Frú forseti. Mér var falið að gera grein fyrir þessu nefndaráliti 1. minni hluta velferðarnefndar í fjarveru Ingibjargar Isaksen og er mér það bæði ljúft og skylt. Þetta mál er að mörgu leyti nokkuð áhugavert. Það er annarrar tegundar en mörg þeirra mála sem koma hér til umfjöllunar og reynir að mínu viti ekki á þennan hefðbundna stjórnmálakompás hægri og vinstri stjórnmálanna, bara engan veginn. Ég geri ráð fyrir líflegum umræðum hér um málið sem er mjög áhugavert og reynir einmitt á jafnvægi og forgangsröðun þegar kemur að sambýli fólks, sambýli fólks sín á milli og sambýli fólks við dýr.

Málið á sér nokkra sögu og ef ég skil rétt kom það upphaflega fram sem þingmannafrumvarp en er nú orðið stjórnarfrumvarp velferðarráðherra, sem er einmitt sá sem stóð að baki þingmannafrumvarpinu. Það er reyndar svo að frumvarpið sjálft ber þess merki að hafa verið þingmannafrumvarp. Það er heldur efnisrýrt og að mati mínu og 1. minni hluta hefði það þurft miklu betri rýni.

Við í 1. minni hluta leggjumst ekki gegn rýmkun eða endurskoðun þeirra reglna er varða dýrahald í fjöleignarhúsum. Það er sjálfsagt mál og eðlilegt að kanna það til hlítar. Hér er hins vegar gengið of langt að illa athuguðu máli og jafnvæginu sem fjöleignarhúsalögunum er ætlað að tryggja er algerlega raskað að okkar mati. Til að greina efnisatriði frumvarpsins í stuttu máli þá felst í 2. gr. frumvarpsins að hunda- og kattahald í fjöleignarhúsum verði ekki háð samþykki fjöleignarhúsa. Í 2. gr. felst líka að húsfélögum verði óheimilt að setja reglur er banna hunda- og kattahald þannig að öllum eigendum fjölbýlishúss verður með lagasetningunni óheimilt að setja reglur um hvernig þeir vilja haga þessum málum. 100% eigenda í fjölbýlishúsi mega því ekki lengur segja: Í þessu fjölbýlishúsi verða ekki hundar og kettir. Það er vegna þess að ríkisvaldið, löggjafinn, er búinn að segja: Nei, það má ekki setja svona reglur, sama hvað. Húsfélögunum er hins vegar náðarsamlegast gefið leyfi til að setja nánari reglur um hunda- og kattahald á húsfundi með samþykki allra eigenda, enda séu þær eðlilegar, málefnalegar og á jafnræði reistar. Þetta er heimildin sem löggjafinn eftirlætur borgurunum. Slíkar reglur þurfa sem sagt að mati stjórnvalda að teljast eðlilegar, málefnalegar og á jafnræði reistar og er allur vafi tekinn af því í greinargerð með frumvarpinu að það sé ómálefnalegt og í andstöðu við lögin að setja reglur er banna hunda- og kattahald, jafnvel þótt það sé fullkomin samstaða um það. Þetta sætir nokkurri furðu.

Svo er gengið lengra og sett inn ákvæði í 4. mgr. 33. gr. — og ég hef orðið var við það í samtölum mínum við einstaka þingmenn hér í húsi að nokkurs misskilnings virðist gæta um efni frumvarpsins — eða sú regla að heimilt verði að grípa til ráðstafana ef hundur eða köttur veldur verulegum ama, ónæði eða truflunum og eigandi dýrsins ræður ekki bót þar á þrátt fyrir áminningu húsfélagsins. Við þessar aðstæður er með atkvæði tveggja þriðju hluta eigenda fjölbýlishúss heimilt að gera eigandanum að fjarlæga dýrið. Hér finnst mér aftur gæta nokkurs misskilnings. Fyrir það fyrsta er þarna bara um að ræða einstakt dýr. Skilyrði sem þarf að uppfylla í hvert einasta sinn er að dýrið valdi ama, ónæði eða truflun, eins og það er kallað. Það er skilyrði og það verður einhverra yfirvalda að meta hvað það er. Annað skilyrðið er að húsfélagið veiti einhvers konar áminningu. Þriðja skilyrðið er að tveir þriðju hlutar húsfélagsins greiði atkvæði um að fjarlægja dýrið, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, og þetta þarf að gera með hvert einasta dýr í hvert einasta skipti. Tiltekið dýr þarf að fara í gegnum þennan prósess og eingöngu þá er heimilt að taka ákvarðanir um að fjarlæga dýrið. Það er gengið enn lengra í þessu vegna þess að það er svo sett í hendur húsfélagsins að framfylgja þessu þannig að meira að segja einstaka eigendur gætu ekkert gert.

Hérna er gengið svolítið langt og ég held að þingheimur ætti aðeins að velta því fyrir sér hvort þetta sé skynsamlegt af ýmsum ástæðum. Til að mynda geta dýr auðvitað verið alls konar og aðstæður fólksins sjálfs, einstaklinganna, geta verið alls konar. En hér er sem sagt búið að múlbinda þetta ferli með þessum hætti og ég hef hreinlega af því nokkuð nokkrar áhyggjur að það sé gengið of langt. Ég ætla í því sambandi að fara stuttlega yfir nokkrar umsagnir og annað sem bárust nefndinni vegna þess að þetta er mál sem skiptir á endanum miklu máli. Ég er búinn að fara yfir helstu efnisatriði frumvarpsins en átti eftir að segja að afnumin er skráningarskylda eða tilkynningarskylda af einhverjum ástæðum sem mér eru óskiljanlegar. Það er sem sagt frelsið — það er verið að taka í burtu þá tilkynningarskyldu að eigendur hundsins tilkynni nágrönnum sínum um að það sé dýr í húsinu. Samantekið óttast ég að afleiðingin af þessu frumvarpi verði sú, og hún er bara fullkomlega fyrirséð, að það verði einhverjir einstaklingar sem geta ekki eða treysta sér ekki til að búa í nábýli við dýr sem þurfa að flytja úr húsum sínum, setja þau á sölu, bara sama hvað ef það næst ekki þessi áskildi meiri hluti.

Ég ætla að fara stuttlega yfir þær athugasemdir sem hafa borist nefndinni. Þar er kannski fyrst að nefna umsögn Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur sem barst nefndinni 8. október 2025. Þar er nefnt að Heilbrigðiseftirlitið geri ekki athugasemdir við greinar frumvarpsins en telji að skýrari heimild þurfi fyrir húsfélög til að banna eða takmarka hundahald ef það geti valdið íbúum heilsutjóni, svo sem vegna ofnæmis. Svo segir hérna, með leyfi forseta:

„Slíkt bann eða takmörkun yrði alltaf að vera stutt með staðfestingu og áliti frá sérfræðilækni. Ef ekki næst samþykki 2/3 hluta eigenda fyrir banni eða takmörkun t.d. vegna ofnæmis gætu íbúar verið varnarlausir gagnvart heilsufarsáhrifum dýrahaldsins.“

Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur geldur sem sagt varhuga við þessum breytingum.

Í umsögn Dýraþjónustu Reykjavíkur er einnig farið yfir málið og þar er samantekt á helstu og algengustu deilumálum vegna hundahalds í fjölbýlishúsum sem lúta að hávaða og ónæði, sóðaskap, lausagöngu hunda um sameiginlegt svæði og ofnæmismálum. Nefndinni bárust líka upplýsingar um að auðvitað komi upp önnur mál. Jafnvel þótt ofnæmismálin séu mjög alvarleg koma upp önnur erfið og alvarleg mál er varða eitthvað sem mætti kannski kalla fjöldýrahald þar sem einstaklingar safna að sér nokkrum fjölda af dýrum sem getur reynst erfitt og heilsuspillandi ef fjöldinn er orðinn gríðarlegur og það er eftir atvikum einhver vangeta til að sinna dýrunum. Það geta líka komið upp bitmál og það kemur reglulega upp að börn og fullorðnir séu bitin. Mér finnst þurfa að hugsa út í nokkur þessara atriða sem farið var yfir í umsögn Dýraþjónustu Reykjavíkur.

Ég vil líka nefna umsögn Félags íslenskra ofnæmis- og ónæmislækna sem Michael Clausen ofnæmislæknir ritar undir fyrir hönd stjórnar. Þar kemur fram að á Íslandi séu um 6% fullorðinna og 9% skólabarna með astma og um fjórðungur þeirra með næmingu gegn einhverjum loftbornum ofnæmisvaka. Ofnæmisvakar safnist fyrir í húsgögnum, fötum og á gólfi og geti þannig borist á milli staða, t.d. frá einni íbúð yfir á stigagang og þaðan yfir í aðra íbúð eða um loftræstikerfi og annað slíkt. Í umsögninni segir einnig að ótti við hunda sé mjög algengur hjá bæði börnum og fullorðnum og er fjallað aðeins um það. Í lokin segir svo, með leyfi forseta:

„Stjórn Félags íslenskra ónæmis- og ofnæmislækna er ánægð með lögin eins og þau eru nú og leggst algjörlega gegn þessu frumvarpi sem skerðir verulega sjálfsögð réttindi fólks með astma og ofnæmi gegn dýrum, að vera ekki á eigin heimili útsett fyrir ofnæmisvökum sem valda þeim heilsutjóni.“

Þetta var umsögn Félags íslenskra ofnæmis- og ónæmislækna. Næst ætla ég að fara yfir umsögn Húseigendafélagsins. Í félaginu eru 10.000 félagsmenn og þetta er náttúrlega alls konar fólk, eins og í þessum þingsal, sem sumt á gæludýr, hunda og ketti. Þetta snýst alls ekki um einhverja andstöðu gagnvart slíku dýrahaldi heldur miklu frekar að það sé eðlilegt jafnvægi milli hagsmuna og réttinda fólks, annars vegar þeirra sem vilja og eftir atvikum hreinlega þurfa að halda dýr, hvort sem er af félagslegum aðstæðum eða sér til stuðnings, og hins vegar þeirra sem geta ekki eða treysta sér ekki til að búa í nábýli við dýrin.

Húseigendafélagið telur að núgildandi lög um fjöleignarhús gæti nokkuð vel að þessu jafnvægi og að þær reglur sem nú gildi um hunda- og kattahald í fjöleignarhúsum hafi þótt sanngjarnar og taka tillit til hagsmuna þeirra sem vilji halda gæludýr í fjöleignarhúsum og þeirra sem ekki geti eða treysti sér til að búa í nábýli við slík dýr. Í umsögninni segir einnig, með leyfi forseta:

„Með því frumvarpi sem nú liggur fyrir Alþingi þá er einungis horft til sjónarmiða þeirra sem vilja halda hunda og ketti í fjöleignarhúsum á kostnað þeirra sem ekki geta eða treysta sér til að hafa slík dýr í sínu nábýli.“

Ég held að þetta sé nefnilega kjarninn. Það kann vel að vera, eins og kemur fram í nefndaráliti okkar, tilefni til að endurskoða og liðka til fyrir þessum reglum en hér er einfaldlega gengið of langt með ákveðnu skeytingarleysi gagnvart öðrum hópnum. Það er ekki fallegur bragur á því að rétta eitthvert ætlað óréttlæti með því að ganga lengra á hagsmuni hins hópsins.

Það gætir líka nokkurs misskilnings í frumvarpinu sjálfu, í umræðum í nefndinni, um að með frumvarpinu sé verið að færa reglurnar eitthvað nær því sem tíðkast á hinum Norðurlöndunum. Það er bara ekki rétt og mér mun kannski gefast tækifæri til að fara aðeins betur í það í síðari umræðum um málið. Það er frekar þannig að einhvers konar meiri hluti geti ákveðið að banna eða heimila dýrahald, en ekki hér. Í þessum tillögum er gengið býsna langt með því að áskilja að það þurfi áminningu og tvo þriðju hluta til að samþykkja bann við dýrahaldi ef um verulega truflun, ama eða ónæði er að ræða. Hér er gengið miklu lengra og því einfaldlega rangt að segja að þessar reglur verði sambærilegar því sem tíðkast á Norðurlöndunum.

Ég hef þá farið nokkurn veginn yfir þau helstu sjónarmið sem bárust nefndinni. Ég saknaði þess í umræðum nefndarinnar að þetta yrði skoðað með opnari hætti en gert var. Það var svo sem ljóst alveg frá upphafi að nokkur einstefna ríkti um meðferð málsins; því skyldi ekki breytt að neinu leyti sama hvað tautaði og raulaði. Mér finnst ekki góður bragur á því, sérstaklega ekki þegar um er að ræða mál eins og þetta sem ætti að vera hægt að afgreiða af skynsemi og í sátt með tilliti til allra þessara hópa sem um ræðir. Það tekst engan veginn með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar og að sama skapi ekki með nefndaráliti meiri hlutans. Við erum því með frávísunartillögu og teljum þau sjónarmið sem ég hef rakið sýna að málið sé bæði illa undirbúið og efnislega ófullnægjandi. Það tryggir hvorki nægilega vernd viðkvæmra hópa né jafnvægi á milli hagsmuna dýraeigenda og annarra íbúa í fjöleignarhúsum. Það er gengið gegn sjónarmiðum um meðalhóf, réttindum um friðhelgi einkalífs og heimilis og eignarrétti. Hér er nefnilega jafnvægi sem þarf að gæta að. Ég ítreka það enn og aftur að ég held að það væri auðveldlega hægt að ná samstöðu hér inni um afgreiðslu málsins sem fæli í sér endurskoðun á þeim reglum sem um ræðir. En þessi leið er ekki góð og hún mun valda vandræðum og hafa þær afleiðingar að ami og ágreiningur um dýrahald í fjölbýlishúsum mun aukast. Hvað getur verið því til fyrirstöðu að fólk einfaldlega setji svona reglur sjálft? Hvað er að því? Af hverju þarf löggjafinn, af hverju þurfa þingmennirnir hér inni að vera með þessa forræðishyggju? Hvað krefst þess? Af hverju er ekki hægt að sníða þessu einhvern ramma þannig að sómi sé að, með tilliti til hagsmuna allra og með því að treysta fólki til að setja sínar eigin reglur, að það hafi réttinn til að hvort sem er heimila hunda- og kattahald í húsinu eða segja að hér verði það ekki?

Ríkisvaldið, þau sem standa að þessu frumvarpi og styðja það, vill taka af þeim þennan rétt en við sem stöndum að baki þessu áliti minni hlutans erum því ósammála. Við teljum mjög skynsamlegt að málið fari aftur til ríkisstjórnarinnar í betri rýni þar og komi svo aftur fyrir þingið betur búið og með eðlilegra jafnvægi milli þeirra hagsmuna sem við þurfum að passa upp á.