brottfall laga um Heyrnar- og talmeinastöð, 1. umræða.
Virðulegur forseti. Ég flyt hér frumvarp til laga um brottfall laga um Heyrnar- og talmeinastöð, nr. 42/2007. Með því að fella úr gildi lög um Heyrnar- og talmeinastöð og leggja niður þá ágætu stofnun, sem hefur sinnt sínum skjólstæðingum vel, er nú lagt upp með næstu skref til framtíðar. Ætlunin er að færa verkefni stöðvarinnar til einingar innan Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og opna þar með fyrir enn frekari þverfaglega teymisvinnu og aðgengilega þjónustu fyrir þau sem búa við heyrnarskerðingu, heyrnarleysi eða talmein. Sérstaklega skal tekið fram að sú eining, þótt staðsett sé innan Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, mun þjóna allri landsbyggðinni, líkt og Heyrnar- og talmeinastöð Íslands hefur gert. Þessi aðgerð er meðal tillagna starfshóps um stefnumótun í heyrnarþjónustu sem skilaði ráðherra prýðilegri skýrslu og tillögum um breytingar svo að tryggja megi bætta og skilvirkari heyrnarþjónustu hér á landi til framtíðar og er vert að nota tækifærið og þakka þeim starfshópi fyrir vandaða vinnu sem og að benda áhugasömum á fróðlegan lestur.
Frumvarpið snýst þannig ekki um niðurskurð eða brottfall þjónustu heldur um framþróun, þverfaglega samvinnu og betra aðgengi að þjónustunni. Heilbrigðisþjónustan sem Heyrnar- og talmeinastöð hefur veitt verður áfram með óbreyttu sniði en mikilvægt er að um þjónustuna gildi sama löggjöf og gildir um aðra heilbrigðisþjónustu. Í þessu samhengi er rétt að minnast á að Heyrnar- og talmeinastöð er með aðstöðu til að veita viðeigandi heilbrigðisþjónustu á Akureyri. Sú þjónusta verður áfram óbreytt en mun flytjast í húsnæði heilsugæslunnar í Sunnuhlíð. Með brottfalli laganna opnast fyrir enn frekari samnýtingu og þverfaglega samvinnu með öðrum heilsugæslustöðvum um land allt.
Heyrnar- og talmeinastöð hefur um árabil sinnt mikilvægu hlutverki en sú staða er uppi í dag að lögin sem stofnunin byggir á takmarka frekar en stuðla að framþróun. Þau gera ráð fyrir að ein stofnun beri ábyrgð á allri þjónustu við heyrnarskerta, heyrnarlausa og þau sem glíma við talmein. Með því að fella gildandi lög brott verður þjónustan ekki lengur bundin með lögum við eina stofnun og sömu reglur gilda um þjónustuna eins og um veitingu annarrar heilbrigðisþjónustu. Með þeirri breytingu verður enn greiðara að nýta heilsugæslustöðvar um land allt til að veita hluta þjónustunnar. Þá opnast fyrir teymisvinnu með t.d. sálfræðingum heilsugæslustöðvanna sem geta komið að stuðningi sem oft er þörf á þegar einstaklingar eru að missa heyrn eða stuðningi til foreldra ef barn þeirra greinist með heyrnarskerðingu.
Undanfarin ár hefur aukin eftirspurn eftir þjónustu orðið til þess að ákveðin þjónusta er nú einnig veitt hjá sjálfstætt starfandi heyrnarfræðingum, talmeinafræðingum og öðrum sérfræðingum og þannig hefur þjónustan orðið bæði fjölbreyttari og sveigjanlegri en kallar enn frekar á að lög um Heyrnar- og talmeinastöð séu felld brott.
Frú forseti. Með þessu frumvarpi tryggjum við að heyrnarlausir, heyrnarskertir og þau sem glíma við talmein fái þjónustu á réttu þjónustustigi, hjá viðeigandi sérfræðingum og í samfelldu og samhæfðu kerfi á grundvelli laga um heilbrigðisþjónustu, nr. 40/2007, þar sem ný eining tekur við verkefnum Heyrnar- og talmeinastöðvar. Starfsfólk Heyrnar- og talmeinastöðvar mun verða starfsfólk Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins en gert er ráð fyrir að embætti forstjóra Heyrnar- og talmeinastöðvar verði lagt niður.
Heyrnar- og talmeinastöð hefur það hlutverk samkvæmt gildandi lögum að útvega hjálpartæki, sjá um viðhald og uppsetningu hjálpartækja en verði þetta frumvarp að lögum munu styrkir til kaupa á hjálpartækjum verða samkvæmt lögum um sjúkratryggingar, nr. 112/2008, sem tryggir aukið jafnræði þeirra sem á slíkum tækjum þurfa að halda. Við vitum að heilbrigðisþjónusta sem einstaklingar með heyrnarskerðingu og talmein þurfa þarf svigrúm til að þróast. Fjöldi fólks með heyrnarskerðingu hefur tvöfaldast á undanförnum áratugum og mun halda áfram að aukast með hækkandi meðalaldri þjóðarinnar. Við verðum að bregðast við þessari þróun með sveigjanleika í kerfinu og samvinnu. Markmið heyrnarþjónustu er og verður að tryggja tímanlega skimun, greiningu og meðferð með snemmtækri íhlutun á öllum æviskeiðum og á landinu öllu. Markmiðið er líka að meðferð sé einstaklingsmiðuð og unnið sé í samræmi við viðurkenndar meðferðarleiðbeiningar og gæðaviðmið af viðeigandi sérfræðingum og markmiðið er líka að tryggja sem best lífsgæði heyrnarskertra og aðstandenda þeirra.
Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins. Leyfi ég mér að leggja til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umræðu vísað til hv. velferðarnefndar og 2. umræðu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir framsögu um þetta mál sem ég tel að geti verið jákvætt mál og jákvætt skref að einhverju leyti. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún geti útskýrt þau ummæli sín sem lutu að því að frumvarpið væri til þess fallið að auka jafnræði einstaklinga við kaup á heyrnartækjum. Einnig langar mig að nefna að upphaflegt hlutverk Heyrnar- og talmeinastöðvar var að sinna verulega heyrnarskertu fólki. Nú hafa sprottið upp einkaaðilar sem sinna almennum heyrnarmælingum og sölu á heyrnartækjum, bara rétt eins og sjóntækjafræðingar hafa um árabil og áratugi haft ríkan sess í atvinnulífinu hér og í heilbrigðisþjónustu. Hefur hæstv. heilbrigðisráðherra ekki áhyggjur af því að þetta hlutverk Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar, þ.e. að þjónusta sérlega heyrnarskert fólk en ekki bara þá sem eru með þessa hefðbundnu heyrnarskerðingu, sem er jafnvel aldurstengd hjá mörgum — að þjónustan við þennan veikasta hóp skerðist þegar þetta er komið inn á heilsugæsluna og farið er að taka á móti öllum í heyrnarmælingu? Ég velti því líka fyrir mér hvort það sé í raun hlutverk heilsugæslunnar að sjá um heyrnarmælingar í ljósi þess að heilsugæslan sér ekki um sjómælingar eða það að útvega gleraugu. Er einhver eðlismunur á þessum þáttum, heyrnarmælingum og sjónmælingum?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Jafnræði í sölu heyrnartækja er þannig að sumir geta farið til Heyrnar- og talmeinastöðvar og þurfa að bíða eftir þeirri þjónustu en fá hana þá betur niðurgreidda en annars staðar. Hér þarf að jafna aðstöðu. Það er líka ákall frá notendum að ríkið taki meiri þátt í niðurgreiðslu og það er sjálfstætt verkefni sem verið er að greina hvað kosti og er svo sannarlega þörf á. Það er ekki meiningin að Heyrnar- og talmeinastöð hætti að starfa heldur að hún verði áfram sérhæfð fyrir þau sem mest þurfa á að halda. Þetta er ágætlega skilgreint í skýrslunni sem ég vitnaði til; það verður áfram þjónusta við þau sem heyra verst og þau sem hafa mest talmein en í heilsugæslunni er meiri fræðsla og fyrstu mælingar þannig að hægt sé að vísa fólki áfram rétta leið. Fyrsta stigið er heilsugæslan; það er grunnþjónusta sem þarf að vera aðgengileg öllum óháð búsetu. Síðan er auðvitað annað stigið sem er þá bæði Heyrnar- og talmeinastöð og sjálfstætt starfandi heyrnarfræðingar þar sem, eins og ég segi, Heyrnar- og talmeinastöð mun áfram taka þyngstu tilfellin. Loks er þriðja stigið sem eru þá heyrnarbætandi aðgerðir og kuðungsígræðslur, það verður áfram hjá Landspítala. En þetta er allt ágætlega tíundað í skýrslunni um framtíðarfyrirkomulag þessarar þjónustu sem allir hagaðilar áttu aðgang að.
Virðulegur forseti. Fluttar hafa verið fréttir af miklum biðlistum eftir viðtölum hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni. Hafa þeir biðlistar jafn vel verið útskýrðir með mikilli ásókn útlendinga sem hingað koma í svokölluðum velferðarflóttamannaheimsóknum, þ.e. menn koma hingað vegna þess að þeir vita að þeir fá dýra þjónustu sér að kostnaðarlausu, og ég veit ekki hvort sérstaklega hefur verið tekið á því. En það voru a.m.k. fluttar fréttir af þessu; að ástæða biðlistanna væri m.a. gríðarleg ásókn útlendinga í þessa þjónustu, útlendinga sem dvelja hér tímabundið. Ég get ekki alveg séð að heilsugæslan geti unnið bug á biðlistum sem nú þegar eru eftir þessari þjónustu. Hv. velferðarnefnd mun auðvitað kalla eftir upplýsingum um hvernig þessu verður háttað. Ég velti því hins vegar fyrir mér, af því að hæstv. heilbrigðisráðherra svaraði ekki þeirri spurningu sem mér finnst kannski mestu skipta, hvort það sé ekki komið einkaframtak núna sem geti sinnt obbanum af heyrnarþjónustu við langflesta. Hin tilfellin eru — við vitum t.d. að alveg heyrnarlausir eru kannski rétt rúmlega 100 manns á Íslandi, alveg Íslendingar, eða hafa verið rúmlega það; það sem kallað er döff, eins og þeir hafa kallað sig. Fólk með verulega heyrnarskerðingu er kannski sem betur fer ekki svo stór hópur en þessi almenna heyrnarskerðing, sem ég hef talað um sem aldurstengda; hvort það sé ekki eðlilegra að láta aðra um að sjá um það. Ég velti því líka fyrir mér hvort heilsugæslan búi t.d. yfir þeim tækjum sem eru nauðsynleg til að heyrnarmæla fólk þannig að rétt niðurstaða komi.
Aftur þakka ég hv. þingmanni. Það er víða úti á landi til búnaður sem hefur ekki verið notaður um tíð og þar eru klefar til heyrnarmælinga. Mér er sagt að tækninni, eins og til heyrnarmælinga, fleyi óðum fram og hægt sé að þjálfa fólk sem er ekki sérmenntað á þessu sviði til að gera meira og þar hafa t.d. sjúkraliðar úti á landi verið nefndir. En jú, það er rétt: Þjónustan er að miklu leyti hjá sjálfstætt starfandi heyrnarfræðingum. Vandinn er að þeir eru allt of fáir og það þarf að bæta í menntun. Það er verið að hleypa þeirri menntun af stað hérlendis. Síðan er líka verið að skoða, af því að þarna eru líka talmein, að það þurfi að bæta í þar líka. Biðlistarnir eru á öllum stöðum og sérstaklega þegar kemur að börnum. Þar tel ég að til að ná árangri þurfi að vinna á öllum vígstöðvum og hvar sem við verður komið. En sérhæfð heyrnarþjónusta verður áfram annars stigs þjónusta hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Ég sé ekki að undan því verði komist því það eru mörg verkefni sem eru mjög sérhæfð.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir framsöguna og umræðuna hér. Nú er það þannig að tæknin er að breytast mjög hratt. Maður áttar sig á því að í dag eru komin tæki sem eiga í raun mun auðveldara með að mæla heyrnarskaða en var hér áður fyrr. Ég vil t.d. nefna það, af því að ég starfa í lyfjageiranum, að nú eru apótek t.d. farin að veita þá þjónustu að vera með heyrnarfræðinga. Ég sé alveg fyrir mér að hægt væri að nýta apótek úti á landi til að færa heyrnarfræðinga á milli stöðva. Ég held að það væri kannski rétt að reyna að miða við að einkaframtakið gæti mögulega leyst úr stórum hluta veigaminni fötlunar, ef það má tala um það með þeim hætti, eða heyrnarskerðingar. Ég spyr kannski um afstöðu ráðherra til þess.
Mig langar síðan til að nefna að það hefur stundum strandað, og jafnvel kannski oft, á því þegar verið er að ákvarða t.d. greiðslur frá Sjúkratryggingum að það gleymist hreinlega að uppfæra verðskrána. Maður horfir upp á að verðskrár fyrir hjálpartæki eru, ég ætla að leyfa mér að segja, jafnvel áratugi með sömu tölur og hafa ekkert breyst. Þá spyr maður sig þeirrar spurningar hvort ekki sé rétt að horfa til þess að uppfæra þessar skrár með reglulegra millibili þannig að t.d. sé greitt hærra hlutfall í þeim dýru og fullkomnu tækjum sem eru að verða til í dag.
Ég þakka hv. þm. Ólafi Adolfssyni fyrir spurningarnar. Það er alveg rétt að það þarf að þróa þessa þjónustu áfram. Eins og ég hef nefnt eru einkaaðilar þegar umsvifamiklir þegar kemur að heyrnarmælingum og heyrnarþjónustu á öðru stigi og áfram er gert ráð fyrir því að þar sé ráðgjöf, meðferð og greining sérstaklega fullorðinna sem eru með væga eða miðlungs alvarlega heyrnarskerðingu upp að 79 desíbelum, ef það segir þingmanninum eitthvað, samkvæmt samræmdum meðferðarleiðbeiningum. Þær hefur vantað en það er byrjað að vinna sérhæfðar og þverfaglegar leiðbeiningar sem gera okkur þá auðveldara að útvista þjónustu.
Hvað varðar apótekin þá þarf auðvitað að skoða það sérstaklega hvar slík þjónusta er. Ég er nú kannski ekki reiðubúin að segja mikið um það á þessu stigi. En þessi vinna og útfærsla er vissulega í gangi. Nú þegar kemur að greiðsluþátttöku þá er það rétt að það er kallað eftir því að ríkið taki meiri þátt í kaupum á heyrnartækjum og það er mjög margt þar sem þarf að skoða. Núna eru 60.000 fyrir hvert heyrnartæki upp af þessum 70 desíbelum en svo 80–90% af tækjunum í alvarlegri tilvikum. Það er ýmislegt þarna sem þarf að skoða, t.d. er miðað við betra eyra sem kemur sér illa ef þú ert t.d. heyrnarlaus á hinu. Það þarf að endurskoða upphæðir og þarna er kostnaðargreining í gangi. Það er ekki eðlilegt að miða gjaldfrelsi við 18 ár (Forseti hringir.) því þau ungmenni eru auðvitað tekjulítil o.s.frv. Hér viljum við gera betur.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka ráðherranum fyrir góð svör. Það er ánægjulegt að heyra að verið sé að skoða þetta með greiðsluþátttökuna. Ég ætla að leyfa mér að segja að þetta sé augljós þúfa sem þarf að komast yfir og stundum séu þetta hreinlega heilu börðin sem fólk þarf að komast yfir. Mig langar til að forvitnast aðeins um það í mínu seinna andsvari hvort átt hafi sér stað einhver vinna innan heilbrigðisráðuneytisins varðandi það að samþætta greiðsluþátttöku í lyfjum og hjálpartækjum, t.d. þegar verið er að taka tillit til kostnaðar o.s.frv. Ef þú ert með hjálpartæki til að gefa lyf, að það sé ekki greiðsluþátttaka í þeim og ekki tekið tillit til þess á nokkurn hátt, en eingöngu horft til lyfjanna — ég vil leyfa mér að segja að þá sé jafnvel verið að mismuna sjúklingum. Eru einhver áform hjá ráðuneytinu um að útvíkka mögulega greiðsluþátttöku í lyfjum yfir á hjálpartæki. (Gripið fram í.) Nei, það á ekki sérstaklega við um heyrn, bara almennt séð. Ég fæ ekki svo oft að eiga orðastað við ráðherra.
Svo var það hitt sem mig langar til að nefna og það er betri nýting á Heilsuveru til að eiga samskipti við sjúklinga. Ég hef stundum velt því fyrir mér, og við sjáum kannski ekki bein tengsl varðandi heyrnina, að fólk sé að skrá þarna inn og það sé þá hægt — ef menn eru að fara í próf hjá einkaaðila en ekki á heilsugæslustöð, að þeir aðilar geti fengið leyfi til að skrá inn á Heilsuveru til upplýsinga fyrir lækni viðkomandi.
Frú forseti. Ég var ekki alveg með á nótunum þegar þingmaðurinn talaði um lyf og hjálpartæki út frá því máli sem hér er til meðferðar, um brottfall laga um Heyrnar- og talmeinastöð. Almennt get ég sagt að meðferð hjálpartækja, við erum að tala hér um hjálpartæki fyrir þá sem þarfnast ýmissa tækja til að bæta heyrn — en almennt gildir að umsýsla hjálpartækja er með ólíkindum flókin. Þar erum við með stórt verkefni í gangi um hvernig megi einfalda þá umsýslu, t.d. er mikil umsýsla í tengslum við mörg hjálpartæki sem eru ódýr og það er augljóslega ekki snjallt fyrir ríkið að koma málum fyrir með þeim hætti. Það sem ég vil segja á þessu stigi er að það er sérstakur starfsmaður frá 1. september sem starfar í ráðuneytinu til að greina sérstaklega hvernig við viljum hafa umsýslu hjálpartækja og greiðsluþátttöku til framtíðar.
Varðandi hitt atriðið þá er það alveg hárrétt að til þess að geta sinnt heilbrigðisþjónustu er skilyrði að færa sjúkraskrá. Þar þarf að sækja eða tilkynna rekstur til embættis landlæknis og koma sér upp aðstöðu til að skrá. Heilsuvera hefur ekki verið notuð til að skrá greiningar og slíkt heldur er hún fyrst og fremst notuð til upplýsinga, til lyfjaendurnýjana o.s.frv. Ég sæi kannski fyrir mér önnur sjúkraskrárkerfi sem kæmu inn þarna. Lykillinn er sem sagt að hafa staðfestan rekstur frá embætti landlæknis.
Frumvarpið gengur til 2. umr.
Frumvarpið gengur til velfn.