153. löggjafarþing 2022–2023.

Þingskjal 1312 — 322. mál.

Svar

umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra við fyrirspurn frá Jóhanni Páli Jóhannssyni um val á söluaðila raforku til þrautavara.

Með úrskurðum úrskurðanefndar raforkumála í málum nr. 5/2021 og 9/2021 komst úr
skurðarnefndin að þeirri niðurstöðu að ákvæði reglugerðar um raforkuviðskipti og mælingar, nr. 1150/2019, þar sem mælt var fyrir um val Orkustofnunar á söluaðila til þrautavara, ætti sér ekki fullnægjandi stoð í raforkulögum, nr. 65/2003. Við því var brugðist með breytingu á reglugerð um raforkuviðskipti og mælingar með reglugerð nr. 599/2022. Þá er unnið að frekari endurskoðun á fyrirkomulagi vegna söluaðilaskipta raforku.

Með reglugerð nr. 599/2022 var gerð breyting á reglugerð um raforkuviðskipti og mæling
ar. Breytingin felur í sér að sé notandi ekki með gildan raforkusölusamning eða virka neyslu
veitu skuli dreifiveita setja viðkomandi í viðskipti við það sölufyrirtæki sem síðast var skráð á viðkomandi neysluveitu. Samtímis skal dreifiveita senda notanda skriflega viðvörun um stöðvun raforkuafhendingar. Hafi notandi ekki gert samning við söluaðila að 30 dögum liðn
um frá viðvörun er dreifiveitu skylt að stöðva raforkuafhendingu til viðkomandi notanda. Þannig kveður reglugerðin ekki lengur á um val Orkustofnunar á söluaðila til þrautavara og verður að meta svörin hér á eftir með tilliti til þess.

1.	Hve margir almennir notendur rafmagns voru settir í viðskipti við söluaðila raforku til þrautavara, sbr. 5. mgr. 7. gr. stofnreglugerðar um raforkuviðskipti og mælingar nr. 1150/2019 frá því að reglugerðin tók gildi 18. desember 2019 og þar til reglugerð nr. 599/2022 um breytingu á reglugerð nr. 1150/2019 um raforkuviðskipti og mælingar tók gildi 24. maí 2022? Óskað er sundurliðunar eftir mánuðum.

Orkustofnun gaf út leiðbeiningar um val á sölufyrirtæki raforku til þrautavara í maí 2020. Í kjölfarið hóf Netorka, fyrir hönd dreifiveitna, að setja almenna notendur í viðskipti við sölufyrirtæki raforku til þrautavara og var það gert fram á þetta ár. Á tímabilinu júní 2020 til mars 2022 höfðu rúmlega 20.000 almennir notendur verið settir í sjálfgefinn söluaðila
skipti til sölufyrirtækis raforku til þrautavara til að tryggja að ekki yrði rof á afhendingu raf
orku við skipti aðila á viðkomandi neysluveitu.

Einstaklingar	Fyrirtæki	Alls
2020
Júní	873	196	1.069
Júlí	833	176	1.009
Ágúst	883	167	1.050
September	1.136	194	1.330
Október	1.030	240	1.270
Nóvember	877	206	1.083
Desember	760	192	952
2021
Janúar	588	166	754
Febrúar	622	187	809
Mars	708	173	881
Apríl	639	143	782
Maí	724	152	876
Júní	752	192	944
Júlí	742	155	897
Ágúst	681	135	816
September	735	159	894
Október	706	135	841
Nóvember	749	151	900
Desember	704	199	903
2022
Janúar	569	162	731
Febrúar	505	119	624
Mars	562	151	713
Apríl	426	140	566
Alls	16.804	3.890	20.694

2.	Hver er markaðshlutdeild fyrirtækisins sem var valið söluaðili til þrautavara á smásölu
markaði raforku og hvernig þróaðist markaðshlutdeild þess á tímabilinu 2018 til 2022?

Upplýsingar um markaðshlutdeild eru ekki tiltækar. Rúmlega 206.000 neysluveitur voru í landinu árið 2021 en til sölufyrirtækis raforku til þrautavara voru fluttar rúmlega 26.000 veitur á tímabilinu júní 2020 til mars 2022. Það þýðir að sölufyrirtæki raforku hefur fengið um 13% af neysluveitum í viðskipti í gegnum þrautavaraleiðina en vitað er að fyrirtækið hef
ur ekki haldið þeim öllum í viðskiptum til lengri tíma.

3.	Hvers vegna ákvað ráðherra, með reglugerð um raforkuviðskipti og mælingar nr. 1150/
2019, að einu fyrirtæki skyldi veitt staða söluaðila raforku til þrautavara án þess að kveðið væri skýrt á um ábyrgð og skyldur fyrirtækisins gagnvart neytendum?

Samkvæmt reglugerðinni var því fyrirtæki sem bauð lægst verð hverju sinni veitt staða söluaðila raforku til þrautavara. Gjaldskrá fyrirtækja er breytileg og er því í ljósi þess breyti
legt hvaða fyrirtæki er með lægst verðtilboð á markaði. Söluaðili til þrautavara var því tíma
bundin staða sem var breytileg eftir því hvernig samkeppni á markaði þróaðist. Með þessari aðferð var mögulega hvati fyrir fyrirtæki til að lækka verð til að hljóta stöðu söluaðila til þrautavara. Í 4. gr. reglugerðarinnar er fjallað um skyldur sölufyrirtækja og þ.m.t. sölufyrir
tækja sem gegna stöðu söluaðila til þrautavara. 6. tölul. 2. mgr. greinarinnar fjallaði um skyldu sölufyrirtækis til að afhenda raforku til þrautavara.

4.	Fór fram mat á samkeppnisáhrifum fyrirkomulagsins áður en reglurnar voru settar? Taldi ráðuneytið það samrýmast sjónarmiðum um jafnræði og virka samkeppni að flytja þúsundir viðskiptavina á ári til eins fyrirtækis á samkeppnismarkaði að neytendum for
spurðum og veita fyrirtækinu þannig forgjöf umfram aðra aðila á markaði?

Markmið með reglugerðarbreytingunni var að efla neytendavernd og samkeppni á raforku
markaði með því að koma í veg fyrir að sölufyrirtæki sem hefðu tengsl við dreifiveitu væru sjálfkrafa sett í viðskipti þegar viðskiptavinur nýtti sér ekki rétt sinn til að velja sér sölu
fyrirtæki. Ljóst er að það hefur tekist þar sem ótengd og ný fyrirtæki á raforkumarkaði hlutu stöðu söluaðila til þrautavara og viðskipti vegna þeirra. Samkeppni er meira mælanleg á markaði en áður.

Markmið ráðuneytisins hafa ávallt verið skýr og þau snúast um að gæta hagsmuna neyt
enda og efla samkeppni á smásölumarkaði. Rík áhersla hefur verið lögð á þátt dreifiveitna í því að upplýsa neytendur um að velja sér raforkusala. Jafnframt hefur verið hugað að hag og öryggi neytenda með því að grípa þá sem ekki sinntu kallinu um að velja raforkusalann, en skilja þá ekki eftir rafmagnslausa, heldur úthluta þeim söluaðila til þrautavara til að brúa bilið. Neytandi á markaði var aldrei færður að honum forspurðum, heldur einungis þegar neytandinn, eftir margar ítrekanir, sinnti ekki eða svaraði ekki beiðninni um val á söluaðila. Sjónarmið um jafnræði og virka samkeppni voru höfð að leiðarljósi með því að hvetja til lægra raforkuverðs þar sem sá sem bauð lægst verð á markaði hlaut stöðu söluaðila til þrauta
vara. Öll fyrirtæki á raforkumarkaði höfðu því tækifæri til að öðlast stöðuna ef þau byðu lægsta raforkuverð.

5.	Hvernig samrýmdust reglurnar um val á söluaðila raforku til þrautavara lagaáskiln
aðarreglum stjórnarskrárinnar og lögmætisreglu stjórnsýsluréttar?

Með úrskurðum úrskurðarnefndar raforkumála í málum nr. 5/2021 og 9/2021 komst úr
skurðarnefndin að þeirri niðurstöðu að ákvæði 5. mgr. 7. gr. reglugerðar um raforkuviðskipti og mælingar, nr. 1150/2019, þar sem mælt er fyrir um val Orkustofnunar á söluaðila til þrautavara, ætti sér ekki fullnægjandi stoð í raforkulögum nr. 65/2003.

Með reglugerð nr. 599/2022 var gerð breyting á reglugerðinni sem felur í sér að sé notandi ekki með gildan raforkusölusamning eða virka neysluveitu skuli dreifiveita setja viðkomandi í viðskipti við það sölufyrirtæki sem síðast var skráð á viðkomandi neysluveitu. Samtímis skal dreifiveita senda notanda skriflega viðvörun um stöðvun raforkuafhendingar í samræmi við 3. mgr. 11. gr. Hafi notandi ekki gert samning við söluaðila að 30 dögum liðnum frá við
vörun er dreifiveitu skylt að stöðva raforkuafhendingu til viðkomandi notanda. Þannig kveð
ur reglugerðin ekki lengur á um val Orkustofnunar á söluaðila til þrautavara.

6.	Hvers vegna voru ekki gerðar ríkari kröfur til söluaðila raforku til þrautavara, svo sem um að hann seldi öllum viðskiptavinum sínum raforku á tilteknu verði eða verðbili meðan hann teldist söluaðili til þrautavara eða að smásöluverð til þrautavaraviðskipta
vina fylgdi breytingum á heildsölukjörum á tímabilinu?

Samkvæmt 7. gr. reglugerðarinnar var sölufyrirtæki valið eftir leiðbeinandi reglum sem Orkustofnun setur og taka þær m.a. mið af lægsta meðalverði til ákveðins tíma, samkvæmt nánari útfærslu Orkustofnunar. Orkustofnun var með þessar leiðbeinandi reglur í mótun á tímabilinu til að bæta úr vanköntum sem komu í ljós við framkvæmd þrautavaraviðskiptanna.

7.	Hver hafa viðbrögð stjórnvalda verið við kvörtunum vegna vals á söluaðila raforku til þrautavara og vegna viðskiptahátta fyrirtækisins og við úrskurðum úrskurðarnefndar raforkumála í málum nr. 1/2020 og 3/2020?

Með úrskurðum úrskurðarnefndar raforkumála í málum nr. 1/2020 og 3/2020 felldi úr
skurðarnefndin brott ákvarðanir Orkustofnunar um val á söluaðila til þrautavara sökum ann
marka á málsmeðferð. Með úrskurðum úrskurðarnefndarinnar í málum nr. 5/2021 og 9/2021 komst úrskurðarnefndin að þeirri niðurstöðu að ákvæði reglugerðar um raforkuviðskipti og mælingar, nr. 1150/2019, þar sem mælt var fyrir um val Orkustofnunar á söluaðila til þrauta
vara, ætti sér ekki fullnægjandi stoð í raforkulögum, nr. 65/2003. Við því var brugðist með breytingu á reglugerð um raforkuviðskipti og mælingar með reglugerð nr. 599/2022. Þá er unnið að frekari endurskoðun á fyrirkomulagi vegna söluaðilaskipta raforku.