varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum o.fl. Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum annars vegar og lögum um Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála, hins vegar. Frumvarpið var lagt fram á síðasta löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Nú er það lagt fram að nýju efnislega óbreytt að frátöldum lítils háttar breytingum sem gerð er grein fyrir í greinargerð. Varnir gegn ofanflóðum eru eitt mikilvægasta velferðar- og öryggismál samtímans á Íslandi. Þetta er verkefni sem aldrei lýkur heldur kallar á stöðugt viðhald, endurbætur og aðlögun að nýrri þekkingu og breyttum aðstæðum. Gildandi lög voru sett í kjölfar harmleikjanna á Vestfjörðum árið 1995 með það skýra markmið að koma í veg fyrir manntjón. Síðan þá hafa varnarvirki víða um land sannað gildi sitt aftur og aftur og bjargað bæði mannslífum og verðmætum. Náttúruöflin minna okkur reglulega á mátt sinn. Atburðirnir á Flateyri og í Súgandafirði árið 2020, skriðuföllin á Seyðisfirði sama ár og snjóflóðin á Austfjörðum árið 2023 hafa til að mynda sýnt okkur að það er löngu tímabært að styrkja lagaumgjörð ofanflóðavarna enn frekar. Við þurfum skýrari reglur, markvissari ábyrgðarskiptingu og tryggari fjármögnun til að verja byggðir landsins. Forseti. Með frumvarpi þessu er stigið stórt skref í þá átt. Í fyrsta lagi er markmiðsákvæði laganna gert afdráttarlausara. Þar er kveðið skýrt á um að meginmarkmið laganna sé að aftra manntjóni og slysum af völdum ofanflóða með sérstakri áherslu á heimili fólks, menntastofnanir og heilbrigðisstofnanir. Þessi forgangsröðun er leiðarljós við alla framkvæmd laganna. Í öðru lagi felur frumvarpið í sér að skerpt er á reglum um innheimtu ofanflóðagjalds auk þess sem veigamiklar breytingar eru lagðar til á kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Breytingarnar miða að því að einfalda stjórnsýslu og tryggja að fjárhagur sveitarfélaga standi ekki í vegi fyrir nauðsynlegu viðhaldi varnarvirkja. Lagt er til að hlutdeild ofanflóðasjóðs í kostnaði við undirbúning og framkvæmdir við varnarvirki, uppkaup eigna eða eignarnám, svo og í kostnaði við flutning fasteigna hækki úr allt að 90% í allt að 99%. Samhliða þessu eru felld brott ákvæði um lánveitingar úr ofanflóðasjóði til sveitarfélaga vegna þeirra eigin kostnaðarhlutar. Í dag er staðan sú að vegna hagstæðra lánakjara og niðurfellingarákvæðis samkvæmt núgildandi lögum hafa sveitarfélög í raun einungis greitt um 1% af þessum kostnaði. Því hefur þessi breyting, að hækka hlutdeild ríkisins úr 90 í 99% en afnema lánin, hvorki í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð né sveitarfélög heldur er hér fyrst og fremst um að ræða einföldun á stjórnsýslu og fjármögnunarferlinu. Öðru máli gegnir um viðhald varnarvirkja. Þar er lagt til að hlutdeild ofanflóðasjóðs hækki úr allt að 60% í allt að 99%. Hér er um að ræða raunverulega tilfærslu á kostnaði frá sveitarfélögum til ríkisins en gert er ráð fyrir að þessi breyting á viðhaldskostnaði hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ofanflóðasjóð og þar með ríkissjóð sem nema að jafnaði 150–250 millj. kr. á ári. Viðhald varnarvirkja er lykilforsenda þess að þau veiti það öryggi sem til er ætlast en líftími þessara mannvirkja er áætlaður 80–150 ár. Það er mat okkar að hætta sé á að sveitarfélög, sem mörg hver búa við þröngan kost, gætu neyðst til að fresta nauðsynlegu viðhaldi ef þau bera stóran hluta kostnaðarins þannig að við erum að létta þarna verulegri byrði af þeim sveitarfélögum sem búa við ofanflóðahættu og tryggja að varnarvirkjum verði viðhaldið af myndarskap óháð fjárhagsstöðu einstakra sveitarfélaga. Þetta er fjárfesting í öryggi sem skilar sér margfalt til baka. Í þriðja lagi er tekið á vandamáli sem hefur skapast vegna vetrardvalar í íbúðarhúsum á hættusvæðum, þá er ég að tala um hús sem hafa verið keypt upp með fé ofanflóðasjóðs, endurseld síðar á almennum markaði með kvöð um að dvöl í þeim takmarkist við sumartímann en eru sum hver þrátt fyrir það nýtt að vetrarlagi. Það stríðir gegn markmiðum laganna að fólk dvelji jafnvel vetrarlangt í húsum sem hið opinbera hefur keypt upp ef markmiðið með uppkaupunum var einmitt að útrýma þörf á vöktun og rýmingum í hættuástandi og í staðinn tryggja öryggi íbúa á varanlegan hátt. Í frumvarpinu er einnig lagt til að sveitarfélögum verði gert óheimilt að selja eignir sem þessar nema til flutnings af hættusvæði og er þannig komið í veg fyrir að fleiri fasteignir verði endurseldar eftir að þær eru keyptar upp líkt og áður var lýst. Þá er kveðið á um að þinglýsa skuli kvöð um nýtingartíma á þessar eignir. Slík kvöð hvílir í dag á eignum sem keyptar hafa verið upp og síðar endurseldar en verði frumvarpið að lögum verður skylda til þinglýsingar slíkrar kvaðar lögfest. Síðast en ekki síst verður lögreglustjóra veitt skýr heimild til að framfylgja banni við dvöl í umræddum eignum á tímabilinu 1. nóvember til 30. apríl, m.a. með beitingu sekta. Með þessu erum við að tryggja að opinberum fjármunum sem varið er til uppkaupa á fasteignum sé raunverulega varið til að fækka fólki á hættusvæðum. Í fjórða lagi er horft til framtíðar í skipulagsmálum. Lagt er til að á áður óbyggðum svæðum verði óheimilt að skipuleggja nýja íbúðabyggð eða atvinnusvæði nema tryggt sé að áhætta sé ásættanleg án þess að reisa þurfi sérstök varnarvirki. Það er mikilvægt að koma í veg fyrir að byggð þróist inn á hættusvæði sem síðar gæti þurft að verja eða kaupa upp vegna hættu á ofanflóðum. Að lokum, virðulegi forseti, felur frumvarpið í sér breytingu á lögum um Vegagerðina. Vegagerðin býr yfir mikilli sérþekkingu á jarðvegsframkvæmdum og umsjón með undirbúningi framkvæmda af slíkum toga. Með frumvarpinu er lagt til að Vegagerðinni verði heimilt að taka að sér verkefni fyrir ríki og sveitarfélög á sviði ofanflóðavarna samkvæmt samningi. Þannig nýtum við bestu fáanlegu þekkingu og tækniþekkingu til að hámarka árangur og hagkvæmni í þessum stóru framkvæmdum. Forseti. Ofanflóðavarnir kalla á að við séum stöðugt á vaktinni og með þessu frumvarpi erum við að stíga mikilvæg skref til að styrkja varnir landsins, tryggja fjármögnun til framtíðar og skýra leikreglurnar. Markmiðið er eitt og hið sama, að tryggja öryggi landsmanna. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og svo til 2. umræðu.