152. löggjafarþing 2021–2022.

Þingskjal 900 — 345. mál.

Svar

menningar- og viðskiptaráðherra við fyrirspurn frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur
um samskipti við hagsmunaverði og skráningu þeirra.

1.	Hafa öll samskipti ráðherra og ráðuneytisins við hagsmunaverði frá 1. janúar 2021 verið skráð eins og kveðið er á um í 2. mgr. 4. gr. laga um varnir gegn hagsmunaárekstrum í Stjórnarráði Íslands, nr. 64/2020?

Skv. 2. mgr. 4. gr. laga um varnir gegn hagsmunaárekstrum í Stjórnarráði Íslands, nr. 64/2020, er stjórnvöldum skylt að skrá upplýsingar um samskipti þeirra og hagsmunavarða í samræmi við ákvæði upplýsingalaga, laga um opinber skjalasöfn og laga um Stjórnarráð Íslands. Upplýsingar um aðkomu hagsmunavarða og annarra einkaaðila að samningu stjórnarfrumvarpa skal tilgreina í greinargerð með þeim. Í 3. mgr. 1. gr. laganna er hugtakið hagsmunavörður skilgreint. Með hugtakinu er átt við einstaklinga sem tala máli einkaaðila gagnvart stjórnvöldum og leitast við að hafa áhrif á störf þeirra í atvinnuskyni. Með því að afmarka hugtakið við einstaklinga eru ýmis félagasamtök og fyrirtæki, sem í daglegu tali eru nefnd hagsmunasamtök, strangt til tekið undanskilin reglum 4. gr. en einstakir starfsmenn þeirra geta hins vegar borið skyldur samkvæmt ákvæðinu. Í skýringum við 4. gr. í greinar
gerð sem fylgdi frumvarpi því sem varð að lögum nr. 64/2020 segir eftirfarandi:

Markmið ákvæðisins er fyrst og fremst að í samskiptum hagsmunavarða annars vegar og handhafa framkvæmdarvalds hins vegar liggi fyrir að þeir fyrrnefndu séu að gæta ákveðinna einkahagsmuna, fyrir hönd annarra, gagnvart þeim síðarnefndu. Ákvæðið á því ekki við þegar einstaklingar gæta opinberra hagsmuna í samskiptum við aðra opinbera aðila, svo sem í samskiptum forstöðumanna ríkisstofnana við fagráðuneyti. Þá á ákvæðið heldur ekki við þegar einstaklingar gæta eigin hagsmuna gagnvart hinu opinbera. Til að mynda þarf fyrirsvarsmaður lögaðila, t.d. framkvæmdastjóri fyrirtækis, ekki að senda sérstaka tilkynningu um að hann gæti hagsmuna þess í samskiptum sínum við stjórnvöld. Annað gildir ef fyrirtækið ræður til sín á eigin kostnað einstakling sem hefur það hlutverk að hafa áhrif á störf stjórnvalda í þágu fyrirtækisins, hvort sem um er að ræða störf samkvæmt verksamningi eða ráðningarsamningi. Samkvæmt framangreindu er ljóst að tilkynningarskyldan mun einkum ná til svonefndra almannatengla, upplýsingafulltrúa einkaaðila og lögmanna, sbr. þó 4. mgr., og til einstakra starfsmanna lögaðila og fulltrúa hagsmunasamtaka sem hafa slíka og sambærilega starfsemi með höndum."

Í 2. mgr. 27. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, kemur fram að stjórnvöld skulu gæta þess að haldið sé til haga mikilvægum upplýsingum, m.a. um samskipti við almenning og önnur stjórnvöld, svo sem með skráningu fundargerða eða minnisblaða. Í lögum um opinber skjala
söfn, nr. 77/2014, kemur enn fremur fram að afhendingarskyldum aðilum samkvæmt lögunum er skylt að skrá mál sem koma til meðferðar hjá þeim á kerfisbundinn hátt og varð
veita málsgögn þannig að þau séu aðgengileg í samræmi við reglur sem Þjóðskjalasafni Íslands er falið að setja. Hvað Stjórnarráð Íslands varðar leiðir af 11. gr. laga nr. 115/2011 að ráðuneytum í Stjórnarráði Íslands er skylt að færa skrá um formleg samskipti og fundi, sem og óformleg samskipti ef þau teljast mikilvæg, milli ráðuneytanna sem og við aðila utan þess. Á grundvelli ákvæðisins hafa verið settar reglur um skráningu samskipta í Stjórnarráði Íslands, sbr. reglur nr. 320/2016, en þar segir að með óformlegum samskiptum sé átt við munnleg samskipti, þar á meðal símtöl og fundi, þar sem lýst er afstöðu eða veittar upplýs
ingar sem teljast hafa þýðingu fyrir mál sem er til meðferðar í ráðuneyti eða teljast mikil
vægar upplýsingar vegna málefna sem heyra undir ráðuneytið, enda komi afstaðan ekki fram í öðrum skráðum gögnum. Skrá skal hvenær samskiptin fóru fram, milli hverra og efni upp
lýsinga sem um ræðir.

Við vinnslu svars þessa var miðað við þau stjórnarmálefni sem menningar- og viðskipta
ráðherra ber ábyrgð á skv. 9. gr. forsetaúrskurðar um skiptingu starfa ráðherra, nr. 7/2022, sbr. 9. gr. forsetaúrskurðar um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, nr. 6/2022, á því tímabili sem fyrirspurnin nær yfir.

Ekki liggja fyrir upplýsingar um annað en að samskipti menningar- og viðskiptaráðherra og menningar- og viðskiptaráðuneytis við hagsmunaverði hafi verið skráð í málaskrá ráðu
neytisins í samræmi við ákvæði framangreindra laga. Þá má finna upplýsingar um fundi menningar- og viðskiptaráðherra með hagsmunavörðum í yfirliti yfir fundi ráðherra í opnum dagbókum.

2.	Hefur ráðuneytið ávallt gætt þess að kanna hvort hagsmunaverðir, sem ráðuneytið eða ráðherra á hverjum tíma hafa átt samskipti við frá 1. janúar 2021, hafi verið tilkynntir og skráðir skv. 3. mgr. 4. gr. laga nr. 64/2020 áður en þeir leituðust við að hafa áhrif á störf stjórnvalda?

Í 3. mgr. 4. gr. laga nr. 64/2020 er mælt fyrir um tilkynningarskyldu hagsmunavarða. Samkvæmt ákvæðinu er hagsmunaverði skylt að tilkynna um sig og hlutverk sitt áður en hann leitast við að hafa áhrif á störf stjórnvalda fyrir hönd einkaaðila. Af 7. gr. laganna leiðir að tilkynningu er rétt að beina til forsætisráðuneytis sem heldur skrá yfir þær en berist til
kynning til annars opinbers aðila, t.d. þess sem ætlunin er að hafa áhrif á, er rétt að framsenda hana til forsætisráðuneytis. Tilkynningin getur bæði lotið að því að hagsmunavörður gæti hagsmuna tiltekins einkaaðila í tilteknu afmörkuðu og fyrirliggjandi máli og að því að stöðu sinnar vegna gæti hagsmunavörður hagsmuna einkaaðilans í samskiptum sínum við stjórnvöld.

Þá er lögaðilum og félagasamtökum, samkvæmt sömu málsgrein, heimilt að senda tilkynn
ingu um einstaklinga sem sinna hagsmunagæslu í umboði þeirra. Í tilkynningu skal greina:

a.	nafn og kennitölu hagsmunavarðar,

b.	vinnuveitanda og starfsstöð,

c.	hlutverk, þ.e. fyrir hönd hvaða aðila hagsmunavörður kemur fram og helstu hagsmuni þeirra; taka skal fram hvort hlutverkið er viðvarandi eða tilfallandi og hvenær gert er ráð fyrir að því ljúki.

Skv. 4. mgr. 4. gr. skal hagsmunavörður tilkynna um þegar hann sinnir ekki lengur hags
munagæslu. Þá er kveðið á um það í 5. mgr. greinarinnar að þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. sé hagsmunavörðum ekki skylt að tilkynna um sig og hlutverk sitt vegna meðferðar mála á grundvelli stjórnsýslulaga. Samkvæmt framangreindu er það í höndum hagsmunavarða að tilkynna um hlutverk sitt áður en þeir leitast við að hafa áhrif á störf stjórnvalda.

Í lögum nr. 64/2020 er ekki gert ráð fyrir því að það hafi afleiðingar fyrir þá sem sinna hagsmunagæslu tilkynni þeir sig ekki sem hagsmunaverði. Markmið ákvæða laganna um tilkynningarskyldu hagsmunavarða og skráningu samskipta við þá er fyrst og fremst að auka gagnsæi um samskiptin. Komi einstaklingur fram sem hagsmunavörður gagnvart stjórnvöldum án þess að hafa tilkynnt um hlutverk sitt væri hins vegar rétt af stjórnvaldi að benda á tilkynningarskyldu þar um, sbr. 2. mgr. 14. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfs
manna ríkisins. Ekki hefur hingað til verið kannað kerfisbundið hvort þeir sem ráðherra eða ráðuneyti eiga í samskiptum við hafi verið tilkynntir eða skráðir samkvæmt lögum nr. 64/2020.

3.	Hefur ráðherra eða ráðuneytið í einhverjum tilfellum frá 1. janúar 2021 átt samskipti við aðila sem sinna hagsmunagæslu en höfðu ekki verið tilkynntir og skráðir sem hags
munaverðir skv. 3. mgr. 4. gr. laga nr. 64/2020 þegar samskiptin fóru fram? Ef svo er, í hvaða tilfellum og hvers vegna?

Á degi hverjum á menningar- og viðskiptaráðherra og starfsfólk menningar- og viðskipta
ráðuneytis samskipti við aðila sem sinna hagsmunagæslu af einhverju tagi. Opin dagbók ráðherra ber t.d. vott um það. Við vinnslu svars þessa var tekið saman hvaða samskipti hafa átt sér stað við hagsmunaverði sem hafa tilkynnt um það hlutverk sitt. Ekki liggja fyrir samanteknar upplýsingar um samskipti við aðila sem sinna hagsmunagæslu en höfðu ekki verið tilkynntir og skráðir sem hagsmunaverðir skv. 3. mgr. 4. gr. laga nr. 64/2020 þegar samskiptin fóru fram, jafnvel þótt þeim kunni að hafa verið það skylt. Sömu reglur gilda eftir sem áður um skráningu samskipta við slíka aðila óháð því hvort þeir hafi tilkynnt um sig og hlutverk sitt. Þannig var það ekki tilgangur laga nr. 64/2020 að leggja aukna skráningar
skyldu á stjórnvöld um samskipti við skráða hagsmunaaðila miðað við það sem almennt gildir um skráningu samskipta.

4.	Hvaða hagsmunaverði í skilningi laga nr. 64/2020 hefur ráðherra eða ráðuneytið átt samskipti við frá gildistöku laganna, hvenær, af hálfu hvaða aðila og um hvaða málefni?

Hér fyrir neðan eru öll samskipti sem ráðherra eða ráðuneytið hafa átt við skráða hags
munaaðila frá 1. janúar 2021 til loka febrúar 2022. Við vinnslu svarsins var miðað við þau stjórnarmálefni sem menningar- og viðskiptaráðherra ber ábyrgð á skv. 9. gr. forsetaúrskurðar um skiptingu starfa ráðherra, nr. 7/2022, sbr. 9. gr. forsetaúrskurðar um skiptingu stjórnar
málefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, nr. 6/2022, þegar fyrirspurnin var lögð fram á Alþingi, á því tímabili sem fyrirspurnin nær yfir.

Dagsetning	Hagsmunasamtök	Hagsmunavörður	Efni
7.1.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason	Minnisblað Íslandsstofu um stöðu ferðaþjónustunnar
14.1.2021	Bílgreinasambandið	María Jóna Magnúsdóttir	Græna orkan
15.1.2021	Samtök iðnaðarins	Sigurður Hannesson og Árni Sigurjónsson	Erindi til ríkisstjórnar varðandi kjötafurðastöðvar
18.2.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason og Gunnar Valur Sveinsson	Samráðsfundur um stofnun Ferðatryggingasjóðs
4.3.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason	Minnisblað um úrlausn skulda
vanda ferðaþjónustunnar
23.3.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Ágúst Elvar Bjarnason	Fyrirmyndaráfangastaðir
26.3.2021	Samtök verslunar og þjónustu	Benedikt S. Benediktsson	Faggildingarráð
6.4.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason	Ferðamálaráð
8.4.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason og Ágúst Elvar Bjarnason	Loftslagsaðlögun og ferða
þjónusta
27.4.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Gunnar Valur Sveinsson	Minnisblað um ábyrgð stjórn
armanna Ferðatryggingasjóðs

Dagsetning	Hagsmunasamtök	Hagsmunavörður	Efni
5.5.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Vilborg Helga Júlíusdóttir	UNWTO Alþjóðaferðamálastofnunin
10.5.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason	Neytendamarkaðssetning ferðaþjónustu
19.5.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason	Verkáætlun
19.5.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason	Öryggismál ferðamanna
12.6.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason og Vilborg Helga Júlíusdóttir	Stefnumörkun og ákvarðana
taka í ferðaþjónustu
28.6.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Vilborg Helga Júlíusdóttir	Ráðgefandi nefnd um rann
sóknaráætlun í ferðaþjónustu
2.7.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Gunnar Valur Sveinsson	Ferðatryggingasjóður
12.7.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Ágúst Elvar Bjarnason	Jafnvægisás ferðamála
20.8.2021	Neytendasamtökin	Brynhildur Pétursdóttir	Skaðabótatilskipun
14.9.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Ágúst Elvar Bjarnason og Jóhannes Þór Skúlason	OECD könnun um viðspyrnu ferðaþjónustunnar
15.9.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Gunnar Valur Sveinsson	Stjórn Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða
28.9.2021	Samtök verslunar og þjónustu	Andrés Magnússon	Stafrænn hæfnisklasi
4.10.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Baldur Sigmundsson	Skýrsla VSÓ ráðgjöf um álags
stýringu á ferðamannastöðum
5.10.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Baldur Sigmundsson	Minnisblað um sérstaka um
ræðu um gjaldtöku á ferða
mannastöðum
22.10.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason	Minnisblað um neikvæð áhrif landamæratakmarkana
11.11.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason og Ágúst Elvar Bjarnason	Öryggismál ferðaþjónustunnar

30.11.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Skapti Örn Ólafsson	Beiðni um ávarp á nýársfundi SAF, KPMG og ferðaklasans
9.12.2021	Neytendasamtökin	Breki Karlsson	Neytendamál – beiðni um fund
9.12.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason	Saman í sókn og Hefjum störf
17.12.2021	Hagsmunasamtök heimilanna	Ásthildur Lóa Þórsdóttir	Neytendamál – beiðni um fund
21.12.2021	Samtök verslunar og þjónustu	Andrés Magnússon	Fundur með ráðherra
6.1 .2022	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason	Hlutverk verkefnastjórnar um öryggismál
12.1.2022	Hagsmunasamtök heimilanna	Ásthildur Lóa Þórsdóttir og Matthildur Sigurgeirsdóttir	Samstarf við ráðuneytið um neytendavernd á fjármála
markaði
20.1.2022	Hagsmunasamtök heimilanna	Vilhjálmur Bjarnason	Neytendavernd á fjármálamarkaði
10.2.2022	Samtök ferðaþjónustunnar	Jóhannes Þór Skúlason	Aðgerðabinding stefnuramma um ferðaþjónustu til 2030