aðför Samherja að stofnunum samfélagsins.
Herra forseti. Síðustu daga hafa birst frekar ónotalegar fréttir af hópi sem kallar sig skæruliðadeild og starfar innan stórs sjávarútvegsfyrirtækis og er til í að beita alls kyns meðulum til að koma höggi á fólk sem þau telja andstæðinga sína. Hópurinn ræðir m.a. sín á milli að beita sér í kosningum í stéttarfélagi, veltir því sama fyrir sér varðandi prófkjör einstakra stjórnmálaflokka, kortleggur ummæli blaðamanna, listamanna, embættis- og stjórnmálamanna og beitir sér gegn þeim. Ég geri ráð fyrir því að forsætisráðherra hafi fylgst með þessu og fyllst óhug eins og margir landsmenn. Við skulum hafa það á hreinu að hér er ekki um að ræða einangrað tilvik endilega heldur fyrirbæri sem er nýtt og aðferð sem er nýtt víðar í grófri sérhagsmunagæslu. Þetta verður hins vegar að kenna okkur að það þarf að bregðast við þróun sem skekkir atvinnulífið, bjagar umræðuna, veikir stjórnmálin og grefur undan lýðræðinu og við þurfum að bregðast við áður en það verður of seint. Það verður hins vegar ekki gert með því að veikja Samkeppniseftirlitið, leggja niður skattrannsóknarstjóra eða draga kerfisbundið tennurnar úr eftirlitsstofnunum. Það verður gert með því að styrkja þær. Það verður gert með vandaðri lagasetningu og það verður gert með nýrri stjórnarskrá sem tryggir rétt fjöldans.
Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Telur hún að lýðræðinu stafi ógn af vinnubrögðum af þessu tagi? Telur hún að þau geti veikt eftirlitsstofnanir og fjölmiðla og leitt til þess að sérhagsmunir verði settir ofar almannahagsmunum? Og síðast en ekki síst: Er hún tilbúin að styðja breytingar á auðlindaákvæði sínu í ljósi þessara frétta þannig að tímabinding allrar nýtingarsamninga verði áskilin?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á framgöngu Samherja. Ég held að við hv. þingmaður séum algjörlega sammála um að þessi framganga er auðvitað algerlega óboðleg, óeðlileg og á ekki að líðast í lýðræðissamfélagi. Þannig er það. Við þurfum að átta okkur á því að aðilar sem eru í forystu fyrir jafn stórt fyrirtæki og þarna er um að ræða bera ábyrgð gagnvart samfélagi sínu og þetta er ekki að bera ábyrgð gagnvart samfélaginu. Svona gera menn einfaldlega ekki.
Hvað getum við gert og hvað hefur verið gert? Ég held að þegar við lesum um atburðarás eins og þá sem við höfum verið að lesa hvað varðar tilraunir til að hafa áhrif á kjör í Blaðamannafélagi Íslands þá sé full ástæða til þess að skoða stöðu þeirrar stéttar í fjölmiðlalögum. Ég minni á það að þegar fjölmiðlalögin voru samþykkt á sínum tíma, 2011, var gert ráð fyrir heildarendurskoðun þeirra innan tiltekins tíma og þar voru gerðar ákveðnar breytingar hvað varðar réttarstöðu blaðamanna. En hlutirnir breytast hratt. Annað atriði sem ég hef nefnt eru skoðanaauglýsingar, sem eru þá ekki auglýsingar stjórnmálaflokka því að um flokkana gilda aðrar reglur heldur auglýsingar þar sem margháttaðir hagsmunaaðilar nýta þann miðil til að koma viðhorfum á framfæri. Það er því mjög margt sem ber að skoða en ég held að við megum heldur ekki gleyma því hvað við höfum verið að gera því að við höfum verið að stíga mjög mikilvæg skref; lög um vernd uppljóstrara, lög um varnir gegn hagsmunaárekstrum, ný upplýsingalög. Allar miða þessar breytingar að því að efla gagnsæi og gagnsæi er undirstaða þess að við séum með öflugt lýðræðissamfélag.
Hvað varðar auðlindaákvæði í stjórnarskrá þá er það mál núna til meðferðar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég hef litið svo á að orðalag (Forseti hringir.) þessa ákvæðis sé skýrt, þ.e. að heimildirnar verði ekki afhentar með varanlegum hætti sem merkir þá að þær eru tímabundnar eða uppsegjanlegar. En mér finnst (Forseti hringir.) bara eðlilegt að þingið núna taki þá umræðu á réttum vettvangi sem er í nefndinni.
Herra forseti. Ég hefði kosið að hæstv. ráðherra svaraði skýrar, hvort hún væri tilbúin til að fallast á tímabundnar heimildir skilyrðislaust. Fyrr í vetur voru hugmyndir evrópskra stórliða í knattspyrnu um 15 liða ofurkeppni þar sem liðin þurftu ekki að óttast að falla úr keppni en nutu alls peningaávinningsins. Einn af þeim sem steig fram og gagnrýndi svona fyrirkomulag var einmitt hæstv. forsætisráðherra, en sami forsætisráðherra vill núna festa í sessi einhvers konar ofurdeild nokkurra sjávarútvegsrisa með því að leggja fram auðlindaákvæði í stjórnarskrá sem gerir ekki ráð fyrir tímabundnum nýtingarsamningum. Hefur ráðherra meiri áhyggjur af ægivaldi nokkurra evrópskra knattspyrnuliða en þessara ofurrisa í sjávarútvegi? Eða vill hún styðja breytingar sem miða að því að áskilja tímabindingar í stjórnarskrá?
Herra forseti. Nú þykir mér hv. þingmaður falla í sömu gryfju og sá aðili sem nú rekur miklar skoðanaauglýsingar gegn þessu frumvarpi og heldur þar því fram að ég vilji afhenda stórútgerðinni nýtingarheimildir varanlega. Hv. þingmaður veit vel að það er ekki það sem stendur í því ákvæði sem er hér til umfjöllunar, heldur er einmitt verið að undirstrika að þessar heimildir verði ekki afhentar með varanlegum hætti. Það þýðir að þær eru annaðhvort tímabundnar eða uppsegjanlegar. Á það sama að gilda um allar nýtingarheimildir óháð gerð auðlindar? Það er kannski stóra spurningin sem við stöndum frammi fyrir þegar um er að ræða til að mynda landgæði sem yfirleitt eru afhent til einnar aldar í senn en þó ekki varanlega. Þetta er það sem við höfum auðvitað rætt mikið.
Mér finnst mikilvægt að við getum rætt þetta með málefnalegum hætti og ekki leggjast í það að halda því fram að ég sé hér að ganga erinda stórfyrirtækis í sjávarútvegi því að það er ekki sanngjarnt og ekki rétt og ekki satt, þó að einhverjir aðilar kjósi að birta slíkt í skoðanaauglýsingum. (Forseti hringir.) Ég minni á að Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi leggjast auðvitað alfarið gegn frumvarpinu og væntanlega er einhver ástæða fyrir því.