúar 2021.

Ari Trausti Guðmundsson og Rósa Björk Brynjólfsdóttir skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara. Ari Trausti Guðmundsson telur að kröfur um faggildingu eftirlitsaðila í byggingar
iðnaði séu skynsamlegar til að tryggja gæði mannvirkja við íslenskar aðstæður. Rósa Björk Brynjólfsdóttir telur mikilvægt að ekki verði slakað á kröfum um faggildingu eftirlitsaðila í byggingariðnaði svo að gæði íslenskra mannvirkja verði tryggð.

Jón Gunnarsson, Vilhjálmur Árnason og Rósa Björk Brynjólfsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifa undir álitið skv. heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis.

Alþingi, 1. júní 2018.

Bergþór Ólason,

form., frsm.	Ari Trausti Guðmundsson,

með fyrirvara.	Líneik Anna Sævarsdóttir.
Hanna Katrín Friðriksson.	Karl Gauti Hjaltason.	Helga Vala Helgadóttir.
Jón Gunnarsson.	Rósa Björk Brynjólfsdóttir,

með fyrirvara.	Vilhjálmur Árnason.