endurskoðun á rekstrarumhverfi fjölmiðla Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að hér sé til umræðu frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna endurskoðunar á rekstrarumhverfi fjölmiðla sem fyrsti flutningsmaður, hv. þm. Hildur Sverrisdóttir, gerði svo skýra grein fyrir hér í upphafi umræðunnar og það er heiður að fá að vera flutningsmaður með henni á þessu máli. Staða fjölmiðla og ekki síst yfirgnæfandi staða ríkismiðilsins hefur verið til umræðu í mörg, mörg ár í okkar samfélagi, komið hér inn á hv. Alþingi ítrekað, oft og einatt, og í samfélaginu öllu þar sem uppi hafa verið áhyggjur af þessari yfirburðastöðu og áhrifum hennar á hinn frjálsa markað fjölmiðla. Því að við viljum vera í hópi þeirra ríkja þar sem fjölmiðlar geta starfað hlið við hlið, ríkisreknir og sjálfstætt reknir. Eins og ég hef komið inn á hérna áður nýlega erum við núna, með því að Sýn hættir sjónvarpsfréttaþjónustu sinni, komin í hóp örfárra ríkja sem þannig er ástatt um. Það eru teljandi á fingrum annarrar handar, kannski beggja handa, þau ríki sem þannig er ástatt um og það er ekki merki um að það sé boðið upp á góða lýðræðislega umræðu í samfélaginu þegar slík einokunar- eða yfirburðastaða er raunin. Eins og ég segi hefur staða RÚV, staða frjálsra fjölmiðla og einkamiðla á markaðnum verið sífellt umfjöllunarefni. Fjölmiðlar á einkamarkaðnum hafa verið að berjast í bökkum í áratugi og sífellt er verið að reyna að benda á leiðir til að laga þessa stöðu. Núna síðast í aðgerðaáætlun hæstv. menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra hefur verið lögð fram aðgerðaáætlun um hvernig megi laga þessa samkeppnisstöðu og þær tillögur fengu síðastliðinn vetur hörð viðbrögð frá forsvarsmönnum stærstu fjölmiðlanna. Auðvitað grípa menn kannski í allar svona bjargir sem bjóðast hverju sinni en að vera stöðugt í þessu eilífa ströggli, þessu eilífa harki, gengur náttúrlega ekki. Núna þegar það stóra fjölmiðlafyrirtæki Sýn, áður Stöð 2, ákvað að hætta sinni sjónvarpsfréttaþjónustu varð ákveðinn vendipunktur að mínu mati. Það eru kaflaskil og þess vegna ber maður þá von í brjósti og trúir því einlæglega að á þessu þingi núna sé hægt að fara í raunverulegar breytingar, að það sé hægt að laga þessa stöðu þannig að frjálsir fjölmiðlar geti starfað í eðlilegra samkeppnisumhverfi. Í þessu tilviki er ákveðið hjá Sýn að hætta sjónvarpsfréttamennsku en af metnaði, krafti og frumkvæði sem býr þar inni eru fréttastofan og starfsmenn að leggja mikið á sig og sýna mikið frumkvæði og kraft í því að miðla fréttum með öðrum hætti í gegnum sína netmiðla og slíkt og má dást að því og þakka fyrir það. Það að einungis ein sjónvarpsfréttastöð sé ríkjandi er óviðunandi ástand í lýðræðisríki sem okkar, þótt við vitum að notkun á fjölmiðlum hafi svo sannarlega breyst mjög mikið núna undanfarin ár og taki sífelldum breytingum og það að fólk fylgist með línulegri dagskrá og fréttatímum. Við vitum að notkun á slíku hefur snarbreyst. Engu að síður eru sjónvarpsfréttir sendar út á sjónvarpsrásum þær fréttir og þeir miðlar sem langmestu áhrifin hafa í lýðræðislegri umræðu og í lýðræðislegu þjóðfélagi. Enda eru í nágrannalöndunum okkar, sem við berum okkur oft saman við eins og á Norðurlöndunum, yfirleitt starfandi í hverju landi nokkrar sjónvarpsfréttastöðvar hlið við hlið og þar hafa verið gerðar ákveðnar breytingar á ríkismiðlum. Bara á allra síðustu árum hafa verið gerðar þær breytingar sums staðar að ríkismiðlum í viðkomandi löndum er ekki heimilt að vera á auglýsingamarkaði. Við erum eina landið á Norðurlöndunum sem hefur leyft það. Þannig að það er eitthvað. Og á sama tíma og gerðar hafa verið breytingar hafa undanfarin ár verið gerðar breytingar á hlutverki ríkismiðils á hverjum stað og skilgreint hvernig honum beri að vera og hverju hann eigi að sinna í fjölmiðlaþjónustu ríkismiðla á tilteknum stöðum. Það er eitthvað sem er kveðið á um í þessu frumvarpi, þessu ágæta frumvarpi sem er mjög víðfeðmt og hefur verið rakið vel úr þessum ræðustóli hérna fyrr í dag, það er meðal þess sem nefnt er, að það þurfi að skilgreina hlutverkið betur. Og sú sem hér stendur hefur lýst því yfir og er með í undirbúningi sérstaka tillögu sem tekur bara á því að gerð verði úttekt á starfsemi Ríkisútvarpsins. Það er kominn sá tímapunktur, það er ákveðinn vendipunktur í fjölmiðlaumhverfi á Íslandi núna. Við hljótum að geta sammælst um að við þurfum að endurskoða og endurskilgreina hvert hlutverk RÚV á að vera. Það er svo sem skýrt hvert hlutverkið á að vera. Það er að sinna almanna- og öryggisþjónustu, það er að rækta íslenska menningu, sögu og ég tala nú ekki um íslenska tungu og að sinna áreiðanlegri fréttaþjónustu. En Ríkisútvarpið er svo sannarlega komið dálítið út fyrir það að mínu mati og það er eitthvað sem við þurfum að skoða eins og nágrannalöndin hafa gert á undanförnum árum. Og til þess að það sé gert sérstaklega gerir þingsályktunartillagan, sem ég mun leggja fram á allra næstu dögum, ráð fyrir að skipaður verði starfshópur á vegum hæstv. ráðherra sem hafi þetta hlutverk: að greina starfsemi Ríkisútvarpsins. Og það er að mínu viti mjög stór þáttur í að við náum dálítið utan um það. Eins og hér hefur komið fram oftar en einu sinni er Ríkisútvarpið komið í hlaðvarpagerð í samkeppni við önnur hlaðvörp og fjölmiðlanefnd hamast á einkareknum hlaðvörpum og vill koma á þau íþyngjandi böndum. Ríkisútvarpið er í hlaðvarpagerð. Það er að setja mikla krafta í samfélagsmiðla eins og TikTok og fleira slíkt. Þótt það sé einfalt efni og spennandi og skemmtilegt tekur það tíma. Það eru starfsmenn í því. Þannig að ég vona svo sannarlega að við getum komist að samkomulagi um að gera eins og frændur okkar á Norðurlöndunum, fara sérstaklega í slíka vinnu. Fyrir utan allar aðrar tillögur sem koma fram í þessu frumvarpi sem er hér til umræðu akkúrat núna, og hér er lagt fram, er auðvitað stærsta aðgerðin, sem kallað hefur verið eftir í mjög mörg ár, að taka RÚV af auglýsingamarkaði. Hér hafa verið raktar leiðirnar sem lagt er til að farnar verði til þess að jafna stöðuna en tryggja samt RÚV áfram og starfsemi þess. En þá þurfum við að átta okkur á því hvað RÚV á að vera stórt, hverju það á nákvæmlega að sinna og hvar það er í rauninni að sinna verkefnum sem sjálfstætt rekin fyrirtæki, félög eða einstaklingar geta jafn vel og ekki síður sinnt. Við erum komin á þann stað í þessu breytta umhverfi þar sem samfélagsmiðlar, hlaðvörp og hvaðeina taka til sín meiri athygli og hlustun og fólk notar slíka miðla í gríðarlega auknum mæli. Þarf RÚV að vera þar líka? Eigum við ekki að einbeita okkur að því sem grunnhlutverkið er og var sett stefna um? Ég ítreka að nú þegar fréttastofa Stöðvar 2, Sýnar, hætti útsendingum urðu kaflaskil sem við þurfum að horfa til. Það gerðist í kjölfar þess að síðastliðinn vetur, þegar hæstv. ráðherra lagði fram aðgerðaáætlun sína í fjölmiðlum til þess að reyna að koma með einhverja plástra til þeirra sem eru að berjast á þessum markaði, komu mjög ákveðnar og alvarlegar athugasemdir frá stóru fjölmiðlunum eins og Sýn um að þeim hugnaðist ekki þessi plástravinna sem væri í gangi og það þyrfti að fara í ítarlegri skoðun og aðgerðir. Ég hef sagt það hér áður, og geri það aftur, að það var eiginlega neyðaróp. Ef það yrði ekki gert væri einsýnt um hvert framhaldið yrði og nú hefur það gerst. Og hvað verður það næst ef RÚV leikur áfram þetta hlutverk? Það er með yfirburðastöðu á markaðnum, er á öllum vígstöðvum og samkeppnin verður óbærileg. Hvað verður það næst sem gengur úr skaftinu hjá okkur? Það er náttúrlega einstaklega dapurt að horfa upp á þetta hafa gerst og maður vonar svo sannarlega að það sé hægt að búa til umhverfi þar sem framsækið fólk og fyrirtæki fara af stað aftur með sjónvarpsfréttarekstur en þetta gerist eftir 40 ár, á 40 ára afmæli þess fyrirtækis sem um ræðir. Það eru nákvæmlega 40 ár síðan fyrstu sjónvarpsfréttir þá Stöðvar 2 og nú Sýnar voru fluttar. Það var ekkert smáskref. Það var stórkostlegt skref sem hafði verið barist fyrir í mörg ár, að frelsi yrði gefið á ljósvakamiðlinum, og með stolti get ég sagt frá því að sú sem hér stendur tók þátt í því fyrir rúmum fjörutíu árum, það trúir því náttúrulega enginn, að berjast fyrir frjálsu útvarpi. Það gerðist í upphafi níunda áratugarins þegar ríkisstarfsmenn fóru í verkfall og Ríkisútvarpið lét af sínum útsendingum. Þá fór af stað hugsjónafólk sem barðist fyrir frelsi á þessum markaði og það hafði þær afleiðingar að stuttu síðar náðu slíkar hugmyndir í gegn og þess vegna er einstaklega dapurt að horfa upp á að á þessum tímamótum, afmæli þessa fyrirtækis, skuli þeir hafa neyðst til að hætta útsendingum sjónvarpsfrétta. En lögum þetta saman. Þetta er vendipunktur sem við þurfum að taka alvarlega.