breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2027 Frú forseti. Frú forseti. Hér erum við á degi tvö í umræðu um bandorminn svokallaða. Hér eru á ferðinni skattahækkanir ofan á skattahækkanir eins og ýmsir hafa komið inn á í umræðunni. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2027 kemur fram að krónutölugjöld og skattar ríkisins á næsta ári eiga að hækka í það minnsta um verðbólgu þessa árs eða 5,2% í stað þess að miðast við verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands, þ.e. 2,5%. Sjálfvirk verðtrygging eins og notuð er í fjárlagafrumvarpinu varðandi krónutölugjöld og skatta hins opinbera er langvarandi ósiður og mikilvægt verkefni að reyna að leggja slíkt af, sagði Þórarinn G. Pétursson, varaseðlabankastjóri peningastefnu, fyrir stuttu. Þetta eru orð að sönnu og ég gæti ekki verið þessu meira sammála. Af fjárlagafrumvarpi og bandormi má sjá og liggur fyrir að jöfnuði í ríkisfjármálum eigi að ná með hækkun skatta og gjalda en síður með hagræðingu í ríkisrekstri. Ég spyr: Af hverju er ekki aðhaldskrafan meiri í ríkisrekstrinum? Ég er þeirrar skoðunar að þessi aðferð sendi kolröng skilaboð út í samfélagið og ég óttast að verði þetta niðurstaðan þá viðhaldist verðbólgan og jafnvel hækki og það verði áfram háar verðbólguvæntingar. Þetta eru bara afar slæm skilaboð út í samfélagið. Síðan er lögð á það gríðarleg áhersla að fyrirtæki haldi aftur af verðhækkunum eins og frekast er unnt og það er fullkomlega eðlileg krafa. En þá verða ríkið og sveitarfélög að ganga á undan með góðu fordæmi og stilla gjaldskrám og skattahækkunum í hóf í samræmi við verðbólgumarkmið Seðlabankans, sem aldrei verður sagt of oft að er 2,5%, ekki 5,2%. Ríkisstjórnin að mínu viti sýnir hér afar slæmt fordæmi sem getur mögulega haft dómínóáhrif á allt samfélagið. Ég ætla að nefna dæmi aftur frá varaformanni peningastefnunefndar, Þórarni G. Péturssyni, varðandi samtöl sem hann hefur átt, með leyfi forseta: „Ég heyri það til dæmis bara á mínum samtölum við rekstraraðila í smásöluverslun að þegar þeir heyra þetta verða þeirra samtöl við birgja til dæmis ansi erfið. Menn segja: Ríkið er að hækka um 5,2 — af hverju ættum við þá að hækka um 2,5?“ Einmitt. Þetta er að mínu viti eitthvað sem verður að endurskoða. Það verður að endurskoða þetta til að allt hér fari ekki á hvolf. Við skulum skoða aðeins hvernig þetta kemur fyrir í þessum bandormi. Byrjum á sértækum tekjuöflunaraðgerðum. Það er bankaskatturinn, sem er sérstakur skattur á fjármálafyrirtæki, þar á að ná 6 milljörðum. Virðisaukaskattur á baðlón og heilsulindir, þar á að ná 4 milljörðum. Lækkun á virðisaukaskattsendurgreiðslu vegna íbúðarhúsnæðis úr 35% í 20%, þar á að ná 3,6 milljörðum. Svona getur maður talið áfram. Síðan eru það verðlagshækkanir á krónutölugjöldum og nefsköttum, 5,2% að lágmarki. Það er kílómetragjaldið, það er kolefnisgjaldið, áfengisgjaldið, tóbaks- og nikótíngjöld, bifreiðagjald, gistináttaskattur og innviðagjald, gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra, útvarpsgjaldið og svo jöfnunargjald raforku. Þannig að hér er ansi margt sem er að hækka. Mér láðist að nefna varðandi þessar sérstöku tekjuöflunaraðgerðir að það er einn liður sem mér virðist mjög falinn í frumvarpinu. Það er þetta 0% framleiðniviðmið í tekjuskatti einstaklinga. Þetta er skattur eða skerðing sem bitnar á öllum Íslendingum, öllum ríkisborgurum eða öllum sem þiggja laun hér á landi. Jú, þarna á að ná 3,1 milljarði kr. Þetta finnst mér ansi sérstakt. Það eru flokkar í þessari ríkisstjórn sem sögðu fyrir kosningar að hér ætti ekki að hækka skatta á vinnandi fólk, venjulegt vinnandi fólk. Hér er verið að hækka skatta á venjulegt vinnandi fólk. Höfum það á tæru. Síðan eru ýmsar aðrar hækkanir sem koma hér fram sem hefur lítið verið fjallað um í umræðunni, alla vega í þeim hluta sem ég hef verið viðstödd. Það er úrvinnslugjaldið. Þar er ýmislegt sem mér finnst athugunarvert. Þarna er verið að tala um miklu meiri hækkanir en 5,2%. Ég kem úr landsbyggðarkjördæmi, Norðvesturkjördæmi, og þar er mikið af bújörðum og búrekstri og ég sé hér að úrvinnslugjaldið á að hækka um rúm 92% í heyrúlluplasti. Ég ætla bara að nefna dæmi sem ég hef heyrt varðandi kostnaðarauka sem þetta hefur í för með sér fyrir t.d. kúabú með 130 nautgripi og um 40 kindur. Þetta getur haft þann kostnaðarauka í för með sér að þetta hækkar rekstrarkostnað um 120.000 kr. Það er bara hellingspeningur. Þetta er gert á einu bretti. Þetta er bara eitt dæmi. Það á líka að hækka gjald á umbúðir úr plasti um rúm 92%. Og svo er hérna 500% hækkun á sólarrafhlöður, stór raftæki, 173% hækkun. Þetta eru alveg rosalegar hækkanir sem ég tel að þurfi bara að skýra miklu betur, í það minnsta fyrir mér. Ég skil ekki hvernig þetta er réttlætanlegt. Síðan eru það hækkanir á eftirlits-, leyfis- og umsóknargjöldum og öðrum opinberum álögum þannig að það er verið að seilast ofan í vasa borgaranna, það er nokkuð augljóst. Ég verð að segja það að hvert sem ég fer þessa dagana þá skynja ég djúpa reiði úti í samfélaginu. Ég skynja djúpa reiði gagnvart þessum fyrirætlunum, skatta- og gjaldskrárhækkunum stjórnvalda. Ég skynja djúpa reiði og ég skil hana. Allar þessar áætluðu hækkanir bitna á venjulegu fólki, venjulegu launafólki í þessu landi. Þessar hækkanir þýða t.d. dýrari akstur og rekstur hvers kyns bifreiða, hærri flutningskostnað, aukinn byggingarkostnað, hærra vöruverð, hærra verð fyrir þjónustu. Og síðan er það auðvitað þannig að auknar álögur á fyrirtæki skila sér einnig að lokum út í verðlagið. Hérna verð ég sérstaklega að nefna bankaskattinn svonefnda. Halda menn virkilega að neytendur og þeir sem t.d. þurfa að taka lán þurfi ekki að greiða þennan skatt? Auðvitað verður þessu velt út. Það sagði hér þingmaður áðan í pontu að það að halda því fram væri barnaskapur og ég ætla bara að taka undir þau orð. Á hverjum bitna þessar skatta- og gjaldskrárhækkanir? Þetta bitnar á öllu venjulegu vinnandi fólki í þessu landi. Það bitnar á neytendum og fyrirtækjum almennt og byggingamarkaðnum. Og já, ég gleymdi að nefna áðan að það á að lækka endurgreiðslu virðisaukaskatts úr 35% niður í 20%. Það mun væntanlega verða til þess að húsnæðisverð mun hækka. Og byggingarbransinn á nú þegar í erfiðleikum og þetta mun ekki hjálpa til. Þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar munu einnig bitna á landsbyggðinni. Ég vil meina að kílómetraskatturinn, og nú á að auka hann um 16% tæp, sé ekkert annað en landsbyggðarskattur. Ég veit að hér sagði hv. þm. Arna Lára Jónsdóttir og vísaði í einhverja skýrslu að þetta kæmi best út fyrir landsbyggðina. Ég skil nú bara ekki hvernig hægt er að fá slíkt út vegna þess að við sem búum úti á landi þurfum yfirleitt að keyra lengstu vegalengdirnar. Þangað þarf að flytja vörur langa leið frá höfuðborgarsvæðinu og allt saman fer þetta út í vöruverðið og allt saman fer þetta út í aukinn kostnað við að reka fyrirtækin, reka bifreiðarnar. Og ég var búin að tala um heyrúlluplastið áðan, ég átta mig ekki á þessari rosalegu hækkun sem hérna er verið að leggja á bændur þessa lands. Síðan er það ferðaþjónustan. Það á aldeilis að láta hana finna fyrir því vegna þess að hún hefur staðið sig í stykkinu síðustu árin. Stjórnvöld ætla að sækja 10–11 milljarða frá ferðaþjónustunni, það eru áhrifin sem áætluð eru. Það á að hækka virðisaukaskattinn á baðlón úr 11 í 24% m.a. Síðan á að hækka kílómetraskattinn um 16% og það mun hafa rosaleg áhrif á ferðaþjónustuna. Öllu þessu er skellt á með engum fyrirvara en það sem ferðaþjónustan þarf að hafa er fyrirvari vegna þess að þar eru ferðir seldar með löngum fyrirvara, allt að nokkrum árum, hún þarf allt að nokkurra ára fyrirvara. Halda menn virkilega að ferðaþjónustan geti vaxið og dafnað með svona aðgerðum? Í alvöru, halda menn það? Það má enginn sýna góðan rekstur, hagnað eða neitt. Nei, þá þarf að leggja meiri álögur á þau fyrirtæki og helst einstaklinga líka. Mér finnst ekki góður bragur á þessu. Að lokum, þar sem mér sýnist ég vera að renna út á tíma fljótlega, vil ég segja þetta: Auðvitað eru hallalaus fjárlög gott markmið. Það er bara mjög gott markmið að miða við að reyna að ná hallalausum fjárlögum. En ég vil líka segja að það er ekki góð leið að ná hallalausum fjárlögum með því að hækka skatta og 5 milljarða afgangur orkar mjög tvímælis þegar það á að ná honum með tugmilljarða aukningu í álögum á samfélagið. Ég vil segja að það væri miklu eðlilegra að ríkið tæki fyrst til í sínum eigin ranni, gengi miklu harðar fram í eigin rekstri, ríkisrekstrinum, fækkaði verkefnum, minnkaði alla yfirbyggingu, sameinaði stofnanir þar sem það á við og forgangsraðaði fjármunum miklu betur. Ég vil enda á þessu: Það er alltaf verið að tala um öll þessi áföll sem hafa dunið yfir íslenska þjóð, eðlilega. En nú er Covid búið. Það hófst 2019. Ríkisbáknið bólgnaði út á Covid-tímanum. Er ekki bara góður bragur að byrja á því að setja t.d. fjölda ríkisstarfsmanna niður í þann fjölda sem var 2019, fyrir Covid?