húsaleigulög Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á húsaleigulögum, nr. 36/1994, um reglubundnar breytingar á leigufjárhæð. Frumvarpið er lagt fram á grundvelli stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að styrkja stöðu leigjenda og setja heimilin í forgang. Það er jafnframt liður í aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að greiða fyrir því að kjarasamningar á almennum vinnumarkaði haldi. Með frumvarpinu er boðuð sú grundvallarbreyting að banna mánaðarlega vísitölutengingu á leiguverði á samningstíma. Sú aðgerð var kynnt sem lykilatriði í öðrum húsnæðispakka ríkisstjórnarinnar í vor. Meginmarkmið frumvarpsins er að auka húsnæðisöryggi, minnka vægi verðtryggingar og skapa leigjendum aukinn fyrirsjáanleika um þróun húsnæðiskostnaðar. Leigumarkaðurinn hér á landi hefur um árabil einkennst af mikilli óvissu og skertu húsnæðisöryggi leigjenda. Gögn úr leiguskrá HMS sýna að um 63,5% allra leigusamninga um íbúðarhúsnæði eru verðtryggðir með vísitölu neysluverðs. Þar af eru heil 94,5% þeirra samninga með mánaðarlegri vísitölubindingu. Þetta þýðir á mannamáli að langflestir leigjendur með verðtryggða samninga standa frammi fyrir því að húsaleigan hækkar í hverjum einasta mánuði í takt við verðbólgu. Þetta veldur ekki aðeins stöðugu óöryggi á heimilum leigjenda heldur hefur þessi mánaðarlega sjálfvirka hækkun einnig bein uppsöfnuð áhrif á verðbólguna sjálfa. Reiknuð húsaleiga í vísitölu neysluverðs byggist á raungögnum úr leiguskránni og mánaðarlegar hækkanir ýta þannig undir verðbólguhjólið. Á undanförnum 12 mánuðum hefur vísitala leiguverðs á höfuðborgarsvæðinu hækkað um 4,74%. Verðbólga hefur verið yfir 5% frá áramótum og stendur nú í 5,9%. Stýrivextir Seðlabankans standa í 8%. Við þessar aðstæður er brýnt að stjórnvöld beiti sér af afli til að draga úr sjálfvirkri kyndingu verðbólgunnar, minnka vægi verðtryggingar og auka efnahagslegan stöðugleika. Með þessu frumvarpi er stigið stórt og afgerandi skref í þá átt. Ég mun nú gera grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lagt til að settur verði skýr rammi um svokallaðar tröppuhækkanir, þ.e. reglubundnar breytingar á leigufjárhæð á samningstíma. Í nýrri 37. gr. a er lagt til að aðeins verði heimilt að semja um slíkar hækkanir í upphafi við gerð leigusamnings og að aðilar verði að velja eitt af þremur viðmiðum: Í fyrsta lagi breytingu til samræmis við vísitölu neysluverðs til verðtryggingar, í öðru lagi fyrir fram umsamið fast hlutfall af leigufjárhæð og í þriðja lagi fyrir fram umsamda fasta fjárhæð. Með þessu er sérstaklega girt fyrir það að samningsaðilar geti samið um margþættar eða samsettar hækkanir, eins og að hækka leigu bæði um fasta fjárhæð og vísitölu á sama tíma. Dæmi um slíkt má því miður finna á leigumarkaðnum og reyndar víðar. Sem dæmi er nú til meðferðar fyrir Evrópudómstólnum mál um ólögmæti samningsskilmála um verðtryggingu leigu samhliða allt að 7% árlegri hækkun. Með þessu frumvarpi er tekin skýr afstaða gegn slíkri framkvæmd. Í öðru lagi er lagt til að sett verði hámarksþak reglubundinna hækkana leigufjárhæðar. Í því felst að breytingar um fast hlutfall eða fasta fjárhæð geta aldrei leitt til meiri hækkunar en sem nemur breytingu á vísitölu neysluverðs til verðtryggingar á sama tímabili. Komi til þess að umsamin hækkun fari fram úr vísitöluhækkun skal leigan því miðast við vísitöluna. Þannig er komið í veg fyrir óhóflegar og bersýnilega ósanngjarnar hækkanir á leiguverði. Í þriðja lagi er lögfest sú grundvallarregla að tólf mánuðir að lágmarki skuli líða á milli reglubundinna breytinga á leigufjárhæð, talið frá gildistöku samnings eða síðustu breytingum. Mánaðarlegar vísitöluhækkanir á leigu verða þar með alfarið óheimilar. Leigufjárhæð mun því að hámarki geta tekið breytingum einu sinni á ári. Þetta mun gjörbylta fyrirsjáanleika leigjenda um mánaðarlegan húsnæðiskostnað sinn. Til að markmið frumvarpsins náist er í fjórða lagi lagt til að heimild til að víkja frá ákvæðum húsaleigulaga í leigusamningum um atvinnuhúsnæði taki ekki til ákvæða VII. kafla húsaleigulaga um ákvörðun leigufjárhæðar og breytingar á henni. Samhliða verði hnykkt á því að sú grundvallarregla húsaleigulaga að ákvæði laganna séu ófrávíkjanleg þegar um er að ræða leigu á íbúðarhúsnæði nái einnig til þess þegar annað húsnæði er leigt til íbúðar. Þannig verði öllum heimilum á leigumarkaði tryggð sama réttarvernd húsaleigulaga. Virðulegi forseti. Rétt er að geta þess að frumvarpið var prentað upp í dag til að koma að þessum tveimur breytingum sem eru, sem fyrr greinir, nauðsynlegar til að markmið frumvarpsins náist. Þessu tengt er einnig lagt til að fella niður heimild áfangaheimila og námsmannafélaga til að semja sig frá ákvæðum VII. kafla húsaleigulaga um ákvörðun og breytingar á leigufjárhæð. Reynslan hefur sýnt að þessi undanþága hefur í einhverjum tilvikum verið nýtt til að skerða réttindi leigjenda sem standa höllum fæti. Réttarvernd þessa hóps verður þannig tryggð til jafns við aðra leigjendur á markaði. Í fimmta lagi er lagt til að auka gagnsæi á leigumarkaði um markaðsleigu og breytingar á leigufjárhæð. HMS er falið að birta upplýsingar úr leiguskrá um markaðsleigu eftir staðsetningu, stærð, aldri og gerð húsnæðis. Einnig mun stofnunin halda úti reiknivél til að auðvelda aðilum útreikning á lögmætum leigubreytingum. Jafnframt verður lögfest að skrá verði lagagrundvöll leigubreytinga í leiguskrána. Í sjötta lagi er kveðið á um gildistöku og nauðsynleg bráðabirgðaákvæði. Lagt er til að lögin taki gildi 1. júlí 2027 gagnvart öllum nýjum leigusamningum. Gagnvart eldri leigusamningum um íbúðarhúsnæði og annað húsnæði sem leigt er til íbúðar sem enn verða í gildi 1. júlí 2028 tekur hið nýja regluverk gildi á þeim degi. Aðilum gefst því ríflegur tími til að semja um nýtt fyrirkomulag. Takist það ekki getur leigusali krafist árlegrar breytingar samkvæmt vísitölu neysluverðs en þó aldrei umfram það sem leigjandi hefði greitt samkvæmt upprunalegum samningi ef sú hækkun reynist lægri. Með öllum þessum samhangandi breytingum erum við í raun að lögfesta trausta og vel útfærða leigubremsu á íslenskum húsnæðismarkaði, sanngjarna og málefnalega bremsu sem stöðvar sjálfvirkar mánaðarhækkanir og veitir leigjendum það öryggi og fyrirsjáanleika sem þeir eiga rétt á. Við undirbúning þessa frumvarps var sérstaklega gætt að samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar, einkum vernd eignarréttar samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. gr. 1. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu. Fyrirliggjandi lögfræðileg greining og dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu staðfesta að almennar takmarkanir á afnotarétti og samningsfrelsi um leigufjárhæð teljast lögmætar þegar það þjónar ríkum almannahagsmunum, enda sé gætt meðalhófs. Hér er um að ræða almennar leikreglur sem stuðla að félagslegri vernd og réttaröryggi á grundvallarsviði sem snertir frumþörf hvers manns: að eiga öruggt heimili. Leigusalar halda eignarréttindum sínum og tryggður er réttur til sanngjarns endurgjalds og eðlilegra breytinga á leigu með árlegu millibili. Samkvæmt mati á áhrifum frumvarpsins er gert ráð fyrir að fjárhagsleg áhrif á ríkissjóð verði óveruleg. Nauðsynlegar breytingar á kerfum og upplýsingamiðlun hjá HMS munu rúmast innan núverandi rekstrarramma. Hvað jafnréttisáhrif varðar liggur fyrir að konur eru í meiri hluta þeirra sem leigja húsnæði hér á landi. Greiningar sýna jafnframt að heimili einstæðra foreldra, þar sem konur eru í meiri hluta, eru líklegri en önnur til að búa við þröngan efnahag. Aukið húsnæðisöryggi, skýrari reglur og afnám mánaðarlegra verðbólguhækkana á leigu munu því hafa sérstaklega jákvæð áhrif á þessa hópa og stuðla að jöfnuði í samfélaginu. Þær aðgerðir sem ég hef hér rakið mynda saman raunverulega og réttláta leigubremsu sem verndar heimilin fyrir stjórnlausum hækkunum og stöðugu óöryggi. Með þessu frumvarpi er tekið á brýnum vanda á leigumarkaði af festu og ábyrgð. Við erum að tryggja að fólk geti gengið að því vísu hvað það greiðir í húsaleigu í heilt ár í senn í stað þess að búa við óvissu í hverjum mánuði og við dempum á sama tíma verðbólguhvetjandi áhrif leigukerfisins. Þannig styrkjum við stöðu leigjenda á réttlátan og málefnalegan hátt. Ég tel að þær lagabreytingar sem hér hafa verið kynntar feli í sér mikilvæga réttarbót fyrir samfélagið allt. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar og til 2. umræðu.