Evrópska efnahagssvæðið Frú forseti. Nú enn og aftur ræðum við bókun 35, mál sem var einnig á dagskrá á síðasta þingvetri og hefur verið nokkrum sinnum á dagskrá áður án þess að vera samþykkt. Hér í dag erum við aftur farin að ræða þetta mál, allt út af ESB-þráhyggju þessarar ríkisstjórnar. Þetta er mál sem snýr að því að reglugerðir sem við innleiðum í íslensk lög gangi framar lögum sem við semjum hér á landi, þ.e. reglugerðir frá Evrópusambandinu, EES-reglugerðir sem við erum að innleiða sem verða að íslenskum lögum, en það er vafi meðal sérfróðra aðila um að þetta frumvarp standist stjórnarskrá þannig að þetta er umræða um fullveldi þjóðarinnar og mögulegt valdframsal. Það hefur verið reynt að gera þetta mál að einhverju einföldu tæknilegu atriði, einhverju máli sem þurfi bara að klára, einhverju sem snúist fyrst og fremst um neytendavernd og að tryggja réttindi. En er það svo, og finnst okkur þetta eðlilegt? Finnst okkur eðlilegt að setja almenna reglu um að lög sem byggjast á regluverki frá Evrópusambandinu gangi framar öðrum lögum sem við höfum samið sjálf hér á Íslandi með hagsmuni Íslendinga að leiðarljósi? Það er spurningin sem við verðum að svara og henni verður ekki svarað með því að segja að þetta sé bara flókið og að við verðum bara að treysta hæstv. utanríkisráðherra í málinu, sama hæstv. utanríkisráðherra og samdi af sér varðandi makrílinn, sama hæstv. utanríkisráðherra og vill fyrir alla muni koma okkur í Evrópusambandið og er hvergi nærri hætt á þeirri vegferð, sama hæstv. utanríkisráðherra og fór með dylgjur og hreinar lygar um þingmenn Miðflokksins áðan, lagði orð í munn hv. þingmanna Miðflokksins sem áttu ekki við rök að styðjast. Hæstv. ráðherra gerði það hér fyrr í dag. Það var ekki málefnalegt, enda þegar málefni þrýtur, málefnin þrjóta, þá er oft gripið í ómálefnalega umræðu. Því urðum við vitni að hér fyrr í dag. Þetta er líka sami hæstv. utanríkisráðherra og vildi ekki að þingheimur sæi vörn Íslands í þessu máli, vörn sem fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, viðhafði í málinu. Það átti að fela vörn Íslands. Þetta getur ekki talist eðlilegt, frú forseti. Við sem sitjum á Alþingi Íslendinga berum ábyrgð gagnvart kjósendum og stjórnarskránni. Við getum ekki látið aðra taka þá ábyrgð fyrir okkur og því vonast ég til að sem flestir taki þátt í þessari mikilvægu umræðu. Í þessari umræðu hefur verið mikil áhersla á réttindi en lítil áhersla á skyldur, mikil áhersla á aukin útgjöld og minni áhersla á að vernda fé skattgreiðenda. En það kemur ekki á óvart. Við þekkjum það og það er ekkert nýtt í umræðu á Alþingi með þessa útgjalda- og skattaglöðu ríkisstjórn. Mig langar fyrst að ræða þá einföldun sem haldið er fram. Því er haldið fram að málið snúist bara um að tryggja réttindin sem evrópska reglugerðarverkið veitir. Réttarbót fyrir almenning, er haldið fram. Þá hljótum við að spyrja okkur: Af hverju gefum við okkur að í EES-regluverkinu felist sjálfkrafa meiri réttindi eða vernd þegar lögin stangast á? Það er verið að gefa sér að EES-regluverkið veiti meiri vernd en lög sem við semjum hér á Alþingi Íslendinga. Af hverju ættu þeir sem semja reglur með aðstæður í fjölmörgum öðrum ríkjum í huga að vera betur til þess fallnir að verja hagsmuni íslenskra borgara en þeir fulltrúar sem þessir sömu borgarar hafa kosið til að semja lög sem henta Íslandi og Íslendingum sem best? Manni verður stundum hugsað til þess þegar við erum að eiga við þessa hæstv. ríkisstjórn, sem er orðin alger embættismannastjórn, að hún sé búin að gleyma fyrir hverja hún er að starfa. Það er fólkið í landinu, fólkið sem kaus þessa flokka og þetta fólk til að sitja hér á Alþingi Íslendinga. En í hverju málinu á fætur öðru virðast það vera embættismennirnir sem semja frumvörpin og láta svo hæstv. ráðherra leggja þau fram. Núna þegar þjóðin hafnaði áframhaldandi aðildarviðræðum við Evrópusambandið þá virðist þessi ríkisstjórn ekki vita hvað hún eigi að gera og þá er betra fyrir alla muni að láta embættismenn í Brussel vísa veginn því þessi ríkisstjórn virðist algjörlega ófær um það. Hvað eru fulltrúar ríkisstjórnarinnar eiginlega að segja um eigin störf, fyrst þeir virðast telja að lögin sem við semjum hér þurfi almennt að víkja til að tryggja rétt almennings? Það er verið að segja að lög sem við semjum þurfi að víkja til að tryggja rétt almennings. Ef íslensk lög tryggja ekki nægilega góð réttindi þá lagfærum við þau. Það er verkefni okkar. Við finnum það sem er að og breytum því. Við þurfum ekki almenna forgangsreglu fyrir aðsent regluverk til að geta sinnt þeirri skyldu. Mér finnst þessi málflutningur bera með sér afskaplega litla trú á getu okkar sjálfra, litla trú á því að Íslendingar geti kosið sér fulltrúa sem séu færir um að verja þeirra hagsmuni en mikla trú á að aðrir geti kosið fulltrúa til að verja okkar hagsmuni og litla trú á því að við getum samið lög sem henta okkar samfélagi. Ég hef meiri trú á okkur en svo og ég hef meiri trú á kjósendum en svo að þeir geti ekki kosið fólk til að starfa á Alþingi sem hugsar fyrst og fremst um þeirra hag. Þetta er sérkennilegur málflutningur hjá ríkisstjórninni og í þessari umræðu gleymist iðulega að þetta virkar í báðar áttir, þ.e. að þó að upp hafi komið tilvik eins og oft hefur verið vísað til varðandi fæðingarorlofsrétt, þar sem færð voru rök fyrir því að ætlun evrópska regluverksins hefði verið að tryggja rétt umfram það sem Alþingi hafi tryggt, þá auðvitað getur þetta virkað á hinn veginn líka en við munum ekki finna fyrir því að neinu ráði nema ef Alþingi Íslendinga ákveður að samþykkja þetta frumvarp vegna þess að þá er ekki hægt að treysta því að íslensk lög standist. Þá geta borgarar þessa lands ekki treyst því að íslensk lög standist ef lögin skarast. Á endanum snýst þetta allt saman um að við þurfum að vanda lagasetningu til að lög skarist ekki, því það getur ekki verið vilji neins. Við getum sett þetta mál í samhengi við umræðuna um réttindi þeirra sem hingað koma, t.d. í leit að hæli eða óska eftir dvalarleyfi. Viljum við ekki geta haft einhverja stjórn á þeim réttindum? Við sjáum hvernig kerfin okkar eru misnotuð í dag. Myndum við vilja að ef lög sköruðust væri sjálfkrafa veittur aukinn réttur til þeirra sem hingað koma í leit að hæli þrátt fyrir vilja okkar hér á Íslandi til að ná stjórn á málaflokknum? Myndum við vilja það? Þetta þarf að skoðast með heildarhagsmuni Íslendinga að leiðarljósi. Frú forseti. Mig langar að tala aðeins meira um réttindi hælisleitenda og þótt þetta stangist ekki á við EES af því að við erum að innleiða flest óbreytt þá megum við ekki gleyma því að EES-samningurinn er að breytast hratt og þetta mun þá eiga við inn í framtíðina og hér er hver hælisleitendapakkinn að koma á fætur öðrum. Við vitum að það er von á þeim og hvernig mun þetta þróast? Jafnvel þótt við myndum segja að við ætluðum bara að láta íslensku lögin gilda þá vitum við ekki hvað er væntanlegt og við vitum kannski stundum ekki — það sem er vandamál í þessu er að það vill enginn að lögin stangist á. Það er ekki búið að fara yfir, eins og hv. þm. Bergþór Ólason benti á áðan, hver staðan er núna. Eigum við ekki að byrja á því að reyna að átta okkur á því hvort það séu fleiri lög sem stangast á, átta okkur á umfangi vandans? En það er engin tilraun gerð til að átta sig á því þó ekki væri nema ríkisstjórninni væri alvara með að vilja vernda þessi réttindi borgaranna. Ef ríkisstjórninni væri alvara með það, af hverju er hún þá ekki að fara grundigt í gegnum lagabálkinn og sjá hvort við höfum innleitt eitthvað með vitlausum hætti eða hvort einhver lög stangist á? Frú forseti. Ég vil líka benda á að í því máli sem hér er til umfjöllunar felst að það er sett afturvirk forgangsregla í íslenskan rétt sem felur í kjarna sínum í sér að allar þær EES-gerðir sem innleiddar eru hér á landi njóti forgangs umfram íslensk lög. Forgangsreglan sem hér á að setja í lög er tímalaus í þeim skilningi að hún gildir bæði um allar þær hundruð gerða sem við höfum innleitt í íslenskan rétt síðustu rúmlega 30 ár en eins og ég sagði áðan gildir hún líka um allar þær gerðir sem við innleiðum í framtíðinni. Margir lögfræðingar og jafnvel embættismenn halda því fram að í þessari reglu felist ekkert nýtt, hér sé aðeins verið að gæta að lagasamræmi og meginreglum um einsleitni reglna á EES-svæðinu. Sé horft á málin frá þrengri Evrópuréttarfræðum má eflaust sjá réttmæti í þeirri skoðun. En við sem erum hér inni, stjórnmálamennirnir, höfum hins vegar þeim skyldum að gegna að horfa á stjórnskipunarlega og pólitíska hlið þessa máls. Frá þeirri hlið er þetta risastórt mál. Við mat á þessu frumvarpi verður líka að horfa á sögulegan bakgrunn þess. Við Íslendingar innleiddum nefnilega bókun 35 við lögfestingu EES-samningsins með 3. gr. laganna. Í þeirri grein felst túlkunarregla en ekki forgangsregla. Þetta er nefnilega mjög mikilvægt. Svona var þetta samþykkt á sínum tíma. En hvers vegna ætli við höfum innleitt bókunina með þessum hætti? Jú, vegna þess að stjórnmálamenn þess tíma, þegar EES-samningurinn var lögfestur, settu stjórnarskrána í forgrunn. Þeir sáu að með innleiðingu forgangsreglu EES-réttar yrði gengið yfir hina rauðu línu 2. gr. stjórnarskrárinnar sem mælir fyrir um það að það sé Alþingi Íslendinga sem fari með löggjafarvaldið. Með öðrum orðum hefði falist í forgangsreglu valdframsal sem fari í bága við 2. gr. stjórnarskrárinnar. Þess vegna var bókun 35 innleidd sem túlkunarregla og íslensk lög skyldu túlkuð til samræmis við EES-reglur en ekki að EES-reglur skuli hafa forgang umfram íslensk lög. Bara það eitt að í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar segi að Alþingi þurfi að mæla fyrir um annað ef Alþingi vill ekki að EES-regla hafi forgang er bein staðfesting á því að í þessu lagafrumvarpi felst takmörkun á löggjafarvaldi Alþingis. Sú aðferð sem við völdum til að innleiða bókun 35 árið 1993, sem túlkunarreglu en ekki forgangsreglu, stóð athugasemdalaus af hálfu ESA í 25 ár eða allt þar til formleg kvörtun barst frá ESA í desember 2017. Af hverju eigum við nú að beygja af þeirri leið sem við mörkuðum í þessu máli? Hefur eitthvað breyst? Hefur ekki gengið ágætlega að innleiða EES-gerðir í íslenskan rétt og kannski fullvel á köflum? Svo ég vitni aftur í ræðu hv. þm. Bergþórs Ólasonar, hann kom vel inn á það að hv. fyrrverandi alþingismaður, Árni Páll Árnason, er nefnilega líka fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, sömu Samfylkingar og hefur lagt mikið á sig við að færa valdið til Brussel þannig að þeir sem eru að verja hagsmuni Íslendinga eru því miður kannski ekki það fólk sem er best til þess fallið þegar kemur að þessu máli. Svo hefur komið fram í málflutningi þeirra sem styðja bókun 35, frú forseti, að það sé ekki boðlegt að borgarar þurfi að leita réttar síns fyrir dómstólum gegn ríkinu ef þeir njóta ekki þeirra réttinda sem EES-samningurinn á að veita þeim. Það sé mikill valdahalli og óréttlæti. Þá segi ég: Bíddu við, á það ekki bara alltaf við að borgarar eigi að geta treyst lögum? Lög eiga að vera skýr. Aðalatriðið hlýtur alltaf að vera, eins og ég sagði áðan, að vanda lagasetningu og passa að lög stangist ekki á. Við þurfum að finna þessa skörun og reyna að koma í veg fyrir hana. Nú er tími minn u.þ.b. á þrotum og mig langaði aðeins að fara yfir það sem hæstv. utanríkisráðherra sagði hér áðan: „Kerfin eiga að þjóna fólkinu, ekki öfugt.“ Það er nákvæmlega málið. Kerfin eiga að þjóna fólkinu en ekki öfugt. Íslendingar eiga að geta treyst öllum íslenskum lögum, hvort sem það eru EES-gerðir eða lög samin hér á Alþingi Íslendinga og því er óþarfi að láta EES-gerðir ganga framar öðrum íslenskum lögum.