Evrópska efnahagssvæðið Herra forseti. Hér ræðum við bókun 35. Í upphafi langar mig að vísa til ummæla hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem kom inn á mjög mikilvægan punkt hérna áðan í andsvörum við hv. þm. Kristján Þórð Snæbjarnarson. Af hverju eyddi ríkisstjórnin svona miklum peningum, milljörðum, í að koma okkur úr samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, inn í Evrópusambandið? Af hverju var eytt svona miklum peningum í það? Mér virðist þessi ríkisstjórn, sérstaklega Viðreisn og Samfylking, hafa misst trú á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Það eru þau sem eru að tala samninginn niður, enginn annar. Þetta fólk talar samninginn um Evrópska efnahagssvæðið niður. Við skulum halda því til haga. Eins og ég sagði hérna áðan: Við erum að ræða hérna frumvarp til laga um innleiðingu á bókun 35 sem hefur verið margumtalað, bæði hér á þingi og síðan úti í samfélaginu, forgangsmál númer eitt eða nærri því númer eitt hjá ríkisstjórn Viðreisnar og Samfylkingar. Ég sleppi Flokki fólksins vegna þess að hann er með minni áherslu á þetta mál. En þjóðaratkvæðagreiðslan sem fram fór hérna í ágúst var líka ekkert smá mikið forgangsmál, þjóðaratkvæðagreiðslan sem Brussel-báknið, Viðreisn og Samfylkingin töpuðu 29. ágúst með mjög góðum minni hluta. Ég er enn þá þeirrar skoðunar að sú breyting sem frumvarpinu er ætlað að gera á lögum um Evrópska efnahagssvæðið gangi þvert á ákvörðun Alþingis um samþykkt EES-samningsins árið 1993. Hin sérstaka ráðstöfun sem gerð var við frágang bókunar 35 við samninginn var ekki bráðabirgðaráðstöfun sem breyta mætti síðar og fól ekki í sér mistök. Við skulum hafa það alveg á tæru. Þetta var fullkomlega meðvitað. Þetta var fullkomlega meðvitað þeirra alþingismanna sem sátu á þingi á þessum tíma. Það var farið vel yfir þetta í nefndaráliti 1. minni hluta utanríkismálanefndar, hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, síðast þegar hæstv. utanríkisráðherra Viðreisnar ætlaði að rífa þetta í gegnum þingið. Þetta álit ber númerið 666. Mér finnst það vel við hæfi. Niðurstaðan um bókun 35 var nefnilega ein af forsendum þess að meiri hluti Alþingis sæi sér fært að samþykkja samninginn. Þetta var ein af forsendum þess að Alþingi sæi sér fært að samþykkja samninginn. Niðurstaðan sú var afleiðing umræðu og ákvarðanatöku um grundvallaratriði er vörðuðu fullveldi Íslands, stjórnarskrána, samband landsins við Evrópusambandið og eðli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Aðeins um ESA og samningsbrotamál þess gegn Íslandi, tómlætið. Þessi samningur um Evrópska efnahagssvæðið tekur gildi 1993 og hefur bara gengið mjög vel. Framkvæmdin hefur bara gengið mjög vel. Það er ekki fyrr en 2017 sem formlegar kvartanir fara að koma og það er tekið til varna. Síðan kemur nýr utanríkisráðherra árið 2021 og þá breyttust einhvern veginn varnir þeirrar ríkisstjórnar sem þá var við völd, hætt var að verjast gagnvart ESA. Það er ekki gott. Ég ætla að koma aðeins meira og betur að þessu seinna. Enn og aftur vil ég minna hv. þingmenn á að við það að taka sæti á Alþingi er undirritað drengskaparheit að stjórnarskrá. Þingmenn, og ráðherrar, sem eru jú einnig þingmenn, lofa að verja og virða stjórnarskrá Íslands í öllum okkar verkum, stjórnarskrána sem greinilega er lítið mál fyrir þá sömu þingmenn og ráðherra að ganga gegn, brjóta ákvæði hennar fyrir þátttöku í ríkisstjórn og ætla að hleypa að þessum óskapnaði sem áætluð innleiðing á bókun 35 er. Af þessu tilefni langar mig aðeins að vitna til orða hæstv. utanríkisráðherra í umræðu fyrr í dag. Hún telur þessar breytingar vera innan marka stjórnarskrár og vísar til Þorgeirs Örlygssonar. En það er nú bara þannig, herra forseti, að um þetta mál er tekist á. Menn eru ekki sammála um það hvort þessi áætlaða innleiðing í þessu frumvarpi sé á skjön við stjórnarskrá Íslands. Menn eru ekki sammála um þetta. Þess vegna segi ég: Stjórnarskráin á að njóta vafans. Við undirritum hér drengskaparheit að stjórnarskrá og ef það eru álitamál að hér sé frumvarp í meðförum þingsins sem brjóti hana þá getur það ekki gengið upp. Stjórnarskráin verður að njóta vafans í öllum tilvikum. 2. gr. stjórnarskrár lýðveldisins hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið.“ Ég hef sagt þetta áður í þessum ræðustól og ætla að endurtaka einu sinni enn: „Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið.“ Bókun 35 eins og hún er í þessu frumvarpi og er leidd í lög samkvæmt frumvarpinu segir svo, með leyfi forseta: „Ef skýrt og óskilyrt lagaákvæði sem réttilega innleiðir skuldbindingu samkvæmt EES-samningnum er ósamrýmanlegt öðru almennu lagaákvæði skal hið fyrrnefnda ganga framar …“ Sem sagt, ef íslensk lög sem sett eru hér á þingi ganga í berhögg við einhverja reglugerð eða innleiðingu frá Evrópusambandinu eða EES-samningnum sem er líka innleidd hér á landi með ákveðnum hætti annaðhvort áður eða eftir að bókunin verður að lögum, ef hún verður að lögum, þá gangi reglugerðin eða lögin frá Evrópusambandinu framar. Ef Alþingi dettur síðan í hug á næsta þingi eða hvenær sem er að setja lög í einhvern texta, einhverja reglu og við erum í góðri trú hér í þessum sal að setja þessi lög og fara svo út í samfélagið og ganga þar í gildi — nei, þá finna menn bara eitthvert ákvæði sem enginn sá fyrir frá EES sem búið er að innleiða á einhvern hátt og það gengur í berhögg við þessa íslensku lagareglu sem við erum nýbúin að setja, kannski á næsta þingi. Hvort skyldi nú ganga framar? Það sem við héldum sem löggjafarvald að við værum að mæla fyrir um? Ég tel að löggjafarvaldið sé með þessu móti hrifsað frá Alþingi. Já, hrifsað frá Alþingi og við það get ég ekki unað. Ég hef ekki skipt um skoðun. Rúmum 30 árum eftir að Alþingi samþykkti samninginn um Evrópska efnahagssvæðið eru forsendurnar í mínum huga fullkomlega óbreyttar. Í meira en þrjá áratugi hefur samningnum verið framfylgt með tilliti til þeirrar grundvallarforsendu sem fólst í frágangi bókunar 35. Það hefur ekkert breyst. Ábending Hæstaréttar um mikilvægi þess að skýra samspil íslensks regluverks og regluverks Evrópusambandsins á málefnasviðum EES-samningsins felur ekki í sér kröfu um að grundvallarforsendum samningsins sé breytt á tiltekinn hátt, enda fæli slíkt í sér boðvald, dómsvald, yfir löggjafarvaldi. Það er ekki hægt að sjá að það hafi verið ætlun Hæstaréttar enda gengi slíkt gegn stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Í fyrri umræðum hef ég vitnað til skrifa Markúsar Sigurbjörnssonar, fyrrverandi forseta Hæstaréttar. Ég held að einhverjir hafi gert það hér í dag en mig langar að segja þetta, með leyfi forseta, haft eftir Markúsi Sigurbjörnssyni: „Staðreyndin er hins vegar sú að ekki var mögulegt að ganga lengra innan þess ramma sem stjórnarskrá Íslands setur. Stjórnarskráin gerir hvorki ráð fyrir því að takmarka megi fullveldi lýðveldisins með framsali löggjafarvalds til alþjóðastofnana né að landslög, sem byggjast á alþjóðlegum skuldbindingum eins og EES-samningnum, geti eingöngu af þeim sökum öðlast ríkari stöðu en önnur almenn löggjöf.“ Frumvarpið gengur þannig í berhögg við stjórnarskrána. Ég hef einnig á fyrri stigum vitnað til skrifa Jóns Steinars Gunnlaugssonar, einnig fyrrverandi hæstaréttardómara, sem ritaði eftirfarandi árið 2023, og hefur raunar nýverið einnig, ég er bara ekki með það hérna með mér, tjáð sig um þetta mál. Hann segir, með leyfi forseta: „Að mínum dómi er ljóst að efni fyrrgreinds frumvarps stenst ekki fullveldisrétt þjóðarinnar sem allir virðast vera sammála um að felist í stjórnarskránni. Það er því ástæða til að benda ríkisstjórn Íslands á að ekki er unnt að samþykkja nefnt frumvarp sem lög í landinu nema fyrst hafi stjórnarskránni verið breytt í þá veru að heimila svona lagasetningu.“ Akkúrat. Stjórnarskráin heimilar þetta ekki. Hæstv. utanríkisráðherra hefur verið hér í dag að vitna til lögfræðinga sem telja þetta ekki ganga í berhögg við stjórnarskrána. Svo eru hér aðrir sem telja þetta ganga í berhögg við stjórnarskrána og finnst mönnum það bara í lagi að stjórnarskráin njóti ekki vafans? Finnst mönnum það virkilega í lagi? Mér finnst það ekki í lagi. Ég ætla að vitna til eins lögfræðings til viðbótar. Stefán Már Stefánsson lagaprófessor hefur líka tjáð sig um þetta mál og margir fleiri. Ég ætla ekki að hafa það orðrétt eftir en hann telur að það sé ljóst að forsenda þess að hægt sé að samþykkja þetta frumvarp sé að stjórnarskránni verði fyrst breytt þannig að hún heimili það valdframsal sem frumvarpið kveður á um. Mér finnst ekki góður bragur á því að það eigi bara að skauta fram hjá stjórnarskrá lýðveldisins Íslands sem allir hér hafa undirritað drengskaparheit að. Mér finnst ekki góður bragur á því. Hvað sem mönnum finnst um málið í heild þá finnst mér ekki góður bragur á því að ætla að skauta fram hjá stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þetta mál, bókun 35 við EES-samninginn, er í raun miklu stærra en bæði Icesave-málið og málið varðandi þriðja orkupakka Evrópusambandsins. Miklir fjárhagslegir hagsmunir voru í húfi í Icesave-málinu sem snerist þó einungis um eina tiltekna lagagerð sambandsins. Frumvarp Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, hæstv. utanríkisráðherra Viðreisnar, um bókun 35 varðar hins vegar allt regluverk frá Evrópusambandinu sem hefur verið og mun verða tekið upp hér á landi í gegnum EES-samninginn og gerir hana í reynd æðri almennum innlendum lögum. Þar á meðal er um að ræða allt regluverk sem tekið hefur verið og verður tekið upp frá sambandinu í framtíðinni varðandi bæði innstæðutryggingar og orkumál. Viljum við þetta? Nei, takk. Þar sem ég á stuttan tíma eftir þá langar mig aðeins að ræða ákvörðun ESA um að fara með Ísland fyrir EFTA-dómstólinn á grundvelli samningsbrotamáls. Ég segi bara: Fínt, farið þið með þetta fyrir dómstóla. Við eigum að ráða besta mögulega teymið til að gæta hagsmuna okkar í málinu. Tökum þetta mál af dagskrá þingsins meðan þetta verður þá í meðförum dómstóla. Dómstólaleiðin þýðir þó að möguleiki væri á því að dæmt yrði okkur í vil. Það er alltaf möguleiki á því. Sá möguleiki er hins vegar að engu gerður með því að gefast upp fyrir fram eins og til stendur með frumvarpinu, kasta inn handklæðinu. Komist EFTA-dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að fara bæri að kröfu eftirlitsstofnunar EFTA um forgang innleidds regluverks frá Evrópusambandinu þá erum við komin með staðfestar salamíaðferðir Evrópusambandsins. Með öðrum orðum: Þetta er það sem frumvarpið felur í sér. Svo er það þetta: Tómlæti ESA í hátt í 30 ár og svo látið vaða. Um fyrirframuppgjöf er að ræða án þess að látið sé í það minnsta reyna á málið fyrst fyrir dómstólum, þ.e. haldi hæstv. utanríkisráðherra sig við að keyra þetta í gegn. Ég vil segja þetta — ég er alveg að ljúka máli mínu, herra forseti — hæstv. utanríkisráðherra er keppnismanneskja. Hún er ekki þekkt fyrir að kasta inn handklæðinu. Ég vil segja við hæstv. utanríkisráðherra, þó að hún sé ekki í þessum sal núna: Ekki kasta inn handklæðinu í þessu máli. Tökum til sterkra varna og leggjum EFTA-dómstólinn, leggjum í það minnsta metnað okkar í það að halda uppi málsvörn fyrir Ísland. Ef ríkisstjórnin ætlar ekki að verjast þá þurfum við bara nýja ríkisstjórn strax, þá ríkisstjórn sem treystir sér í verkið.