Viðlagatrygging Íslands, 2. umræða.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögum á þskj. 928, nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Viðlagatryggingu Íslands, nr. 55/1992, með síðari breytingum.
Eins og kemur fram í nefndarálitinu fjallaði nefndin um málið og fékk ýmsa á sinn fund. Ég hygg að mér sé óhætt að fullyrða að í fyrsta skipti hafi efnahags- og viðskiptanefnd fengið jarðfræðing á sinn fund og höfðum við gott af.
Frumvarpið lýtur í fyrsta lagi að nafnbreytingu og breyttri hugtakanotkun þannig að heiti stofnunarinnar Viðlagatrygging Íslands verði Náttúruhamfaratrygging Íslands og að í stað viðlagatrygginga verði rætt um náttúruhamfaratryggingar. Í öðru lagi er lagt til að ákvæði um skoðunarmenn ársreikninga falli brott þar sem þau úreltust með gildistöku laga um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga.
Í þriðja lagi er lagt til að lögfest verði að hamfarir sem rekja megi til ásetnings eða stórkostlegs gáleysis séu ekki bótaskyldar náttúruhamfarir í skilningi laganna. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að með þessu sé lögfest núverandi framkvæmd og í athugasemdum um 4. gr. frumvarpsins kemur m.a. fram að ákvæðið eigi t.d. við jarðskjálfta sem er bein afleiðing niðurdælingar vatns við nýtingu jarðhita.
Í innsendum erindum og á fundi með sérfræðingi á sviði jarðvísinda var nefndinni bent á að tengsl jarðvarmavinnslu og raunverulegra jarðskjálfta væru flóknari en svo að ljóst lægi fyrir hvort eða hvenær tiltekinn jarðskjálfti væri bein afleiðing tiltekinnar framkvæmdar. Líklega væri ógerningur að sanna beint orsakasamhengi auk þess sem þekkt væri að upp- eða niðurdæling vatns á jarðhitasvæði gæti fært skjálfta til í tíma, þ.e. annaðhvort flýtt fyrir eða seinkað. Þá væru orkufyrirtæki oft skyldug til að dæla niður vatni. Óvarlegt væri af þessum sökum að lögfesta ákvæðið í 4. gr. frumvarpsins ásamt lögskýringunni í greinargerð þess.
Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur til að 4. gr. frumvarpsins falli brott. Hvetur nefndin til að fram fari samráð á milli framkvæmdarvalds og hagsmunaaðila um mörk bótaábyrgðar náttúruhamfaratryggingar.
Í fjórða lagi eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á 10. gr. laganna sem varðar eigin áhættu þannig að hlutfallstala eigin áhættu lækki en lágmarksfjárhæðir eigin áhættu hækki. Er markmiðið með breytingunni að nýta betur fjármuni vátryggingarinnar þannig að tjónþolar meiri háttar tjóna fái hærri bætur en verið hefur og að smávægileg tjón njóti að sama skapi ekki verndar.
Í fimmta lagi er með 13. gr. frumvarpsins lögfest sú kvöð á vátryggingarbætur samkvæmt lögunum að þeim skuli varið til að gera við eða endurbyggja húseign sem orðið hefur fyrir tjóni vegna náttúruhamfara, með ákveðnum undantekningum sem lýst er í greininni.
Í sjötta lagi er í frumvarpinu lagt til að kæruferli vegna ákvarðana Náttúruhamfaratryggingar Íslands verði einfaldað þannig að ekki verði lengur kveðið á um það í lögum að stjórn stofnunarinnar taki afstöðu til ágreinings um greiðsluskyldu heldur geti tjónþoli kært ákvörðun beint til úrskurðarnefndar náttúruhamfaratryggingar.
Í umfjöllun nefndarinnar var meðal annars rætt um hvort rétt væri að taka upp miðlæga skráningu yfir tjón á fasteignum sem bætt hefðu verið með náttúruhamfaratryggingu þannig að kaupendur fasteigna hefðu tækifæri til að kanna hvort fasteign hefði orðið fyrir slíku tjóni og hvort staðið hefði verið að viðgerðum eða endurbótum með viðunandi hætti. Nefndin telur að til bóta gæti verið að slík miðlæg skráning væri fyrir hendi og telur vert að kannaðir verði kostir og gallar þess að hún verði tekin upp, sem og með hvaða hætti best færi á þeirri upptöku.
Á fundi með nefndinni og í minnisblaði sem nefndin fékk sent leggur Fjármálaeftirlitið til að við frumvarpið bætist ákvæði um að Náttúruhamfaratrygging Íslands skuli hafa skilvirkt kerfi áhættustýringar og tryggja að nægir fjármunir séu til staðar til að standa straum af mögulegum bótakröfum, svo og um heimild fyrir ráðherra til að kveða nánar á um kröfur til áhættustýringar, fjárhagsgrundvöll og gjaldþol stofnunarinnar í reglugerð. Að höfðu samráði við ráðuneytið og Viðlagatryggingu Íslands tekur nefndin undir tillögu Fjármálaeftirlitsins og leggur til viðeigandi breytingu á frumvarpinu. Breytingar sem nefndin leggur til fylgja þessu nefndaráliti og ætla ég ekki frekar að vitna í þær.
Undir þetta nefndarálit rita sá er hér stendur, Óli Björn Kárason, Birgir Þórarinsson, Bryndís Haraldsdóttir — Brynjar Níelsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álitið samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda — Helgi Hrafn Gunnarsson, Oddný G. Harðardóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Þorsteinn Víglundsson og Þórunn Egilsdóttir. Ólafur Ísleifsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu sérstaklega. Ég þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir að fara yfir nefndarálit okkar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Mig langaði þó að koma hingað upp og segja: Þetta er kannski eitt af þeim frumvörpum sem láta lítið yfir sér og við töldum í fyrstu að væri býsna einfalt. En við fengum góða jarðfræðikennslu sem gerði að verkum að við gerðum breytingu á fyrirliggjandi frumvarpi. Í ljósi þeirrar umræðu sem varð um frumvarpið sem áður lá fyrir í umræðunni nefni ég að oft fara mál hér í gegn án þess að fólk átti sig alveg á um hvað ræðir. Oft væri hægt að halda langar ræður og hafa skemmtilegri umræðu um slík mál.
Mig langaði líka að koma því á framfæri, sem fram kemur í nefndarálitinu, að kvörtun barst frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga um samráðsleysi. Mér er sagt, innan úr Sambandi íslenskra sveitarfélaga, að margir starfshópar hafi komið að væntanlegum breytingum á viðlagatryggingum í langan tíma. En þau telja svo að skort hafi á samráð þegar endanlegt frumvarp kemur inn í þingið.
Ég vil halda til haga að við í þessum sal og ekki síst í Stjórnarráðinu, hjá framkvæmdarvaldinu, sinnum þessu samráði, sem samráðsgáttin á auðvitað að taka á en þetta frumvarp hafði einhverra hluta vegna ekki farið þar inn. Við erum svo oft að fara yfir mál sem er svo í höndum annarra að framfylgja. Þá er ég að tala um hitt stjórnsýslustigið, sveitarstjórnarstigið. Það er mikilvægt að við horfum á málin til enda, höfum samband við sveitarstjórnirnar eða Samband íslenskra sveitarfélaga, og séum meðvituð um endanlega útfærslu þeirra laga sem hér fara í gegn.
Virðulegur forseti. Eins og hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir gat um fylgdi umræða um þetta mál í efnahags- og viðskiptanefnd mjög áhugaverð fræðsla um hvernig tjón getur orðið með ólíkum hætti, af völdum náttúrunnar eða framkvæmda o.s.frv., og hvað það getur oft reynst erfitt að meta hvernig tjónið er til komið, þ.e. hver er uppruni þess.
Það var svolítið áhugavert að meðan þessu fór fram, eða um svipað leyti, lék hús nefndasviðs Alþingis á reiðiskjálfi vegna þess að það var verið að sprengja og fleyga berg hérna rétt við Austurvöll þar sem búið er að rífa sal sem ýmist var kallaður Nasa eða Sjálfstæðissalurinn eða ýmsum nöfnum öðrum. Ég hélt reyndar að ég hefði friðað þetta hús fyrir nokkrum árum. En það virðist vera litið fram hjá slíkum hlutum eins og svo mörgu öðru nú til dags.
Jæja. Þarna voru miklar framkvæmdir í gangi og eru reyndar enn, þó á tiltölulega litlum reit. Og þó upplifði maður að þetta væri eins og að vera í jarðskjálfta. Ef tjón hefði orðið á húsinu þar sem við höldum nefndarfundi og þingmenn eru með skrifstofur hefði mátt álykta sem svo að það væri afleiðing af þessum framkvæmdum. En hvað ef það hefði orðið jarðskjálfti um svipað leyti? Þetta gríp ég ekki úr lausu lofti. Það eru til dæmi um það. Við fengum að heyra það í yfirferð nefndarinnar að það hafi verið mikið álitamál, og nokkur tilvik sem vísað var í, ef ég man rétt, hvort tjón hafi orðið af völdum náttúruhamfara eða jarðskjálfta eða vegna framkvæmda. Það gerir þetta allt saman mjög erfitt. Miklar framkvæmdir, og þarf ekkert endilega gríðarlega miklar framkvæmdir til, geta valdið svipuðum áhrifum og náttúruhamfarir. Þá hljótum við, fyrst við erum byrjuð að velta þessu fyrir okkur, að líta til Landspítalans við Hringbraut og þess sem þar er að gerast eða er fram undan. Þar stendur til að fara í að mínu mati hreint óskiljanlega framkvæmd, grafa, sprengja, fleyga, á gífurlega stóru svæði. Reiturinn sem ég nefndi áðan er bara frímerki í þeim samanburði.
Hvar er þetta byggingarsvæði, sem væntanlega verður stærsta byggingarsvæði landsins? Jú, við hliðina á þjóðarsjúkrahúsinu. Sjúklingar munu þá upplifa svipaða hluti og við kynntumst meðan á þessum framkvæmdum stóð, sem reyndar er ekki lokið. Nema hvað þeir verða í grennd við miklu stærri framkvæmd og jafnvel í sumum tilvikum enn nær.
Reyndar fengu menn smá forsmekk af þessu þegar verið var að byggja sjúkrahótelið svokallaða. Þá lék allt á reiðiskjálfi í Landspítalanum, hávaðinn var ógurlegur og jafnvel dæmi þess að þetta hafi sett sjúklinga í hættu. Ég hef heyrt slíkar sögur frá starfsfólki Landspítalans.
Nú hefur þetta hús, sjúkrahótelið sem átti að vera löngu búið að klára, staðið óklætt um alllangan tíma. Spurningin er þá þessi: Með tilliti til þess sem við erum að ræða hér, ef tjón hefði orðið á þessu húsi af þessum sökum, er það þá afleiðing af náttúrunni, umhverfinu, rigningunni eða því hvernig staðið var að framkvæmdinni? Er það eðlileg afleiðing af náttúrunni eða afleiðing þess hvernig staðið var að framkvæmd?
Hvað ef menn klára svo allan þennan heildarkomplex með öllum þeim erfiðleikum sem því fylgja fyrir borgina, samgöngur í Reykjavík, fyrir framtíðarsjúklinga og starfsfólk Landspítalans? Það tjón sem þeir verða fyrir geta þeir ekki sótt bætur fyrir hjá tryggingarfélagi. Það tjón er orðið og orðið til langrar framtíðar.
Þessi umræða sem hefur orðið í kringum þetta mál, hvernig tjón verði til og verði hugsanlega bætt, minnir okkur á að hafa varann á, hafa vaðið fyrir neðan okkur, sjá hvert við ætlum að fara en ráðast ekki í framkvæmdir þar sem tjón er nánast gefin niðurstaða.