stefna og framkvæmdaáætlun um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna til ársins 2030 Frú forseti. Við ræðum hér um þingsályktunartillögu um farsæld. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra, Ingu Sæland, fyrir innblásna ræðu og ástríðu sem leynir sér ekki, sem er alltaf gott að hafa í störfum, hver sem þau eru. Þegar Alþingi samþykkti lögin um samþættingu þjónustu í þágu farsældar 2021 var markmiðið bæði gott og mjög mikilvægt. Ráðherra fór yfir það hér að fólk hefur oft lent í ákveðnum frumskógi ef það koma upp einhver mál þar sem foreldrar þurfa aðstoð kerfisins. Menn leita hingað og þangað og rekast á veggi og er kastað fram og til baka en þessi lög um farsæld áttu að hjálpa til með það að samþætta þjónustuna þar sem foreldrar geta þá farið á kannski einn stað, hitt eina manneskju sem hjálpar til við að greiða úr þessari flækju og minnka það álag sem venjulega er á þessum heimilum þar sem staðan er ekki alveg eins og hún á að vera, þannig að hugmyndin er góð, kerfin tala saman, þjónustan samfelld og grípa barnið eins snemma og hægt er. Þetta hljómar allt vel en það þarf bara að framkvæma það. Ég held að enginn sé ósammála því að þetta sé góð hugsun. Nú eru liðin tæp fimm ár frá því að lögin voru samþykkt og við verðum að spyrja þessarar spurningar: Hafa börn fengið betri þjónustu? Til að vita það þá þurfum við að vita hvert þjónustustigið var áður en lögin tóku gildi og síðan: hver er staðan núna, og bera þetta saman því að það er ekki bara fjöldi sem skiptir máli, það er árangurinn hjá hverju og einu barni. Ég kem kannski að því síðar en sjálfur vann ég náttúrlega í þessu kerfi sem bæði skólastjóri og aðstoðarskólastjóri og hitt og þetta innan skólakerfisins. Í þeim skólum þar sem staðan var góð áður en farsældarlögin komu að þá skapaði þetta ákveðna flækju og menn þurftu að fara að búa til farsældarteymi og alls konar slíkt þegar kerfið virkaði bara mjög vel. Auðvitað er það kannski eðli þess þegar menn innleiða svona stórar breytingar að það gerist alltaf af og til. En við verðum að spyrja hvort börnin séu betur stödd núna en áður og hafa þá mælikvarða fyrir og eftir og jafnt og þétt einhverjar vörður og mér heyrist ráðherra vera að tala um það núna að reyna að koma því á og ég vona að það gerist fyrr en síðar. Hafa biðlistar styst? Fá börn þjónustu fyrr? Er auðveldara að fá aðstoð? Hefur álag á foreldra minnkað? Hefur líðan barna batnað? Það virðist vera sem við vitum ekki alveg svörin við þessu og það er ekki bara ég sem stend hér sem spyr um þetta, Ríkisendurskoðun birti nú í júní stjórnsýsluúttekt sem hæstv. ráðherra vísaði í hér áðan um innleiðingu og framkvæmd þessara laga. Ég veit að það gerðist ekki á vakt hæstv. ráðherra en samt, núna eru liðin tvö ár af kjörtímabilinu og Ríkisendurskoðun segir að miðað við núverandi stöðu séu ekki fyrir hendi fullnægjandi forsendur til að ná meginmarkmiði farsældarlaganna. Það eru ekki forsendur til að ná meginmarkmiðinu. Þetta er alvarlegt, þungur dómur. Meginmarkmið laganna er einmitt að börn og foreldrar sem þurfa aðstoð hafi aðgang að samþættri þjónustu við hæfi án hindrana og Ríkisendurskoðun segir að forsendurnar séu ekki fullnægjandi. Í framhjáhlaupi langar mig að nefna að innleiðing farsældarlaganna hingað og þangað um landið er mjög misjafnt á veg komin og jafnræði þar lítið sem ekkert. Á sumum stöðum er það mjög stutt komið en annars staðar gengur þetta miklu betur. Hæstv. ráðherra nefndi hér einstaka dæmi sem gengur vel og það er gott. En gagnrýni Ríkisendurskoðunar gengur lengra og nefnir það sem ég var að tala um áðan, með leyfi frú forseta: „Skilgreina þarf hlutlæga árangursmælikvarða“ svo það sé hægt að meta hvort ávinningurinn sé af þeirri kerfisbreytingu sem lögin fela í sér. Hlutlæga árangursmælikvarða. Þetta er í rauninni nákvæmlega það sama og ég veit að hæstv. ráðherra er að berjast við í menntakerfinu. Ég veit að hæstv. ráðherra er áfram um þetta. Ég veit það. Ég held að þingsalurinn hér allur, óháð flokkum, sé áfram um þetta og alger óþarfi að fara í einhverjar skotgrafir vegna þessa. Þetta er kannski dæmigert íslenskt að ákveðnu leyti. Við fórum af stað með eina umfangsmestu kerfisbreytingu síðari ára í þjónustu við börn. Hún hefur verið innleidd frá ársbyrjun 2022 en tæpum fimm árum síðar segir eftirlitsstofnun Alþingis að skilgreina þurfi mælikvarðana sem gera okkur kleift að vita hvort kerfisbreytingin hafi skilað ávinningi. Já, þjónustuþegum hefur fjölgað en það metur ekki beinan árangur. Það metur einungis fjöldaaukningu. Auðvitað eru einstakar dæmisögur um góð tilvik en það var líka löngu áður en þessi lög tóku gildi. Það var fullt af alls konar sigursögum um allt kerfi, hjá sveitarfélögum og skólum, á svæðum sem þetta gekk allt vel. Spurningin er: Hefur þessi kerfisbreyting með þessari nálgun skilað árangri? Ríkisendurskoðun segir að það sé ekki hægt að staðfesta það og grundvallarforsendurnar séu ekki til staðar. Það er alvarlegt og ég veit að ráðherra hefur örugglega áhyggjur af því. Ef við mælum ekki árangurinn hlutlægt þá vitum við ekki nákvæmlega hvað virkar og hvað ekki og hvernig við eigum að forgangsraða fé, því það er hægt að veita fé inn í eitthvað sem virkar aldrei, kaupa stærra og stærra sigti til að ausa vatni. Það gerist ekkert. Gullhúðað sigti — skiptir engu máli, það eys ekki vatni. Í þingsályktunartillögunni sem um ræðir hér — ég sé að tíminn líður það hratt að maður hefur ekki tíma til eins né neins hér — er sagt í aðgerð 16 að lagt sé til að meta eigi árangur af fyrstu fimm árum samþættingar og það eigi að byggja á gögnum og fara í frekari rannsóknir. Þetta er ágætt en þetta á að gerast á árunum 2027 og 2029. Við innleiddum þetta í ársbyrjun 2022 og þetta eru vinnubrögð sem ég segi að við Íslendingar eigum að láta af. Ég spyr, og ég veit að hæstv. ráðherra ber ekki ábyrgð á því hvers vegna árangursmælikvarðarnir voru ekki til frá upphafi: Hvers vegna voru ekki mælingar í upphafi og svo þegar verkefnið fer af stað? Það væri eðlilegt. Við erum að fara með skattfé hér og ofboðslega mikinn tíma alls konar fólks innan kerfanna. Þó að hugmyndin sé góð og viðleitnin sé góð hafa vinnubrögðin ekki alltaf verið upp á það besta. Í aðgerð 7 á að gera þarfagreiningu á því hvað helst skorti í þjónustu og stuðningi við börn — það er 2026 núna, mitt ár, rúmt, að klárast — jafnframt að kortleggja biðlista þar sem börn eru að bíða eftir lögbundinni þjónustu og leita lausna til að vinna á þeim. Ég ætla nú að skauta hér yfir eitthvað, ég sé að tíminn líður svo hratt. Það er ekki hægt að samþætta þjónustu sem ekki er til staðar. Hægt er að hafa tengilið, málstjóra, stuðningsteymi og farsældarráð og sameiginlega verkferla en ef barnið þarf á sálfræðiþjónustu að halda og bíður mánuðum saman leysir einhver fundur ekki þann vanda. Þetta þekki ég bara úr mínum störfum. Það kemur eitthvað upp og ef skólinn getur ekki unnið með það þá þarf að vera hægt að bregðast við einn, tveir og þrír því annars er í raun oft allt heimilið alveg hertekið af einhverjum vanda því að foreldrar þekkja að ef börnunum þeirra líður ekki vel og það er einhver óvissa í gangi í kringum þau þá er fólk jafnvel oft óvinnufært, sem er vont. Ég kemst ekki að því í ræðu minni sem mig langaði bara að nefna í lokin sem er það að fyrirbyggja þetta allt saman, reyna að fækka þessum tilfellum og það gerist með því að við einbeitum okkur að sérstaklega fyrstu tveimur, þremur æviárunum þar sem við byggjum upp sterk félagsleg tengsl, þar sem börn læra að hafa stjórn á tilfinningum sínum, tengjast fólki, félagsfærni eykst og orðaforði eykst. Það er til mikils að vinna og ég veit að hæstv. ráðherra er til í að vinna þá vinnu og ég vona að við getum gert það í sem mestri sátt og samlyndi.