barnavernd Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um barnavernd. Frumvarpið felur í sér tillögu að nýjum heildarlögum um barnavernd sem taka eiga við af gildandi barnaverndarlögum nr. 80/2002. Frumvarpið var áður lagt fram á 157. löggjafarþingi sem 580. mál og það fékk ítarlega umfjöllun í velferðarnefnd sem lauk umfjöllun sinni um málið og skilaði nefndaráliti ásamt breytingartillögu. Ekki náðist þó að ljúka afgreiðslu frumvarpsins fyrir þinglok. Frumvarpið er nú lagt fram að nýju og við undirbúning þess hefur verið tekið mið af umsögnum sem bárust við fyrri þinglega meðferð málsins og tekið tillit til þeirra breytinga sem meiri hluti velferðarnefndar lagði til ásamt athugasemdum sem bárust í samráðsferli um frumvarpið í sumar. Frú forseti. Gildandi barnaverndarlög eru frá árinu 2002. Þau hafa tekið fjölmörgum breytingum á þeim rúmu tveimur áratugum sem liðnir eru frá setningu þeirra. Undirbúningur frumvarpsins á rætur að rekja til vinnu sem hófst árið 2018, sem sagt fyrir rétt um átta árum síðan. Vinna hófst sem sagt árið 2018 við endurskoðun lagaumhverfis þjónustu við börn. Það festi jafnframt í sessi ákveðnar breytingar sem urðu árið 2021. Markmið frumvarpsins er að tryggja börnum sem búa við óviðunandi aðstæður eða stofna heilsu sinni og þroska í hættu nauðsynlegan stuðning, umönnun og vernd. Jafnframt er lögunum ætlað að stuðla að því að öll börn geti alist upp við öruggar og þroskavænlegar aðstæður. Í frumvarpinu er lögð rík áhersla á að réttindi barna séu leiðarljós við alla framkvæmd barnaverndar. Það sem barni er fyrir bestu skal ávallt hafa forgang þegar ákvarðanir eru teknar og barn á rétt á upplýsingum um mál sitt á barnvænan hátt, rétt á að láta skoðanir sínar í ljós og rétt á því að réttmætt tillit sé tekið til sjónarmiða þess í samræmi við aldur og þroska. Réttur barna til þátttöku er styrktur með ýmsum hætti. Skýrar er kveðið á um hlutverk talsmanns barns og þau tilvik þegar barni skal ávallt skipaður talsmaður. Þá verður barn ávallt aðili að máli sem varðar beitingu þvingunar gagnvart því óháð aldri. Frú forseti. Ein umfangsmesta skipulagsbreyting frumvarpsins felst í því að umdæmisráð barnaverndar verði lögð niður og eitt barnaverndarráð taki við verkefnum þeirra. Verkefnið færist þannig frá sveitarfélögum til ríkis. Barnaverndarráð mun einnig taka við tilteknum verkefnum sérfræðingateymis vegna barna með fjölþættar stuðningsþarfir. Markmiðið er að tryggja meiri samræmingu við afgreiðslu sambærilegra mála, skýrari stjórnsýslulega stöðu ráðsins og að nauðsynleg sérþekking sé tiltæk óháð búsetu barns. Frumvarpið tekur með skýrari hætti en gildandi lög til barna með fjölþættar stuðningsþarfir. Um er að ræða börn sem þurfa langvarandi og fjölþættan stuðning, eftirfylgd og búsetu utan heimilis vegna flókinna og samsettra þarfa. Lagt er til að ákvarðanir um vistun þessara barna fari í farveg barnaverndarlaga með aðkomu barnaverndarráðs. Sérhæfð vistunarúrræði fyrir hópinn verða skilgreind sem barnaverndarúrræði á ábyrgð ríkisins. Með þessu er leitast við að tryggja skýrari ábyrgð, samfellda yfirsýn og betri möguleika á sérhæfingu og uppbyggingu fjölbreyttra úrræða. Samhliða er lögð áhersla á aukið samstarf barnaverndarþjónustu og annarra þjónustuveitenda. Frumvarpið tengist þar náið lögum um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna. Markmiðið er að barnavernd verði ekki einangrað þjónustukerfi heldur virkur þátttakandi í heildstæðri þjónustu við barn og fjölskyldur þess. Ákvæði um samstarf barnaverndar og heilbrigðisþjónustu eru einnig styrkt. Lagt er til að tryggja börnum sem vistuð eru utan heimilis aðgang að heilbrigðisþjónustu og reglubundnum heilbrigðisskoðunum. Þetta er stórkostleg breyting sem á sér stað hér í barnaverndarlöggjöfinni og ég vil bara benda sérstaklega á hvað við erum að stíga stór skref í allar áttir til þess að taka utan um börnin okkar og reyna að koma þannig öryggi og lagaumhverfi í kringum þau að þau fái notið þess að vera börn með þeim stuðningi sem þau eiga rétt á. Í frumvarpinu er líka skýrar fjallað um skipulag heilbrigðisþjónustu í vistunarúrræðum og aðkomu heilbrigðisstarfsfólks að mati á þörfum barna. Í frumvarpinu er einnig lagt til að gerbreyta lagaumgjörð um beitingu þvingunar í vistunarúrræðum barnaverndar. Skýrt verður hvað telst þvingun, hverjir mega taka ákvarðanir um slíkar ráðstafanir, við hvaða aðstæður má beita þeim og hvaða skilyrði þurfa að vera uppfyllt. Meginreglan er að þvingun sé óheimil nema skýr lagaheimild standi til hennar og nauðsyn beri til og vægari úrræði hafi ekki fundist. Jafnframt eru styrkt úrræði barns til að fá ákvarðanir endurskoðaðar, hvort heldur hjá úrskurðarnefnd velferðarmála eða fyrir dómstólum. Loks vil ég nefna breytingar á ákvæðum um fóstur. Þar er einkum horft til réttinda barna, möguleika þeirra á að segja frá aðstæðum sínum og skýrara eftirlits barnaverndarþjónustu með fósturheimilum. Lagt er til að skyldubundnum heimsóknum á fósturheimili verði fjölgað og að börn séu upplýst á barnvænan hátt um réttindi sín og leiðir til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Frumvarpið tekur jafnframt skýrara á málum barna sem koma hingað til lands án forsjáraðila og á barnaverndarmálum sem teygja sig yfir landamæri. Meginreglan verður sú að mál barna sem eru hér án forsjáraðila fari í farveg barnaverndarlaganna. Þá eru lögsögureglur skýrðar með hliðsjón af hagsmunum barnsins. Virðulegi forseti. Eins og ég fjallaði um í upphafi er málið endurflutt og tel ég því rétt að fjalla um helstu breytingar sem gerðar hafa verið frá því að frumvarpið var lagt fram á síðasta löggjafarþingi. Í fyrsta lagi hafa ákvæði um réttindi fatlaðra barna verið styrkt. Í markmiðsákvæði frumvarpsins er nú sérstaklega vísað til samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks en jafnframt er tekið skýrt fram að fatlað barn skuli njóta réttinda samkvæmt lögunum til fulls og jafns á við önnur börn. Í öðru lagi hafa verið gerðar breytingar á ákvæðinu um tilkynningarskyldu fagfólks. Skýrt er að stjórnvöld og stofnanir geti ákveðið verklag um að tilkynningar berist í nafni viðkomandi stjórnvalds eða stofnunar. Í þriðja lagi hafa kröfur um fagþekkingu innan barnaverndarráðs skýrst hér í frumvarpinu og ráðið skal að lágmarki skipað félagsráðgjafa, sálfræðingi og lögfræðingi. Þá skal og tryggt að innan þess sé þekking á meðferð barnaverndarmála, málefnum fatlaðra barna og heilbrigðisþjónustu barna. Breytingar hafa verið gerðar á ákvæðum um stuðningsúrræði eftir 18 ára aldur. Ég vil segja að það skiptir miklu máli. Við erum að sjá það í samfélaginu okkar að ungmenni 18 til 25 ára eru í raun oft að tínast á milli kerfa. Þau eiginlega finna sig hvergi. Þau eru ekki nógu gömul til þess að vera fullorðin þegar þau eru 18 ára en samt eru þau orðin það gömul að þau fá ekki að njóta úrræða sem börn. Það skiptir því miklu máli, varðandi þær breytingar sem við erum að gera núna, að markmið breytinganna er að skýra betur heimild til að framlengja úrræði, t.d. frá 18 ára til 20 ára, og á það bæði við um stuðnings- og vistunarúrræði. Það er mjög nauðsynlegt að styrkja þetta og skýra þetta, taka af allan vafa í barnaverndarlöggjöfinni sjálfri. Tekið er af skarið um að ávallt skuli samþætta þjónustu þegar barnaverndarþjónusta hefur tekið við umsjá eða forsjá barns. Einnig er skýrt hvenær barnaverndarþjónustu ber að hafa samráð við Barna- og fjölskyldustofu við val á vistunarúrræði. Nokkrar breytingar hafa verið gerðar á ákvæðum um heilbrigðisþjónustu og beitingu þvingunar. Upplýsingamiðlun milli starfsfólks, vistunarúrræðis og heilbrigðisstarfsfólks er nú bundin við það sem er nauðsynlegt og er til að tryggja velferð barnsins. Skilyrði fyrir töku lífsýna eru jafnframt skýrð og aðkoma heilbrigðisstarfsmanna að því að skoða barn sem sætir aðskilnaði eða vistun í öryggisrými. Skýr tímamörk eru sett um upplýsingagjöf vegna beitingar þvingunar. Þá eru sett skýrari tímamörk á endurskoðun tiltekinna ákvarðana um þvingun. Málsmeðferð úrskurðarnefndar velferðarmála vegna þeirra er flýtt og málsmeðferð fyrir dómi vegna takmörkunar á ferðafrelsi barns hefur einnig verið einfölduð og henni flýtt. Þetta skiptir allt höfuðmáli þegar við erum að tala um velferð barnsins. Barnið á ekki að þurfa að bíða eftir þessari þjónustu. Það á aldrei að þurfa að bíða eftir þessum úrræðum frekar en nokkru öðru sem við erum að glíma við í dag þar sem börnin okkar eru á bið eftir þjónustu. Hér er markmiðið að endurskoðun ákvarðana, bæði hjá stjórnvöldum og dómstólum, verði raunhæft og virkt réttarúrræði meðan ráðstöfun stendur enn yfir. Þá hefur verið bætt við heimild til að leita á þeim sem heimsækja barn í vistunarúrræði og einnig í farangri þeirra. Heimildinni er ætlað að koma í veg fyrir að áfengi, vímuefni, vopn eða aðrir hættulegir munir berist inn á meðferðarúrræðisstaðina. Slík leit skal ávallt framkvæmd með öryggi og velferð barnsins og annarra í úrræðinu að leiðarljósi. Gerðar hafa verið breytingar á ákvæðum um fósturleyfi og eftirlit. Barna- og fjölskyldustofu verður skylt að gera fósturforeldrum og viðkomandi barnaverndarþjónustu viðvart með hæfilegum fyrirvara áður en tímabundið fósturleyfi rennur út. Barnaverndarþjónustu verður jafnframt skylt að upplýsa Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála um breytingar á aðstæðum fósturforeldra sem kunna að hafa áhrif á hvort skilyrði leyfis séu áfram uppfyllt. Í fyrri gerð frumvarpsins voru lagðar til breytingar á útivistartíma barna. Meiri hluti velferðarnefndar taldi rétt að falla frá þeim breytingum í þessu frumvarpi og taka málið þess í stað til sérstakrar umfjöllunar. Ákvæði um útivistartíma verður því óbreytt frá gildandi lögum en fyrirhugað er að leggja fram sérstakt frumvarp um það efni að undangengnu víðtækara samráði við börn og aðra hlutaðeigandi aðila. Loks hefur verið bætt við ákvæði til bráðabirgða um að ráðherra leggi fyrir Alþingi skýrslu um framkvæmd laganna 12 mánuðum eftir gildistöku þeirra. Þar skal sérstaklega fjallað um framkvæmd ákvæða um fóstur, eftirlit með barnaverndarstarfi og beitingu þvingunar í vistunarúrræðum. Alþingi fær þannig tækifæri til að leggja mat á hvernig hin nýja löggjöf reynist í framkvæmd og hvort þörf sé á frekari breytingum. Auk þessa hafa verið gerðar ýmsar minni háttar breytingar og leiðréttingar sem nánar er gerð grein fyrir í frumvarpinu. Frú forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginefni frumvarpsins og helstu breytingum sem gerðar hafa verið frá fyrri framlagningu. Að því sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar að lokinni þessari umræðu.