Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur um mikilvægi þess að við förum að huga að stjórnskipunarmálum hér á Alþingi. Dæmin um ekki bara óhefðbundna heldur á köflum jafnvel ólögmæta meðferð mála í nefndum þingsins kalla á viðbrögð. Ég hef, og fleiri hafa gert það, sérstaklega kallað eftir viðbrögðum hæstv. forseta vegna þess sem er að gerast varðandi áform ríkisstjórnarinnar um að selja vegabréfsáritanir til útlanda og sem víðast. Þetta er mál sem mun hafa gríðarleg áhrif nái það fram að ganga eins og lagt er upp með; áhrif á samfélag sem er þegar í mjög töluverðri vörn hvað landamærin varðar. Það að utanríkisráðuneytið sé byrjað að auglýsa eftir aukamannafla til að takast á við sumarið, þegar ráðuneytið gerir greinilega ráð fyrir að þessi nýju lög verði komin í gildi, (Forseti hringir.) sýnir vanvirðingu gagnvart Alþingi sem hæstv. forseti á að mínu mati að grípa inn í.

Virðulegi forseti. Mér hafa ekki fundist svörin við eðlilegum athugasemdum frá hv. þingmönnum vera skýr eða uppörvandi. Það að fara að hittast í næstu viku gerir lítið fyrir málið. Nú er það þannig, virðulegi forseti, að það er skrýtið ef við þurfum að tala hér um að það skipti máli að lýðræðið sé virkt. En kannski er það þannig að þessi hæstv. ríkisstjórn er bara í huganum komin á fleygiferð inn í hið ólýðræðislega Evrópusamband þar sem menn þurfa ekkert að þvælast í svona vinnubrögðum og því ætli menn sér bara að fara að tileinka sér það af enn meiri þunga en núna. Kannski er það bara málið. Það er lítilsvirðing, virðulegur forseti, við þingið ef menn ætla að hafa það sem reglu að verða ekki við algjörlega eðlilegum óskum hv. þingmanna, því það eru ekki bara hv. stjórnarandstöðuþingmenn (Forseti hringir.) sem eiga að huga að því að mál séu vönduð. Það ætti að vera þannig að hv. stjórnarþingmenn ættu líka að vilja fá þessar upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég má til með að nýta tækifærið þegar ég hef loksins hér augu og eyru hv. formanns utanríkismálanefndar og framsögumanns málsins sem um ræðir, hv. þingmanns, og vísa til orða hv. þm. Pawels Bartoszeks þegar við ræddum hér síðast varnar- og öryggismál, þar sem hann kom sérstaklega hingað í pontu til að predika yfir okkur þingmönnum um hvað það væri ótrúlega mikilvægt að það næðist breið samstaða þegar kæmi að varnar- og öryggismálum af því að þau hefðu algjöra sérstöðu. Þetta reyndust vera orðin tóm og auðvitað sögð bara af þessu tyllitilefni. Ég ítreka það að mér þykir virkilega miður hvernig er komið fyrir starfsandanum, venjum og hefðum í nefndastarfi Alþingis, þar með talið í hv. utanríkismálanefnd.

Virðulegur forseti. Ég ætla nú að taka undir einmitt af því að mér finnst hafa verið korter síðan það var farið fögrum orðum um vinnubrögð hv. þingmanns og formanns utanríkismálanefndar, Pawel Bartoszek, í nefndinni. Þannig hefur þetta alltaf verið allan þann tíma sem ég hef þekkt hann sem stjórnmálamann, bæði hér á þinginu sem og hjá borginni. Hitt er síðan að það eru náttúrlega rangfærslur sem hafa verið hér uppi. Það er ekki nýlunda að það séu auglýst sumarstörf. Þetta er nákvæmlega sama auglýsingin og hefur verið áður hjá utanríkisráðuneytinu. Það er einfaldlega verið að vinna í haginn fyrir sumarið og auglýsa sumarstörf; ekkert nýtt þar, ekkert nýtt á ferðinni. Þannig að það er verið að gera eitthvað tortryggilegt. Varðandi það þá erum við einfaldlega í staðinn fyrir að borga gjaldið fyrir umsóknir um að koma hingað til landsins og við höfum borgað Danmörku og Noregi, fín lönd, fyrir að hafa séð um þessa umsýslu fyrir okkur, en nú erum við að taka þetta í okkar hendur. Mér finnst það pínulítið skrýtið að enn og aftur þá eigum við ekki að treysta okkur í það að sjá um þessa umsýslu og fá gjaldið í leiðinni fyrir. Það er eitthvað sem stangast á hér (Forseti hringir.) varðandi þennan raunverulega veruleika sem þetta mál snýst um. Við erum einfaldlega að taka stjórnina í okkar hendur í þessum málum og (Forseti hringir.) við verðum einfaldlega að láta þá sem sækja um greiða fyrir þá þóknun. Ég hefði haldið að alla vega þeir sem telja sig hægri sinnaða væru að fagna slíkum breytingum.

Virðulegur forseti. Ef einhvern tímann var hér gott dæmi um hvað það skiptir miklu máli að ræða málin í hv. þingnefndum þá var það í ræðu hæstv. utanríkisráðherra í fundarstjórn forseta þar sem hann fer í efnisumræðu og segir að þetta sé allt saman einhver misskilningur. Væri kannski hugmynd, virðulegi forseti, að ræða málið í nefndinni þannig að menn væru alla vega sammála um hvað það er sem þeir eru ósammála um? Eða á það að vera reglan að hér komi hæstv. ráðherrar og taki efnislega umræðu þegar hv. þingmenn eru að gera athugasemdir við að það sem hafi þótt eðlilegt svo áratugum skipti sé hunsað og vaðið yfir stjórnarandstöðuna? Þá gætum við kannski gert þetta eins og á að gera þetta, klárað það sem á að gera í nefndunum og tekið svo efnislega umræðu hér.

Það er alvarlegt, (Forseti hringir.) virðulegi forseti, að hér sé þingmeirihluti sem ætlar sér, með einbeittum brotavilja, að brjóta þessar hefðir og venjur sem eru komnar til af ástæðu. Þeir sem eru búnir að vera lengur í stjórnarliðinu (Forseti hringir.) ættu að þekkja það manna best og ættu að beita sér til þess að það þurfi ekki að taka þessa umræðu hér aftur og aftur.

Virðulegi forseti. Ég auðvitað fagna því að hæstv. utanríkisráðherra komi hérna og leiðrétti okkur ef það er einhver misskilningur í gangi varðandi málið. Veruleikinn er sá að ég skildi ekki og kollegar mínir ekki heldur af hverju lægi svona mikið á. Af hverju var ekki hægt að koma á móts við þessar tvær beiðnir um umsagnir? Svo kemur þessi auglýsing og það er bara ágætt ef hún er algjörlega ótengd málinu en auðvitað fer maður að velta þessu fyrir sér. Hver var ástæðan fyrir því að það lægi svona mikið á því? Ég sé það ekki alveg í hendi mér. Hér undir fundarstjórn forseta erum við fyrst og fremst að velta fyrir okkur störfum þingsins og hvernig við störfum saman í nefndum, hvernig við treystum hvoru öðru, hvernig á að koma á móts við sjónarmið til þess að tryggja að málin sem við erum að vinna að séu betri. Ég vil bara halda því til haga að það er ekkert sérstakt skemmtimál að koma hérna upp og benda á þetta vegna þess að þetta hefur ekki verið svona. Þetta er nýtt. (Forseti hringir.) Þetta er sérstaklega nýtt í utanríkismálanefnd og ég endurtek það að ég ætla að vona að þetta sé ekki einhver ný stefna nefndarinnar.

Herra forseti. Hér kemur hæstv. utanríkisráðherra upp og segir að hér sé misskilningur á ferð. Ég vil taka fram af þessu tilefni, að hæstv. utanríkisráðherra talar um misskilning, að mér barst til eyrna að í febrúar síðastliðnum, í byrjun febrúar, hafi t.d. tekið til starfa í tilteknu sendiráði í Asíu ný áritunardeild, ráðnir starfsmenn þar. Þá langar mig að spyrja fyrst ráðherra er hér staddur í salnum: Á hvaða grunni var það gert? Á hvaða grunni voru þeir starfsmenn ráðnir? Á hvaða grunni var ný áritunardeild tekin í notkun í sendiráðinu? Þetta er sendiráðið í Tókýó sem ég er að tala um. Hvers vegna talar hæstv. ráðherra um misskilning þegar staðreyndirnar tala sínu máli? Hvers vegna er talað um misskilning? Þetta er enginn misskilningur. Það er verið að ráða starfsfólk hér og þar til að sinna áritunarmálum.

Herra forseti. Hæstv. utanríkisráðherra kemur hér upp og vill leiðrétta þingið. Þetta er ekki fyrsta tilraun hæstv. ráðherra til þess í þessu máli því að eftir mjög alvarlegar athugasemdir, m.a. annars ráðuneytis og stofnana ríkisins við frumvarp hæstv. ráðherra, sá utanríkisráðuneytið ástæðu til að senda þeim andsvör við umsagnir annarra aðila um þetta mál. Þau andsvör svöruðu hins vegar ekki þeim álitaefnum sem bent hafði verið á. Einn sérfræðingur sagði: Hvers vegna eruð þið að fara út í þetta ef þið ætlið bara að selja vegabréfsáritanir? Af hverju seljið þið ekki bara vegabréfin beint, sömu áhrif? Það er rétt að hafa það í huga að flest þróuð ríki og raunar mörg vanþróuð ríki líka þurfa ekki vegabréfsáritanir til Íslands. Þau ríki sem þurfa sérstaklega vegabréfsáritanir eru þau lönd þar sem helst eru líkur á því að menn verði sendir (Forseti hringir.) eða fari á eigin vegum til landa Schengen-samstarfsins í ýmsum erindagjörðum, en m.a. til að sækja svo um hæli um leið og komið er til landsins.

Herra forseti. Það er full ástæða til þess að ræða þessi mál. Það hvernig nefndastörfin ganga fyrir sig er, eins og oft hefur komið fram, alveg fordæmalaust. Mig langar að koma aðeins aftur að því máli sem er á fundi atvinnuveganefndar í fyrramálið. Opinn fundur með ráðherra um grásleppumálið svokallaða, hann verður á opnum fundi hjá nefndinni klukkan níu í fyrramálið. Síðan er búið að boða fund og senda nefndarálit, til að taka málið út og það fari til 3. umræðu. Í bréfi frá lögfræðisviði Alþingis stendur í niðurlagi:

„Við meðferð atvinnuveganefndar á fyrirliggjandi frumvarpi um veiðistjórn grásleppu var bent á að leggja þyrfti heildstætt mat á áhrif frumvarpsins á stjórnarskrárvarin réttindi og að það væri stjórnskipuleg skylda löggjafans að tryggja að slíkt mat færi fram, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 20/2022. Þá væri rétt að meta áhrif breytinganna á stofn grásleppu í samræmi við lög um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006. Til að unnt sé að vinna slíkt mat þarf aðgang að gögnum og sérþekkingu á þeirri löggjöf sem frumvarpinu er ætlað að breyta. Slík sérþekking er til staðar hjá atvinnuvegaráðuneyti og stofnunum þess (Forseti hringir.) en einnig er unnt að leita óháðs lögfræðiálits. Slík sérþekking er ekki hjá skrifstofu Alþingis.“

Við þurfum að leita til ráðuneytisins, að það verði dregin til baka ákvörðun nefndarinnar um að fara til Lagastofnunar Háskóla Íslands. Okkur í minni hlutanum eru algerlega allar bjargir bannaðar (Forseti hringir.) í því að leita lagalegrar skyldu þingsins um málsmeðferð í nefndinni, lagalegrar skyldu samkvæmt dómi Hæstaréttar frá árinu 2022. (Forseti hringir.) Þetta hyggst stjórnarandstaðan — sem flissar eins og einhver á ráðherrabekknum var að gera núna, hún meðhöndlar lýðræðið með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram og undirstrika það sem hefur komið hér fram: Það er verið að auglýsa sumarstörf eins og verið hefur og það er engin nýlunda í því eins og sumir voru að reyna að ýja að. Í öðru lagi varðandi að það séu ekki fjárheimildir fyrir því sem við erum að gera: Við fengum einmitt fjárheimildir fyrir árið 2026 til að auka afkastagetu við útgáfu Schengen-áritana um 10.000–15.000. Það þarf ekkert að nota „barst mér til eyrna“, þetta liggur allt hjá ráðuneytinu. Ég veit ekki hvers konar vinnubrögð það eru að tala um einhverjar flökkusögur. Þetta liggur fyrir hjá ráðuneytinu alveg fyrir opnum tjöldum að við Íslendingar ákváðum að taka þessar 10.000–15.000 vegabréfsáritanir sem Norðmenn og Danir hafa séð um fyrir okkur og fengið fúlgur fjár fyrir. Við ákváðum einfaldlega að taka þessa stjórn í okkar hendur. Ég hefði haldið það alla jafna að við værum ekki að mótmæla því. Fyrir það látum við fólk greiða af því að við sjáum um þetta sjálf. Það er mikil þörf greinilega því hér kemur fólk sem er sumt ekki í utanríkismálanefnd (Forseti hringir.) og heldur fram ýmsum staðhæfingum sem eru einfaldlega rangar — þetta er allt fyrir opnum tjöldum. Auglýsingarnar í dag eru í samræmi við það sem áður hefur verið unnið og við erum einfaldlega að taka stjórnina (Forseti hringir.) á okkar eigin vegabréfsáritunum. Flóknara er það nú ekki.