stuðningur við Fjölskyldumiðstöð Rauða krossins.
Virðulegi forseti. Fjölskyldumiðstöð Rauða krossins var lokað í lok ársins 2016 og sendi umboðsmaður barna erindi til velferðarráðuneytis og Reykjavíkurborgar vegna þess þann 19. desember 2016.
Þar segir, með leyfi forseta:
„Eitt af þeim úrræðum sem hefur verið til fyrirmyndar þegar kemur að fjölskylduráðgjöf er Fjölskyldumiðstöðin, en hún hefur undanfarin ár veitt börnum og fjölskyldum þeirra ókeypis ráðgjöf og aðstoð. Þó að fjölskyldur á höfuðborgarsvæðinu eigi vissulega auðveldara með að nýta sér þjónustu hennar hefur hún verið opin öllum fjölskyldum, óháð búsetu. Umboðsmaður barna vísar börnum, foreldrum og öðrum á þetta úrræði í hverri viku og hefur það reynst mörgum fjölskyldum ómetanleg aðstoð.
Umboðsmaður barna hefur fengið þær fréttir að fyrirhugað sé að leggja niður Fjölskyldumiðstöðina. Er það mikið áhyggjuefni að mati embættisins, enda myndi það hafa afar neikvæð áhrif á börn ef þetta mikilvæga úrræði væri ekki til staðar. Umboðsmaður skorar því á alla þá aðila sem hafa komið að rekstri úrræðisins að endurskoða þá ákvörðun og leita allra leiða til þess að halda úrræðinu gangandi. Má í því sambandi minna á að við allar ákvarðanir sem varða börn á það sem er börnum fyrir bestu að vera að leiðarljósi, sbr. meðal annars 3. gr. barnasáttmálans.
Opinberir aðilar eiga að tryggja að fjölskyldum standi sú aðstoð sem þær þurfa til þess að velferð barna sé tryggð. Umboðsmaður barna skorar því sérstaklega á velferðarráðuneytið, velferðarsvið Reykjavíkurborgar og aðra opinbera aðila að styrkja Fjölskyldumiðstöðina.“
Á vefsíðu Rauða krossins var starfi Fjölskyldumiðstöðvar lýst á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta:
„Starf Fjölskyldumiðstöðvar miðar að því að aðstoða og styðja barnafjölskyldur í vanda, til að mynda vegna samskiptavanda, uppeldisráðgjafar til foreldra, skilnaðar- og forsjármála, líðan í skóla, vímuefna- og áfengisneyslu ungmenna, barna sem sýna andfélagslega hegðun og geðrænna erfiðleika. Þjónustan er opin öllum fjölskyldum og er þeim að kostnaðarlausu.
Markmið Fjölskyldumiðstöðvar er að bjóða aðgengilega ráðgjöf fyrir fjölskyldur, styrkja bjargráð innan þeirra og veita markvissa leiðsögn um úrbætur. Hugmyndafræði Fjölskyldumiðstöðvar er í anda forvarna og leggur hún fjölskyldum lið við að leysa vanda sem fyrst, meðan þær búa yfir styrk og von til að gera það af eigin rammleik svo að koma megi í veg fyrir að mál þróist á verri veg.“
Ég verð því að spyrja ráðherra hvers vegna fjármagn var ekki veitt til að halda áfram starfi Fjölskyldumiðstöðvar Rauða krossins í Reykjavík. Henni hefur nú verið lokað eftir 20 ára starf þar sem ekki tókst að tryggja stuðning frá hinu opinbera eða nánar tiltekið ráðuneyti ráðherra. Hvaða úrræði standa nú til boða þeim 484 fjölskyldum sem sóttu stuðning þangað áður eins og kemur fram í ársskýrslu Rauða krossins árið 2016?
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Ég hef leitast við að kafa ofan í þetta mál. Fréttin sem hv. þingmaður vísaði til, er, ef mér misheyrðist ekki, frá því um áramótin 2016/2017. Það má í raun segja að þetta sé ekki neitt sem er að gerast núna heldur var þetta þegar orðið þegar sá sem hér stendur tók sæti í ríkisstjórn og við ráðuneyti félags- og jafnréttismála.
Mig langar aðeins í upphafi að fara yfir sögu Fjölskyldumiðstöðvar Reykjavíkurdeildar Rauða kross Íslands. Hún var sett á fót árið 1997 og starfaði samfellt í um 20 ár, eða til ársbyrjunar 2017. Miðstöðin, sem var ráðgjafarmiðstöð fyrir fjölskyldur, einkum barnafjölskyldur, var upphaflega samstarfsverkefni Reykjavíkurdeildar Rauða kross Íslands, Reykjavíkurborgar, félags- og tryggingamálaráðuneytisins og heilbrigðisráðuneytisins. Verkefninu var ætlað að samhæfa opinbera aðila sem lögum samkvæmt skulu bregðast við ef börn eru í vanda vegna vímuefnaneyslu og erfiðra samskipta í foreldrahúsum. Í upphafi var unnið að þessum markmiðum í nánu samstarfi við grunnskóla, heilsugæslu, barnavernd, þjónustumiðstöð Reykjavíkurborgar og á seinni stigum leituðu framhaldsskólar og aðrar stofnanir einnig eftir þjónustu hjá Fjölskyldumiðstöð.
Um nokkurra ára skeið varð hlé á því að ríkið styrkti Fjölskyldumiðstöð en félagsmálaráðuneytið kom aftur að rekstrinum árið 2009. Hin síðari ár var ábyrgð á rekstrinum alfarið á hendi Reykjavíkurdeildar Rauða kross Íslands, en Reykjavíkurborg og velferðarráðuneytið veittu Fjölskyldumiðstöð fjárhagslegan stuðning síðustu árin. Velferðarráðuneytið styrkti reksturinn með 5 milljóna kr. framlagi árin 2012–2016. Reykjavíkurborg kom einnig að rekstrinum á tímabilinu og Reykjavíkurdeild Rauða kross Íslands greiddi það sem upp á vantaði.
Það sem ég hef komist næst varðandi þetta mál er að ekki kom styrkur á árinu 2017 og að það hafi ekki verið frumkvæði ríkisins að loka Fjölskyldumiðstöð. Ríkið var reiðubúið til að halda áfram óbreyttum stuðningi við þessa starfsemi en Reykjavíkurdeild Rauða kross Íslands tók þá ákvörðun að ekki væri grundvöllur til að halda starfseminni áfram og úr varð að þjónustan var lögð niður.
Að lokum skal minnt á áherslur í fjármálaáætlun til næstu fimm ára þar sem kveðið er á um mikilvægi þess að styrkja grunnþjónustu ásamt því að efla forvarnir og snemmtæka íhlutun. Ég verð að segja að þessi snemmtæka íhlutun í þágu barna er gríðarlega mikilvæg. Ég segi það bara segi hreint út að þetta er eitt aðaláhersluatriði mitt í félags- og jafnréttismálaráðuneytinu, þ.e. að byggja upp snemmtæka íhlutun í þágu barna. Þetta verkefni er klárlega eitt þeirra. Þar erum við að fara að setja í gang vinnu sem miðar að því að kortleggja með hvaða hætti hægt sé að grípa fyrr inn á fleiri stigum og hvaða kerfisbreytingu þurfi til þess að ná saman ólíkum aðilum og grípa inn í með ólíkum aðgerðum.
Þarna hafa margar gagnreyndar aðferðir virkað í mörgum nágrannalanda okkar. En það sem vantar er umgjörðin í kringum það, hvernig við byggjum upp þessa snemmtæku íhlutun, hvernig við fáum hina ólíku málaflokka; heilbrigðismálin, menntamálin, sveitarstjórnarmálin og svo grunnskólana til að vinna saman að því að geta myndað net fyrir þessi börn þannig að velferðarkerfi okkar grípi þau fyrr. Ég er alveg sannfærður um að það er gríðarlega mikilvægt að við gerum það.
Mjög mörg félagasamtök veita ýmis úrræði og þjónustu til barna, þau skipta tugum. Þau veita ýmsa þjónustu og úrræði til barna og barnafjölskyldna með margvíslegum hætti. Það finnst mér gefa tilefni til að draga þá ályktun að þessi samtök verði til vegna þess að það er glufa í velferðarkerfi okkar. Ég held að það sé m.a. vegna þess að þessi mál tengjast inn á mörg ráðuneyti, líka inn á sveitarstjórnarstigið, og einhverra hluta vegna höfum við ekki náð að brúa bilið þarna á milli.
Þá vinnu erum við að setja af stað. Ég hef mikinn metnað fyrir því að hún geti gengið. En að þessu verkefni verða að koma fjölmargir aðilar því að blessuð börnin skynja það ekki þegar þau þurfa hjálp hvort þetta snýst um menntamálaráðuneytið, heilbrigðisráðuneytið, grunnskóla hjá (Forseti hringir.) sveitarfélögum eða félagsmálaráðuneytið, svo dæmi sé tekið.
Mér finnst fyrirspurnin gríðarlega góð og ég reyndi að svara henni eftir bestu getu.
Virðulegi forseti. Ég er náttúrlega að spyrja ráðherra óháð því hver gegnir embættinu, (Gripið fram í.) þannig að það komist skýrt til skila. Af þeim upplýsingum að dæma sem ég fékk var Fjölskyldumiðstöðin lögð niður af því að ekki fékkst stuðningur, sérstaklega frá hinu opinbera. Aðrir aðilar voru tilbúnir til að koma á móti ef hærra framlag fengist frá hinu opinbera, sem varð síðan ekki. Hluti ástæðunnar er kannski breytt fyrirkomulag í fjárlögum. Þarna tóku gildi lög um opinber fjármál þar sem þetta mál átti að vera meira á forræði ráðherra, þ.e. að stýra því hvernig farið væri með fjármagnið í staðinn fyrir að þetta væri á sérstökum lið í fjárlögum. Kannski var glufan þar líka.
Ég hegg í þau orð að vinna sé að fara í gang og að leitað sé að umgjörð. Þarna var umgjörð. Í þessum fjöldamörgu félögum sem hæstv. ráðherra vísar í er umgjörð. Ég tek undir með þeirri hugsun ráðherra að þarna sé málaflokkurinn í dálitlum brotum. Í fyrri fyrirspurn lýsti ég einmitt aðstæðum þar sem komið er inn á borð sýslumanns í umgengnismálum. Hérna er þetta í gegnum velferðarráðuneytið og í gegnum dómsmálaráðuneytið. Ég held að við þurfum að taka höndum saman og gera þetta sem fyrst. Við erum greinilega ekki að sinna skyldum okkar í þessum málaflokki eins og okkur er gert samkvæmt barnasáttmálanum og í barnalögum og barnaverndarlögum, að samfella sé í þjónustunni fyrir þessa skjólstæðinga sem mega sín kannski minnst.
Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan talaði ég eftir minni bestu vitund, eftir þeim upplýsingum sem ég hef um málið. Út frá þeim upplýsingum sem komu fram hjá hv. þingmanni segi ég að ég mun bara skoða þetta mál betur á þessum grunni og láta skoða hvort hlutirnir séu með þeim hætti sem hv. þingmaður kom inn á.
Þegar þessir blessuðu safnliðir fluttust frá Alþingi yfir til ráðuneytanna hafði ég áhyggjur af því — þessi samtök skila gríðarlega mikilvægu starfi, ég sé það til að mynda í félagsmálaráðuneytinu — að það myndi leiða til þess að starf þessara samtaka myndi með einhverjum hætti dvína. Nú er ég nýkominn inn í ráðuneytið. Ég sé að í þessa safnliði var sótt um 470 milljónir í félagsmálahluta ráðuneytisins en við vorum að úthluta tæpum 180 milljónum. Ég sagði við úthlutun þessara safnliða að tilefni væri til að velta fyrir sér hvort ekki þurfi að standa betur við bakið á þessum þriðja geira. Hann er sannarlega hluti af velferðarkerfinu. Og ég segi það líka hér.
Hv. þingmaður talar um að þarna hafi verið til umgjörð, varðandi umrætt verkefni, en ég held að þarna hafi verið til úrræði. Okkur vantar umgjörðina, finnst mér, sem tengir saman öll þau úrræði sem verið er að bjóða upp á í málefnum barna og tengir þau síðan við heilbrigðiskerfið, menntakerfið og við samtök sveitarfélaga. Það er sú umgjörð sem þarf að búa til og það er sú umgjörð sem ég vil setja í gang vinnu við að búa til. Inn í það geta svo komið þau fjölmörgu úrræði sem bæði eru á hendi ríkisvaldsins og á hendi frjálsra félagasamtaka. Þannig getum við myndað net til að grípa börnin miklu fyrr en við gerum í dag.