153. löggjafarþing 2022–2023.

Þingskjal 876 — 491. mál.

Svar

forsætisráðherra við fyrirspurn frá Jóhanni Friðriki Friðrikssyni
um skekkju í mannfjölda samkvæmt þjóðskrá.

Við vinnslu svarsins var óskað eftir upplýsingum frá Hagstofu Íslands að því er varðar 1., 3. og 4. tölul. og frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun (HMS) vegna 2. tölul. Svar þetta bygg
ist á upplýsingum sem bárust frá þessum stofnunum.

1.	Hvers vegna var mannfjöldi á Íslandi talinn minni samkvæmt þjóðskrá árið 2021 en í manntali Hagstofu Íslands fyrir sama ár, svo að skakkaði tæplega tíu þúsundum manna?

Í töflu að aftan er samanburður á mannfjölda samkvæmt þjóðskrá og manntali. Taflan er tekin úr frétt Hagstofu Íslands um manntalið sem birtist á vef hennar 14. nóvember 2022.

Eins og fram kemur í fréttinni munar mestu um einstaklinga sem flytja af landi brott án þess að tilkynna búferlaflutninga til Þjóðskrár Íslands. Því eru þessir einstaklingar með skráð lögheimili á Íslandi en hafa í raun ekki fasta búsetu á landinu. Úrtaksrannsóknir Hagstofunn
ar renna stoðum undir þetta misræmi.

Til að meta umfang þessa misræmis nýtir Hagstofan upplýsingar úr vinnumarkaðsrann
sókn og skráarupplýsingar til að framkvæma svokallaða lífsmerkjarannsókn. Búið var til töl
fræðilíkan sem tók mið af ýmsum þáttum á borð við kyn, aldur, fjölskyldustöðu, ríkisfang, menntun, komuár, tekjur og lengd tíma frá því að viðkomandi fékk síðast greidd laun.

Í ljós kom að fjöldi þessara þátta gagnaðist til að spá fyrir um rétta eða ranga skráningu í þjóðskrá og höfðu vinnu- og tekjutengdar upplýsingar mest áhrif. Niðurstöður líkansins voru þær að 7.701 einstaklingur hafi vanalega búsetu erlendis þrátt fyrir að vera með íslenskt lögheimili í þjóðskrá.

Annað helsta misræmi milli þjóðskrár og manntalsins má skýra með síðbúinni skráningu, t.d. ef einstaklingur flytur til útlanda í desember 2020 en tilkynnir flutninginn ekki fyrr en árið 2022. Í því tilviki er viðkomandi í þjóðskrá um áramótin 2021 en Hagstofan hefur mögu
leika á að gera leiðréttingu í manntalsgögnum vegna þess tíma sem leið milli viðmiðunardags og útgáfudags manntalsins.

2.	Hvaða þýðingu hefur skekkja þessi haft fyrir stjórnsýslu og greiningu á vegum hennar, t.d. að því er snertir húsnæðisþörf?

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun (HMS) hefur yfirfarið húsnæðisþarfargreiningu sína miðað við hugsanlegt ofmat mannfjölda. Niðurstaða stofnunarinnar er að óuppfyllt húsnæðis
þörf sé heldur minni en áður var talið þegar tekið hefur verið tillit til ofmatsins. Gangi spár um fólksfjölgun eftir verði eigi að síður svipuð þörf fyrir húsnæði næstu árin og fyrri grein
ing HMS gaf til kynna.

Ástæða þess að ekki dregur eins mikið úr þörfinni og hugsanlegt ofmat mannfjölda gefur til kynna er að fjölgun íbúa hefur verið umfram spá frá því að manntalið var gert og íbúða
þarfargreining er viðkvæmari fyrir breytingum en stöðu á tilteknum tíma.

Oftalning mannfjölda er ekki nýtilkomin en vísbendingar eru um að hún hafi aukist og það myndar skekkju í íbúðaþarfargreiningu. Helstu áhrifaþættir íbúðaþarfar eru fólksfjölgun og breytingar á samsetningu heimila.

3.	Í hvaða sveitarfélögum var skekkjan mest?

Í töflu 1 að aftan er sýndur munur á mannfjölda milli manntals og þjóðskrár eftir sveitarfé
lagi.

Mest prósentulækkun frá þjóðskrá til manntals var í Skagabyggð (20,7% eða 19 manns), Ásahreppi (19,6% eða 53 manns), Tjörneshreppi (16,1% eða 9 manns), Akrahreppi (13,8% eða 29 manns) og Eyja- og Miklaholtshreppi (13,4% eða 16 manns).

Mesta prósentuhækkun var í Skorradalshreppi (16,7% eða 11 manns), Grímsnes- og Grafningshreppi (15% eða 74 manns) og Kjósarhreppi (10,4% eða 26 manns).

Tafla 1. Listi yfir sveitarfélög.
Nr. sveit
arfélags	Sveitarfélag	Þjóðskrá	Manntal	Munur	Prósentu
munur
Landið í heild	368.791	359.122	–9.669
0	Reykjavík	133.263	130.999	–2.264	–1,7
1000	Kópavogur	38.331	37.348	–983	–2,6
1100	Seltjarnarnes	4.715	4.572	–143	–3
1300	Garðabær	17.693	17.199	–494	–2,8
1400	Hafnarfjörður	29.686	29.012	–674	–2,3
1604	Mosfellsbær	12.589	12.300	–289	–2,3
1606	Kjósarhreppur	250	276	26	10,4
2000	Reykjanesbær	19.676	18.718	–958	–4,9
2300	Grindavík	3.539	3.421	–118	–3,3
2506	Vogar	1.331	1.285	–46	–3,5
2510	Suðurnesjabær	3.649	3.531	–118	–3,2
3000	Akranes	7.697	7.459	–238	–3,1
3506	Skorradalshreppur	66	77	11	16,7
3511	Hvalfjarðarsveit	647	632	–15	–2,3
3609	Borgarbyggð	3.758	3.613	–145	–3,9
3709	Grundarfjörður	862	813	–49	–5,7
3710	Helgafellssveit	66	62	–4	–6,1
3711	Stykkishólmur	1.196	1.162	–34	–2,8
3713	Eyja- og Miklaholtshreppur	119	103	–16	–13,4
3714	Snæfellsbær	1.679	1.578	–101	–6
3811	Dalabyggð	620	635	15	2,4
4100	Bolungarvík	958	910	–48	–5
4200	Ísafjarðarbær	3.794	3.697	–97	–2,6
4502	Reykhólahreppur	236	249	13	5,5
4604	Tálknafjarðarhreppur	268	252	–16	–6
4607	Vesturbyggð	1.064	1.023	–41	–3,9
4803	Súðavíkurhreppur	201	192	–9	–4,5
4901	Árneshreppur	42	37	–5	–11,9
4902	Kaldrananeshreppur	110	108	–2	–1,8
4911	Strandabyggð	435	404	–31	–7,1
5200	Skagafjörður	4.084	4.027	–57	–1,4
5508	Húnaþing vestra	1.222	1.165	–57	–4,7
5604	Blönduós	950	919	–31	–3,3
5609	Skagaströnd	470	431	–39	–8,3
5611	Skagabyggð	92	73	–19	–20,7
5612	Húnavatnshreppur	372	332	–40	–10,8
5706	Akrahreppur	210	181	–29	–13,8
6000	Akureyri	19.219	18.959	–260	–1,4
6100	Norðurþing	3.030	2.893	–137	–4,5
6250	Fjallabyggð	1.970	1.919	–51	–2,6
6400	Dalvíkurbyggð	1.855	1.746	–109	–5,9
6513	Eyjafjarðarsveit	1.097	1.025	–72	–6,6
6515	Hörgársveit	653	612	–41	–6,3
6601	Svalbarðsstrandarhreppur	441	428	–13	–2,9
6602	Grýtubakkahreppur	371	367	–4	–1,1
6607	Skútustaðahreppur	471	415	–56	–11,9
6611	Tjörneshreppur	56	47	–9	–16,1
6612	Þingeyjarsveit	852	815	–37	–4,3
6706	Svalbarðshreppur	94	93	–1	–1,1
6709	Langanesbyggð	504	476	–28	–5,6
7300	Fjarðabyggð	5.079	4.887	–192	–3,8
7400	Múlaþing	5.020	4.762	–258	–5,1
7502	Vopnafjarðarhreppur	653	608	–45	–6,9
7505	Fljótsdalshreppur	98	93	–5	–5,1
8000	Vestmannaeyjar	4.347	4.113	–234	–5,4
8200	Árborg	10.452	10.211	–241	–2,3
8401	Hornafjörður	2.387	2.276	–111	–4,7
8508	Mýrdalshreppur	758	723	–35	–4,6
8509	Skaftárhreppur	624	562	–62	–9,9
8610	Ásahreppur	271	218	–53	–19,6
8613	Rangárþing eystra	1.924	1.792	–132	–6,9
8614	Rangárþing ytra	1.740	1.664	–76	–4,4
8710	Hrunamannahreppur	822	799	–23	–2,8
8716	Hveragerði	2.778	2.699	–79	–2,8
8717	Ölfus	2.369	2.245	–124	–5,2
8719	Grímsnes- og Grafningshreppur	492	566	74	15
8720	Skeiða- og Gnúpverjahreppur	590	523	–67	–11,4
8721	Bláskógabyggð	1.144	1.140	–4	–0,3
8722	Flóahreppur	690	651	–39	–5,7

4.	Hver er ástæða þess að manntal er ekki framkvæmt árlega?

Manntal er kostnaðarsamt og umfangsmikið verkefni sem er hluti af samevrópsku átaki, en það er tekið í samræmi við lög og reglur sem settar hafa verið á Evrópska efnahagssvæð
inu. Samkvæmt þeim reglugerðum var gert skráarbundið manntal á Íslandi árin 2011 og 2021. Hins vegar er tímanleiki á birtingu manntalsgagna mikilvægur í nútímasamfélagi því að hann eykur notagildi gagnanna. Hagstofa Íslands vinnur að því í samstarfi við hagstofur í Evrópu að bæta um betur og stefnir að árlegu manntali frá miðjum yfirstandandi áratug.