breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2027 Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir sína framsögu hér fyrr í dag þar sem mælt var fyrir þessu máli um breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2027. Í umræðum hér í þingsal hefur frumvarpinu verið lýst sem skattahækkunarpakka ríkisstjórnarinnar og ég hygg að það sé nú réttnefni. Þetta frumvarp hangir auðvitað saman við fjárlögin sjálf. Það er óumflýjanlegt að fjalla ekki um fjárlögin samhliða umfjöllun um það efni sem hér er til skoðunar. Ég átti orðaskipti við hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra fyrr í dag og vitnaði þá til orða hæstv. forsætisráðherra, sem hún fór með hér þegar hún var í stjórnarandstöðu. Þau orð voru eitthvað á þessa leið: Sýndu mér fjárlögin þín og ég skal segja þér fyrir hvað þú stendur. Þetta eru orð að sönnu, upphaflega höfð eftir Joe Biden, fyrrverandi Bandaríkjaforseta, að ég held. Það er einfaldlega ekki nóg að vera með innihaldslausar yfirlýsingar, digurbarkalegar á köflum, heldur eru það í raun og veru verkin sem tala og hér liggja þau fyrir. Ég man eftir umræðum hér í fyrra, á síðasta þingi, um fjárlögin þar sem hæstv. fjármálaráðherra lýsti frumvarpinu sínu sjálfur sem svona litlausu plaggi. Þetta frumvarp er engu skárra, það er metnaðarlaust að öllu leyti. Leitast er við að ná hallalausum fjárlögum á grundvelli forsendna sem eru kannski býsna bjartsýnar. Ég mun víkja aðeins betur að því á eftir. En aðallega er markmiðinu náð með gríðarlegum skattahækkunum, hækkunum gjalda upp á 34,1 milljarð kr. Halli fjárlaganna, í það minnsta eins og þau voru samþykkt hér árið 2026, var 8,1 milljarður kr. í mínus en fjárlagafrumvarpið sjálft sýnir tæplega 5 milljarða kr. afgang. Batinn þarna á milli er algerlega brúaður með skattahækkunum, eingöngu með skattahækkunum. Afgangurinn er ekki afrakstur ráðdeildar eða hagræðingar í rekstri. Þvert á móti er verið að draga úr fjárfestingum og hækka skatta. Það er nú allur metnaðurinn sem er lagður á borð fyrir íslensku þjóðina. Ég tel rétt að fjalla fyrst um forsendur fjárlaganna og þeirrar vinnu sem hér er undir. Það er auðvitað þannig að óveðursskýin hafa hrannast upp yfir í innlendu efnahagslífi á undanförnum mánuðum og árum. Þannig hafa hagvaxtarhorfur, samkvæmt þjóðhagsspá Seðlabankans, lækkað. Áfram er búist við hækkandi verðbólgu og verulega auknu atvinnuleysi þegar líður á árið. Samandregið eru hér verri hagvaxtarhorfur, minni vöxtur einkaneyslu, hærri verðbólga og vextir og verulega aukið atvinnuleysi. Þetta eru þær aðstæður sem við erum að glíma við og eru undirliggjandi forsendum fjárlaganna sem við erum að skoða hér. Minnkandi umsvif í efnahagslífinu þýða bara að veltuskattarnir, eins og t.d. þeir sem við erum hér að líta til, munu skila minna í kassann en vonast var til. Það er alveg rétt að benda á að þessar forsendur fjárlaganna eru kannski þegar orðnar svolítið hæpnar. Hér er mikið lagt upp úr því að skila hallalausum fjárlögum, skila þessum afgangi, en aðilar á markaðnum trúa því ekki að ríkisstjórninni takist það. Í því sambandi vísa ég m.a. til greiningar Acro-verðbréfa, sem fjallað var um í Innherja á vísi.is, þar sem farið er yfir allar þessar aðstæður. Það er þessi mikli vilji til útgjaldaaukningar sem birtist til að mynda í tengingu bóta við launavísitölu. Það eru þessar skattahækkanir og sparnaðaraðgerðunum hefur ekki verið fylgt eftir í framkvæmd. Í því sambandi vil ég líka nefna það að eftirfylgni við framkvæmd fjárlaga er ekki nægjanleg. Það þarf ekki að hafa orð mín fyrir því heldur nægir þar að nefna minnisblað fjárlaga- og greiningardeildar fjármálaráðuneytisins þar sem farið var yfir það að samkvæmt lögum um opinber fjármál bæri forstöðumönnum að upplýsa ráðherra án tafar um frávik frá rekstraráætlun og hvernig fyrirhugað væri að bregðast við þeim. Lögin um opinber fjármál gera einfaldlega ráð fyrir þessu. En að mati greiningardeildarinnar eru vísbendingar um að þessum ákvæðum laganna sé ekki fylgt eftir og þau reynast óvirk með öllu í sumum tilfellum. Ég nefni þetta af ástæðu vegna þess að hér í umræðunni fyrr í dag kölluðu þingmenn stjórnarandstöðunnar einmitt eftir því að auknum upplýsingum um hvernig gjöldin væru að skila sér í ríkiskassann, til að mynda þessi umtalsverða hækkun vörugjalda sem var samþykkt í lok síðasta árs; hvort tekjurnar sem þessar gjaldahækkanir áttu að skila séu í raun og veru að koma inn í ríkissjóð. Þetta er auðvitað nokkuð mikilvægt því að í fjárlagafrumvarpinu eru dregnar upp margs konar sviðsmyndir, bjartsýnar og svartsýnar. En aðilar á markaði hafa farið yfir þetta allt saman og talið að meiri líkur séu á því að hin endanlega niðurstaða þessa fjárlagafrumvarps, og þá líka bandormsins sem við ræðum hér, verði ekki afgangur upp á 4,7 milljarða kr. heldur einmitt tap upp á 43 milljarða. Allt kemur þetta til vegna minni einkaneyslu, aukins atvinnuleysis, minni hagvaxtar o.s.frv. Og mér finnst það í raun og veru svolítið einkennandi fyrir þessa ríkisstjórn og fjármálastjórnina í landinu að á endanum, þegar öllu er á botninn hvolft, eru þetta einna helst einhvers konar excel-æfingar sem skila sér ekki í raun. Það var augljóst af umræðum hér fyrr í vor er varðaði fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar til næstu fimm ára þar sem þráast var við að uppfæra horfurnar í samræmi við nýjustu spár. Ekki mátti anda á excel-skjalið, það þurfti að sýna tölur sem ríkisstjórninni líkaði við. Það er heldur betur raunin í öllum þessum málum sem við erum að fjalla um. Ég ætla að fara stuttlega yfir nokkur atriði, ég hef svo sem ekki langan tíma, og þessa helstu þætti sem hér eru til skoðunar. Þar er af mörgu að taka. Í fyrsta lagi hefur bankaskattur verið nokkuð til umfjöllunar. Ég fylgdist með áhugaverðu málþingi Samtaka fyrirtækja í fjármálaþjónustu hér fyrr í morgun er fjallaði um efnið. Ég geri ráð fyrir því að það verði tekið til betri skoðunar hér á næstunni en hlutfallið hækkar um 0,1%. Mér þótti athyglisvert að heyra að þarna er hugmyndin sú að bankaskatturinn muni skila 6 milljörðum kr. í ríkissjóð en hagfræðingar hafa til að mynda metið áhrif skattahækkunarinnar á útlánagetu fjármálafyrirtækjanna og talið að það gæti numið 50 milljörðum, ef ég man rétt. Annað sem ég vil fjalla um sérstaklega er framleiðniviðmiðið sem skal lækka úr 1% í 0%. Hv. þm. Hildur Sverrisdóttir fór mjög vel yfir þetta atriði í andsvörum sínum við hæstv. fjármálaráðherra hér fyrr í dag og ég hvet alla áhugasama til að hlýða á það. Þetta er skattahækkun sem hver einasti einstaklingur á landinu með tekjur þarf að greiða, allar tekjutíundirnar. Það er þá í boði ríkisstjórnar sem sagði í aðdraganda síðustu kosninga að hún ætlaði ekki að hækka skatta á venjulegt vinnandi fólk eða hvernig svo sem það var nú orðað. En þetta er engu að síður niðurstaðan og áhrif þessa eru þau að allir einstaklingar sem eru með launatekjur þurfa að borga hærri skatta en ella. Þetta á að skila 3,1 milljarði kr. Það er því rétt, eins og kom fram í máli hv. þm. Hildar Sverrisdóttur, að ríkisstjórnin hefði einfaldlega getað sleppt þessu án þess þó að fjárlagafrumvarpið sjálft hætti að skila einhverjum afgangi, þ.e. það myndi enn þá skila afgangi. Ég hef líka velt þessum krónutöluhækkunum fyrir mér og hef átt í orðaskiptum um það. Það má reyndar skilja það sem svo, eftir gagnrýni undanfarinna daga á þessi áform ríkisstjórnarinnar, að nýtt hljóð sé komið í kútinn. Ríkisstjórnin, forsætisráðherra, virðist hafa opnað á einhvers konar tilslakanir, minni hækkanir krónutölugjalda en lagt var upp með í þeim frumvörpum sem hér eru til umfjöllunar. Sjálfum finnst mér það sæta nokkurri furðu, sérstaklega þegar það er einhvern veginn sett í samhengi við það að þríhliða viðræður við verkalýðsfélög og sveitarfélögin, eða aðila vinnumarkaðarins, skili árangri; að þá sé hæstv. forsætisráðherra opin fyrir því að minnka þetta eitthvað. Eðlilega hefði þetta samtal átt að eiga sér stað í vor eða sumar en það má svo sem geta sér þess til að þá hafi ríkisstjórnin verið upptekin í öðru. Ég sé að tími minn er að klárast en að endingu get ég ekki annað en fjallað um áform um að færa baðlón og gufuböð úr neðra þrepi í almennt virðisaukaskattsþrep. Þessi breyting á að skila 4 milljörðum, samkvæmt útreikningum ráðuneytisins. Það er æði sérstakt þegar litið er til þess að forystumenn ríkisstjórnarinnar, til að mynda hæstv. utanríkisráðherra, lýstu því yfir þegar þessi ríkisstjórn var mynduð, ef ég man rétt, á blaðamannafundinum þar sem þær tilkynntu um niðurstöður sínar að loknum samningaviðræðum, að þær ætluðu nákvæmlega alls ekki að gera akkúrat þetta, að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. En það varð einhvern veginn ofan á og það sem truflar mig kannski mest við þetta allt saman er það sama og birtist stundum í umræðum og skilaboðum frá þessari ríkisstjórn, þ.e. að hér sé um einhvers konar lúxus að ræða og þess vegna sé einhvern veginn minna mál að skattleggja þetta. En baðlónin eru eins og hver annar angi ferðaþjónustunnar og henni er ætlað að skila tekjum í þjóðarbúið og störfum. Þarna hafa aðilar ráðist í umfangsmiklar fjárfestingar. Þetta hefur verið þvílíkur vaxtarsproti fyrir ferðaþjónustuna víðs vegar um landið, bara um landið allt. En vegna þess að þessi baðlón hafa verið að skila afkomu þá kemur ríkiskrumlan og ætlar að sækja það. Það er mjög einkennilegt að horfa á þessar gjaldahækkanir sem nema tæpum helmingi af afkomu allrar greinarinnar. Afkoma allrar greinarinnar hefur verið 20 milljarðar kr. og hér er ríkiskrumlan að fara að taka 9 milljarða af því, ef ég man rétt, saman tekið. Frú forseti. Ég sé að tími minn er búinn þannig að ég læt staðar numið í bili.