nýsköpunarátak til að stórefla heilsársferðaþjónustu úti á landi, fyrri umræða.
Hæstv. forseti. Atvinnumál hafa verið í brennidepli á hinu háa Alþingi í dag og er það vel. Rætt hefur verið um græna hagkerfið, tillögur framsóknarmanna í atvinnumálum og nú kemur til umræðu á Alþingi tillaga um að stórefla heilsársferðaþjónustu úti á landi.
Sá sem hér stendur er fullviss um að ferðaþjónusta verði einn af máttarstólpum í atvinnumálum Íslendinga til langrar framtíðar. Íslendingar hafa, frú forseti, upp á margt mikilvægt að bjóða, ekki aðeins á sumrin heldur yfir allt árið. Þetta er breitt svið og nær ekki einvörðungu til ferðalaga og afþreyingarmöguleika heldur einnig til menningar allrar í breiðustu merkingu þess orðs.
Mikilvægustu atriðin að mati þess sem hér stendur þegar kemur að ferðaþjónustu er að dreifa henni betur yfir landið og yfir árið. Við Íslendingar munum ekki geta sótt fram í þessum mikilvæga atvinnuvegi nema með því móti að fjölga áfangastöðum ferðamanna og laða þá til landsins á hinum svokölluðu öxlum, að hausti og vori, en jafnframt yfir háveturinn. Til þessa þáttar í ferðaþjónustu horfa öll nágrannalönd okkar og í þessari þingsályktunartillögu upp á tíu blaðsíður er farið mjög vandlega yfir það hvernig aðrar þjóðir hafa mætt áskorunum í ferðaþjónustu undanfarin ár, sem er einkum með því móti að fjölga áfangastöðum, valkostum og dreifa ferðaþjónustunni betur yfir árið.
Nú taka Íslendingar nánast alla erlenda ferðamenn sína til landsins í gegnum eitt hlið sem heitir Leifsstöð og með fullri virðingu fyrir þeim góða áfangastað erum við komin að ystu mörkum þess að landið, ferðalandið, í kringum þann flugvöll geti tekið á móti fleiri ferðamönnum svo vel sé á þeim stutta tíma sem ferðasumarið á Íslandi er enn sem komið er.
Frú forseti. Mig langar að staldra við upphaf þingsályktunartillögunnar sem 18 þingmenn flytja að meðtöldum þeim sem hér stendur.
Alþingi ályktar að fela iðnaðarráðherra að hlutast hið fyrsta til um að hafið verði nýsköpunarátak í ferðaþjónustu úti á landi í þeim þríþætta tilgangi að fjölga erlendum ferðamönnum utan háannatíma, bæta við áfangastöðum á landinu, svo að álag á ferðamannastaði dreifist betur, og nýta betur og efla öll þau fjölmörgu samgöngu- og menningarmannvirki sem ríki og sveitarfélög hafa fjárfest í.
Frú forseti. Síðar í tillögunni í greinargerð sem með henni fylgir segir:
Með þingsályktunartillögu þessari er ætlunin að bregðast við gríðarlegri fjölgun erlendra ferðamanna til landsins á síðustu árum og þeim spám að fjöldi þeirra muni tvöfaldast á næstu tíu árum. Ljóst er að margir helstu ferðamannastaðir á suðvestanverðu landinu, sem liggja næst Keflavíkurflugvelli, þola vart eða ekki meiri ásókn ferðamanna á háannatíma nema gripið sé til aðgerða sem mögulega spilla ásýnd og yfirbragði þess sem ferðamenn sækjast eftir. Einn helsti veikleiki íslenskrar ferðaþjónustu er annars vegar mikið álag á ferðamannastaði yfir sumarið og hins vegar lítil dreifing erlendra ferðamanna utan höfuðborgarsvæðisins og Suðvesturlands utan sumartímans.
Það er af þessum sökum afar brýnt að fjölga áfangastöðum á landinu svo að álag af völdum ferðamanna dreifist betur en nú er. Hætt er við því að ella glatist upplögð sóknarfæri í þessari mikilvægu atvinnugrein. Hér er um mikla fjárhagslega hagsmuni fyrir íslenskt samfélag að ræða, enda er ferðaþjónusta ein af þremur meginstoðum atvinnulífs í landinu og hún er í þriðja sæti hvað varðar útflutningstekjur sem landið aflar. Ferðaþjónusta skapar 16,9% af útflutningstekjum þjóðarinnar (samkvæmt tölum frá 2008) og telur Hagstofan að árið 2008 hafi heildarkaup á ferðaþjónustu hér á landi numið tæplega 171 milljarði kr., eða sem svarar til 11,5% af vergri landsframleiðslu.
Með tillögunni er þess freistað að styrkja ferðaþjónustu á landsbyggðinni í fullu samræmi við markmið Sóknaráætlunar 20/20 um tímabundinn stuðning við vaxtargreinar, sérstakan stuðning við vetrarferðaþjónustu, stuðning við klasasamstarf fyrirtækja og umhverfismál ferðaþjónustu. Tillagan tekur einnig tillit til nýrrar ferðamálaáætlunar stjórnvalda þar sem áhersla er lögð á vetrarferðamennsku og fjölgun viðkomustaða fyrir allan þorra ferðafólks sem sækir landið heim.
Í þessari tillögu er sérstaklega horft til þess svæðis á landinu utan stærsta þéttbýliskjarnans sem getur á einna auðveldastan hátt tekið við auknum straumi ferðamanna á næstu árum, en þar er átt við svæðið frá Húnavatnssýslum og austur á firði með augljósum miðpunkti í Eyjafirði þar sem fullbúinn millilandaflugvöll er að finna, svo og sterka innri samfélagsgerð í langfjölmennasta þéttbýliskjarnanum utan höfuðborgarsvæðisins. Á þessu svæði, sem liggur beggja vegna Tröllaskaga og austur á firði, hefur á síðustu árum orðið gríðarleg uppbygging í fjölþættri ferðaþjónustu; jafnt íþrótta-, afþreyingar- og menningarstarfsemi, auk þess sem framboð á hótelum, gistihúsum og veitingahúsum á Norðurlandi hefur aukist hröðum skrefum á tiltölulega stuttum tíma. Þá er það einnig liður í þeirri tillögu sem hér er gerð grein fyrir að nýta betur innviði ferðaþjónustunnar utan höfuðborgarsvæðisins og þá miklu fjárfestingu í samgöngu- og menningarmannvirkjum sem sveitarfélög – og ekki síst ríkið – hafa ráðist í þar á síðustu árum. Þar nægir að nefna lengingu millilandaflugvallarins á Akureyri, nýleg (og áætluð) jarðgöng í Eyjafirði, uppbyggingu Vetraríþróttamiðstöðvar Íslands á sama stað, viðamikla og stóraukna rannsóknarþjónustu Háskólans á Akureyri og byggingu menningarhússins Hofs.
Ferðaþjónusta á Norðurlandi, og raunar víðar á þeim svæðum sem liggja fjærst suðvesturhorninu, hefur að mörgu leyti liðið fyrir þá staðreynd að yfirgnæfandi meiri hluti ferðamanna sem kemur til landsins, rúmlega 92,8% (samkvæmt tölum Ferðamálastofu frá 2010), fer um Keflavíkurflugvöll og dvelur þar af leiðandi mestmegnis á sunnan- og vestanverðu landinu. Til samanburðar má geta þess að hlutdeild Akureyrarflugvallar í þessum hópi ferðamanna er innan við 0,5%. Því má segja að þeirri auðlind sem ferðafólk er í atvinnulífi landsmanna sé misjafnlega skipt milli landshluta. Það hefur bein áhrif á vaxtarmöguleika greinarinnar frá einu svæði til annars, eins og allar tölur og rannsóknir benda til. Gagnaöflun á sviði ferðamála, sem er m.a. í höndum Ferðamálastofu og Hagstofu Íslands, virðist sýna að staðsetning flugvallar skiptir sköpum um ferðamynstur fólks: Þeir sem lenda í Keflavík dvelja að meðaltali 1,8 nótt á Norðurlandi, en þeir sem lenda á Akureyri dvelja að meðaltali 7,8 nætur á Norðurlandi. Tölurnar tala klárlega sínu máli.
Hér ber, frú forseti, reyndar allt að sama brunni. Rannsóknir Rannsóknarmiðstöðvar ferðamála benda líka eindregið til þess að erlendir ferðamenn fljúgi varla beint til Akureyrar nema þeir hafi áður komið til Íslands: 60% erlendra ferðamanna sem fljúga beint að utan til Akureyrar hafa áður komið til landsins, en 18% erlendra ferðamanna sem koma til Keflavíkur eru endurkomufarþegar. Þá sýna nýjar rannsóknir enn fremur að einungis 6% útlendinga sem lenda í Keflavík dvelja mestan sinn tíma á Norðurlandi, en 76% þeirra halda sig aðallega á Suðurlandi. Dæmið snýst algerlega við hjá þeim erlendu ferðamönnum sem fljúga beint til Akureyrar, 20% þeirra ferðast um sunnanvert landið, en 92% þeirra verja mestum ferðatíma sínum á Norðurlandi.
Í þessu efni, frú forseti, er einnig rétt að hafa hagtölur í huga. Á árunum 2004–2008, sem er langmesta hagvaxtarskeið í sögu ferðaþjónustu á Íslandi, var hagvöxtur mjög misjafn milli landshluta á Íslandi. Á þessu árabili nam hann 41% á höfuðborgarsvæðinu, en var mun minni úti á landi og raunar neikvæður (-6%) í tveimur landshlutum; á Norðurlandi vestra og á Norðurlandi eystra. Gera má ráð fyrir að misjöfn skilyrði til vaxtar ferðaþjónustu hafi haft sín áhrif, en stjórnvaldsaðgerðir á hverjum tíma hafa þar auðvitað mikið að segja.
Frú forseti. Mig langar þessu næst að grípa niður í miðkafla greinargerðar með þeirri tillögu sem talað er fyrir þar sem talað er um misjafnt ferðamynstur á landinu.
Ferðaþjónusta á Íslandi er í mótun. Greinin þekkir enn ekki öll sóknarfæri sín. Ljóst er þó að áhersla á vetrarferðamennsku skiptir hana sköpum. Á sama hátt og betri dreifing ferðamanna um landið er greininni lífsnauðsynleg er dreifing þjónustunnar yfir allt árið einn þeirra meginþátta sem tryggir hana í sessi sem fullburða og arðbæra atvinnugrein. Áhersla á vetrarferðamennsku á Íslandi hefur verið ofarlega á baugi í íslenskri ferðaþjónustu um langt skeið og má í reynd rekja hana aftur til þess að forráðamenn stærsta flugfélags Íslands, Icelandair, tóku upp nýtt leiðakerfi í kringum 1990. Áhrifin eru augljós á suðvestanverðu landinu. Magnús Oddsson, fyrrverandi ferðamálastjóri, hefur bent á það í skrifum sínum að á árinu 1990 komu yfir 60% erlendra gesta yfir sumartímann og innan við 40% aðra mánuði ársins — hér er átt við flugtölur um Keflavíkurflugvöll. Eftir mikla vinnu hafi það markmið loksins náðst um 1997 að hingað til lands hafi fleiri erlendir ferðamenn komið utan hefðbundins háannatíma í greininni en yfir sumarmánuðina. Magnús bendir enn fremur á að tíu árum síðar, árið 2007, hafi 46% gestanna komið yfir sumarmánuðina, en 54% utan þeirra. Til samanburðar megi nefna Finnland sem hafi unnið gífurlega mikið og lengi að jöfnun ferðaálags. Þar sé nú svo komið að um 40% gestanna komi yfir sumarmánuðina en 60% utan þeirra.
Frú forseti. Það væri of langt mál að dvelja einvörðungu við þann texta sem felst í greinargerð með þessari tillögu en þar er með margvíslegum fleiri rökum komið að þessu mikilvæga hagvaxtar- og atvinnumáli sem hér er til umfjöllunar. Öll fræði og allar tölur hníga í þá átt að sóknarfærin í ferðaþjónustu hér á landi verða ekki nýtt til fulls nema við dreifum ferðamönnum betur yfir landið og betur yfir árið. Þar hefur Ísland upp á gríðarlega mikið að bjóða og nefni ég sérstaklega svæðið frá Tröllaskaga í austri að Vatnajökulsþjóðgarði í suðaustri. Á því svæði er að finna margar helstu náttúruperlur landsins. Til þessa höfum við kosið að vannýta þær þegar kemur að streymi erlends ferðafólks til landsins en ofnýta á sama tíma önnur svæði. Þetta er pólitískt val sem hefur verið við lýði í samgöngumálum á Íslandi um áratugaskeið.
Í máli mínu ætla ég ekki að hallmæla kostum ferðaþjónustu á suðvestanverðu landinu, á Vesturlandi og á Suðurlandi, en eina leiðin til þess að auka hagvöxt í þessari grein er að aukinn fjöldi erlendra ferðamanna komi á fleiri ferðamannastaði en þá sem mest eru nýttir til þessa og verði því flogið á nýja áfangastaði. Ég nefni ekki einvörðungu Akureyrarflugvöll í þessari þingsályktunartillögu heldur Egilsstaðaflugvöll sem er auk Akureyrarflugvallar varaflugvöllur fyrir Keflavíkurflugvöll og reyndar Reykjavíkurflugvöll líka ef út í það er farið. Ég nefni líka í þessari þingsályktunartillögu og þeir samþingmenn mínir sem eru með mér á henni að ef vel tekst til við framkvæmd hennar eigi að nota hana til að byggja upp sams konar ferðaþjónustu og markaðssókn í öðrum landshlutum og er Ísafjörður þar nefndur sérstaklega. Við verðum að horfa til alls landsins í þessum efnum. Við verðum að nýta betur þau samgöngumannvirki sem ríkið hefur með miklum tilkostnaði ráðist í á undanförnum árum. Við vannýtum þessi mannvirki í óvenjumiklum mæli og til að tryggja atvinnugreinina í sessi þurfum við að sækja fram á öllum sviðum, ekki bara sumum. Við verðum að horfa til alls ársins og alls landsins.
Þessi þingsályktunartillaga er lögð fram til að styrkja atvinnugreinina í sessi (Gripið fram í: Rétt.) og tryggja að ferðamenn sem sækja landið heim fari sem best um landið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að mæla fyrir þessari þingsályktunartillögu. Þetta er síðasta málið sem við ræðum í dag og upp til hópa hafa jákvæðar tillögur verið til umræðu í þinginu í dag, tillögur þar sem horft hefur verið fram á veginn með jákvæðni að leiðarljósi. Þessi tillaga er akkúrat á þann veg og það vill svo skemmtilega til að ég er meðflutningsmaður að þessari þingsályktunartillögu þar sem fjallað er um að hefja nýsköpunarátak til að stórefla heilsársferðaþjónustu úti á landi. Það er rétt að það komi fram að ég tel að framsóknarmenn muni standa að baki þessari þingsályktunartillögu vegna þess að hún er í nokkru samræmi við þá tillögu sem þingflokkur Framsóknarflokksins mælti fyrir fyrr í dag þar sem segir meðal annars um ferðaþjónustu, en þar er tekið á öllum atvinnugreinum, að í fyrsta lagi eigi tekjur ríkisins að renna til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða til uppbyggingar innan greinarinnar á grundvelli heildstæðrar stefnu. Áfram heldur, með leyfi frú forseta:
„2. Hafið verði kynningarátak til að efla ferðaþjónustu allt árið. Ríkissjóður verji 350 millj. kr. til átaksins og aðilar í ferðaþjónustu leggi fram samsvarandi upphæð.
3. Markaðsmálum verði komið í farveg til lengri tíma með markvissu samstarfi ríkis, sveitarfélaga, markaðsstofa og fyrirtækja.
4. Grunnrannsóknir í ferðaþjónustu verði efldar og þær nýttar við kynningarátak, ímyndarsköpun og vöruþróun.“
Ég held, eins og heyra mátti á máli hv. þingmanns áðan, að hér sé mikill samhljómur á ferðinni, annars vegar í þessari þingsályktunartillögu sem hv. þingmaður leggur fram ásamt fjölda annarra þingmanna og hins vegar í þeirri þingsályktunartillögu sem Framsóknarflokkurinn mælti fyrir í dag, um sókn í atvinnumálum, þar sem sérstök áhersla er lögð á ferðaþjónustuna. Það þarf ekki að fjölyrða um mikilvægi ferðaþjónustunnar í dag og þess hvað hún mun skipta okkur miklu máli þegar til lengri tíma er litið. Ef fram heldur sem horfir eru ekki mörg ár í að 1 milljón ferðamanna muni sækja landið heim. Eins og hv. þingmaður benti réttilega á höfum við séð að þær náttúruperlur sem eru á suðvesturhorni landsins eru mjög sóttar af fjölda ferðamanna, hlutfallslega miklu meira en annars staðar á landinu. Ef fram heldur sem horfir verður ásóknin með þeim hætti að margar af þessum náttúruperlum okkar munu ekki standast áganginn, a.m.k. ekki nema við bætum aðstöðuna við viðkomandi ferðamannastaði. Það er þess vegna hárrétt ályktað að við eigum að dreifa álaginu og vekja athygli á öðrum náttúruperlum. Til að mynda eru þær ófáar í Þingeyjarsýslum og með því að beina flugi norður til Akureyrar eða Egilsstaða eftir atvikum og gera þá staði að alvöruáfangastöðum mundum við dreifa því álagi sem fylgir stórefldum ferðamannastraumi til landsins. Það felast í því mikil umhverfisáhrif að flytja hingað ferðamenn sem ferðast um landið og ef fjöldinn verður of mikill og við vanbúin til að taka á móti því fólki getur það haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir landið okkar og fyrir náttúruperlurnar, þ.e. ef við búum ekki nægilega vel um hnútana.
Akkúrat í þessum töluðu orðum dettur mér í hug þingsályktunartillaga sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir mælti fyrir í fyrra. Nú skal það játast að ég man ekki alveg hvort hún var afgreidd en hún sneri að framtíðarstefnumótun í málefnum ferðaþjónustunnar hér á landi. Þar var komið inn á þann punkt að við þurfum að hugsa um þessar náttúruperlur og hvað landið í heild sinni getur tekið á móti miklum fjölda ferðamanna. Að sjálfsögðu viljum við þá líka gera það vel. Við þurfum að vera undir það búin að 1 milljón ferðamanna komi hingað til lands innan örfárra ára þannig að það er mikilvægt, að ég tel, að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt þar sem iðnaðarráðherra yrði falið að hlutast hið fyrsta til um að hafið yrði nýsköpunarátak í ferðaþjónustu úti á landi til að fjölga erlendum ferðamönnum utan háannatíma, bæta við áfangastöðum á landinu, svo að álag á ferðamannastaði dreifist betur, og nýta betur og efla öll þau fjölmörgu samgöngu- og menningarmannvirki sem ríki og sveitarfélög hafa fjárfest í, eins og stendur meðal annars í þessari þingsályktunartillögu.
Þess vegna finnst mér mikilvægt að við sendum frá okkur skýr skilaboð þegar kemur að uppbyggingu ferðaþjónustu á landsbyggðinni. Þar þurfa ákveðnir grunnþættir að vera til staðar og vera í lagi, þ.e. við þurfum að hafa sæmilega öruggt umhverfi þegar kemur að uppbyggingu af þessum toga. Þá veltir maður fyrir sér hversu langt við getum gengið gagnvart niðurskurði löggæslu, til að mynda í Þingeyjarsýslum sem eru gríðarlega umfangsmikið og vítt svæði með margar náttúruperlur. Hversu hart getum við gengið fram í áframhaldandi niðurskurði í löggæslumálum í því umdæmi? Annað nærtækt dæmi er öryggi í heilbrigðisþjónustu. Það eru sjö heilsugæslustöðvar í Þingeyjarsýslum sem sinna mjög mikilvægu hlutverki. Hver verður þá framtíðarsýnin hjá okkur varðandi þá grunnþjónustu sem heilbrigðisþjónustan er gagnvart því svæði ef áfram á að skera niður? Síðan í hinu orðinu tölum við fyrir því að við viljum stórfjölga ferðamönnum á svæðinu. Að sjálfsögðu verður svæðið að vera með þá grunnþætti er tengjast opinberri þjónustu til að vera í stakk búið til að taka á móti slíkum fjölda ferðamanna sem við hv. þingmenn leggjum til. Þess vegna er mikilvægt að þessi þingsályktunartillaga fái mjög ítarlega umræðu og að menn hafi alla heildarmyndina fyrir sér þegar kemur að því að bjóða upp á ferðaþjónustu á landinu allt árið um kring. Þá þurfa samgöngur að vera í lagi, þá þurfa löggæslumál að vera í lagi og heilbrigðismál svo fátt eitt sé nefnt.
Mér hefur orðið tíðrætt um ferðaþjónustuna á Norðurlandi og þá Norðausturlandi, Þingeyjarsýslum. Nú hefur verið mikið í fréttum áhugi kínversks kaupsýslumanns á að fjárfesta í ferðaþjónustu á Grímsstöðum á Fjöllum. Þar er talað um stórt heilsuhótel, uppbyggingu á hestabúgarði þar sem bjóða á ferðamönnum upp á að ríða um landið á hestum og skoða jafnvel norðurljósin, uppbyggingu á golfvelli og fleira mætti nefna í þeim efnum. Þessi Kínverji á ekki lögheimili í landi innan Evrópusambandsins. Ef einstaklingur innan Evrópusambandsins hefði viljað kaupa þessa jörð hefði hann mátt það en af því að hann er ekki í Evrópusambandinu verður að sækja um sérstakt leyfi til innanríkisráðuneytisins að fá að fjárfesta með þessum hætti. Það kom í ljós í síðustu viku að það tók innanríkisráðuneytið tæpar fimm vikur að svara erindi þessa kaupsýslumanns. Og hvert var svarið? Það var óskað eftir frekari upplýsingum. Hæstv. ráðherra hefur nefnt oftar en einu sinni í fjölmiðlum að þetta mál, uppbygging ferðaþjónustu á Grímsstöðum á Fjöllum og þar með á öllu norðausturhorni landsins, og ferðaþjónustu á Íslandi vil ég meina, sé ekki forgangsmál í ráðuneytinu. Mörg önnur mál eru þar brýnni, hefur hæstv. ráðherra sagt.
Nú spyr ég hv. flutningsmann, hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson, hvort hann sé sammála þessum áherslum hæstv. innanríkisráðherra þegar kemur að uppbyggingu ferðaþjónustu á þessu svæði. Það hljómar ekki aðlaðandi fyrir einstakling sem vill ráðast í metnaðarfulla uppbyggingu á heilsutengdri ferðaþjónustu að hafa á tilfinningunni að ríkjandi stjórnvöld séu beinlínis á móti því að slík uppbygging eigi sér stað. Mér finnst mjög mikilvægt að þá heyrist frá stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar hvort hæstv. innanríkisráðherra hafi meiri hluta þingsins á bak við sig þegar kemur að þessum efnum. Ég veit að hv. þingmaður vill með þeirri þingsályktunartillögu sem hann hefur lagt fram með mínum stuðningi og fjölda annarra þingmanna efla ferðaþjónustu sérstaklega á þessu svæði með því að fjölga áfangastöðum þannig að það verður hægt að fljúga beint á flugvöllinn á Akureyri eða Egilsstöðum að utan og bjóða þannig upp á fjölbreyttara „vöruúrval“ í ferðaþjónustu. Því hefði ég haldið að uppbygging eins og á Grímsstöðum á Fjöllum væri algjört (Forseti hringir.) lykilatriði í þeim efnum.
Hæstv. forseti. Ég fagna þessari tillögu sérstaklega. Ég er hins vegar ekki sammála hv. þm. Sigmundi Erni um að efling ferðaþjónustunnar úti á landi sé eina leiðin til að auka hagvöxt …
(Forseti (ÁRJ): Forseti biður hv. þingmann um að nefna þingmenn fullu nafni í ræðustól Alþingis.)
— hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni. Við þurfum að efla heilsársferðaþjónustu á öllu landinu.
Í framhaldi af þeim tíðindum sem bárust frá Húsavík í gær er ljóst að fram komin tillaga er miklu mikilvægari en kemur kannski fram í máli hv. þingmanns. Oft leiðist umræðan um atvinnuuppbyggingu út í þras þar sem einni atvinnugrein er jafnvel stefnt gegn annarri. Við þurfum að leita leiða til að styðja uppbyggingu ólíkra greina, greina sem geta stutt hver aðra þó að ólíkar séu og höfða til mismunandi hópa, kvenna og karla, yngri og eldri, menntaðra og ómenntaðra, þéttbýlis- og dreifbýlisbúa. Ferðaþjónustan er einmitt dæmi um slíka atvinnugrein sem getur komið annarri og gjörólíkri grein til hjálpar, nefnilega mannvirkjagerð.
Mannvirkjagerð er sú atvinnugrein sem hefur komið einna verst út úr kreppunni. Þúsundir manna eru atvinnulausar og kannski aðallega karlar úr þéttbýli. Þó að brýnt sé að koma þeim öllum í vinnu aftur er hins vegar tilgangslaust að byggja bara til að byggja. Að ferðaþjónustu starfar hins vegar mjög fjölskrúðugur hópur kvenna og karla. Fyrirtækin eru bæði lítil og stór í þéttbýli og dreifbýli. Vöxtur þessarar greinar getur þess vegna leikið lykilhlutverk í að koma mannvirkjagerð af stað að nýju. En það þarf hins vegar að gæta þess að uppbyggingin eigi sér stað með skipulegum hætti og mér fannst í umræðunni áðan allt of mikið bera á því að menn vilji rjúka af stað og æða áfram án þess að vanda sig. Það er nefnilega ekki sama hvernig hlutirnir eru gerðir og menn þurfa að vera tilbúnir til að taka þann tíma sem þarf vegna þess að það getur líka verið mjög dýrkeypt að flýta sér.
Við getum horft til Norðurlandanna, til dæmis til Norðmanna, hvernig þeir hafa markvisst verið að byggja upp ferðaþjónustuna og lagt aðaláherslu á gæðin. Ég er sammála hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni um að við þurfum að bæta hið manngerða umhverfi, það er ekki síst það sem fólk kemur til Íslands til að sjá utan hins hefðbundna ferðamannatíma. Það má benda á að nú þegar er hafin vinna við að skapa uppbyggingu ferðamannastaða faglega umgjörð.
Nýlega var gefið út rit á vegum Ferðamálastofu, Framkvæmdasýslu ríkisins og Hönnunarmiðstöðvar. Það rit heitir Góðir staðir og er eftir Borghildi Sturludóttur og er leiðbeiningarrit um uppbyggingu ferðamannastaða. Í því riti stendur, með leyfi forseta:
„Ritinu er ætlað að hjálpa ferðaþjónustuaðilum, forsvarsmönnum sveitarfélaga, félagasamtökum og öðrum framkvæmdaraðilum við skipulag og uppbyggingu áfangastaða ferðamanna. Þar er lögð áhersla á mikilvægi góðs undirbúnings og vandvirkni.“
Þessi vinna á rætur sínar að rekja í Framkvæmdasjóði ferðamanna sem iðnaðarráðuneytið stendur að af miklum myndarskap enda hefur hæstv. iðnaðarráðherra sýnt þessari hlið málsins mikinn skilning. Ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni í þingsályktunartillögunni en ítreka enn og aftur mikilvægi þess að vanda sig við þessa uppbyggingu. Við verðum að hafa heildræna hugsun að leiðarljósi og þó að náttúran sé okkar helsta einkenni verðum við líka að huga að því hvernig við byggjum inn í náttúruna og það verðum við að gera af víðsýni, fagmennsku og virðingu fyrir sögu okkar og umhverfi.
Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um nýsköpunarátak til að stórefla heilsársferðaþjónustu úti á landi og þakka ég hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni kærlega fyrir ágæta tillögu. Hér er um að ræða þríþætt átak þar sem talað er um að fjölga ferðamönnum utan háannatíma, samanber það átak sem nýlega var hleypt af stokkunum af stjórnvöldum og skiptir okkur öll miklu máli. Í öðru lagi er talað um að bæta við áfangastöðum ferðamanna til að dreifa álagi og í þriðja lagi er talað um að nýta betur þau mannvirki sem við eigum, bæði samgöngumannvirki og önnur mannvirki til menningariðkunar og ferðamennsku almennt.
Ferðaþjónustan er svo sannarlega einn af vaxtarbroddum samfélags okkar og við þurfum að vinna ákveðið að aukningu hennar með markvissum og stefnuföstum hætti og að sjálfsögðu eigum við að vanda okkur eins og hv. þm. Logi Már Einarsson benti á. Það skiptir máli hvernig við gerum hlutina og þó að við köllum þetta átak þá er alveg hægt að vanda sig líka í átaksverkefnum.
Vítt og breitt um landið eru miklar fjárfestingar tengdar ferðaþjónustu sem liggja í samgöngumannvirkjum sem því miður eru ekki nógu vel nýttar, sérstaklega ekki yfir vetrartímann. Þess vegna er lífsnauðsynlegt að vinna að því mjög markvisst að lengja ferðamannatímann og minni ég enn og aftur á átak á vegum stjórnvalda sem nýlega var kynnt, mig minnir að það beri nafnið Bjóðum heim. Eins og þar segir þá skiptir miklu máli að stjórnvöld leggi talsvert mikla peninga ásamt einkaaðilum í markaðsátak til að kynna Ísland sem góðan kost til ferðalaga allt árið.
Til að vinna þessu máli brautargengi skiptir mjög miklu máli að allir aðilar vinni saman. Það er algerlega nauðsynlegt til að hlúa sem best að ferðamanninum og þörfum hans og slíkt er í fullu samræmi við þá áætlun sem við vinnum eftir, sem er sóknaráætlun landshlutanna 20/20, ákveðinn þáttur í því samstarfi. En það eru svo margir þættir sem þurfa að vinna saman þegar við ætlum að vinna að markvissri og góðri ferðamennsku. Það er ferðamátinn, það er matur, það er menning, það er hvers kyns þjónusta, það er verslun, hönnun, veiðar, mér dettur í hug mitt áhugamál hestamennska, allt þetta þarf einhvern veginn að vinna saman til að ferðamaðurinn fái sem allra mest út úr ferð sinni til Íslands.
Það skiptir líka máli að við hlúum vel að menntun og rannsóknum á þessu sviði. Við megum ekki gleyma því að við höfum á tveimur stöðum á landinu mjög góða menntun hvað varðar ferðaþjónustu og þurfum að hlúa að henni og efla rannsóknir á þessu sviði.
Það skiptir líka miklu máli að við séum með til staðar vandaða áætlun um uppbyggingu ferðamannastaða og verndun þeirra. Við eigum ómetanlegar náttúruperlur sem þarf að vernda og við þurfum að horfast í augu við það, við þurfum að stýra umferð og jafnvel að hefta að einhverju leyti aðkomu þar sem þess þarf þó með ábyrgum, markvissum og vönduðum hætti. Þarna höfum við ákveðið verk að vinna því að ég held að við höfum verið svolítið sofandi í þessu. Við höfum bara viljað að allir gætu fengið að njóta allra staða og það viljum við svo sannarlega en við þurfum hugsanlega að stýra umferðinni. Við þurfum að byggja upp stíga og við þurfum að byggja upp einhvers konar svæði fyrir ferðamanninn til að geta notið náttúruperlanna án þess kannski að komast algerlega að þeim.
Eins og við vitum koma flestir ferðamenn til Íslands til að njóta náttúrunnar og vilja því gjarnan sjá annað og meira en okkar ágætu höfuðborg. Þess vegna er eðlilegt að bjóða upp á fleiri dyr að landinu en einar og mjög eðlilegt, eins og bent er á í þessari ágætu tillögu, að markaðssetja fleiri en einn flugvöll á landinu. Við skulum ekki gleyma því að minna vel og rækilega á að við eigum ferjuhöfn á Seyðisfirði. Þangað siglir farþegaferjan Norræna allan ársins hring og því hliði megum við heldur ekki gleyma. En aftur á móti þýðir kannski ekki mjög mikið að hafa hlið ef ófært er út frá því ákveðinn hluta ársins þannig að það er að mörgu að hyggja.
Varðandi farþegaferjuna þá eru farþegarnir ekki alltaf margir yfir háveturinn en þeir setja eftir sem áður svip sinn á Austurland. Eins og fram kemur í tillögum hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar gæti verið snjallt að setja saman ferðir þar sem siglt er aðra leiðina og flogið hina.
Mig langar síðan, eins og ég geri gjarnan þegar við tölum um ferðamennsku, að minna á Vatnajökulsþjóðgarð og gildi hans. Við erum búin að stofna þennan þjóðgarð og við erum búin að búa til ákveðna umgjörð í kringum hann. Við hann starfar fagfólk og við þurfum að nýta hann sem allra best sem aðdráttarafl allt árið með mismunandi nálgunum þar sem við erum annars vegar með ákveðna fræðslu, við getum líka verið með ferðalög beint upp á jökulinn með mismunandi ferðamáta. Við þurfum sem sagt að nýta Vatnajökulsþjóðgarð sem allra best og minna stöðugt á þennan stærsta þjóðgarð Evrópu.
Ég þakka kærlega fyrir þessa tillögu. Í henni er mjög góð hugmynd og nauðsynleg. Við þurfum að minna okkur sjálf á að við þurfum að vinna markvisst í ferðaþjónustunni að því að lengja ferðamannatímann, að því að nýta allt landið og þetta kemur allt ágætlega fram. Eins og fram kemur í tillögunni minni ég á að það er mjög gott að hugsa hana í víðara samhengi. Gerum tilraun með þetta á Norðurlandi og höldum síðan áfram með Austurland, Vestfirði og jafnvel fleiri staði eins og höfundur bendir svo ágætlega á.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka þá umræðu sem farið hefur fram um þessa tillögu til þingsályktunar um nýsköpunarátak til að stórefla heilsársferðaþjónustu úti á landi. Þeir hv. þingmenn sem tekið hafa til máls hafa komið inn á mörg atriði og auðvitað er þetta yfirgripsmikil atvinnugrein sem tekur til margra þátta. Hún er í sjálfu sér mjög fjölbreytt sem atvinnugrein.
Í þessari tillögu er fyrst og síðast verið að leggja áherslu á að byggja upp nýja áfangastaði og markaðssetja þá vel til framtíðar. Þetta hafa aðrar þjóðir verið að gera í mjög ríkum og auknum mæli á undanförnum árum og nægir þar að nefna okkar helstu nágranna, svo sem eins og Norðmenn sem hafa varið 120 millj. kr. á hverju ári til að byggja upp alþjóðaflugvöllinn í Björgvin og auka þar með ferðaþjónustu á fjörðum vestur í Noregi. Ég nefni líka átak Svía til að auka ferðaþjónustu á jaðarsvæði í kringum Kiruna í norðurhluta landsins sem státar af, að því er sagt er, eina starfandi íshótelinu í heimi og hefur verið aðdráttarafl ferðamanna í mjög auknum mæli á undanförnum árum. Ekki síst er hægt að nefna bæinn Rovaniemi í Finnlandi sem var nánast óþekktur sem ferðaþjónustubær fyrir örfáum árum en laðar nú til sín um 600 þúsund ferðamenn á hverju ári. Þá erum við að tala um erfiðasta ferðamannatímann, desember, enda bærinn orðinn lögheimili jólasveinsins í heimi hér. Slíkur er árangur Finna af eflingu heilsársferðaþjónustu.
Þessari tillögu, og er rétt að ítreka það, frú forseti, er ekki beint gegn einum eða neinum landshluta hér á landi. Ef við ætlum að sækja fram í auknum mæli í ferðaþjónustu þurfum við einfaldlega, eins og ég gat um fyrr í máli mínu, að dreifa ferðamönnum betur yfir árið og betur yfir landið. Við vitum að aukningin kemur í miklum mæli í gegnum Leifsstöð, þar verður engin breyting á. En ef við ætlum að nýta þá kosti í mannvirkjum og samgöngum sem þegar hefur verið ráðist í þá dreifum við ferðafólki betur yfir landið. Það er rétt að taka undir þau orð hv. þm. Loga Más Einarssonar áðan að þar þurfum við að vanda okkur. Það er ekki endilega allt fengið með því að byggja hratt upp heldur miklu fremur með því að byggja vel upp og þar er líka ástæða til að nefna ágæt orð hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur um að rannsóknir á þessu sviði eru af mjög skornum skammti og athyglisvert út af fyrir sig og mjög merkileg staðreynd að það rannsóknarfé sem íslensk stjórnvöld verja til atvinnumála er nánast einvörðungu ætlað í sjávarútveg og landbúnað, þær tvær greinar þar sem störfum mun fjölga hvað minnst á næstu árum. Ég held, frú forseti, að ég fari rétt með að það rannsóknarfé sem varið er til ferðamála sé upp undir 2% miðað við það sem fer í sjávarútveg og landbúnað nú um stundir. Engu að síður er ferðaþjónustan ef til vill á næstu árum að fara fram úr sjávarútvegi í öflun gjaldeyristekna fyrir þjóðina ef fram heldur sem horfir enda erum við að horfa á slíka fjölgun ferðamanna hér á landi á síðustu árum og áratugum að ekki verður líkt við annað en ævintýri.
Þegar ég var að byrja í fréttamennsku upp úr 1980 beið ég í nokkur ár eftir því að 100 þúsundasti erlendi ferðamaðurinn kæmi til landsins og það rættist árið 1985. Þá urðu erlendir ferðamenn hér á landi 100 þúsund en nú 30 árum síðar eru þeir orðnir 600 þúsund og ef rannsóknir norður í landi, hjá Rannsóknamiðstöð ferðamála við Háskólann á Akureyri, ganga fram er þess stutt að bíða að milljónasti erlendi ferðamaðurinn komi til landsins og það verður á þeim áratug sem við lifum nú á.
Frú forseti. Það er margs að gæta í þessu máli. Ég vil geta þess sérstaklega að kostnaðurinn er tilgreindur í því máli sem hér er til umfjöllunar. Lagt er til að 75 millj. kr. verði varið á næstu þremur árum til að markaðssetja nýja ferðamannastaði, nýja áfangastaði fyrir erlenda ferðamenn, að komið verði á fjórum til sex stöðugildum til að vinna því máli fylgi á meðal erlendra þjóða. Þar getum við vissulega lært mikið af nágrannaþjóðum okkar og ég legg sérstaklega til að farið verði eftir þeim starfsaðferðum sem reynst hafa hvað best í þeim löndum sem ég nefndi áðan, Finnlandi, Noregi og Svíþjóð, vegna þess að árangurinn þar er mjög mikill þegar kemur að magni og gæðum.
Frú forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu segja að fjölbreytni atvinnulífsins er það sem er mikilvægast þegar kemur að auðgun landsins. Með þessari tillögu er verið að auka fjölbreytni atvinnulífsins, með þessari tillögu er ekki síst verið að fjölga kvennastörfum. Í þessari tillögu er verið að veðja á grein sem sannarlega mun vaxa og hér er verið að veðja á, að mati þess sem hér stendur, mjög arðsama grein í framtíðinni.
Vegna orða hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, sem hann lét falla í umræðunni um þingsályktunartillöguna fyrr í dag, um kínverska kaupsýslumanninn Huang Nubo, vil ég að fram komi að ég hef verið mikill talsmaður þess að íslensk stjórnvöld komi til móts við vilja hans. Það hefur verið siður okkur Íslendinga að þegar gestir ríða um héruð tökum við vel á móti þeim, byrjum að minnsta kosti ekki á að hafna þeim, bjóða þeim ekki einu sinni kaffi. Við eigum að setjast niður með þessum ágæta manni. Ég hef þá trú að hann sé að koma í góðum hug og vilji byggja upp ferðaþjónustu. Varla væri hann að veðja á rangan hest í þeim efnum enda kunnur að góðum áformum og góðum framkvæmdum á þessu sviði víða annars staðar. Ég hef því talað fyrir því að íslensk stjórnvöld setjist niður með honum og skoði þær tillögur sem hann hefur fram að færa til uppbyggingar heilsársferðaþjónustu úti á landi. Þar er verið að tala um lítinn hluta landsins og menn hafa gefið í skyn að þessi ágæti maður ætli sér að nýta landið til hluta sem falla ekki að vilja Íslendinga en hann hefur nú þegar sagst vilja afsala sér vatnsréttindum, svo sem eins og Jökulsá á Fjöllum sem rennur um þá 300 ferkílómetra sem um er að ræða.
Menn hafa líka nefnt að útlendingar eigi ekki að geta keypt upp helftina af landinu en svo er ekki, 70% landsins eru nú þegar í ríkiseigu þegar allt er talið og þar af eru 19% landsins þegar friðuð. Sú umræða er því á villigötum. Við eigum að taka á móti þessum manni og hugmyndum hans með opnum huga og sjá til þess að vilji hans sé vel nýttur og í samræmi við íslenska löggjöf og regluverk. Ef svo er ætti okkur ekki að vera neitt að vanbúnaði að taka á móti uppbyggingaráformum hans á þessu svæði sem hefur upp á gríðarlega ferðaþjónustumöguleika að bjóða.
Ég vil að lokum, frú forseti, óska eftir því að málinu verði vísað til hv. atvinnumálanefndar og eftir atvikum til umsagnar hjá hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Ég vona að málið fái góða umfjöllun í viðkomandi nefndum og fjölmargir gestir verði kvaddir til viðræðna við hv. þingmenn. Að mínu mati er mikilvægt mál á ferðinni sem getur aukið atvinnuveg þjóðarinnar til mikilla muna á þeim landsvæðum sem þurfa á því að halda og ekki síst fjölgað kvennastörfum.
Virðulegi forseti. Það er vissulega verðugt verkefni að skapa skilyrði fyrir ferðaþjónustu allt árið. Hæstv. iðnaðarráðherra hleypti af stað slíku átaki í samstarfi við 134 fyrirtæki, ef ég man rétt, á dögunum sem ber yfirskriftina Ísland allt árið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort tillagan sem hér er til umræðu geti ekki fallið undir það átak. Ég vil einnig benda á að liður í atvinnuuppbyggingu og fjölgun starfa á Suðurnesjum er einmitt fjölgun farþega um Leifsstöð og ef ég skil hv. þingmann rétt gengur tillagan út á það að fækka störfum þar en færa norður. Ég spyr hvort það sé réttur skilningur hjá mér.
Auk þess vil ég leggja áherslu á það að þegar rætt er um ferðaþjónustu á Íslandi og eflingu hennar sé litið heildstætt á málið og hagsmunir landsvæða hafðir í huga.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir innlegg hennar í umræðuna. Þessari þingsályktunartillögu, eins og ég gat um í lok máls míns áðan, er ekki beint gegn neinum landshluta og allra síst Suðurnesjum. Suðurnesin munu áfram eiga þann hlut í þeirri aukningu ferðamannastraums til landsins sem þeim stað ber. Sá staður hefur einfaldlega það gott forskot á aðra staði að störfum í ferðaþjónustu mun ekki fækka þar. Þeim mun einmitt fjölga vegna þess að stærstur hlutinn af þeirri aukningu sem fyrirsjáanlegur er í ferðamannastraumi til landsins mun einmitt koma þangað. Þar verður fremur um fjölgun starfa að ræða en hitt.
Með þessari tillögu er eingöngu verið að ræða um að fjölga áfangastöðum á landinu svo að einhver hluti þeirrar aukningar, og þar erum við ekki að tala um neina smáaukningu heldur tvöföldun á komu ferðamanna til landsins, falli í skaut annarra landsvæða en Suðvesturlands sem nú þegar er ofhlaðið, að minnsta kosti nokkrir helstu staðirnir, af ferðamönnum á helstu álagstímum; og um það vitna rannsóknir sem talað er um í þessari þingsályktunartillögu. Ég tel af og frá að ef af þessari tillögu verður muni hún verða til þess að störfum í ferðaþjónustu á Suðurnesjum muni fækka. Þvert á móti mun þeim fjölga í samræmi við þá miklu fjölgun ferðamanna sem við blasir. Hér er einvörðungu verið að tala um það að til að auka hag þessarar atvinnugreinar hljótum við að horfa til þess að einhver hluti aukningarinnar komi til annarra svæða en suðvesturhornsins.
Till. gengur til síðari umr.
Till. gengur til atvinnuvn.