Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir fyrirspurnina. Eins og kunnugt er hafa samræmd könnunarpróf og framkvæmd þeirra verið talsvert mikið til umræðu undanfarna daga en verulegir annmarkar voru á framkvæmdinni, þ.e. í íslensku og enskuprófinu í 9. bekk.

Í kjölfarið setti ég af stað vinnu innan ráðuneytisins og boðaði til samráðsfundar sem haldinn var í síðustu viku með fulltrúum frá nemendum, Skólastjórafélagi Íslands, Félagi grunnskólakennara, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Félagi fræðslustjóra, samtökunum Heimili og skóla, umboðsmanni barna, Menntamálastofnun og sérfræðingahópi um framkvæmd samræmdra könnunarprófa.

Markmið fundarins var að taka ákvörðun um næstu skref er varða framkvæmd prófanna. Rætt var um hvort ógilda skyldi prófin með öllu, halda þau að nýju fyrir alla nemendur eða birta þeim nemendum sem luku prófunum niðurstöður sínar og veita öllum nemendum val um að þreyta prófin að nýju. Eins og þingheimi er kunnugt um varð síðastnefndi möguleikinn fyrir valinu og var sú ákvörðun tekin með hagsmuni nemenda að leiðarljósi.

Samráðsfundurinn var afar gagnlegur og er rétt að taka fram að ólík sjónarmið voru viðruð um mögulegar leiðir í stöðunni.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að niðurstöður samræmdra könnunarprófa eigi að gefa nemendum vísbendingu um eigin námsstöðu í tilteknum námsgreinum og námsþáttum sem prófað er úr svo þeir geti nýtt niðurstöðurnar við að skipuleggja náms sitt frekar. Með tilliti til þess að nú fer matið eingöngu fram í 9. bekk tel ég ekki rétt að horfa til niðurstaðna námsmats rúmlega ári síðar við innritun í framhaldsskóla.

Það sjónarmið er í samræmi við niðurstöðu samráðsfundarins þar sem einróma niðurstaða varð að ekki væri ástæða til að nota niðurstöður prófanna við mat á umsóknum í framhaldsskóla. Ég tel fulla sátt um þetta atriði í grunnskólasamfélaginu og einnig meðal framhaldsskóla.

Þetta leiðir mig að seinni spurningu hv. þingmanns um hvort ráðherra hyggist fella úr gildi ákvæði í reglugerð nr. 1199/2006, um breytingu á reglugerð um innritun nemenda í framhaldsskóla, nr. 1150/2008, sem heimilar framhaldsskólum að nota niðurstöður samræmdra prófa sem viðbótargögn við innritun nemanda. Svar mitt við þeirri spurningu er já. Vinna við reglugerðarbreytingu er þegar hafin og er á lokametrum í samræmi við framangreinda niðurstöðu sem varð á samráðsfundinum, að niðurstöður samræmdra könnunarprófa í 9. bekk verði ekki nýttar við mat á umsóknum í framhaldsskóla.

Að auki vil ég bæta við að ég tel eðlilegt að í ljósi atburðarásarinnar og umræðunnar í kringum samræmdu könnunarprófin að staldra við og spyrja hvað megi betur fara og hvað þurfi að laga í stóra samhenginu. Það er t.d. ljóst að skiptar skoðanir eru um samræmd könnunarpróf, markmið þeirra og tilgang.

Virðulegi forseti. Það er því sjálfsagt að ræða um hugmyndafræðina sem liggur að baki lagaskyldunni um samræmd próf þótt hún tengist ekki framkvæmd prófanna nú. Á fyrrnefndum samráðsfundi var einmitt ákveðið að setja á laggirnar vinnuhóp hagsmunaaðila sem gera á tillögu að framtíðarstefnu um fyrirkomulag samræmdra könnunarprófa. Sú vinna var sett strax af stað í ráðuneytinu og get ég upplýst þingheim um að tilnefningarbréfin fyrir hópinn voru send út í dag.

Við eigum á hverjum tíma að rýna grunnskólalögin og raunar skólakerfið allt og velta fyrir okkur hvernig við búum nemendur best undir framtíðina. Samfélagið er að breytast. Það er fullkomlega eðlilegt að skólakerfið breytist samhliða því. Það er von mín að aðkoma allra ofangreindra aðila verði til þess að fundin verði farsæl lausn sem gera mun menntakerfið betra til framtíðar.

Ég hlakka til að hlýða á hv. þingmenn ræða þessi mál hér í dag og vil líka taka fram að það er ríkur vilji í samfélagi okkar til að bæta menntakerfið. Það er löng hefði fyrir því að leggja áherslu á gildi læsis og menntunar á Íslandi. Tækifærið til að efla umgjörð menntakerfisins er núna. Nýtum það til framtíðar og höfum að leiðarljósi að menntun er fyrir alla.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir skelegg svör við fyrirspurnum hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar og spyr í framhaldinu hvort sömu aðferðum verði beitt varðandi þau samræmdu próf sem tekin voru haustið 2016 vegna þeirra barna sem eru að hefja nám í framhaldsskólum hér á landi næsta haust. Spurningin er borin fram vegna þess að í þeim meintu samræmdu prófum sem skyndilega voru lögð á í 9. bekk en ekki 10. bekk var allur gangur á því hvort börnin tóku eitt samræmt próf á dag eða tvö. Í sumum skólum þurftu börnin að koma sjálf með tölvur til að hægt væri að framkvæma einhvers konar rafrænt próf. Það virtist vera svolítið mikið (Forseti hringir.) eftir hentugleika hvernig þetta var framkvæmt. Maður veltir fyrir sér hvernig framhaldsskólarnir ætla að huga að þessum málum varðandi þau börn sem byrja í haust.

Herra forseti. Ég hugsa að við, alla vega flest hér inni, getum verið sammála um mikilvægi þess að kanna stöðu nemenda, annars vegar fyrir nemendurna sjálfa til að vita hvar þeir standa námslega, en ekki síður fyrir okkur sem samfélag að fá einhvern mælikvarða á það hvernig skólakerfið okkar virkar.

Að mínu mati hafa þessi mál ekki verið í nógu góðum farvegi að undanförnu. Óvissa um hvernig verður farið með niðurstöður úr prófum sem nemendur taka er auðvitað óþolandi fyrir nemendur, hreinlega upp á það hvernig þeir eiga að undirbúa sig og hverju þeir geta svo gert ráð fyrir, hvernig niðurstaðan verður notuð.

Þess vegna fagna ég því hvernig hæstv. ráðherra hefur tekið á málunum núna í kjölfar þess klúðurs sem kom upp við (Forseti hringir.) samræmdu prófin. Ég fagna því víðtæka samráði sem er að eiga sér stað hér því að ég held að það sé alveg rosalega mikilvægt. Fyrirsjáanleikinn fyrir ungt fólk á Íslandi (Forseti hringir.) sem er að fara í próf verður að vera til staðar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þetta vandræðamál með samræmdu prófin hefur náttúrlega legið eins og mara á þjóðinni núna nokkuð lengi. Maður spyr sig, ef samræmdum prófum er ekki ætlað að vera inntökupróf í framhaldsskóla, til hvers nákvæmlega þau séu, og hvort það séu kannski til aðrar og betri leiðir til að meta hæfni nemenda og hvort ástæða sé kannski til að treysta kennurum meira til að meta þessa hæfni í samráði við foreldra og nemendur sjálfa.

Próf fara að lifa sjálfstæðu lífi. Þetta verður svona kerfi sem nærir sjálft sig. Það er ekki hlutverk skóla fyrst og fremst að meta hæfni (Forseti hringir.) heldur að finna hæfni og efla hæfni.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þakka ráðherra fyrir skýr svör og skjót viðbrögð við þeim málum sem eru uppi í sambandi við samræmd próf. Ég man eftir því þegar ég var í skóla á sínum tíma, sem er svolítið síðan, voru samræmd próf fyrir mér sem unglingi það skelfileg að ég fór nánast á taugum. Þau fór mjög illa með mig. Þá voru þau reyndar öðruvísi eins og málshefjandi kom inn á.

Umræða hefur verið töluverð í þinginu um skólamál. Við ræddum um PISA eða lesskilning hérna í vetur. Mér fannst það góð umræða. Mig langar að spyrja ráðherrann um það sem mér og okkur í mínum flokki er hugleikið. Það er í sambandi við iðn- og tækninám þar sem ekki hefur verið um sérfjárútlát fyrir það nám og einhvern veginn hefur það alltaf setið á hakanum. Sér ráðherrann (Forseti hringir.) fyrir sér að breyting geti orðið á því í fjárlögum þannig að sú námsbraut fái sérmerkingu í framhaldinu?

Herra forseti. Þetta er góð fyrirspurn, frábært að heyra svar hæstv. menntamálaráðherra og þessa umræðu og þann sameiginlega skilning sem virðist vera í þingsal. Mig langar til að nálgast þetta aðeins út frá friðhelgisupplýsingum, þ.e. maður er með nemendur sem verða að taka þetta próf, það er skylda. Svo geta þeir staðið frammi fyrir því að niðurstöður prófsins séu notaðar til að þeir geti farið áfram í sínu námi.

Það er í fyrsta lagi ekki gott.

Í öðru lagi varðandi próftökur almennt skulum við bara horfa á þær. Þetta eru einhvers konar lokapróf um það hvar nemandinn stendur og ekkert sérstaklega góð heimild um það hvar einstaklingar standa í sinni hæfni. Ókei, maður skilur að hið opinbera vill og verður á einhverjum forsendum að taka saman upplýsingar til að sjá hvert þetta stefnir allt saman, en þetta er ekki gott fyrir nemandann til að meta sitt. Ef það er tilgangurinn með þessu, (Forseti hringir.) með börn í skyldunámi, finnst mér gott að það eigi að hverfa af þeirri braut að heimila að nota þetta sem grundvöll að framhaldsnámi nemenda.

Virðulegi forseti. Það er hægt að tala um þetta mál út frá framkvæmdinni sem fór eins og hún fór, innihaldinu sem hefur verið gagnrýnt í mörg ár og svo náttúrlega tilgangi þess að halda þessi próf. Í rauninni er ekki hægt að rífast um að tilgangur þeirra sé mjög mikilvægur. Samræmd próf hafa mjög góðan tilgang fyrir nemendur. En um leið og þau verða áhættupróf falla þau um sjálf sig. Þá hætta þau að gera það sem könnunarpróf ná, að vera ákveðið gæðaeftirlit gagnvart skólanum fyrir nemandann. Nemandinn á að leggja metnað í að taka könnunina á heiðarlegan og góðan hátt og reyna að klára hana vel, það er mælikvarði nemandans á þá menntun sem hann hefur fengið. Jú, hún er tvímælalaust háð ákveðnum takmörkunum sem próffræðin veit af. En það gerir ekkert lítið úr því tæki sem þetta á að vera fyrir nemandann. Þess vegna má þetta alls ekki vera þröskuldur fyrir framtíðina, eins og ég er ánægður með að verið sé að afturkalla þá reglugerð.

Núna ættum við að horfa aðeins til framtíðar varðandi þessi samræmdu könnunarpróf. Þetta eru ekki áhættupróf, ekki eins og það var. Við megum ekki nota söguna eins og við kunnum hana í samræmdu prófunum. Þetta virkar öðruvísi. Þetta er mjög verðmætt tæki fyrir nemanda. Þetta er í raun réttur nemanda til að fá gæðaeftirlit gagnvart skólakerfinu til að sýna fram á hver stóð sig ekki. Menntakerfið stóð sig ekki í þeirri skyldu sem það hafði til að mennta nemandann.

Það er líka áhugavert að nefna það að geta skólanna til að framkvæma rafræn próf virðist dálítið slæm (Forseti hringir.) en þó að það hafi farið eins og það fór hafa þeir samt sýnt mjög góð úrræði til að redda því. Þó mætti endilega gera betur fyrir skólana hvað það varðar til þess að þeir geti sinnt og boðið upp á rafræn próf.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir mjög góðar umræður og athugasemdir sem komu hérna fram. Ég ætla fyrst að nefna varðandi prófin sem voru tekin 2016 að ég þarf að skoða þau betur. Við erum að klára þessa reglugerðarbreytingu bara þessa dagana og ég vonast til þess að við munum gera aðeins betur grein fyrir því á heimasíðunni okkar en þetta er nokkuð sem þarf að athuga hvort nái til þessara prófa eða ekki. Ég hef ekki svarið akkúrat núna og vil ekki tjá mig um það fyrr en ég fæ skýrari lögfræðilega túlkun á málinu. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir þessu þannig að ég þakka kærlega fyrir ábendinguna.

Ég er sammála því að það er gríðarlega mikilvægt að hafa fyrirsjáanleika. Við þurfum að eyða óvissu. Við mörg hver sem erum að tjá okkur um það þegar prófin voru færð frá 10. bekk yfir í 9. bekk — ég var reyndar í 9. bekk þegar ég tók þessi próf, vil taka það fram — tjáum okkur oft eins og þetta séu lokaprófin en því má ekki gleyma að þessi próf sem voru færð niður í 9. bekk eru könnunarpróf og eiga ekki að vera inntökupróf.

Allir sem hafa tjáð sig um þetta í skólasamfélaginu og á þessum stóra samráðsvettvangi eru á þessari skoðun. Ég held að verkefnið fram undan núna sé að fara betur yfir skipulagið, tilganginn og hvernig þetta nýtist skólakerfinu okkar sem best. Ég vil líta til þeirra ríkja sem hafa staðið sig einna best og hafa á síðustu árum og áratugum náð að efla menntakerfi sitt. Það er alveg ljóst að við þurfum að gera betur. Þrátt fyrir þetta samræmda klúður vil ég reyna að nýta það líka til að ná betur utan um þetta verkefni og auka fyrirsjáanleika í menntakerfinu okkar. (Forseti hringir.)

Varðandi VIS-greinarnar, verk-, iðn- og starfsnám, höfum við aukið fjármuni til þeirra og ég get komið frekari og betri upplýsingum til hv. þingmanns þess efnis.