Virðulegi forseti. Skipulag haf- og strandsvæða er málaflokkur sem er mér mjög hugleikinn. Ég kallaði eftir í fyrri ræðum að þessi lagasetning ætti sér stað í ljósi þeirra verkefna sem liggja fyrir, t.d. um málefni þangs og þara og síðan fyrirhuguð áform um fiskeldi.

Þó glymur í viðvörunarbjöllum þegar ég renni augum yfir frumvarpið sem liggur fyrir. Í fyrsta lagi kemur frumvarpið fram þegar níu þingfundadagar eru eftir á dagskrá þingsins og því þarf að kryfja mál sem hefur áhrif á 11 mismunandi gildandi lög í landinu. Í öðru lagi hef ég áhyggjur af því að skipulagsvaldi sveitarfélaga sé ekki gert nægilega hátt undir höfði.

Í 5. gr. frumvarpsins um svæðisráð er talað um að þrjú viðeigandi ráðuneyti skipi einn mann hvert. Í framhaldi er síðan kveðið á um það að ráðherra umhverfismála skipi formann nefndarinnar. Þarna eru komnir saman fjórir fulltrúar ríkisstjórnar Íslands. Síðan eiga sveitarfélög rétt að á skipa tvo menn inn í svæðisráð ásamt einum fulltrúa Samtaka íslenskra sveitarfélaga og hafa því sveitarfélög landsins aldrei meiri hluta og þar með skipulagsvald á eigin strandsvæðum. Gengið er út frá þeirri forsendu að nefndarmenn séu aldrei fleiri en sjö.

Ekki skánar það þó svo að sveitarfélög séu sammála um ráðstafanir sem á að ráðast í, að þá hefur hver fulltrúi ríkisins neitunarvald og þarf því að vera samhljómur hjá öllum fulltrúum ríkisins, en sveitarfélög geta síðan verið ósammála hvert fyrir sig. Því býður fyrirkomulagið upp á málamiðlun þar sem eitt sveitarfélag og ríki geta tekið ákvörðun sem hefur slæm afleiðuáhrif á nágrannana. En nágrannasveitarfélög geta ekki tekið sameiginlegar ákvarðanir um t.d. kræklingarækt ef fulltrúa samgönguráðherra hugnast það ekki.

Ég mælist því til þess að þessi grein laganna verði endurskoðuð með það að markmiði að jafna valdahlutföll sveitarfélaga og ríkisins. Einnig er hér verið að ganga heldur hart fram í breytingu á skipulagi innan netlaga sem eru í einkaeign. Því er það heldur hjákátlegt að færa skipulagsvald á inngripslitlum aðgerðum frá nærsamfélaginu á meðan inngripsmiklar aðgerðir geta verið ákvarðaðar án nokkurs réttar til neitunar sveitarfélaganna í kring.

Því mæli ég fyrir því að við sleppum að taka þennan lagabókstaf lengra en í umsagnarferli á þessu þingi þar sem þetta er gríðarlega stór og veigamikil breyting á skipulagsvaldi allt í kringum landið. Það er skammarlegt að þetta reki hér á fjörur eins og lítils háttar lagfæring á lagabókstaf með kúlupenna. Ég fagna því þó að frumvarpið sé komið fram svo hægt verði að ráða á því bót yfir sumarið með von um að þetta verði ekki afgreitt með hraði svona rétt fyrir þinglok.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, fyrir að taka þátt í 1. umr. um málið. Ég vil að málið fái góða umræðu og vænti þess að umhverfis- og samgöngunefnd sendi málið til umsagnar en síðan verði það, eins stórt og það er, rætt í rólegheitum. Ég legg ekki áherslu á að þetta verði klárað á nokkrum dögum fyrir þinglok, bara alls ekki. En það er hins vegar mikilvægt að koma því til umsagnar. Það er brýnt, eins og hv. þingmaður veit, að fara að skipuleggja þessi svæði, sérstaklega á Vestfjörðum.

Mér þykir gæta ákveðins misskilnings, vona ég, í máli hv. þingmanns þegar hann talar á þá leið að vegið sé að skipulagsvaldi sveitarfélaga. Sveitarfélögin hafa ekki haft þetta skipulagsvald. Hér er um að ræða svokallaðan hafalmenning sem er á forræði ríkisins. Við vitum það auðvitað, en mikilvægt er að skipuleggja og ekki bara út frá ákveðnu sveitarfélagi heldur ekki síst út af heildarhagsmunum og heildarsamræmi. Ég hef lagt áherslu á það og vil að sveitarfélögin, í gegnum svæðisráðin, fái aðkomu þar að. Það hefði verið hægt að fara þá leið að sleppa því, mér hefði fundist það óviturlegt. Ég vil að sveitarfélögin komi að málum. En auðvitað er skipulag á haf- og strandsvæðum ekki einkamál þeirra sveitarfélaga sem nákvæmlega liggja að þeirri strönd heldur liggja almannahagsmunir undir og þessi mál eiga að ræðast sem slík.

Virðulegi forseti. Það er tekið fram í frumvarpinu sjálfu að þarna sé verið að skilgreina strandsvæði frá stórstraumsfjöru og 30 metra upp í land. Sveitarfélög hafa skipulagsvald innan netlaga, þ.e. 115 m frá meðalstórstraumsfjöru. Þannig að það er vissulega verið að breyta einhverju. En það sem ég hef aðallega áhyggjur af er í 5. gr., þ.e. allt þetta neitunarvald sem ríkisbatteríið hefur en sveitarfélögin ekki. Annaðhvort þarf neitunarvaldið að vera bæði sveitarfélagamegin og ríkismegin ellegar ekkert neitunarvald og meiri hluti. Mér fannst gæta heldur mikils valdaójafnvægis og hafði áhyggjur.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða nýtt skipulag á svæðum utan netlaga, svo að það sé alveg skýrt, og svo á haf út. Svo stuttlega út af þessum valdmörkum, eða hver hefur valdið, langar mig líka að minna hæstv. þingmenn á að þeir eru kjörnir fulltrúar síns svæðis og gætu þess vegna verið ráðherrar málaflokksins að fást við þetta skipulag.

Virðulegi forseti. Hér stendur í 2. gr. mjög skýrt:

„Lög þessi ná til haf- og strandsvæða frá línu sem afmörkuð er 30 m landmegin við meðalstórstraumsflóð út að ytri mörkum efnahagslögunnar.“

Sem þýðir væntanlega landmegin, þeim megin, og þar af leiðandi frá stórstraumsfjöru og upp í land. Ekki nema ég skilji ekki landafræði. Það er einfaldlega þetta neitunarvald í þessu sem er mjög skrýtið fyrir mér.

Herra forseti. Ýmiss konar starfsemi fer nú fram á haf- og strandsvæðum hringinn í kringum landið og augljóslega þarf að samþætta ákveðin grundvallaratriði sem snúa að því að viðhalda og vernda umhverfið og enn fremur ná til sjálfbærrar nýtingar náttúruauðlinda og eflingar atvinnulífs á því svæði samhliða. Frumvarp til laga um skipulag haf- og strandsvæða felur í sér viss nýmæli í skipulagsmálum á Íslandi. Ég er sammála hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um tilefni og nauðsyn lagasetningarinnar, sér í lagi vegna mjög aukinnar eftirspurnar eftir athafnasvæðum sem og nauðsyn á skýrri og skilvirkri stjórnsýslu skipulagsmála og svæðisbundinna skipulagsgerða.

Þá er ég sammála þeim markmiðum sem að er stefnt með löggjöfinni og þeirri stefnu um skipulag haf- og strandsvæða sem lagt er til að mótuð verði og fram kemur í meginefni frumvarpsins að verði svo nánar útfærð og svæðaskipt með strandsvæðaskipulagi.

Ég geri mér grein fyrir því að það eru uppi skiptar skoðanir um nánara efni og útfærslu frumvarpsins, alveg eins og við er að búast þegar um er að ræða nýja löggjöf á því sviði. Því tel ég mikilvægt að við 1. umr. séu þau sjónarmið reifuð og komi fram. Það getur verið mikilvægt veganesti fyrir umfjöllun og starf í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Það er til þess fallið að dýpka umræðuna og stuðla að vandaðri lagasetningu.

Þótt ég hafi lýst því yfir að ég sé fylgjandi frumvarpinu í meginatriðum, fylgjandi þeim sjónarmiðum sem hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra leggur fram og meginefni frumvarpsins, þá er að mínu mati ástæða til að staldra við ýmsa þætti. Það má velta fyrir sér ýmsum útfærslum sem fram koma í efnisatriðum frumvarpsins. Ég ætla ekki í þessari umræðu að rekja einstök atriði eða fara yfir frumvarpið lið fyrir lið, ég tel að það megi bíða betri tíma, en ég tel að reifa megi aðalatriði sem er ástæða til þess að staldra aðeins við og geta verið veganesti fyrir hv. umhverfis- og samgöngunefnd í nánari skoðun milli 1. og 2. umr. frumvarpsins. Það atriði er stjórnsýsla skipulagsmála eins og hún kemur fram í frumvarpinu, það sem snýr að verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga.

Hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra fór ágætlega yfir inntak frumvarpsins í framsögu sinni, hvernig stjórnsýslan er hugsuð í frumvarpinu og í meginatriðum er ég henni sammála. Það er rétt að við erum að vinna mál af þessu tagi með þeim hætti að löggjafinn að setji rammann, fram komi tilgangur, meginmarkmið og sá rammi sem stjórnsýslan á að starfa eftir. Eins er ég sammála því að ráðherra umhverfis- og auðlindamála fari með yfirstjórn málaflokksins og að Skipulagsstofum hafi eftirlitshlutverk og ráðgjafarhlutverk enn fremur.

Eins er ég sammála því að stjórnvöld, ráðherra á því stigi, móti heildarstefnu í skipulagsmálum haf- og strandsvæða. Það er í takt við gildandi skipulagslöggjöf eins og hún birtist í áætlun um landslagsskipulagsáætlun, ef ég fer rétt með þau efnisatriði eins og þau eru skilgreind.

Það sem er ástæða til að staldra við er hvort stjórnsýslan eins og hún er boðuð í frumvarpinu með svæðisráð sé heppileg og hvort velta megi fyrir sér frekari aðkomu sveitarfélaga á grundvelli sjálfsstjórnarréttar sveitarfélaga eins og hann kemur fram í 78. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að sveitarfélög skuli ráða málefnum sínum sjálf eftir því sem lög ákveða.

Það sem þyrfti að ræða í nefndarvinnu milli 1. og 2. umr. og kalla eftir sjónarmiðum um er að hversu miklu leyti sú verkaskipting er fullnægjandi í frumvarpinu og hvort horfa megi til sjónarmiða sem eru grundvölluð af svokallaðri nálægðarreglu, sem gætu fengið aukið vægi í frumvarpinu. Í nálægðarreglunni, sem er ekki sérstaklega orðuð neins staðar í íslenskri löggjöf, segir hins vegar að ákvarðanir sem snúa að réttindum og skyldum og öðru nærumhverfi borgaranna skuli teknar sem næst borgurunum. Í tilviki Íslands ættu þau verkefni sem geta verið á borði sveitarfélaga að vera á borði þeirra. Þau verkefni sem þurfa að vera á næsta stigi fyrir ofan, á hendi ríkisins, skulu þá vera afgreidd þar.

Það sem skiptir máli að skoða vandlega hvernig nákvæmlega verkaskiptingin kemur fram. Ég sé fyrir mér að hægt sé að búa til ansi gott fyrirkomulag þar sem tryggt er að ríkið, þar sem ráðherra er í forsvari fyrir málaflokkinn, á grundvelli þess að setja stefnu um heildarskipulagið eins og núgildandi skipulagslög gera ráð fyrir að afmarka, þ.e. heildarsviðið, ákveði hvaða stefnumál skuli lögð til grundvallar, hvernig þau skuli lögð til grundvallar og þær breiðu línur sem þurfa að vera til staðar. Það gæti þá verið undir hverju sveitarfélagi komið eða eftir atvikum lögbundið milli sveitarfélaga, innan þess ramma sem stjórnvöld hafa ákveðið, bæði ráðherra og svo auðvitað löggjafinn með lögum sínum, að ákveða tiltekin atriði sem geta skipt máli fyrir sveitarfélög, fyrir hvert hérað og getur skipt máli fyrir íbúa, að þau hafi eitthvað um það að segja hvernig tilteknum atriðum skuli ráðstafað eða hvaða störf það eru sem nákvæmlega skulu heimiluð, eða hvernig skuli samþætta mismunandi atvinnustarfsemi sem er ekki að fullu leyti samrýmanleg.

Það er rætt hér sem snýr að skipulagsmálum. Það er rétt sem hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra segir að einhvern veginn verður að bregðast við því af því að hér er um nýmæli að ræða, að sveitarfélög hafa ekki skipulagsvald samkvæmt gildandi löggjöf en sem nær að netlögum. Þá er spurningin: Hvað gerum við þá við netlög? Hvaða þýðingu hafa netlög í því sambandi? Ef við byrjum á byrjuninni má segja að netlög séu í grunninn ekkert annað en forn viðmiðunarreglna sem notað var um aðstæður og starfsemi sem þá var uppi. Þetta er ákveðin viðmiðunarregla, þetta er lengdarregla sem sett var af því menn höfðu ekki betri tækjum til að dreifa, ef svo má segja, eða betri viðmiðunum til að dreifa á þeim tíma, fyrir alllöngu síðan.

Nú er öldin bókstaflega önnur og umfang starfsemi og samfélag okkar er flóknara, þróaðra, tæknivæddara og þess háttar. Í sjálfu sér er ekkert því til fyrirstöðu að með lögum sé afmörkuð önnur viðmiðunarregla. Hún getur verið hvers konar. Við þurfum þá að ræða hvað það getur verið. Það getur verið hlutlæg viðmiðun eins og ákveðin lengdareining frá strandsvæði, til að mynda 1 sjómíla. Það getur tekið mið af dýpi í hafinu eða einhverju slíku.

Það sem ég hef komið hér á framfæri er samandregið að það er ekkert sem segir og bindur löggjafann til að miða við aðra viðmiðunarlínu en netlög eingöngu. Það er hægt að horfa á það frá öðrum sjónarhornum.

Þá má velta fyrir sér, ef hægt er að horfa til annarra viðmiðunar en netlaga, hvort það kalli á að í skipulagsvaldi sveitarfélaga sé rökstuðningur fyrir því að þau nái líka eitthvað lengra. Núgildandi löggjöf gerir ráð fyrir því að skipulagsmál í nærumhverfi sveitarfélags séu í höndum sveitarfélags. Það eru rök sem við skulum fara vandlega yfir og ræða, hvort í þessu máli sem snýr að haf- og strandsvæðum sé ástæða til þess að skipulag stjórnsýslu okkar og verkaskiptingin verði með þeim hætti að sveitarfélög hafi ákveðið skipulagsvald. Þeim ber þá að sjálfsögðu að fara eftir lögum og þeim ramma sem sett eru og þau geta ekki farið út fyrir þá heildarstefnu sem ráðherra hefur markað innan þess löggjafar sem um er að ræða. Eftir sem áður væri það líka hlutverk Skipulagsstofnunar að hafa eftirlit með slíkri starfsemi hjá sveitarfélögunum.

Í frumvarpinu er farið yfir hvernig skipulag haf- og strandsvæða er í öðrum löndum nálægt okkur og tínt til hvernig Evrópusambandið hefur mótað heildarlöggjöf eða heildarramma á grundvelli tilskipunar. Svo er það eftir sem áður einstaka aðildarríkja innan Evrópusambandsins að útfæra nánar löggjöf eða reglur um haf- og strandsvæði, allt eftir aðstæðum og efni hverju sinni. Það kemur fram að byggt er á skosku löggjöfinni fyrst og fremst, það sem snýr að því að mynduð séu ákveðin svæðisráð. Það er ágætisumfjöllun um þetta í greinargerðinni. Þar er líka nefnt að í tilviki Svíþjóðar hafa þeir ákveðið að fara þá leið að skipulagsvald sveitarfélaga nái út að landhelginni, eða allt að 12 mílum. Lönd í kring um okkur hafa farið mismunandi leiðir. Þetta er það sem við þurfum aðeins að skoða, tel ég. Við þurfum að meta hvað geti verið heppilegt. Það eru sjónarmið um og rök fyrir því í þessum mikilvægu málaflokkum sem snúa að umhverfisvernd, að skynsamlegri og sjálfbærri nýtingu ýmissa náttúruauðlinda, sem eru hér allt í kringum strendur landsins, að við horfum til þeirra sjónarmiða.

Það eru önnur atriði sem má skoða. Það þarf að vanda vel til verka. Ég nefni sem dæmi lagaáskilnaðarreglur í 18. gr. frumvarpsins sem snúa að því hvernig skilin verða þegar nýjar reglur taka gildi, hvað verði um leyfisumsóknir sem eru í gangi. Ég tel þetta vera atriði sem við þurfum aðeins að skoða nánar, sérstaklega tímamörkin, og fá fram upplýsingar um það hvernig við gerum þetta sem best úr garði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu þar sem farið var í nokkuð ítarlegu og góðu máli yfir ýmis þau álitaefni sem við þurfum að taka afstöðu til þegar að þessu máli kemur því að þetta er á engan hátt einfalt mál. Hv. þingmaður kom ágætlega inn á ýmis þau álitaefni, verkaskiptinguna. Þarna sjáum við skörun á milli svæðis- og aðal- og deiliskipulagsáætlana og svo aftur strandsvæðisskipulaga. Það eru dálítið stórar spurningar sem liggja undir um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga sem þarf að mínu viti að taka mjög vel grundvallaða afstöðu til og ekki hægt að kasta til höndum þegar að þeim málum kemur, sama hver niðurstaðan verður, enda sagði hv. þm. Teitur Björn Einarsson að við þyrftum að vanda vel til verka.

Við hv. þingmaður sitjum nú saman í hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem mun fá þetta mál til umfjöllunar. Af því að mér finnst hv. þingmaður spyrja grundvallarspurninga og ég er sammála því að vanda þurfi mjög vel til verka í þessu máli vil ég spyrja: Telur hv. þingmaður að tími gefist til að svara þeim grundvallarspurningum í svona máli á þeim tíma sem eftir er af þessu þingi? Því að þetta eru ansi stórar spurningar er varða verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem hv. þingmaður tæpti hér á.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég ætla ekki í þessu andsvari að gerast mikill spádómsmaður um framgang þingstarfa hér eftir samkvæmt starfsáætlun Alþingis. Það ræðst auðvitað af ýmsum þáttum, öðrum málum sem hér eru til umfjöllunar. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um þetta frumvarp og ég ánægður að heyra að hann tekur í andsvari sínu undir þær vangaveltur sem ég hef varðandi hvað það hvað vert væri að skoða í frumvarpinu og öðru slíku. Ég legg til að við einbeitum okkur að því skoða efnisatriði málsins. Svo er það annarra, ekki eingöngu mín eða hv. þingmanns, að sjá hvað vinnst tími til að gera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég tek undir þau sjónarmið að það eru stór málefni sem hér liggja undir hvað þetta frumvarp varðar. Ég er mikill talsmaður vandaðrar stjórnsýslu, eins og hv. þingmaður, og ég hlustaði af athygli á ræðu hv. þingmanns og fannst ýmislegt áhugavert þar sem verður spennandi að vinna nánar. Ég nefni t.d., án þess að taka neina beina efnislega afstöðu til þess, aðra viðmiðunarreglu um netlög, metra, dýpi eða hvað það er. Þetta er mjög áhugavert og þarf að skoða í grunninn.

Ég get fullvissað hv. þingmann um að hann mun fá stuðning minn innan hv. unhverfis- og samgöngunefndar til að vinna þetta mál vandlega, fara djúpt ofan í þau álitaefni sem hann kom inn á og vinna þetta mál þannig að vandað verði til verka, ég tala nú ekki um þegar við erum farin að ræða um að koma upp nýjum viðmiðunarreglum öðrum en þeim sem hér hafa verið við lýði um langa hríð. Þær þarfnast mikillar skoðunar við og hv. þingmaður getur treyst því að fá minn stuðning í að fara í þá miklu vinnu sem fram undan er.

Herra forseti. Ég fagna því sem hv. þingmaður segir. Ég held að við séum sammála um nauðsyn og tilgang lagasetningarinnar, sammála um markmið lagasetningar eins og þau koma fram í 1. gr. frumvarpsins. Í grunninn er ég sammála því uppleggi sem er að finna í frumvarpinu sem snýr m.a. að stjórnsýslunni. Hér er um nýmæli að ræða og það gefur Alþingi tilefni til að staldra við og velta fyrir sér til að mynda grundvallarþáttum sem geta snúið að verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, það getur haft ákvæði stjórnarskrárinnar til hliðsjónar og metið vægi þess að ákveðin atriði séu vel til þess fallin að sveitarfélög taki um þær ákvarðanir innan ramma laganna. Og til dæmis í máli sem snýr að útivistarstarfsemi hvers konar, að það sé þröngt um í einhverjum firði fyrir slíka starfsemi, þá horfi sveitarfélög til þess sem stefnu, heildarstefnu, sem hefur verið mótuð af hálfu ráðherra þegar þau leggja drög að skipulagi.

Ég get alveg séð fyrir mér að apparat eins og kynnt hefur verið í frumvarpinu, sem heitir svæðisráð, geti haft þýðingu við mótun slíkrar heildarstefnu, og eftir þá ákvörðun sem sveitarfélag tekur, eins og er í gildandi skipulagslögum, og þá hafi t.d. Skipulagsstofnun eftirlit með slíkri starfsemi. Þess konar stjórnsýsla sé ég alveg að geti gengið upp og tel að við ættum að skoða hana nánar.

Forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um skipulag haf- og strandsvæða og það ekki í fyrsta sinn. Þetta mál á sér afar langa sögu hér í þinginu. Í raun má segja að þetta sé sú tegund löggjafar sem kemur til af ástandi sem er í vissum skilningi óásættanlegt, þ.e. sú tegund löggjafar að við erum svolítið að elta aðstæðurnar uppi, þ.e. við horfum upp á stöðu sem við gerðum kannski ekki ráð fyrir, ákveðna árekstra, ef svo má að orði komast, milli aðila sem hafa hagsmuni af nýtingu á haf- og strandsvæðum og stjórnvalda sem hafa þá stöðu að gæta almannahagsmuna í hvívetna á hverjum tíma. Þá eru það bæði ríki og sveitarfélög og þá er það meira að segja þannig að afstaða þeirra aðila fer ekki endilega saman. Löggjafanum er því nokkur vandi á höndum að ná utan um stöðuna sem upp er komin og af þeim sökum er ferillinn langur og samráðið mikið.

Ég vil sérstaklega fagna því sem fram kemur í máli hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra í andsvörum. Hún telur að málið þurfi meðgöngutíma, þurfi langan tíma, bæði hér í þinginu og í samskiptum við hagsmunaaðila. Við sjáum hér, í ágætri greinargerð og texta með frumvarpinu, að samráðið hefur verið ítarlegt hingað til á vegum ráðuneytisins. Að hluta til má segja að samráðið og umfjöllun um grundvallarþætti sé að baki og við mættum þá vænta þess að frumvarpið væri orðið nægilega þroskað til þess að það ætti að hljóta farsælan framgang. Þó er það svo að við þurfum að átta okkur á því, og hér hefur aðeins verið vikið að því í andsvörum og ræðum, að ekki er víst að hagsmunir allra fari saman í þeim efnum.

Þegar ný skipulagslög voru samþykkt hér á Alþingi með öllum greiddum atkvæðum 2010 þá var það gríðarlega umfangsmikil löggjöf sem náði utan um endurskoðun á þeim málaflokki öllum, en þar er um að ræða mjög mikilvægan málaflokk sem lýtur að þeim ferlum sem varða ráðstöfun lands, skipulagsvald eða skipulagsskyldu sveitarfélaga eftir atvikum, aðkomu almennings við ákvarðanatöku o.s.frv. Fljótlega, og auðvitað má svo sem segja að það hafi legið fyrir þá þegar, lá fyrir að um var að ræða skort á yfirsýn yfir þá starfsemi sem ætti sér stað á haf- og strandsvæðum og kom fram í skýrslu nefndar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, eins og kemur fram frá 2011, um úttekt á gildandi lögum og reglum um framkvæmdir og athafnir með ströndum landsins og í efnahagslögsögunni.

Mig minnir nú, ég finn það ekki í textanum, að niðurstaðan hafi verið sú að um væri að ræða fjögur ráðuneyti og 11 stofnanir þegar allt var talið sem kæmu að þessum málum með einhverju móti og var þá ekki farið yfir stöðu sveitarfélaganna sérstaklega sem bættust þar við.

Eins og fram kemur í frumvarpinu erum við hér að tala um margs konar nýtingu, þ.e. starfsemi vegna orkuvinnslu, mannvirkjagerðar, eldis eða ræktunar nytjastofna, efnistöku, verndarsvæða, vatnsverndar, umferðar og samgangna, útivistar, ferðaþjónustu, fiskveiða og fleiri þátta. Þá þegar erum við komin með gríðarlega mikinn og fjölbreyttan hóp ýmiss konar hagsmunaaðila sem þegar hafa hagsmuni af ákveðinni umgengni og nýtingu við haf- og strandsvæði.

Því vil ég sem fyrrverandi umhverfis- og auðlindaráðherra brýna Alþingi í því efni að gefa sér það ráðrúm sem þarf til að ná farsælli lendingu í þessu mikilvæga máli, því að ég fagna því að það skuli vera komið fram. Ég ætla ekki að gagnrýna að það sé komið seint fram. Ég held að það sé í raun sama hvenær ársins mælt er fyrir svona máli af því að það þarf nokkurt tilhlaup til að gera svona mál að lögum; og ætti þá að gefast nægilegt ráðrúm til að koma málinu til umsagna og gera það þá vonandi enn betra í sumar. Ég vil brýna bæði ráðherrann og ekki síst nefndarformanninn, sem ég sé að situr í salnum, í því að leggja töluvert á sig til að þetta verði samstöðumál, einfaldlega vegna þess hverrar gerðar það er. Það var gert á sínum tíma við aðstæður þó nokkurrar sundrungar hér á Alþingi 2010 þegar við settum ný skipulagslög í samstöðu vegna þess að um er að ræða ríka almannahagsmuni og hagsmuni náttúru og umhverfis til langrar framtíðar.

Í markmiðsgrein laganna segir að það sé markmið laganna að nýting og vernd auðlinda haf- og strandsvæða verði í samræmi við skipulag sem hefur efnahagslegar, félagslegar og menningarlegar þarfir landsmanna, heilbrigði þeirra og öryggi að leiðarljósi. Einnig er vísað til vistkerfisnálgunar, heildarsýnar á málefni hafsins, að tryggja réttaröryggi í meðferð skipulagsmála og tryggja samráð og samvinnu við sveitarfélög, samráð við almenning og aðra hagsmunaaðila og að tryggja faglegan undirbúning framkvæmda á haf- og strandsvæðum.

Mig langar að nefna það sérstaklega í þessari stuttu ræðu hér við 1. umr. að nefndin hugi sérstaklega að aðkomu almennings á öllum stigum ákvarðanatöku. Árósasamningurinn er nokkuð sem okkur lánaðist að festa í lög á sínum tíma og snýst um aukna aðkomu og skýrari aðkomu almennings að ákvarðanatökuferlum og upplýsingum á öllum stigum. Til hvers er það? Það er til þess að koma í veg fyrir ágreining þegar framkvæmdaleyfi hefur verið gefið út, þ.e. það er ekki til þess eins, eins og sumir hafa látið í veðri vaka þegar til kastanna kemur, að opna kæruleiðir fyrir hagsmunasamtök eða umhverfisverndarsamtök eða því um líkt, sem er auðvitað afar mikilvægt, heldur fyrst og fremst að freista þess að koma í veg fyrir að slíkar aðstæður komi upp vegna þess að allir aðilar séu að hlusta eftir ólíkum sjónarmiðum allt ferlið frá upphafi til enda.

Ég vil því brýna nefndina til að skoða sérstaklega Árósasamninginn, aðkomu almennings á öllum stigum og möguleika til að koma athugasemdum sínum á framfæri.

Í frumvarpinu kemur fram ákveðin hugsun um að svæðisráð beri ábyrgð á gerð strandsvæðaskipulags og að ráðherra skipi allt að sjö manna svæðisráð til að annast gerð strandsvæðaskipulags á tilteknu svæði og endurskoðun þess. Þetta er gert með tiltölulega óvenjulegum hætti og með öðru sniði en gildir um skipulagsmál almennt. Þess vegna þarf mjög ríkan gagnkvæman skilning milli sveitarfélaga og ríkisins í þessum efnum. Þar eru auðvitað fyrir hendi samkvæmt lögum mjög tryggir og gagnsæir ferlar, þ.e. í skipulagsgerð sveitarfélaganna og samkvæmt lögunum frá 2010, um svæðisskipulag almennt og hvernig fer með samráð, auglýsingar, fresti o.s.frv. í þeim efnum.

Hér er gert ráð fyrir því að ráðherra sem fer með orkumál og ferðamál, ráðherra sem fer með sjávarútvegsmál og ráðherra sem fer með samgöngumál skuli hver hafa einn fulltrúa í svæðisráði. Aðliggjandi sveitarfélög hafi einn fulltrúa og Samband íslenskra sveitarfélaga einn fulltrúa, og svo er það auðvitað fulltrúi umhverfis- og auðlindaráðherra sem er formaður svæðisráðsins.

Ég geri ráð fyrir því, þegar þetta liggur fyrir, og jafnframt er farið yfir það hér í ágætum kafla um samráð, að Samband íslenskra sveitarfélaga og þau sveitarfélög sem mest mæðir á ef svo má að orði komast — þau sem eru fyrir vestan og austan eðli málsins samkvæmt — séu sátt við þá tillögu sem liggur fyrir. Þó komu fram, í ágætri ræðu hv. þm. Teits Björns Einarssonar, ýmsar vangaveltur sem er mikilvægt fyrir nefndina að skoða, sérstaklega í þessum efnum. Vestfirðingar hafa farið mjög fyrir þróunarvinnu í þessum efnum, enda er gert ráð fyrir því í bráðabirgðaákvæði að strax skuli hefja vinnu við gerð strandsvæðisskipulags fyrir Vestfirði í byrjun árs 2018. Þar erum við langt frá því að byrja á byrjunarreit, vegna þess að þar er mjög mikil vinna sem hefur þegar verið unnin og ekki síður gríðarlega mikil þekking í héraði á þeim álitamálum sem upp hafa komið og munu koma í þessum efnum, auk þess sem þau sveitarfélög sem þar eru hafa mikla reynslu af samstarfi og samráði um svæðisskipulag á svæðinu.

Í kafla sem fylgir frumvarpinu um samráð er það sérstaklega tekið fram að almennt hafi komið fram í umsögnum ánægja með að sett yrðu lög um skipulag á haf- og strandsvæðum, en athugasemdir hafi helst lotið að skörun við skipulagshlutverk sveitarfélaga, lögsögu þeirra og að skilgreina þyrfti nánar hugtakið strandsvæði og hafsvæði og afmarka frekar mörk strandsvæðisskipulags. Þetta er auðvitað gríðarlega aðkallandi viðfangsefni. Eitt er það að skilgreina þessi hugtök og draga línuna ef svo má að orði komast, en mikilvægast í mínum huga er þó að traust sé á milli þeirra aðila sem með málið fara; hvort sem það eru skipulagsyfirvöld á landsvísu eða sá vettvangur sem kynntur er til sögunnar í frumvarpinu, þ.e. svæðisráðið, eða þá sveitarfélögin sem slík. Flækjustigið er töluvert, það er það, það ræðst bara af viðfangsefninu sem hér er uppi. Það verður kannski ekkert hjá því komist að þetta sé töluvert flókið. Flækjurnar eru ærnar fyrir og í þessu frumvarpi er verið að freista þess að ná utan um þær með viðhlítandi hætti.

Ég vil fyrst og fremst, virðulegi forseti, í þessari umræðu fagna framkomu málsins. Það á rætur að rekja allt aftur á það kjörtímabil sem þingmaður VG sat í embætti umhverfis- og auðlindaráðherra og endurspeglar að þetta er ekki einnar nætur mál. Þetta er viðfangsefni sem tekur tíma. Ég vil ljúka máli mínu á því að árétta þá brýningu til hv. umhverfis- og samgöngunefndar að hún reyni að ná mjög vel utan um málið, bæði pólitískt, gagnvart sveitarfélögunum og öðrum þeim sem um málið véla. Ég held að það sé miklu frekar það en að sett verði undir allan leka í svona máli því að það mun ýmislegt koma upp, þetta verður alltaf flókið. Það er mikilvægast af öllu að það séu tryggir ferlar til að taka á álitamálum, miklu frekar en að þau séu öll tryggð í frumvarpi sem þessu. Það þarf að vera gagnkvæmur skilningur á því og traust á þeim ferlum sem verða til til að leiða álitamál til lykta af því að þau munu svo sannarlega koma upp í svo flóknu máli sem hér er til umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Með þessu frumvarpi um skipulagningu haf- og strandsvæða er stigið nýtt skref, eins og fram hefur komið í umræðunni í dag. Við erum að stíga mikilvægt skref sem við þurfum að vanda okkur við. Úrlausnarefnin eru flókin sem við stöndum frammi fyrir og mörgum spurningum er ósvarað þegar kemur að nýtingu þessarar auðlindar og skipulagi svæðanna.

Hér er lögð áhersla á fjölbreytta nýtingu sem byggist á heildarsýn, vistkerfanálgun, náttúruvernd og sjálfbærri þróun. Það er gott. Það er gott að þetta mál sé komið fram. Ég vil taka undir orð þeirra þingmanna sem hafa talað á undan mér að það er mjög mikilvægt að við náum hér sátt og vöndum okkur vel í allri þessari vinnu.

Það hafa komið fram sterk viðbrögð frá sveitarstjórnum og þá sérstaklega fyrir austan og fyrir vestan þar sem þau sveitarfélög eru sem þetta snertir helst. Fram hefur komið í máli þeirra fulltrúa að tillögur í þessum drögum gangi gegn þeirri meginreglu að efla skuli staðbundið vald og ákvarðanatöku með tilliti til almannahagsmuna og skynsamlegrar meðferðar opinberra fjármuna. Þróunin hefur verið sú undanfarið að æ fleiri verkefni hafa verið færð til sveitarfélaga frá ríki. Þess vegna koma þessi viðbrögð frá fulltrúum sveitarfélaganna og það er kannski ekki skrýtið. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að við leiðum þetta mál áfram í sátt og vöndum okkur vel í allri þeirri mikilvægu vinnu sem fram undan er.

Það var nú sá punktur sem ég ætlaði að koma með og brýni nefndina og þá sem koma að þessari vinnu að heyra vel í öllum aðilum og ræða málin og leiða málið til lykta í eins mikilli sátt og hægt er.