apótek og lausasala lyfja.
Hæstv. forseti. Í smærri og brothættari byggðum landsins verða íbúar að búa við ákveðna skerta þjónustu. Í sumum tilfellum geta íbúar kannski sætt sig við það, þótt þeir eigi ekki að þurfa þess eingöngu vegna þess hvar þeir velja að búa, en í öðrum tilfellum er það algjörlega óásættanlegt, þar á meðal þegar litið er til heilbrigðismála. Á landsbyggðinni eru dæmi um skertan opnunartíma apóteka, t.d. er ekki opið alla virka daga eða aðeins opið í nokkrar klukkustundir dag hvern, og dæmi um allt frá tveggja til fjögurra klukkustunda opnun. Utan þess geta íbúarnir þurft á þjónustunni að halda eins og gefur að skilja. Því vil ég spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort möguleiki sé fyrir lausasölu ákveðinna lyfja sem ekki eru lyfseðilsskyld í dreifðari eða minni byggðum, svo sem hóstasafts, verkjastillandi eða hitalækkandi lyfja o.s.frv. Hvaða reglur gilda um lyf í lausasölu og hver er munurinn á þeim og reglum um lyfseðilsskyld lyf? Hversu mörg apótek eru á landinu og hversu mörg þeirra eru ekki með hefðbundinn opnunartíma? Hafa lyfjasendingar til apóteka úti á landi einhvern tímann tafist um meira en 24 klukkustundir? Geta þeir sem búa langt frá apóteki, í dreifbýli, fengið heimsendingu? Hafa aðrar leiðir verið skoðaðar til þess að stefna að aukinni lyfjaþjónustu í smærri og brothættari byggðum landsins?
Þessar vangaveltur hafa m.a. komið upp í smærri byggðum sem eru skilgreindar sem brothættar byggðir og hafa verið að kanna möguleika á ýmsum þáttum til þess að efla byggðina og setja þjónustustig þar á alla vega svipaðan stað og þjónustu í stærri byggðum og þéttbýli. Ég vil endilega beina þessum spurningum til ráðherrans með von um að hann geti gefið skýrari mynd af fyrirkomulag þessa.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur þessar spurningar sem ég hyggst fara í gegnum, þær eru sjö.
Í fyrsta lagi er spurt um möguleika á lausasölu ákveðinna lyfja í dreifbýli, svo sem verkjastillandi eða bólgueyðandi lyfja, hóstasafts og fleira. Sá skilningur er lagður í spurninguna að spurt sé hvort möguleiki sé á lausasölu ákveðinna lyfja í dreifbýli utan apóteka og þá er svarið nei. Samkvæmt lögum er það einungis heimilt í lyfjabúðum og lyfjaútibúum. Þegar spurt er um hvaða reglur gildi um lausasölulyfin og hver munurinn er á þeim og lyfseðilsskyldum lyfjum þá á lyfseðilsskyldu lyfin aðeins að afgreiða og afhenda gegn því að framvísað sé lyfjaávísunum læknis. Lausasölulyfin er heimilt að afhenda og afgreiða án þess að lyfjaávísun sé framvísað. Ákvörðun um hvort lyf sé lyfseðilsskylt eða ekki er tekin af Lyfjastofnun í tengslum við skráningu lyfsins hér á landi. Þá er heimilt samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 20. gr. lyfjalaga að selja tiltekin lausasölulyf, þ.e. minnstu pakkningu og minnsta styrkleika nikótínlyfja eða flúorlyfja, utan lyfjabúða.
Á landinu eru alls 64 lyfjabúðir, en því til viðbótar reka fjögur sveitarfélög lyfsölur á grundvelli heimildar. Þá eru rekin 30 lyfjaútibú frá framangreindum lyfjabúðum. Þetta skiptist þannig að í Reykjavíkurkjördæmi eru 26 lyfjabúðir, í Suðvesturkjördæmi eru 17 lyfjabúðir, í Norðvesturkjördæmi eru sex lyfjabúðir og níu lyfjaútibú, og í Norðausturkjördæmi eru tíu lyfjabúðir og 13 útibú og í Suðurkjördæmi eru níu lyfjabúðir og átta útibú. Það eru 56 apótek sem hafa annaðhvort lengri eða skemmri opnunartíma en á milli kl. 9 og 18 af þessum 64.
Þegar spurt er hvort lyfjasendingar til apóteka út á land hafi tafist um meira en sólarhring þá leituðum við upplýsinga hjá Lyfjastofnun um svar við þeirri spurningu af því Lyfjastofnun hefur eftirlit með lyfjamarkaðnum. Lyfjastofnun hafði ekki upplýsingar um slíkar tafir eða seinkanir.
Það er einnig spurt hvort þeir sem búi langt frá apóteki geti fengið lyfin send heim. Það er heimilt að stunda póstverslun með lyf og um póstverslun um lyf gilda ákvæði reglugerðar nr. 1065/2008. Þar að auki bjóða margar lyfjabúðir upp á heimsendingu sem fer fram á þeirra eigin vegum.
Að síðustu ræddi hv. þingmaður um möguleikann á því að auka lyfjaþjónustu í brothættum byggðum. Í lyfjastefnu sem ég kynnti fyrir ekki löngu síðan og hyggst leggja á næstunni fyrir Alþingi sem þingsályktunartillögu er að finna eftirfarandi tvo áherslupunkta:
1. Vinna skal að bættu aðgengi að lyfjum á landsbyggðinni, sérstaklega á smæstu stöðunum þar sem þjónusta er takmörkuð. Við gerð nýrra lyfjalaga þarf að endurskoða reglur um lyfjaútsölur á landsbyggðinni.
2. Endurskoðaðar verði heimildir í lögum og reglugerðum til sölu lyfja, sérstaklega á landsbyggðinni, og kannað hvort æskilegt sé að heimilt verði að selja tiltekin lausasölulyf í almennum verslunum.
Í frumvarpi til nýrra lyfjalaga sem einnig verður lagt innan tíðar fyrir Alþingi er tekið tillit til þessarar ofangreindu stefnumörkunar, þannig að að því gefnu að það frumvarpi gangi í gegn þá ættum við að geta séð innan tiltölulega skamms tíma ákveðnar breytingar eða möguleika til breytinga í þá veru sem hv. þingmaður kallar eftir.
Forseti. Ég vil fagna síðustu orðum hæstv. ráðherra um að það eigi að endurskoða fyrirkomulag og endurskoða reglur um sölu á lausasölulyfjum, ekki síst á landsbyggðinni.
Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að halda að það væri óhætt að leyfa sölu annarra lausasölulyfja en nikótín- og flúorlyfjanna í litlum pakkningum annars staðar en í apótekum. Auðvitað vilja lyfsalar það ekki og apótekerar vilja það ekki vegna þess að þeir vilja að fólk sem þarf að kaupa sér höfuðverkjatöflu þurfi að koma í apótekið til þeirra og kaupa sér kannski gotterí í leiðinni eða eitthvað, ég veit ekki. Þannig að ég vil endilega hvetja ráðherrann til dáða í þessu, ekki síst náttúrlega fyrir hinar dreifðu byggðir þar sem er erfitt að komast í lyfjaverslanir, en ekki síður, virðulegi forseti, í þéttbýli.
Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum svörin og hv. þingmanni fyrir að taka þátt í umræðunni.
Það er einmitt þetta sem ég hef svolítið velt fyrir mér í sambandi við þessa umræðu, hvaða forsendur séu í rauninni fyrir því að leyfa ekki sölu ólyfseðilsskyldra lyfja í smærri pakkningum utan lyfjabúða eða útibúa sem fara með lyfjasölu. Ég velti fyrir mér þar sem apótek eru lokuð yfir helgar hvort ekki mætti hafa pakkningar með ráðlögðum neysluskammti til sölu í búðum, því að fólk velur sér ekki hvenær það veikist, veikindin geta þess vegna hafa komið upp á föstudegi eftir lokun apóteks og þá þarf fólk að bíða fram yfir helgi.
Þá vil ég spyrja ráðherrann aðeins út í það að upplýsingar hafi ekki legið fyrir um tafir á lyfjasendingum. Á ráðherra þá við að ekki hafi orðið neinar tafir eða bara að upplýsingarnar séu ekki til og ekki skráðar?
Ég vil þakka hæstv. ráðherra þá áherslu sem hann lagði í orðum sínum þegar hann kom inn á ákvæði í frumvarpi til nýrra lyfjalaga, það er mjög ánægjulegt að tekið verði á þessum þáttum í þeim lögum þar sem þetta ákall hefur komið frá smærri og brothættari byggðum. Það er vonandi að þau fái einhverja úrlausn í þessum málum og sitji ekki aftar á hestinum hvað varðar eins einfaldan hlut og það að fólk geti komist í apótek og fengið úthlutað lyfjum sem geta verið því nauðsynleg.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa umræðu. Það var í mínum hug algjörlega tímabært að endurskoða og setja fram stefnu í lyfjamálum til lengri tíma og sömuleiðis að endurskoða lyfjalögin. Þau eru barn síns tíma og full ástæða til þess að laga þau einfaldlega að þeim veruleika sem við búum við í dag. Hluti af þeim nauðsynlegu breytingum sem þar þurfa að eiga sér stað endurspeglast ágætlega í orðræðu þeirra tveggja hv. þingmanna sem hér hafa rætt málið. Við hljótum að geta lagað regluverkið að raunveruleika dagsins í dag eins og hann birtist fólki í stað þess að búa til hindranir fyrir aðgengi að nauðsynlegri vöru. Það er meginverkefnið sem ég tel að við þurfum að reyna að vinna sameiginlega að. Ég vænti þess að frumvarpið sem kemur fram innan tíðar um ný lyfjalög innihaldi þessa þætti og þingið taki því fagnandi og geri eftir atvikum breytingar í meiri frjálsræðisátt eða í átt að betra regluverki ef því sýnist svo. Ég tel þetta nauðsynlega vinnu og hlakka til að sjá hvernig þingið tekur í það frumvarp.
Varðandi fyrirspurn hv. málshefjanda Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur um yfirlit yfir seinkun eða tafir á lyfjasendingum þá hef ég ekki upplýsingar um það. Ég þekki það ekki hvort einhverjar tafir hafi orðið, af þeirri einföldu ástæðu að Lyfjastofnun hafði ekki upplýsingar um slíkt. Það er ástæðan fyrir því hvernig svar mitt hljóðaði.