Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum framsöguna en verð að viðurkenna að mér finnst hálf kúnstugt að vera að ræða þetta mál á alþjóðlegum baráttudegi kvenna því að hér er mál sem byrjaði til að jafna hlut kynjanna hér forðum daga þegar hallaði svo sannarlega á konur, bæði þær konur sem voru heimavinnandi og unnu þar með ólaunuð störf, og líka þær fáu konur sem voru úti á vinnumarkaði og fengu þar talsvert mikið lægri laun fyrir sín störf en karlar og unnu sér þar af leiðandi inn mjög lítil orlofsréttindi miðað við karla.

Á vissan hátt má segja að þessi lög séu barn síns tíma. En mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki að hluta til vegna þess að börn þess tíma eru enn á lífi, konurnar sem bjuggu við þær aðstæður að samfélagið mismunaði þeim jafn heiftarlega og raunin var þarna fyrir 50 árum, þær konur eru margar á lífi enn í dag. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann — af því þetta mál er flutt í fimmta sinn mundi maður ætla að væru til einhverjar upplýsingar um það — hvort hann viti hver sé fjöldi þeirra sem nýti sér ferðir á vegum orlofsnefnda og jafnframt hver sé aldur þeirra. Sú tilfinning sem ég hef er að þetta séu mjög oft aldraðar konur, sem mér finnst við sem samfélag mættum alveg verja 30 milljónum í á ári til að veita þeim þau litlu réttindi sem (Forseti hringir.) þeim voru veitt með lögum um húsmæðraorlof.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er ekki með nákvæmari tölur, en ég hef fengið þær upplýsingar að það eru enn þá konur þess tíma sem nýta sér orlofsréttinn. En þær sem nýta hann mest eru yngri konur sem öðlast hafa þennan orlofsrétt og eins frekari rétt. Það er kannski það sem hefur hvatt sveitarfélögin til þess að leggja áherslu á að lögin verði felld úr gildi. Eins og ég sagði í framsögu minni kemur hvatningin helst þaðan. Ég vil benda á að sveitarfélögin hafa fullan rétt til þess að meta hvort þau séu með þegna í samfélagi sínu sem eigi að halda þessum rétti. Þau hafa þá rétt á að styrkja þær konur áfram til orlofstöku. Það er því ekki verið að loka fyrir þann möguleika.

Virðulegur forseti. Við erum eftir sem áður að ræða útgjöld upp á 30 milljónir á ári fyrir öll sveitarfélög landsins. Það eru 2 milljónir að meðaltali á hvert sveitarfélag. Þrátt fyrir efnahagsáföll síðustu ára efast ég um að það sé það þungur baggi á meðalsveitarfélagi að það standi varla undir því. Ef áhyggjur sveitarfélaganna snúast um það að yngri konur nýti sér þetta, sem hafa getað unnið sér inn réttindi í samfélagi sem einkennist ekki af jafn miklu misrétti og það samfélag sem þessi lög spretta upp úr, mætti þá ekki miklu frekar skoða að setja inn einhvers konar sólarlagsákvæði í lögin, að tiltaka að lögin eigi við konur fæddar fyrir ákveðið ártal þannig að við getum fylgt þeim konum, sem unnu láglaunastörf áratugum saman, sem unnu ólaunuð heimilisstörf til að halda samfélaginu gangandi áratugum saman, út lífið með þessi örlitlu réttindi? Hér er um að ræða svo óskaplega lítið framlag samfélagsins til þeirra. Við ættum kannski frekar að vera að ræða hvernig við gætum gert betur við þær, hvernig við gætum tryggt þeim meiri lífeyri t.d. af því að almannatryggingakerfið gerir ekki vel við fólk sem ekki hefur unnið sér inn mikil réttindi. Þar er verk að vinna. Þar mætti nú eyða meiri peningum, talsvert meira en 30 milljónum á ári ef vel ætti að vera.

Virðulegi forseti. Ég vil leggja áherslu á að við höfum verið að færa verkefni til sveitarfélaganna. Þau eru í nærþjónustunni. Þau vita hvernig þau þjónusta nærsamfélag sitt best. Það eru sveitarfélögin sem sjá um að fjármagna þetta. Ég treysti sveitarfélögunum og nærsamfélögunum best til þess að gera þeim hópi kvenna, sem hv. þingmaður tiltekur hér og nefnir með réttu, konum sem búnar eru að skila miklu til samfélagsins, hátt undir höfði á viðeigandi hátt, og hvað þá ef þetta eru svona lágar upphæðir.

Herra forseti. Í dag er alþjóðlegur baráttudagur kvenna um allan heim. Við stöldrum við á þessum degi og fögnum þeim framförum sem orðið hafa í réttindabaráttu kvenna, framförum sem hafa orðið á þeim tæpu 100 árum sem liðin eru frá því að ríflega 15.000 konur tóku sig til í New York og tóku þátt í kröfugöngu 8. mars 1908 til að berjast fyrir jafnrétti kynjanna á öllum sviðum mannlífsins. Í dag er viðfangsefni Sameinuðu þjóðanna í tilefni baráttudagsins að leggja áherslu á og vekja athygli á vinnumarkaðnum, kvennastörfum, kynskiptum vinnumarkaði og möguleikum kvenna til jafnra launa á við karla.

Og á þessum alþjóðlega baráttudegi fyrir bættum réttindum kvenna leggja þingmenn Sjálfstæðisflokksins fram frumvarp sem gengur út á að leggja niður réttindi afmarkaðs hóps kvenna, réttindi kvennahóps sem hefur haft lífsviðurværi mestan hluta starfsævi sinni heima fyrir í ólaunaðri vinnu við heimilisstörf og uppeldi barna, kvennahóps sem ekki hefur unnið sér inn orlofsrétt.

Enn þá er það svo að konur sinna ólaunaðri vinnu á heimilum og umönnun fjölskyldumeðlima í ríkara mæli en karlar. Það staðhæfa stofnanir á borð við Jafnréttisstofu og Alþýðusamband Íslands og fleiri stofnanir sem hafa kynjamuninn í samfélaginu á sinni könnu.

Það er líka einu sinni svo að á Íslandi eru konur ávallt fleiri í hópi þeirra sem búa við sára fátækt. Um það vitnar m.a. ítarleg rannsókn sem unnin var fyrir velferðarvaktina í velferðarráðuneytinu og birtist í skýrslu um sárafátækt sem kom út í fyrra. Í þeirri skýrslu sýna tölulegar upplýsingar það svart á hvítu að á árunum frá 2004 til ársins 2015 voru fleiri konur en karlar sárafátækar öll þau ár nema árið 2009. Og niðurstöður skýrslunnar sýna líka að sárafátækt er líka mjög algeng í hópi eldri borgara þessa lands. Sum sé, eldri konur og einstæðar mæður eru fjölmennastar í hópi sárafátækra í þessu landi.

Og hvaða möguleika hafa þessir samfélagshópar til að taka út orlof, borga það úr eigin vasa jafnvel og eiga kost á viðunandi fríi? Ekki marga. Þetta er fátækt og tekjuminna fólk sem að auki hefur ekki áunnið sér jafn mikil réttindi til orlofstöku og aðrir vinnandi samfélagshópar.

Það er rétt sem kemur fram í greinargerð frumvarpsins sem hér er lagt fram að tilgangur laganna um húsmæðraorlof var að lögfesta viðurkenningu á þjóðfélagslegu mikilvægi ólaunaðra starfa og veita húsmæðrum orlofsréttindi líkt og launþegum. Og það er líka rétt sem kemur fram í greinargerðinni að það hafa orðið miklar breytingar í átt til jafnréttis og jafnræðis kynjanna á síðustu árum. Atvinnuþátttaka kvenna hefur vissulega aukist frá því að lögin voru sett í fyrsta sinn og kynin taka jafnari þátt en þá í uppeldi barna, til að mynda með fæðingarorlofi til handa báðum foreldrum.

En hvaða konur eru það þá sem taka sér húsmæðraorlof í dag? Það kemur ekki fram í greinargerð frumvarpsins en það kemur fram í umsögn orlofsnefndar húsmæðra í Reykjavík sem sendi inn umsögn við sama frumvarp sem hefur verið flutt fjórum sinnum áður. Í þessari umsögn orlofsnefndar húsmæðra í Reykjavík, frá 5. mars 2015, segir, með leyfi forseta:

„Enn hallar á konur í þjóðfélaginu og þá sérstaklega eldri konur og láglaunakonur á öllum aldri. En þetta eru þeir hópar er nýta sér orlof húsmæðra í Reykjavík. Ýmsar kannanir sýna að konur njóta ekki jafnréttis í launum og þá sérstaklega láglaunakonur og eldri konur en þessir tveir hópar eiga langt í land með að ná jafnrétti hvað þetta varðar.

Flestar af þeim eldri konum er njóta orlofsins voru heimavinnandi, áttu ekki rétt á fæðingarorlofi né dagvistun fyrir börn sín. Flestar þeirra eiga ekki rétt á lífeyrissjóðsgreiðslum og margar hverjar hafa séð um veika eiginmenn árum saman ásamt því að réttur þeirra til eftirlauna maka sinna vegur ekki þungt.“

Og ég held áfram, með leyfi forseta:

„Margar þessa kvenna hafa einangrað sig félagslega. […] Orlofsferðirnar rjúfa einangrun margra þessara kvenna. Þessar konur hafa hvorki fjárráð né treysta sér í ferðir á eigin vegum.“

Í umsögn sinni bendir orlofsnefndin enn fremur á að það séu helst láglaunakonur og konur með lág eftirlaun eða lága lífeyristryggingu sem nýta sér húsmæðraorlof. Það er og.

Þó að margir haldi því fram og kannski réttilega að húsmæðraorlof sé tímaskekkja er það enn þá svo að þeir samfélagshópar sem nýta sér húsmæðraorlof eru lágtekjukonur og eldri lágtekjukonur, konur sem eru öryrkjar og konur sem hafa ekki áunnið sér réttindi á vinnumarkaði eins og aðrir samfélagshópar.

Er þá ekki algjör tímaskekkja af hálfu framsögumanna frumvarpsins að ráðast ekki að rótum þess sem lög um húsmæðraorlof eru byggð á? Er það ekki tímaskekkja af hálfu framsögumanna frumvarpsins að ráðast ekki í að laga það samfélagsmein sem er að finna í íslensku samfélagi sem lýtur að launamun kynjanna, kynskiptum vinnumarkaði, kynjahalla innan dómskerfisins og niðurfellingu á kærum innan dómskerfisins sem lúta að kynbundnu ofbeldi og síðast en ekki síst að mæla ekki frekar fyrir frumvörpum sem snúast um aðgerðir sem beinast að því að uppræta kynbundið ofbeldi? Í stað þess að taka örlítil réttindi af eldri lágtekjukonum, konum sem eru öryrkjar og konum sem hafa ekki áunnið sér orlofsréttindi, er þá ekki meiri samfélagsleg ábyrgð fólgin í því að rétta við það óréttlæti sem konur búa við enn þann daginn í dag á svo mörgum sviðum samfélagsins?

Ég vil í þessum efnum líka benda á umsögn Alþýðusambands Íslands við frumvarpið þegar það var lagt fram árið 2015 þar sem segir að það sé nauðsynlegt áður en Alþingi tekur ákvörðun um að afnema réttindi tiltekins þjóðfélagshóps að kannað sé hvaða áhrif slík aðgerð hefur fyrir þann hóp og að það liggi fyrir hversu fjölmennur sá hópur er áður en ákvörðun er tekin. Og það kemur alls ekki fram í þessu frumvarpi hve stór hópur kvenna sem fara í húsmæðraorlof er. Það kemur heldur ekkert fram í þessu frumvarpi hvaða hópur kvenna þetta er.

Fyrir hvern er þá frumvarp um afnám húsmæðraorlofs? Getur verið að það sé eingöngu í þágu sveitarfélaganna sem frummælandi, hv. þm. Vilhjálmur Árnason, nefndi í framsöguræðu sinni sem greiða heilar 100 kr. á hvern íbúa til að standa straum af húsmæðraorlofi? Það finnst mér ekki ólíklegt, enda kveður frumvarpið á um að þeir fjármunir sem muni sparast með því að fella brott réttindi húsmæðra muni renna óskipt í vasa sveitarfélaganna en ekki í sjóð til að auðvelda tekjulágu barnafólki sem ekki hefur tök á launuðu orlofi, ekki í sjóð handa eldri, tekjulágum konum til að auka lífsgæði þeirra, ekki í sjóð handa konum sem eru öryrkjar heldur renni þeir fjármunir beint aftur í vasa sveitarfélaganna og ekki er tiltekið hvað á að gera við þá fjármuni.

Herra forseti. Í dag er 8. mars, alþjóðlegur baráttudagur kvenna um allan heim. Það er óviðeigandi í hæsta máta að á þeim degi séu á Alþingi þingmenn sem leggja fram frumvarp sem felur í sér að afnema réttindi til afmarkaðs hóps kvenna, kvenna sem sannarlega hafa lagt sitt af mörkum til samfélagsins en eru ekki í stakk búnar til að veita sér þann munað að fara í orlof.

Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið er 8. mars í dag, alþjóðlegur baráttudagur kvenna. Tilgangur laga um húsmæðraorlof var á sínum tíma að lögfesta viðurkenningu á þjóðfélagslegu mikilvægi ólaunaðra starfa kvenna í samfélagi þar sem hallaði mjög á konur. Í dag getum við á Íslandi staðið nokkuð bein í baki, stært okkur af því að hér sé jafnrétti meira en gengur og gerist í heiminum, en það var aldeilis ekki árið 1960, það var ekki 1972, það var bara aldeilis ekki þegar þessi lög voru sett. Þessi lög eru sett inn í veruleika sem við, sem sitjum í þessum sal og erum flest, sýnist mér, fædd eftir gildistöku þessara laga, getum ekki einu sinni ímyndað okkur. Þetta er veruleiki þar sem sat í mesta lagi ein kona á stangli á þingi, þær urðu ekki þrjár fyrr en 1983. Þetta er veruleiki þar sem launamunur kynjanna var bara viðtekin staðreynd, ekkert sem þurfti að berjast gegn, þær voru annaðhvort heimavinnandi ólaunaðar húsmæður eða unnu láglaunastörfin sem karlar fengust ekki í.

Þeim hópi ákvað Alþingi að umbuna. Fyrir hálfri öld ákvað Alþingi að umbuna þeim hópi sem stóð vægast sagt höllum fæti í samfélaginu. Alþingi ákvað að umbuna þeim hópi með því að leyfa honum að lyfta sér upp. Ég hef talað við konur sem á sínum tíma fóru í Menntaskólaselið fyrir ofan Hveragerði, nokkrar saman, voru þar bara að slappa af fjarri skarkala borgarinnar, þurftu reyndar að hafa börnin með sér, en það var víst orlof þess tíma. Ekki gat kallinn passað þau. Ég sé ekki eftir peningum til að hjálpa láglaunahópum eða hópum fólks sem fær engin laun að lifa mannsæmandi lífi og hluti af því er að geta leyft sér að lyfta sér upp.

Ég tek náttúrlega undir þau sjónarmið flutningsmanna að þessi lög séu tímaskekkja. Þetta er risaeðla í lagasafninu, en þetta er risaeðla sem þarf að vera í því eitthvað áfram vegna þess einfaldlega að sá hópur sem nýtir sér þessa þjónustu, sá hópur sem þessi þjónusta var búin til fyrir, er enn til. Hversu margar þær eru vitum við ekki, það kemur ekki fram í málinu. Eldri konur sem hafa aldrei haft há laun, hafa kannski aldrei haft nein laun, lifa á rýrum ellilífeyri sem þær erfa eftir látinn mann til dæmis. Ætlum við að taka af þeim að geta farið í Menntaskólaselið og buslað aðeins í Varmá fyrir ofan Hveragerði? Ég veit það ekki. Mér finnst eitthvað þurfa að koma í staðinn.

Mér finnst við ekki geta lagt lögin niður og skilið þessar ekkjur eftir, skilið þær láglaunakonur eftir án þess að nokkuð komi í staðinn. Ég held að fyrir hverja og eina konu sem þarf á húsmæðraorlofi að halda sé ábatinn af orlofinu talsvert meiri en þær 30 milljónir sem sveitarfélög landsins leggja til, öll sveitarfélög landsins til samans. 30 milljónir á ári. Ég held að þeim svíði sá peningur minna en ábatinn fyrir eina einustu konu sem þarf þetta húsmæðraorlof er.

Ef við förum að meta þetta frumvarp út frá kostnaði og ábata þá held ég að við — köllum það ekki kostnað og ábata, köllum það gleði og vansæld. Er vansæld sveitarfélaganna þvílík að standa straum af þessum kostnaði, 30 milljónum ár ári, er vansældin þvílík að við megum stöðva þá litlu gleði sem við getum þó veitt láglaunakonum fyrri ára með því að bjóða þeim upp á húsmæðraorlof? Það er kannski erfitt að setja það inn í excelinn, en ég ímynda mér að svo sé ekki.

Ekki liggur fyrir fjöldi þeirra sem nýta sér þetta. Það liggur ekki fyrir aldur, hins vegar liggur fyrir að flutningsmenn telja að húsmæðraorlof sé augljóslega í andstöðu við jafnréttissjónarmið. Ja, ef við værum að setja þessi lög í dag, já, væntanlega, en þetta eru ekki lög sem eru sett til að takast á við veruleika ársins 2017. Þetta eru lög sem voru sett til að takast á við veruleika fyrir 40, 50 árum, veruleika sem er ekkert horfinn út úr lífinu. Þetta er veruleiki sem fjöldi kvenna lifir enn. Meðan svo er þurfum við að stíga varlega inn í þetta mál af því að það að afnema þessi litlu réttindi sem konum með litlar eða engar tekjur voru veitt er ekki skref í jafnréttisátt, þó að okkur finnist asnalegt að einhverjar reglur eigi bara við konur en ekki karla. Þetta er bara að bregðast við raunveruleikanum sem var, í raunveruleikanum sem var og var ekki.

Í umsögn ASÍ kemur fram um málið síðast eða þarsíðast þegar það kom inn á þing, með leyfi forseta:

„Þrátt fyrir breytta tíma, þá því miður sýna kannanir að ennþá eru heimilisstörf og umönnun barna frekar á ábyrgð kvenna en karla.“

Það er eitthvað sem við sem samfélag í dag þurfum að takast á við. Það er stundum notað sem réttlæting á launamun kynjanna að konur séu ekki jafn verðmætur vinnukraftur og karlar vegna þess að þær séu alltaf að sinna heimili og börnum, detti frekar í fæðingarorlof en karlar og þess vegna sé ekki hægt að stóla jafn mikið á þær á vinnumarkaði. Mér hefði líka þótt meiri sómi að því, fyrst það er 8. mars, að við værum að ræða hugmyndir ríkisstjórnarinnar um jafnlaunavottun eða hvernig ætti að útrýma kynbundnum launamun, eins og hér hefur verið minnst á. Það eru ágætiskaflar í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um þau mál.

Ég held nefnilega að frumvarp af þessu tagi, að afnema réttindi sem flutningsmönnum þykja konur hafa fram yfir karla, sé bara einfaldlega að byrja á röngum enda. Ég skal vera manna fyrstur til að henda þessum lögum um húsmæðraorlof á haf út um leið og ríkisstjórnin er búin að uppræta kynbundinn launamun. Þá skulum við skoða þetta. Um leið og búið er að gera almannatryggingakerfið þannig úr garði að við getum raunverulega sagt að hér búi enginn við skort, að fátækt sé útrýmt, þá skulum við taka þessi lög og brenna þau. Þá höfum við ekkert með þau að gera. En getum við virkilega sagt meðan enn eru á lífi, og í nokkur ár í viðbót, konur sem héldu samfélaginu uppi áratugum saman án þess að fá fyrir það greitt eða gegn smánarlega lágum launum, meðan þessar konur eru enn á meðal okkar, þá skulum við halda þessari risaeðlu sem lög um húsmæðraorlof eru, þá skulum við halda þeim í gildi. Ef við viljum afnema þau þá skulum við gera eitthvað annað, við skulum koma með eitthvað annað til að leyfa láglaunafólki, fólki sem aldrei hefur haft tekjur, fátæku fólki, að gera sér glaðan dag. En meðan sú er ekki raunin, meðan samfélagið er enn þá samfélag þar sem kynbundinn launamunur þekkist, þar sem vinnumarkaður er jafn kynskiptur og raun ber vitni, þá skulum við salta svona mál. Við getum verið fljót að afgreiða þetta þegar vinnumarkaðurinn er orðinn vinnumarkaður án launamunar kynjanna.

Virðulegur forseti. Þetta er merkileg umræða, snýst kannski ekki um stórar fjárhæðir. Ég er í þeim sporum núna að ég er eiginlega svolítið sammála öllum ræðumönnum og þá er úr vöndu að ráða fyrir mann hvað maður á að segja. En ég tek svo sannarlega undir það sem hefur verið sagt að þessi lög eru auðvitað tímaskekkja. Hv. þingmaður líkti þeim við risaeðlu. Við vitum að risaeðlur lutu þeim örlögum að deyja út og þannig held ég að hljóti að verða með þetta fyrirkomulag. Ég er hins vegar svolítið hallur undir það að við veltum því fyrir okkur, og geri ég það í anda þess að ég er sammála öllum sem hafa talað, hvort skynsamlegt væri að skoða hvort við gætum ekki einhvern veginn séð til þess að lögin hverfi en það taki tíma.

Það var minnst á það áðan að hér væri enginn í salnum sem væri fæddur fyrir setningu laganna en ég verð víst að játa það að ég næ því, [Hlátur í þingsal.] en það breytir ekki því að ég held að við ættum að skoða hvort hægt sé að setja sólarlagsákvæði í svona lög þannig að þær konur sem þessum lögum var ætlað að styðja við og umbuna geti áfram notið þess. En ég ítreka að ég held að við ættum að íhuga það hvort við getum reynt að draga einhver skynsamleg mörk (Forseti hringir.) í því að konur fæddar fyrir tiltekin ár njóti þessa þar til það er úti.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka mjög svo lausnamiðuðum hv. þm. Jóni Steindóri Valdimarssyni. Ég held að þetta væri mögulega ráð, sólarlagsákvæði á lögin sem tæki tillit til þess hvenær aðstæður í samfélaginu urðu nógu góðar hvað varðar almannatryggingar, atvinnuþátttöku, hvað það er sem við mundum vilja telja inn sem eðlilega mælikvarða, á hvaða tímapunkti samfélagið hefði náð þeim stað að þessi lög voru orðin tímaskekkja fyrir konur sem urðu fullorðnar á þeim tíma og myndum stilla sólarlagsákvæði af miðað við það. Ég held að það væri vel athugandi. Ég held að það að leggja lögin af með einu pennastriki sé hins vegar afleit leið, þannig að þessi málamiðlun þingmannsins er eitthvað sem ég held að við ættum að skoða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er alveg til í að leggja mitt af mörkum til þess að skoða þetta. Það er vandi að draga þessa línu, þar getur orðið ágreiningur um, en ég er á því að það ætti að vera hægt að finna eitthvað sem væri þokkalega sanngjarnt og allir málsaðilar gætu við unað. Auðvitað eru líka þau úrræði sem standa fullorðnu fólki, fullorðnum konum, til boða í dag, að frátöldum lífeyrisréttindum, öðruvísi í dag en var. En í öllu falli finnst mér alveg þess virði að skoða vandlega hvort hægt er að ná samkomulagi um þetta og tek undir að mér finnst a.m.k. að við eigum að gefa því góðan gaum og skoða vel, ekki síst vegna þess, þótt það sé auðvitað ekki nein ástæða eða gild ástæða, að dagurinn í dag er dagurinn í dag.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þessi andsvör mikið. Ég þakka þingmanninum fyrir innleggið. Mér dettur þá í hug „kúríósa“ sem ég sá í einhverjum sjónvarpsþættinum. Fyrst við erum að tala um sólarlagsákvæði á réttindum kvenna þá var það þannig eftir þrælastríðið í Bandaríkjunum, sem var háð á 19. öld, að ekkjur þeirra sem tóku þátt í stríðinu gátu haldið áfram að innleysa ekkjulífeyri frá bandaríska alríkinu. Síðasti tékkinn af þeirri sort var innleystur fyrir að mig minnir rétt um tíu árum, þannig að risaeðlur eru stundum lengi að deyja út. En það breytir því ekki að ef við ákveðum sem samfélag að taka utan um einhvern þjóðfélagshóp á einhverjum tímapunkti þá gerum við það bara eins lengi og þarf.

Herra forseti. Mig langar að blanda mér aðeins inn í þessa umræðu um húsmæðraorlof á alþjóðlegum baráttudegi kvenna. Það er auðvitað svolítið sérstakt, ég segi ekki að flutningsmenn hafi valið sér sérstaklega þennan dag, ég reikna nú ekki með því. En það er svolítið táknrænt að við skulum ekki vera komin lengra en það varðandi jafnrétti til launa, að við séum ekki búin að afnema kynbundinn launamun og að vinnumarkaðurinn okkar sé eins kynskiptur og raun ber vitni í dag. Konur tala um það núna á þessum baráttudegi að öll störf séu kvennastörf. Það er bara þannig. Öll störf eiga að vera kvennastörf. Alveg eins og öll störf eiga að vera karlastörf. Það á ekki að greina þar á milli. En við erum því miður ekki komin á leiðarenda hvað jafnrétti kynjanna varðar. Sá er veruleikinn.

Þetta mál er auðvitað ansi snúið miðað við stöðuna í dag. Sem jafnréttissinni gæti ég haldið hér ræðu um að að sjálfsögðu ættu karlar líka að eiga rétt á að komast í orlof, þeir sem hafa lágar tekjur og búa við þannig félagslegar aðstæður að hafa ekki möguleika á að fara í orlof eins og þeir efnameiri nema með einhverjum stuðningi og skipulögðum ferðum eins og boðið er upp á af hálfu húsmæðraorlofsnefnda.

Á hinn bóginn virði ég þessa löngu forsögu og hef fullan skilning á því að þetta hafi verið sett á á sínum tíma. Mér finnst að við þurfum að sýna þeirri forsögu virðingu. Það hefur komið fram í máli þeirra sem hafa blandað sér í þessa umræðu að við gætum litið á málið lausnamiðað og horft til þess að hægt sé að hafa sólarlagsákvæði varðandi húsmæðraorlof. Ég sæi það fyrir mér og myndi alveg gefa því tíu ár ef því væri að skipta.

Þetta eru auðvitað ekki háar fjárhæðir sem þarna eru undir. Þetta eru 30 milljónir. Þetta er í sjálfu sér, þótt maður eigi kannski ekki að segja það hérna, bara brandari að verið sé að leggja svona mikla áherslu á að afnema þetta, nema það sé af svo miklum prinsippástæðum. Fjárhagslega er það nú varla þyngsti bagginn á sveitarfélögum að borga 100 kr. með hverjum íbúa í þennan sjóð.

Ég þekki ágætlega til þessara ferða. Þær eru farnar vítt og breitt um landið og vekja mikla ánægju og lukku. Það eru kannski ekki bara fullorðnar heimavinnandi konur sem fara heldur yngri líka. En þær konur hafa kannski ekkert endilega tök á því að fara í ferðir, bæði út af heimilisaðstæðum og eru með lágar tekjur. Það er margt sem getur spilað inn í, þær eru ekkjur og hafa kannski ekki mikla möguleika á að ferðast með sinni fjölskyldu, alls konar aðstæður, og þeim þykir mjög gott að geta sótt um að fara í svona skipulagðar ferðir sem hafa held ég alls staðar lukkast mjög vel og verið vel utan um þær haldið. Þessir peningar sem skipuleggjendur fá til þess að greiða niður þessar ferðir hafa verið mjög vel nýttir, eins og konum er einum tamt, nýta hverja krónu mjög vel og fara sparlega með.

Auðvitað gæti maður líka hugsað sér að gera einhverjar breytingar varðandi reglur í kringum þessar ferðir. Það sé höfð til hliðsjónar eitthvert tekjuviðmið og félagslegar aðstæður viðkomandi. Þær konur sem væru efnaðar eða efnameiri borguðu eitthvað hærra gjald fyrir að fara í slíkar ferðir en þær konur sem fá ferðirnar niðurgreiddar. Það má alveg hugsa það með einhverjum þeim hætti. En það breytir ekki því að verið er að tala um áfram að sveitarfélögin greiði þessar 100 kr. á íbúa í orlofssjóð. Það breytir ekki því.

Ég held að í þessu máli sem og ýmsum öðrum séu hlutirnir ekki alltaf svart/hvítir meðan við erum ekki komin á þann stað að konur standi jafnfætis körlum á svo mörgum sviðum. Við vitum að launamunurinn er enn þá mikill, aðstæður kvenna eru víða þannig að þær búa við mjög erfiðar félagslegar og fjárhagslegar aðstæður, það er fátækar konur. Það á auðvitað við um eldri kynslóð kvenna sem hefur þrælað sér út inni á heimilum fyrir engin laun og framlag þeirra vissulega ekki alltaf metið sem skyldi. Það er kannski næsta kynslóð á eftir sem horfir til formæðra sinna og dáist að dugnaði þeirra, hvernig þær gátu eiginlega gert allt milli himins og jarðar á heimilunum og hvernig sólarhringurinn gat dugað til með fjölda barna og allt sem þær lögðu á sig en var aldrei metið í þjóðhagsreikningum samfélagsins, þessi ólaunaða vinna sem samfélagið hefur aldrei reiknað upp og hefur ekki gert í dag.

Sem betur fer eru konur að styrkja sig á öllum sviðum. Sú barátta heldur áfram. Valdefling kvenna er eitt sem við þurfum auðvitað að leggja mikla áherslu á. En við eigum líka að virða og hugsa til þeirra kvenna sem eiga fullan rétt á því að fá einhvern stuðning samfélagsins til þess að njóta þess að fara í orlof einu sinni á ári eins og þessar ferðir gera út á, að farið sé einu sinni á ári og konum gefist þá kostur á að sækja um slíka ferð. Þess vegna myndi ég leggja mikla áherslu á að þetta mál yrði skoðað út frá þeim sjónarhóli að vissulega sé það ákveðið barn síns tíma en við séum samt ekki komin á þann stað að við getum afneitað því að fjöldi kvenna á Íslandi býr við erfiðar aðstæður, hefur ekki mikið fé milli handanna og hefur sinnt í gegnum tíðina ólaunuðum heimilisstörfum langt umfram karlana og á þess vegna fullan rétt á að geta nýtt sér húsmæðraorlof. Þá sé horft til þess að sett verði sólarlagsákvæði. Ég myndi telja að tíu ár gætu verið sanngjarnt í þeim efnum. Ég held að sveitarfélögin ráði alveg við að greiða inn í þessa sjóði þangað til og ættu bara að vera stolt af því og geta með einhverjum öðrum hætti unnið að jafnrétti kynjanna, jafnlaunavottun innan sveitarfélaga og unnið að því í sinni jafnréttisstefnu að jafna kjör og stöðu karla og kvenna. Þegar við erum komin þangað verður ekkert svona mál hér á dagskrá að ég tel.

En enn og aftur: Konur um allan heim, til hamingju með þennan alþjóðlega baráttudag. Við höldum áfram að berjast hvar sem við erum staddar í samfélaginu og munum gera það fyrir formæður okkar og dætur og komandi kynslóðir.

Virðulegi forseti. Ég ætla með leyfi forseta að fá að byrja á að vitna í smáskilaboð frá áttræðri ömmu minni sem ég fékk í síðustu viku, sem hefur verið húsmóðir stærstan hluta lífs síns. Þau hljóma svo:

„Hæ. Ég er sammála um að afnema lög um orlof húsmæðra. Kveðja, amma.“

Ég velti fyrir mér í dag hvort við viljum hafa lög sem gera ráð fyrir því að konur séu einar heimavinnandi með börnin. Það er allavega áhugavert að berjast fyrir því að lög séu enn í gildi á þessum merka degi þó að það hafi ekki verið sérstök ætlan flutningsmanna að flytja þetta frumvarp á þessum degi. Ég held að við þurfum að komast út úr þessari hólfaskipan. Þetta er eitt af mörgum skrefum í þá átt. Margt smátt gerir vissulega eitt stórt. Þetta er jafnréttismál. Þessi lög áttu auðvitað að auka virði húsmóðurstarfsins á sínum tíma en á þeim 56 árum sem lögin hafa verið í gildi hefur margt breyst.

Það var eðlilegt að umbuna þessum hópi þá, en í dag vinna konur utan heimilisins og eiga þar rétt á orlofi. Þetta samræmist ekki gildum þjóðfélags okkar í dag.

Það hlýtur að vera krafa þeirra sem berjast fyrir jafnrétti að allar konur og allir kallar sitji við sama borð í þessu sem og öllu öðru. Ég tel því rétt að afnema lög um húsmæðraorlof og tek undir með þeim sem telja þau tímaskekkju því að ég held einfaldlega að þau gefi ranga mynd af jafnréttisbaráttunni, sem er einmitt svo mikilvæg.

Virðulegi forseti. Ég er sammála fyrri ræðumönnum um að þessi lög eru tvímælalaust tímaskekkja. Í grunnstefnu Pírata leggjum við hins vegar áherslu á vernd og eflingu borgararéttinda. Við þurfum að fara mjög varlega þegar við tökum réttindi af fólki.

Í dag mundum við aldrei setja þessi lög. Þau yrðu aldrei til. Það er því mjög eðlilegt að afnema þau. En það er hins vegar ekki eðlilegt að afnema réttindi. Við verðum að taka tillit til þess að áunnin réttindi eins og þessi voru réttmæt á sínum tíma, það er ekki léttvægt að taka þau af núna þótt okkur finnist það eðlilegt miðað við núverandi aðstæður. Hér komu fram hugmyndir um sólarlagsákvæði, sem væru mjög eðlileg, að héðan í frá myndu þessi lög ekki gilda og réttindin myndu deyja út náttúrulega. Það finnst mér alla vega mjög eðlileg leið til þess að glíma við réttindi sem ekki eiga lengur við, ef það má orða það sem svo, því að við myndum ekki samþykkja þessi lög eins og staðan er í dag.

Þetta vegur upp á móti samfélaginu eins og það var og samfélaginu eins og það er. Við verðum að taka tillit til samfélagsins eins og það var því að það lifir enn. Málið þarf ekki að vera flóknara en það.

Til viðbótar myndi ég samt vilja bæta því við, eins og aðrir hafa sagt, að það er mjög undarlegt að flytja þetta mál í dag. Mér finnst það taktlaust og ég hefði viljað leggja til að það hefði einfaldlega verið fært yfir á annan dag. Það er mjög skrýtið að á baráttudegi kvenna sé verið að tala um að taka réttindi kvenna í burtu. En við erum (Gripið fram í.) komin hér og glímum bara við það og afsökum það.