útlendingar Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. dómsmálaráðherra Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur fyrir framsöguna svo og hv. þingmönnum sem tekið hafa til máls í umræðunni. Eins og fram hefur komið er málið endurflutt með tilteknum breytingum sem eru til komnar vegna ákvörðunar Evrópusambandsins um framlengingu tímabundinnar verndar flóttafólks frá Úkraínu á Schengen-svæðinu til 4. mars 2028. Frumvarpið sem við erum að fjalla um hér snýst um breytingar á lögum um útlendinga og hefur í stórum dráttum tvíþætt markmið. Annars vegar að tryggja að íslensk stjórnvöld hafi áfram nauðsynlegt lagalegt svigrúm til að veita tímabundna vernd vegna fjöldaflótta frá Úkraínu í samræmi við þróun mála í Evrópu og hins vegar að skýra betur eðli þeirrar verndar og þau úrræði sem taka við þegar henni lýkur. Frá því að Rússlandsher réðst inn í Úkraínu árið 2022 hafa Íslendingar, líkt og aðrar Evrópuþjóðir, sýnt samstöðu með úkraínsku þjóðinni. Þúsundir einstaklinga hafa fengið hér skjól og notið tímabundinnar verndar. Það hefur verið mikilvægt mannúðarverkefni og ekkert í þessu frumvarpi breytir þeirri grundvallarstefnu. Markmið íslenskra stjórnvalda er að veita fólki vernd þegar það flýr stríð og ofsóknir og það stendur óbreytt. Með frumvarpinu er lagt til að hámarkstími tímabundinnar verndar vegna fjöldaflótta verði lengdur úr fimm árum í sex. Sú breyting er fyrst og fremst tæknilegt og nauðsynlegt viðbragð við ákvörðun Evrópusambandsins um að framlengja verndarkerfið til mars 2028. Með þessu tryggjum við að íslensk löggjöf geti fylgt þeirri sameiginlegu nálgun sem ríki í Evrópu hafa mótað gagnvart þeim sem hafa flúið stríðið í Úkraínu. Jafnframt er lagt til að fella brott sérstaka heimild sem veitir einstaklingum á grundvelli tímabundinnar verndar sjálfstæðan farveg að mannúðarleyfi þegar verndartímanum lýkur. Mikilvægt er að halda því til haga að með þeirri breytingu er ekki verið að svipta fólk möguleikunum á áframhaldandi dvöl á Íslandi. Þeir sem uppfylla skilyrði laga um útlendinga geta áfram sótt um dvalarleyfi á öðrum grundvelli, t.d. vegna atvinnu, náms eða fjölskyldutengsla. Umsóknir þeirra verði áfram metnar á einstaklingsbundnum grundvelli samkvæmt almennum reglum laganna. Frumvarpið byggir þannig á þeirri hugsun að tímabundin vernd sé einmitt tímabundið neyðarúrræði, þ.e. úrræði sem gerir það að verkum að hægt er að bregðast hratt við þegar fjöldi fólks flýr afmarkað svæði vegna stríðs eða annarra stórfelldra hamfara. Því er ekki ætlað að koma í stað hefðbundinna dvalarleyfiskerfa eða alþjóðlegrar verndar. Með frumvarpinu er þessi grundvallarhugsun einfaldlega skýrð betur í íslenskum lögum. Frú forseti. Í samráðsferli um frumvarpið komu fram áhyggjur frá mörgum þeim sem njóta tímabundinnar verndar hér á landi. Þær áhyggjur ber að taka alvarlega. Margir hafa sest hér að, komið börnum sínum í skóla, tekið þátt í atvinnulífi og myndað tengsl við íslenskt samfélag. Það er því rétt að undirstrika að frumvarpið felur hvorki í sér afturvirka réttindaskerðingu né sjálfvirka brottvísun fólks þegar tímabundinni vernd lýkur. Íslensk stjórnvöld verða áfram bundin af alþjóðlegum skuldbindingum sínum, þar á meðal banninu við endursendingu einstaklinga í aðstæður þar sem þeir eiga yfir höfði sér ofsóknir eða aðra alvarlega hættu. Sérhver ákvörðun um áframhaldandi dvöl eða brottför verður eftir sem áður byggð á einstaklingsbundnu mati og lögbundnum málsmeðferðarreglum. Við meðferð þessa máls á síðasta löggjafarþingi bárust hv. allsherjar- og menntamálanefnd fjölmargar umsagnir frá aðilum sem starfa með flóttafólki og börnum, svo sem sveitarfélögum og félögum á sviði mannréttinda. Meðal þeirra voru Alþýðusamband Íslands, Barnaheill, Rauði krossinn á Íslandi og fleiri sérfræðiaðilar á sviði útlendingaréttar og verndar flóttafólks. Í umsögnum þessara aðila komu fram verulegar áhyggjur af þeirri breytingu að afnema sérstaka heimild til mannúðarleyfis að lokinni tímabundinni vernd. Bent var á að margir úr hópi úkraínskra flóttamanna hefðu nú dvalið hér árum saman, tekið virkan þátt í atvinnulífi, komið börnum sínum fyrir í íslensku skólakerfi og myndað sterk samfélagsleg tengsl. Þá var sérstaklega bent á stöðu barna og fjölskyldna sem hafa fest rætur og mikilvægi þess að stjórnvöld skapi fyrirsjáanleika um framtíð þeirra. Þessar ábendingar eigum við að taka alvarlega. Þær minna okkur á að á bak við lagagreinar og stjórnsýsluleg úrræði eru einstaklingar, fjölskyldur og börn sem hafa byggt upp líf sitt hér við erfiðar aðstæður í sínu heimaríki. Jafnframt verður þó að líta til þess að tímabundin vernd var frá upphafi hugsuð sem neyðarúrræði vegna fjöldaflótta. Það er því eðlilegt að stjórnvöld leitist við að skýra betur tímabundið eðli úrræðisins og samræma framkvæmdina þeirri þróun sem á sér stað meðal annarra Evrópuríkja. Verkefnið sem við stöndum frammi fyrir er því að finna jafnvægi; annars vegar að viðhalda trúverðugleika og gæta að því að tilgangur tímabundinnar verndar sem sérstaks neyðarúrræðis sé skýr og hins vegar að tryggja að þeir einstaklingar sem hafa raunverulega byggt upp líf sitt hér á landi og uppfylla skilyrði laga um útlendinga hafi raunhæfa og sanngjarna möguleika til áframhaldandi dvalar hér á landi þótt á öðrum lagagrundvelli sé. Það jafnvægi tel ég að Alþingi þurfi að hafa að leiðarljósi við áframhaldandi meðferð þessa máls. Frú forseti. Frumvarpið felur einnig í sér breytingu á skipan flóttamannanefndar þannig að ábyrgð á henni flyst formlega til ráðherra útlendingamála í samræmi við þá verkaskiptingu sem ríkisstjórnin hefur þegar ákveðið. Um er að ræða stjórnsýslulega breytingu sem stuðlar að skýrari ábyrgð og einfaldari stjórnsýslu. Í grófum dráttum má því segja að frumvarpið hafi þrjú meginmarkmið: að tryggja áframhaldandi vernd á meðan hennar er þörf, að samræma íslenskt regluverk þeirri þróun sem á sér stað í Evrópu og að varðveita skýrt tímabundið eðli þess úrræðis sem tímabundin vernd er. Að lokum, frú forseti, þá skiptir máli að Ísland sé áfram ábyrgt og traust ríki í alþjóðlegu samstarfi. Við eigum að standa vörð um mannúð, virða alþjóðlegar skuldbindingar okkar og sýna samstöðu með þeim sem neyðast til að flýja heimkynni sín. Jafnframt eigum við að tryggja að löggjöf sé skýr, fyrirsjáanleg og í samræmi við það hlutverk sem verndarúrræðum er ætlað að gegna. Með þessu frumvarpi er leitast við að ná því jafnvægi. Ég hvet því til vandaðrar og málefnalegrar umræðu um málið hér á hinu háa Alþingi en málið gengur nú til hv. allsherjar- og menntamálanefndar við lok þessarar umræðu og verður þar til meðferðar.