Virðulegi forseti. Beiðnin um þessa sérstöku umræðu snýr almennt að málshraða við lagasetningu, fyrri spurningar þingmannsins beindust að því og ég mun því svara út frá því.

Forsætisráðuneytið hefur haft forustu um það innan Stjórnarráðsins undanfarin ár að bæta undirbúning löggjafar. Kveikjan að því starfi var m.a. fordæmi frá öðrum ríkjum um að nálgast slíkt gæðastarf með kerfisbundnum hætti þar sem eitt miðlægt ráðuneyti hefði forustu. Gefin var þess vegna út handbók árið 2007 um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa í samstarfi við skrifstofu þingsins. Skrifstofa löggjafarmála var sett á fót 2009 sem les yfir stjórnarfrumvörp áður en þau eru lögð fram í ríkisstjórn og tekin hefur verið upp samræmd kaflaskipting í greinargerðum með frumvörpum sem stuðlar að því að ætíð sé fjallað um mat á áhrifum, samráð og samræmi við stjórnarskrá, svo dæmi séu tekin. Jafnframt hefur verið gripið til aðgerða til að bæta skipulag löggjafarvinnunnar, t.d. með því að fylgjast betur með afrakstri þingmálaskrár og með námskeiðum, m.a. um verkefnastjórnun. Ráðuneytið hefur tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi á þessu sviði, bæði á vettvangi OECD, Evrópusambandsins og Norðurlanda.

Það er mikil áskorun fyrir okkur Íslendinga að viðhalda löggjöf sem er að umfangi sambærileg við það sem gerist hjá mun stærri þjóðum með stærri stjórnsýslu en tryggja um leið skýrleika og gæði að öðru leyti. Örar þjóðfélagsbreytingar og kröfur alþjóðasamstarfs kalla á sífellda endurskoðun löggjafar. Á sama tíma höfum við þurft að greiða úr flóknum viðfangsefnum í kjölfar efnahagshrunsins, oft og tíðum við pólitískt erfiðar aðstæður.

Ástæðan fyrir því að þessi málefni eru nú gerð að umtalsefni er væntanlega sú að síðustu vikur hefur ríkisstjórnin lagt fram mörg stór þingmál. Skýringin er einföld, mörg þessara mála hafa verið árum saman í undirbúningi, eins og almannatryggingar, og þegar búið er að ákveða að stytta kjörtímabilið er eðlilegt að ráðherrar í ríkisstjórninni vilji nýta þá miklu vinnu sem hefur verið lögð í málin og koma henni á framfæri við Alþingi, í einstaka tilvikum með tiltölulega stuttum fyrirvara eins og gefur að skilja með það fyrir augum að lagafrumvörpin yrðu afgreidd frá þinginu.

Ég hygg að flestir sem kynna sér tilurð laga hér á landi mundu taka undir að lengi mætti gott bæta. Við vildum gjarnan hafa meiri tíma og mannafla til samráðs og mats á áhrifum lagafrumvarpa áður en þau eru lögð fram og við vildum gjarnan geta fullvissað okkur betur um það í sumum tilvikum hvort kröfur stjórnarskrár og alþjóðasáttmála séu uppfylltar. Stundum verður hins vegar hreinlega að taka af skarið og láta gott heita í þeirri trú að ekki verði betur gert miðað við tíma og mannafla sem er til ráðstöfunar og í ljósi þess að stjórnvöld geta ekki setið aðgerðalaus þegar málefni kalla á úrlausn. Það hefur auðvitað verið rætt um að það er rétt sem kom fram hjá þingmanni, málum er oft mun meira breytt í þinginu, en það hefur líka verið tekið sem dæmi um að hér sé meira lýðræði í gangi, að þingið hafi meiri aðkomu að löggjöfinni en framkvæmdarvaldið eitt og sér.

Hitt er svo annað mál að vel kann að vera að við getum skoðað betur hvort lög og reglur séu endilega svarið við úrlausnum samtímans. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að það sé ekki spurning um fjölda laga sem hvert þing setur heldur gæði þeirra hvernig árangurinn er.

Ef ég má draga saman nú í lok kjörtímabils atriði sem forsætisráðuneytið lítur á sem forgangsmál á þessu sviði á næstunni er það helst að áður en byrjað sé að semja lagafrumvörp greini ráðuneytið betur valkosti til að bregðast við úrlausnarefninu og kynni niðurstöður þeirrar greiningar fyrir öðrum ráðuneytum, hagsmunaaðilum, almenningi og þingnefndum. Þannig væri hægt að leggja betri grunn að stefnumótun og afstýra óþarfavinnu. Það þarf líka að efla getu Stjórnarráðsins til að meta áhrif lagafrumvarpa, ekki einungis á ríkissjóð heldur einnig á atvinnulífið, borgarana og mikilvæga hagsmuni eins og jafnrétti kynja og umhverfismál. Er þessi áhersla í takt við ný lög um opinber fjármál.

Það þarf einnig að fylgjast betur með framkvæmd laganna og því hvort þau ná tilætluðum markmiðum. Hér gætu þingið og þingnefndir lagt lið. Að mati OECD er þessi þáttur löggjafar og lagaframkvæmdar sá sem er helst vanræktur í aðildarríkjunum, þar með talið Íslandi. Of mikil áhersla er sem sagt lögð á að samþykkja nýjar reglur en minni á hvort þær sem samþykktar hafi verið virka eins og að var stefnt. Einnig þarf að skoða hvort virkja megi gæðaeftirlit á undirbúningsstigi eða við þinglega meðferð með aðkomu óháðra sérfræðinga. Aftur og aftur rísa t.d. deilur um hvort lagafrumvörp standist stjórnarskrá, en við höfum engin úrræði sem sátt er um til að fá úr því skorið fyrr en þá mögulega reynir á lög í dómsmálum sem getur verið löngu eftir samþykkt þeirra. Í mörgum tilvikum leita menn því til óháðra sérfræðinga á skrifstofum úti í bæ en það má líka taka undir með hv. þingmanni, og ég gleðst yfir því að það sé gert með svo skýrum hætti, að hugmyndir hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um að efla lagaskrifstofu Alþingis samhliða til að sinna þessum þætti gætu líka verið leið sem við þurfum að skoða.

Að lokum þarf að þróa mælikvarða á gæði löggjafar til að skapa forsendur fyrir því að fylgjast með hvort þróun sé í rétta átt. Örar breytingar á sömu lögum eða dómar og álit umboðsmanns Alþingis um meinbugi á lögum (Forseti hringir.) gætu t.d. verið slíkir mælikvarðar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að vekja máls á þessu því að þetta er nokkuð sem mörgum þingmönnum held ég hefur verið hugleikið um allnokkra hríð. Við vitum auðvitað að vönduð lagasetning er grundvallaratriði í störfum löggjafarsamkundu eins og Alþingis Íslendinga og það er full þörf á því annars vegar að festa betur málsmeðferðarreglur vegna lagasetningar hér. En það er líka full þörf á því að bæta menningu hér, starfsaðferðir, því að starfsreglur og lög um setningu laga eru ekki nóg. Því miður hefur viljað brenna við á síðustu árum og við höfum orðið vitni að núna að hröð málsmeðferð fer oft af stað skömmu fyrir þinglok. Mann grunar stundum að það sé líka meðvituð aðferð til að ná fram ákveðinni niðurstöðu mála í flýti og við óljósar aðstæður, þannig að tímaskortur verði til þess að menn skoði ekki mál til hlítar og það sé hægt að fá sitt fram. Týpískt dæmi um þetta er jarðgangakapallinn sem alltaf fer af stað rétt fyrir þinglok, fyrir lok þessa kjörtímabils, fyrir lok síðasta kjörtímabils og kjörtímabilsins þar á undan. Þetta eru starfsaðferðir sem eru ekki af hinu góða, virðulegi forseti, og eru ósiður sem þingmenn allra flokka hafa tamið sér en kunna að stafa af því að kannski eru málsmeðferðarreglur ekki nægilega skýrar.

Ég ætla að koma betur að ýmsum efnisatriðum þessarar umræðu í seinni innkomu minni.

Hæstv. forseti. Ég held að tilefni sé til þess að við tökum til umræðu mál af því tagi sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hefur gert við þessa umræðu. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það form sem við höfum á þessari umræðu sé nokkuð takmarkandi til þess að ræða þessi mál til hlítar. Ég held að við getum öll verið sammála um að hvort tveggja þarf að vera í betra lagi, undirbúningur lagasetningar af hálfu ráðherra og málsmeðferð hér í þinginu. Faglega þarf að standa betur að verki, bæði á vettvangi ráðuneyta og hér á vettvangi þingsins. Auðvitað, þegar svona er sagt, hættir manni til þess að fara í alhæfingar. Ég held að dæmin um góða lagasetningu eða vönduð vinnubrögð séu miklu fleiri en hin dæmin. En auðvitað eru það þau sem stinga í augu; þegar ekki er búið að róa fyrir allar víkur þegar frumvörp eru lögð fram, þingið fer í margs konar breytingar, sumar kannski vanhugsaðar, og niðurstaðan verður sú að það þarf að taka löggjöfina upp innan fárra missira eða ára.

Þó verður að hafa í huga, eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi, að á undanförnum árum hafa fleiri en ein og fleiri en tvær ríkisstjórnir reynt að standa fyrir breytingum í jákvæða átt. Hér var nefnd handbókin frá 2007 sem markaði mjög skýra leiðsögn um það hvernig ætti að vinna þessi mál. Ég horfði á það eftir hrun að ákvæðum þeirrar handbókar var skipulega ýtt til hliðar, sumpart vegna ytri aðstæðna og sumpart vegna þess að í atinu eftir hrun misstu menn einfaldlega sjónar á þeim grundvallarviðhorfum sem voru fyrir hendi. En með eflingu faglegrar aðstoðar hér í þinginu og með (Forseti hringir.) styrkingu ráðuneyta held ég að við getum náð betri árangri. En auðvitað er sú krafa alltaf (Forseti hringir.) á þingmennina, sem bera á endanum ábyrgð á lagasetningunni, að þeir vandi sig og vandi til verka.

Forseti. Ég þakka fyrir umræðuna því að hún er afar brýn. Ég vil um leið taka undir áhyggjur fólks af því að ramminn sé nokkuð þröngur til þess að ræða þetta til hlítar. Mig langar að nefna nokkur atriði.

Við samþykktum hér sjálf eftir efnahagshrunið, á grundvelli rannsóknarskýrslu Alþingis, að við vildum taka ákvarðanir sem byggðu á faglegri þekkingu, á bestu mögulegri þekkingu. Við ákváðum líka að auka sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Bæði þessi atriði hafa í raun farist fyrir. Þau hafa ekki verið í lagi. Þá vil ég sérstaklega taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur varðandi aðferðirnar sem við höfum tileinkað okkur.

Undirbúningur ráðherra verður með einhverju móti að eiga sér land í pólitískum áherslum meiri hlutans og samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna. Það er allt of oft þannig að ráðherra kemur með þingmál, þá tala ég líka af eigin reynslu, stjórnarfrumvörp, inn í þingflokka stjórnarflokkanna og ætlast til þess að málin fari þar í gegn án þess að stjórnarflokkarnir fái ráðrúm til að skoða málin. Þetta er allt of algengt. Við þurfum að andæfa þessu, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu. Stjórnarflokkarnir hafa þarna gríðarlega mikið aðhaldshlutverk með höndum, það er að skikka sína ráðherra í það að gefa tíma í að ræða pólitískt innihald sinna mála og gefa ráðrúm til að fara yfir það hvort það standist áherslur viðkomandi ríkisstjórnar.

Það er síðan áhyggjuefni, sem hæstv. forsætisráðherra kemur hér að, að við höfum enga leið til að kanna stjórnskipuleg álitamál. Þegar það kemur til Alþingis að mögulega séu árekstrar í stjórnarskrá þá höfum við engar leiðir. Besta dæmið er núna Bakkalínumálið. Við þurfum að styrkja Alþingi umtalsvert. Við erum líka með hér fyrir fram okkur þessa dagana (Forseti hringir.) dæmi um að ráðherra í ríkisstjórninni vill ekki gefa þinginu faglegt álit. Þá þarf aldeilis á sterku Alþingi að halda.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég verð að minnast á þingmál sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur lagt fram, það er gaman að ég get verið sammála henni. Það er gott mál sem miðar að því að styrkja þingið, þ.e. að hér sé lagaskrifstofa sem þingmenn geti leitað til. Eins og við höfum stundum rætt hér, þingmenn, þá tökum við á móti frumvörpum og málum en höfum litlar forsendur til þess að fara sjálf í að útbúa flókin mál, eða jafnvel bara breytingar á reglugerðum, eins og ég hef rætt við hv. málshefjanda í þessari umræðu. Við erum alltaf að bíða eftir því að breytingar og umbætur á lögum komi frá ráðuneytunum þegar við hér í þinginu, löggjafarvaldið, ættum að geta tekið málið í eigin hendur og lagt fram okkar þingmál. En það gerist afar sjaldan.

Annað kom mér á óvart en það er hve mikill hluti af vinnunni fer í að grúska í lagatextum. Nú er ég enginn lögfræðingur og á erfitt með að sjá fyrir hvernig einstaka lagagreinar komi til framkvæmda ef þær færu til dæmis fyrir dóm. Sem dæmi erum við að fara að samþykkja lög um opinber innkaup. Þar er lagagrein og þó að ég fengi þrjá mánuði í viðbót held ég að ég mundi aldrei komast til botns í því hvort við höfum útbúið hana eins vel og mögulegt er eða hvort hún væri betri með öðrum hætti. Þá verður maður að hugsa þannig að ef við gerum mistök þá breyti menn lögunum og lagfæri þau, en (Forseti hringir.) óhjákvæmilega erum við að því. Maður gerir sér í raun grein fyrir því, sem er ekki endilega mjög þægilegt.

Herra forseti. Mig langar til þess að þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu mjög þarfa og mikilvæga máli. Þetta er mál sem ég er búin að velta ótrúlega mikið fyrir mér sjálf sem nýr þingmaður, ég kem inn sem varaþingmaður og þetta er í fimmta skiptið sem ég kem inn, og sitja á nefndarfundum. Ég tek eftir því hvað þetta er óaðgengilegt í raun og veru. Maður tekur svo mikla ábyrgð þegar maður er að setja þessi mál í gegn, fylgir þeim í umræðunni, og þetta eru lög sem hafa mikil áhrif í lífi fólks. Mér finnst við alls ekki hafa nægileg tækifæri til þess að gera okkur grein fyrir því hvað við erum að greiða atkvæði um í þessum sal, en ekki bara það, heldur get ég ekki sótt dómgreind til almennings eða í grasrót Pírata t.d. af því að það er ekkert aðgengi að upplýsingunum á nefndarfundunum. Það er líka rosalega erfitt. Það eru stór mál að fara í gegn núna. Ofboðslega þætti mér vænt um að geta deilt öllum þessum upplýsingum og fengið lánaða dómgreind grasrótarinnar og fengið hjálp með að rýna í málin og skoða hvort það séu einhverjir vinklar sem við erum mögulega að missa af.

Þegar kemur að því að auka aðgang þá er eitt sem ég hef tekið eftir á nefndarfundum, það einkennist allt af rosalega litlu samráði. Það er ekki nóg að kalla inn fólk til þess að koma með umsagnir þegar búið er að semja allt málið. Það verður að gefa fólki aðgang að þessu alveg frá byrjun. Þetta er dálítið það sem ég vil að við Píratar komum með hérna inn, við erum með algjöran fókus á að breyta þessum grundvallarhlutum þannig að við getum endurhugsað og endurskoðað hvernig við störfum í þessu húsi. Við gerum ekki neitt af viti nema við gerum þetta aðgengilegra og hleypum fleiri inn í þetta ferli með okkur.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, þessa umræðu. Það hefur komið fram í máli nokkurra hv. þingmanna að það er erfitt með því formi sem við nýtum í þessari umræðu að ræða þetta risastóra mál með tæmandi hætti. En það er kannski við hæfi hér við þinglok og stöðuna eins og hún er í þinginu við þinglok sem ég er að upplifa í fyrsta skipti, það er aukin spenna og aukinn þrýstingur á alla hluti. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir minntist á risastórt mál, raflínur á Bakka. Þetta er auðvitað lagalega mjög flókið mál og snertir marga þætti. Það er kannski dæmigert fyrir þetta, hvernig við hér á Alþingi tökumst á við jafn flókið mál og það er. En mál sem snýr að gæðum almennt í lagasetningu er ávallt mikilvægt að ræða. Ég held að við ættum að ræða það mun oftar, virðulegi forseti.

Hv. þm. og málshefjandi Birgitta Jónsdóttir kom inn á þingmannamál hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um að efla lagaskrifstofu Alþingis. Þar kemur fram í greinargerð sem ég fór yfir fyrir þessa umræðu að þegar vísað er í gæði í lagasetningu þá er átt við að lög séu alltaf auðskiljanleg og mikilvægt að alltaf sé tryggt að þau standist alþjóðlegar kröfur og stjórnarskrá.

Þetta er stór umræða og hæstv. forsætisráðherra kom síðan inn á það sem ég ætla að fá að taka undir hér í lokin, virðulegi forseti, að hér þarf að efla allt sem lýtur að greiningu, grunni að stefnumótun og mati á áhrifum af lagafrumvörpum.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að velta því fyrir sér hvað það er sem felst í vandaðri lagasetningu. Það er mikilvægt að mál fái fagleg efnistök, að þau fái umsagnir og að tími gefist til að ræða við umsagnaraðila og skiptast á skoðunum. Skoðanaskiptin eru lykilatriði, finnst mér. Mér finnst mjög mikilvægt að tími sé gefinn til þeirra því að þau þurfa að geta átt sér stað af virðingu fyrir málinu og af virðingu fyrir gagnstæðum sjónarmiðum og hagsmunum sem geta skipt máli. Dæmi um það er lífeyrissjóðsmálið sem kemur hér eftir mjög víðtæka samningaumleitan úti í samfélaginu, kemur inn í þingið, en svo er ætlast til þess að þingið afgreiði það með flýtimeðferð. Þá er ekki borin virðing fyrir því að þingið þarf sinn tíma til að fullvissa sig um að málið sé vaxið eins og fullyrt er að það sé. Þetta er nú bara eitt dæmi.

Þegar við erum að setja lög þá eru iðulega ákveðin átök á milli sérhagsmuna og almannahagsmuna. Þingmenn þurfa að vera sérstaklega á varðbergi gagnvart þessu því að það eru oftast nær sérhagsmunirnir sem græða á hraðri málsmeðferð. Auðvitað geta komið upp bráðatilvik í samfélaginu, það þarf að setja neyðarlög, það er einhver almannavá uppi, þingið þarf að hittast um miðja nótt til að leysa brýn almannahagsmunamál, en yfirleitt eru það sérhagsmunamálin sem hagnast á flýtimeðferð.

Annað vil ég nefna áður en tími minn er úti, virðulegi forseti, og það er það hlutverk forseta þingsins að standa vörð um sjálfstæði þingsins og rétt þess til að stunda ásættanleg vinnubrögð við lagasetningu. (Gripið fram í: Heyr, heyr.)

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og tek undir ummæli sem hér hafa fallið um mikilvægi þess að vanda allan undirbúning að lagasetningu, sem hingað til hefur mestöll farið fram í ráðuneytum. Það er rétt sem fram kom um það.

Ég vil hins vegar lýsa reynslu minni á þeim tæpu tveimur árum sem ég hef setið á þingi. Ég þykist merkja nokkra breytingu í þessum efnum. Mér hefur þótt þingið taka til sín, með réttu að mínu mati, nokkurt vald í þessu efni. Það hefur ekki hikað við að breyta málum sem hafa komið frá ráðuneytum og jafnvel hafa einstakar fastanefndir Alþingis haft frumkvæði að lagasetningu. Ég tel það til bóta og tel að menn ættu að horfa meira til þróunar í þá átt.

Það er líka rétt að hafa í huga að við lagasetningu vegast á tvenns konar sjónarmið. Stundum fer lagasetning fram í nokkrum flýti vegna brýnnar nauðsynjar og þá getur ýmislegt skolast til. Það er æskilegra að menn vandi sig og hafi tímann fyrir sér í þessu.

Virðulegur forseti. Ef ég mætti leggja til nokkur sjónarmið sem best er að hafa í huga, ef menn vilja vanda til lagasetningar, þá er það til dæmis að hafa í huga að setning laga verði ekki of mikil. Ég tel að menn hafi færst of mikið í fang við lagasetningu, að menn leitist yfirleitt við að leita lausna á tilteknum vanda með lagasetningu. Ég tel að það sé ekki endilega heppilegt í öllum tilvikum heldur eigi menn að horfa til þess að hafa lög almenn, (Forseti hringir.) mjög skýr og þannig úr garði gerð að þau kalli ekki á frekari lagasetningu fljótlega eftir að þau eru sett.

Hæstv. forseti. Þetta er mikilvæg umræða sem á sér hér stað og mér heyrist við í grunninn öll vera sammála um mikilvægi góðrar lagasetningar. Ég tek undir þær áhyggjur sem settar hafa verið fram um áhrif mikils málshraða á lagasetninguna og að það komi niður á gæðunum. Við sjáum þetta kannski kristallast einna best í málinu um Bakka sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir fór í gegnum í ræðu sinni.

En það er annað sem ég hef haft þó nokkrar áhyggjur af þegar kemur að lagasetningu og það eru samlegðaráhrif mála sem koma frá ríkisstjórn en þó frá ólíkum ráðherrum og þar með úr ólíkum ráðuneytum, þ.e. að þau séu lesin saman. Þetta kristallaðist að mínu mati mjög vel í umræðum um breytingar á lögum um lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna, þar sem lögð var til breyting á lífeyristökualdri, og svo í frumvarpi um breytingar á lögum um almannatryggingar, þar sem lögð var til önnur breyting á lífeyristökualdri, sem varðar annan hóp, en þessir hópar skarast. Eftir spurningar mínar til hæstv. fjármálaráðherra gat ég ekki skilið betur en þetta hefði aldrei verið skoðað í neinni heildarmynd. Það er mjög bagalegt.

Það er líka mjög bagalegt þegar tíminn er svo naumur, og fara á í stórar breytingar eins og breytingar á almannatryggingalögunum, að nefndarmenn geti ekki einu sinni kallað (Forseti hringir.) eftir sviðsmyndum frá ráðuneytinu um það hvaða áhrif breytingartillögur sem lagðar eru til koma (Forseti hringir.) til með að hafa. Það gengur auðvitað ekki þegar við erum að tala um lífsafkomu fólks.

Virðulegur forseti. Mig langar í seinni ræðu aðeins benda á eitt, ég veit ekki hvort ég er að fara út fyrir efnið, en ef við tölum um vinnubrögðin hér á Alþingi finnst mér að nú þegar nýtt þing verður sett, væntanlega fyrir jól, sé mikilvægt að þingmenn fái fræðslu, að þeir fái hreinlega að sitja námskeið um það hvernig hlutirnir virka, hvernig lesa á að frumvörp, hvað frumvörp eru, hvernig við förum með breytingartillögur, hvernig við greiðum atkvæði hér inni í sal. Það er nokkuð sem við lærum á hlaupum. Sumir búa svo vel að vera með fólk í sínum flokkum sem þekkir þetta út og inn, en aðrir flokkar hafa ekki þá þekkingu innan borðs.

Ég vil bara kasta því fram hér að það væri góð hugmynd eftir kosningar og áður en nýtt þing er sett að þingmenn fái námskeið í þessum fræðum öllum saman. Ég hef margoft upplifað að við sitjum hér inni í sal og það er einhver ruglingur með breytingartillögur, hver kom fyrst og ef þessi er tillaga er felld, hvað þá, og þar fram eftir götunum. Það skiptir máli að við vitum hvað við erum að gera hérna. Eins ef við erum að tala um frumvörp og lagasetningu er það nú einu sinni þannig að reglugerðir eru settar inn í ráðuneytin, í stjórnsýsluna. Þær hafa oft mun meiri áhrif á líf fólks en lögin sem við setjum og það getur verið fjáranum erfiðara að breyta reglugerð. Við þekkjum það sem höfum reynt að eiga eitthvað við það. Það er ekki endilega við ráðherrann að sakast heldur getur bara verið tregða í stjórnsýslunni við að breyta reglugerð. Þetta er því mjög flókið.

Þetta er mjög áhugaverð og skemmtileg umræða hérna og ég vil þakka fyrir hana. Við hefðum kannski betur tekið hana fyrr og oftar.

Forseti. Ég þakka fyrir mjög skemmtilegar umræður. Eftir að hafa verið hér í nærri átta ár er maður orðinn að alveg hrikalegri kerfiskellingu og er stöðugt að velta því fyrir sér hvernig við getum lagað kerfin okkar þannig að við getum sinnt vinnunni okkar betur fyrir almenning í landinu. Mér finnst, út frá þessari umræðu, ljóst að forseti þingsins þarf að hafa umboð til að nýta sér betur heimildir sínar til dagskrárvalds og að senda mál til baka ef þau koma of seint inn. Það þarf að vera ferli og heimildir til þess að mál sem eru greinilega vanbúin séu send til baka í ráðuneytin eða að Alþingi setji hér upp lagaskrifstofu sem er öflug.

Mér finnst hugmyndin sem kom frá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, um að nýir þingmenn sem koma hér inn fái almennilegan undirbúning um allar þær flóknu hefðir sem hér eru, góðra gjalda verð. Það er ekki síður mikilvægt að endurskoða verklagið hér. Við þurfum að verða miklu sterkari gagnvart framkvæmdarvaldinu, það er bara þannig. Við erum búin að tala um þetta, það kemur alltaf ný hjörð af þingmönnum sem talar um nákvæmlega það sama. Svo fer fólk í ríkisstjórn og það er eins og öll viðhorf breytist. Eina fólkið sem er hæft til þess að taka á þessu erum við þingmenn. Ég vona að á nýju þingi sammælist þingmenn, hverjir svo sem það verða, um að fara í þessar breytingar saman, því að það er nauðsynlegt. Við megum aldrei gleyma því að hver einasti lagabókstafur hefur áhrif á líf fólks. Ég veit ekki hvað ég er búin að segja þetta oft.

Við erum alltaf að heyra af því að hnökrar, smáhnökrar, séu í lögum sem hafi neikvæð áhrif, sem komi í ljós þegar lögin eru ný. Getum við ekki haft hnapp á vef Alþingis þar sem hægt er að benda okkur á þannig hnökra til að Alþingi þurfi ekki að bíða eftir meiri háttar breytingum úr ráðuneytunum til að laga sjálfsagða hluti? (Forseti hringir.) Ég vildi óska þess að við næðum líka að breyta þessum umræðuvettvangi á þann veg að hver einasti þingmaður fengi fimm mínútur til að tjá sig.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem mér fannst áhugaverð og staðfesta að þingmenn eru með nokkuð svipaða sýn á þessi mál. Það þarf auðvitað að bæta hér undirbúning og auka samráð. Ég held að það verði seint of oft ítrekað að það er mikilvægt við lagasetningu og annað sem varðar líf borgaranna, einstaklinga og fyrirtækjanna í landinu, að viðhöfð sé langtímahugsun, langtímaáætlanir, að ákveðin stefna sé tekin og eins mikið samráð haft í vinnuferlinu og á tímaásnum og kostur er.

Ég hef þó aðeins undrast umræðuna um að Alþingi sé á einhvern hátt verr í stakk búið, en við erum vissulega fá, eins og í stjórnsýslunni. Að því leytinu er það rétt. En hér er til að mynda meira sjálfstæði þingsins en á mörgum öðrum þingum. Við breytum lögum meira. Það er ekki bara vegna þess að þau eru ekki nægilega vel úr garði gerð, heldur er sjálfstæði þingsins meira. Við höfum séð, sérstaklega á þessu kjörtímabili, mun fleiri þingmannamál fara í gegnum þingið, sem ég held að sé jákvætt, þannig að ég undraðist aðeins þá umræðu sem hér var áðan.

Síðan koma auðvitað upp dæmi þar sem bregðast þarf við með skjótum hætti. Þá reynir á hvort sú vinna sé góð fyrir dómstólum. Neyðarlögin eru gott dæmi um það. Þau stóðu. Þau voru sett í mikilli þröng samfélagsins. Þau þurfti að afgreiða. Stundum koma minni neyðartilvik upp eins og raflínumálið á Bakka þessa dagana. Þá þarf að bregðast við því. Þingið þarf að geta gert það. Þingið er búið að standa hér saman, bæði framkvæmdarvald og löggjafarvald, í mörg ár um að byggja upp framkvæmdir á Bakka við Húsavík, gera samninga við fyrirtæki og láta ríkisstofnanir klára. En síðan ætlar bara þingið að segja: Pass, við gerum ekki neitt, við ætlum að láta þetta hverfa. Þá verða þeir sem það segja að fara hér upp og segja: Við erum ekki í málþófi til þess að tefja málið, (Forseti hringir.) við erum ekki komin hér til þess að koma í veg fyrir að þessi mál (Forseti hringir.) gangi fram. Látum heldur á þetta reyna. Tökum af skarið. (ÓÞ: Hvað með úrskurðinn?)(BirgJ: Það er fallinn úrskurður.)