stefna og framkvæmdaáætlun um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna til ársins 2030 Virðulegur forseti. Maður getur ekki sleppt því að taka umræðu um farsældina, ég tala nú ekki um þegar hæstv. ráðherra tekur þátt í umræðunni. Þetta er náttúrlega stóra málið og eins og við höfum rætt í dag og áður þá eru börnin okkar, námsárangur, líðan og allt þetta. Þetta er náttúrlega allt svo samtengt, tengist allt inn í farsældina og inn í það samfélag sem við viljum byggja hér upp. Eins og ég nefndi hérna áðan í andsvari við hæstv. ráðherra þá byrjaði þetta verklag sem farsældin gengur út á í Hafnarfirði 2018 sem nokkurs konar tilraunaverkefni. Það var líka tekið sem ein helsta fyrirmyndin hér á landi í snemmtækri íhlutun og stuðningi við börn og fjölskyldur. En hugsunin var einmitt að brjóta þessa múra sem við höfum verið svo föst í milli kerfa, skólakerfisins, félagsþjónustunnar og barnaverndar, til að grípa börn miklu fyrr en verið hafði og búa til möguleika á að veita líka fjölskyldum aðstoð. Þetta er ekki bara að koma og grípa inn í heldur kemur í ljós þegar þetta verklag byrjar í Hafnarfirði að það er ekki síst að þarf stuðning og aðstoð til foreldra barna og meta það hvar þurfi að grípa inn í að því leyti. Ég veit til þess að á allra fyrstu árunum skilaði þetta mjög góðum árangri, m.a. komu áþreifanlega færri mál t.d. til barnaverndar. Mál sem koma inn til barnaverndar eru eðli málsins samkvæmt orðin alvarlegri en önnur inngrip. Það dró þannig úr þörfinni á þungum og formlegum barnaverndarmálum, sem er náttúrlega mjög gott og barninu fyrir bestu. Það var áþreifanlega minni krafa um greiningar á börnum. Með þessu verklagi tókst að flýta því að börn fengju viðeigandi aðstoð og þar fram eftir götunum. Þannig að þetta byrjaði allt mjög vel og það var mjög áþreifanlegt að þetta væri að virka vel. Svo tóku farsældarlögin yfir í þessu bæjarfélagi sem ég er að ræða og það var ákveðið flækjustig sem átti sér stað í upphafi en fólk var sæmilega fljótt að yfirstíga það. En ég tek undir það sem hér hefur komið fram og bent hefur verið á að það er mikilvægt að gera mælingar á því hvernig til hefur tekist. Það er einmitt áhugavert líka að taka þetta dálítið lengra í umræðunni, finnst mér, og ég er ánægð að heyra að hæstv. ráðherra tekur undir það — farsæld barna, vellíðan barna, árangur barna, er eitthvað sem við getum og vitum auðvitað að við leggjum grunn að miklu fyrr en þegar það kemur í skóla, hvort sem er í leikskóla, grunnskóla eða menntaskóla. Rannsóknir sem við nefndum áðan og hefur verið sýnt fram á að skipti mjög miklu máli fyrir félagsleg tengsl og tilfinningatengsl og líðan og framhald lífs hjá barni eru einmitt strax frá getnaði og það var ánægjulegt að heyra að ráðherrann tekur undir það og þetta er umræða sem við eigum kannski að taka aðeins annan stað. Það hefur verið viðkvæðið að alltaf að kalla eftir sem lengstu leikskólaplássi og slíku. Það hefur reyndar verið að breytast með ákveðnum aðgerðum hjá sveitarfélögunum þar sem vinnudagur barna hefur verið jafnvel lengri en hjá fullorðnum. Með ákveðnu nýju kerfi sem tekið hefur verið upp í sumum sveitarfélögum hefur verið hvatning til þess að foreldrar hafi börnin skemmri dag í vistun a.m.k. nokkrum sinnum í viku heldur en var og það er gert í gegnum svona kostnað og greiðsluþátttöku. Það hefur reynst vel. Það hefur komið í ljós að mjög margir foreldrar, sem betur fer, hafa getað nýtt sér það. Slíkar aðgerðir mættu mikilli gagnrýni í upphafi og voru taldar koma niður á einu kyninu frekar en öðru, að vera alltaf sá aðili sem þarf að stytta vinnudaginn sinn til að sækja barnið. Það er svona þessi hugsanagangur sem ég held að við þurfum að komast yfir. Heimgreiðslur sem sum sveitarfélög hafa tekið upp hafa líka heldur betur fengið mikla gagnrýni og hérna, afsakið hérna smá truflun í tölvutækninni hjá mér — og fengið mikla gagnrýni á þessum forsendum, að það ýtti frekar einu kyninu til að vera heima með barnið lengur en annars og eins og það væri eitthvað neikvætt. En auðvitað gerir maður sér fulla grein fyrir því að það eru ekki allir sem geta nýtt sér styttri leikskóladag eða heimgreiðslur eða slíkt, en að geta boðið upp á þetta, tel ég skipta máli og við eigum að tala um þetta út frá því líka hvað barninu er fyrir bestu. En mig langar svona að nefna aðeins það sem ég kom inn á fyrr í dag í störfum þingsins. Þá fór ég aðeins yfir skólamálin. Hæstv. ráðherra er barna- og menntamálaráðherra og við erum að ræða hérna farsældarlögin og þetta tengist allt svo heldur betur. Líðan og árangur barna helst í hendur oft og tíðum, oftast, og við höfum verið að ræða og skoða hvað við getum gert og hæstv. ráðherra hefur lagt mikið á sig og boðað ýmsar aðgerðir og farið í breytingar sem ég styð flestar held ég heils hugar. Oft hefur verið litið til þess hvað hefur verið gert á Norðurlöndunum eins og í Finnlandi eða þá í Evrópu, eins og í Eistlandi, þar sem gengið hefur vel í skólanum og við höfum svolítið verið að líta þangað og rætt hvort við ættum ekki að læra af þeim. Það er verið að grípa hluti héðan og þaðan og ræða hvað við eigum að fara út í til að bæta námsárangur. Ég tók dæmi, fór aðeins út úr Evrópu og tók dæmi af ríki í Bandaríkjunum, leit til Mississippi sem fyrir 12–13 árum var í 49. sæti meðal 50 ríkja Bandaríkjanna í lestrarfærni. Það var ákveðið að grípa til róttækra aðgerða og það var farið mjög markvisst ákveðna leið til þess að breyta lestrarkennslu og öllu viðmiði og slíku í kerfinu. Það hefur tekist svo vel til, þessar breytingar sem þeir gerðu, að nú er viðkomandi ríki komið í níunda sæti. Það hefur færst upp um 40 sæti á nokkrum árum við það að fara í gegnum þessa hluti og ég nefndi einmitt líka að þeir hafa líka dálítið verið róttækir, vil ég segja, í því að þeir setja ákveðin skilyrði í lestrarfærni barns eftir þriðja bekk. Nái barnið ekki tilteknum skilyrðum um lestrarfærni fær það aðstoð um sumarið, endurtekið jafnvel sumarið eftir lokapróf, við það að reyna að ná þessum viðmiðum. Gerist það ekki fer barnið ekki í 4. bekk, það fer aftur í 3. bekk þangað til þessari færni hefur verið náð. Og nú er svo komið að 6–10% barna fara þá leið. Þetta er leið sem er verið að grípa til í dag og verið er að nota. Það þarf því augljóslega að hugsa alla hluti upp á nýtt og líka þetta. Hvað gerum við þegar við erum að mæla færni barns? Það skiptir náttúrlega mestu máli, eins og við erum alltaf að ræða, að barn ekki bara læri að lesa heldur nái þeirri færni að það geti lesið til að geta lært, lesið sér til gagns. Ég vildi bara koma þessu aðeins að, til hæstv. ráðherra.