menningarminjar Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um menningarminjar. Samkvæmt lögunum eins og þau eru í dag eru öll hús og mannvirki sem voru byggð árið 1923 eða fyrr friðuð á grundvelli aldurs. Auk þess mæla lögin fyrir um verndun annarra húsa og mannvirkja sem voru síðar á árunum 1924–1940, sem felur þá í sér að eigendur þeirra húsa og mannvirkja þurfa að leita álits Minjastofnunar Íslands áður en þeir mega breyta, flytja eða rífa mannvirkin. Með þessu frumvarpi erum við að leggja til mikilvæga einföldun með því að kippa burt þessari skyldu og í staðinn verði þá almenningi og sveitarfélögum veitt heimild til að leita álits Minjastofnunar Íslands óháð byggingarári húss eða mannvirkis. Álitsskyldan, eins og henni er háttað í dag, tekur stóran skerf af vinnu tveggja sérfræðinga Minjastofnunar Íslands í húsvernd. Mál af þessu tagi voru vel yfir 100 árið 2025. Oftast er veitt álit um byggingarleyfisskyldar breytingar á húsum, t.d. varanlegar breytingar á ytra útliti, viðbyggingar, svalir, utanhússklæðningar og breytingar á gluggaskipan svo sem ef eigandi vill opna út í garð. Hús og mannvirki sem falla undir álitsskyldu eru yfir 8.000 talsins eða tæplega tveir þriðju hlutar af öllum þeim húsum og mannvirkjum sem falla undir lög um menningarminjar. Langflest þessara húsa hafa aldrei áður komið til kasta stofnunarinnar og þau ekki forskráð hjá henni. Álitsskyldan hefur reynst íþyngjandi fyrir sveitarfélög og húseigendur. Það er grundvallaratriði að ekki eru talin nægjanlega sterk fagleg rök sem réttlæti áframhaldandi skyldu til að óska eftir og veita álit vegna húsa út frá byggingarári einvörðungu, ekki síst sé haft í huga að lagaákvæðið felur ekki í sér þá lögbundnu vernd sem ætla mætti. Um er að ræða leiðbeinandi álit. Ljóst er að hvorki er hægt né æskilegt að vernda allar menningarminjar. Það er þörf á faglegum rökum fyrir vernd. Þá má ætla að skynsamlegra sé að sérfræðingum Minjastofnunar Íslands sé veitt svigrúm til að fást frekar við friðuð og friðlýst hús og mannvirki og önnur varðveisluverð hús sem falla utan aldursviðmiða, t.d. höfundarverk okkar merkustu arkitekta eða yngri hús sem bera vitni um tímabil eða atburði sem mótuðu sögu okkar á síðustu öld. Auk þess hefur reynslan sýnt að almenningur leitar jafnframt til stofnunarinnar um hús og mannvirki byggð eftir 1940. Núverandi fyrirkomulag hefur í raun dregið úr getu Minjastofnunar Íslands til þess að fjalla á vandaðan hátt um öll mál sem til lengri tíma geta haft neikvæð áhrif á aðra húsvernd í landinu og það er mitt mat að með þessu frumvarpi séum við að fækka hindrunum í kerfinu og beina sérfræðiþekkingu Minjastofnunar Íslands að því sem skiptir mestu máli. Virðulegur forseti. Ég hef rakið meginefni þessa frumvarps og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar.