Innrásin í Írak og forsendur fyrir stuðningi íslenskra stjórnvalda, frh. fyrri umræðu.
Herra forseti. Við tökum nú hér til við umræðu sem frestað var fyrir allnokkru síðan. Umræðan er um tillögu okkar formanna stjórnarandstöðuflokkanna þriggja til þingsályktunar um innrásina í Írak.
Tillagan er í reynd þríþætt, herra forseti. Í fyrsta lagi er lagt til af okkar hálfu að Alþingi lýsi því yfir að Íslendingar afturkalli með táknrænum en formlegum hætti stuðning sinn við innrásina í Írak og þeir séu þar með ekki lengur í hópi hinna svonefndu „viljugu“ þjóða. Það þýðir ekki, herra forseti, að Íslendingar eigi ekki að taka þátt í þeirri uppbyggingu sem alþjóðasamfélagið hefur ákveðið að ráðast í í Írak eftir þau skelfilegu átök sem segja má að hafi lagt margar af helstu borgum þjóðarinnar í rúst og skilið eftir ótrúlegar hörmungar.
Ég tel líka rétt að það komi fram að af hálfu Samfylkingarinnar er það alveg ljóst að sökum þeirrar siðferðilegu ábyrgðar sem segja má að Íslendingar beri sökum stuðnings við innrásina beri okkur að taka betur á en við höfðum áður afráðið og leggja meira til uppbyggingarinnar en áður var búið að ákveða.
Í öðru lagi er í tillögunni lagt til að Alþingi taki undir það álit framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna að innrásin hafi verið ólögmæt.
Í þriðja lagi er lagt til að Alþingi samþykki að skipa nefnd sjö þingmanna sem hafi það með höndum að rannsaka aðdraganda og ástæður þess að ríkisstjórn Íslands ákvað að lýsa yfir stuðningi við innrás Bandaríkjanna og Bretlands í Írak 20. mars árið 2003 án nokkurs samráðs við Alþingi. Við sem flytjum þessa tillögu látum það koma fram í tillögugreininni sjálfri að við teljum að það sé nauðsynlegt að nefndin fái í þessu skyni í hendur öll gögn stjórnvalda, þar með taldar fundargerðir, minnisblöð og greinargerðir sem geta varpað ljósi á þetta ferli.
Herra forseti. Fátt hefur sært íslensku þjóðina jafnmikið og þessi stuðningur íslenskra stjórnvalda við innrásina. Þau sárindi stafa ekki síst af því að stuðningurinn var settur fram án nokkurrar undangenginnar umræðu. Það var hvergi farið að þeim lögum sem þó mæla skýrt fyrir um að haft sé samráð við utanríkismálanefnd um allar meiri háttar ákvarðanir á sviði utanríkismála. Það er ekki hægt að segja að þessi gjörningur, stuðningur stjórnvalda við innrásina, falli undir nokkuð annað en það sem hægt er að skilgreina sem meiri háttar ákvörðun á sviði utanríkismála og það hlýtur að þurfa að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvernig stendur á því að ráðist var í að lýsa yfir þessum stuðningi án þess að haft væri lögskipað samráð við utanríkismálanefnd þingsins?
Sömuleiðis verður hæstv. utanríkisráðherra líka að svara því: Hvar var þessi ákvörðun tekin og hverjir tóku hana? Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra alveg sérstaklega að því hvort það sé rétt að formleg ákvörðun hafi aldrei verið tekin um málið innan ríkisstjórnarinnar. Sömuleiðis vil ég spyrja hann og þá sem taka hér til máls af hálfu Sjálfstæðisflokksins hvort það sé líka rétt að þessi ákvörðun hafi aldrei verið rædd áður en hún var tekin innan þingflokka stjórnarinnar. Ef svo er, herra forseti, hlýtur maður óhjákvæmilega að velta því fyrir sér hvort hér sé ekki um ólögmæta ákvörðun að ræða. Í öllu falli er alveg ljóst að hæstv. núverandi forsætisráðherra skipti mjög fyrirvaralítið og skyndilega um skoðun á þessu máli.
Eins og við munum voru þær forsendur sem lágu innrásinni til grundvallar af hálfu Bretlands og Bandaríkjamanna fyrst og fremst tvenns konar. Í fyrsta lagi að það þyrfti að ráðast inn í Írak til þess að uppræta þar gereyðingarvopn sem forsvarsmenn þessara tveggja þjóða og margir fleiri þjóðarleiðtogar, þar á meðal hinir íslensku, töldu að heimsbyggðinni stafaði hætta af. Í öðru lagi þyrfti sömuleiðis að uppræta víghreiður hermdarverkasamtaka eins og al Kaída sem haldið var fram að væri að finna í Írak.
Herra forseti. Það hefur síðan komið í ljós að þetta var rangt. Hvorki tangur né tetur hefur fundist af þessum gereyðingarvopnum og það er ekkert sem bendir til að nokkur gereyðingarvopn hafi verið í landinu nema þau sem á sínum tíma voru búin til með stuðningi Breta og með leyfi Vesturveldanna frá þeim tíma þegar Saddam Hussein var talinn vinur þeirra, þegar hann var sérstakur vinur Bandaríkjamanna sem litu á hann sem fulltrúa sinn í þessum hluta heims.
Sömuleiðis verður það líka að segjast að það er ekkert sem bendir til þess að fyrir innrásina hafi Írak verið sérstakt víghreiður al Kaída hermdarverkasamtakanna. Hins vegar má segja að eftir að átökin hófust með þeim skelfilegu afleiðingum sem við sjáum í Írak hefur landið að sjálfsögðu orðið miðstöð fyrir hvers konar skæruliða sem þangað hafa streymt til að taka þátt í þessum átökum.
Ég vil hins vegar spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem var utanríkisráðherra á þessum tíma: Með hvaða hætti sinnti hann þeirri rannsóknarskyldu sem verður að álíta að sé sjálfsögð gagnvart þeim gögnum sem hann hlýtur að hafa byggt sína ákvörðun á ásamt þeim manni sem nú gegnir embætti hæstv. utanríkisráðherra?
Það liggur fyrir að hæstv. forsætisráðherra lýsti eftirfarandi yfir í fjölmiðlum 17. september, tveimur dögum eftir að hann tók við núverandi stöðu sinni, með leyfi forseta:
„En það er ljóst að það er margt í þessu máli sem menn hefðu viljað sjá öðruvísi og ýmsar upplýsingar sem bæði ég og aðrir fengu á sínum tíma sem stóðust ekki.“
Herra forseti. Það verður að koma fram hvaða upplýsingar þetta voru, hverjir létu þær af hendi og hvernig hæstv. utanríkisráðherra reyndi að grafast fyrir um sannleiksgildi og áreiðanleika þeirra upplýsinga. Það er til að mynda sjálfsögð krafa gagnvart hæstv. utanríkisráðherra, miðað við þá stöðu sem þá var uppi hér innan lands, að hann hefði reynt að grafast fyrir um það innan þeirra marka sem honum voru möguleg hvað var að baki þeim upplýsingum sem hann fékk. Ég geri ráð fyrir að þær upplýsingar sem hann hafi m.a. fengið í sínar hendur hafi verið staðhæfingar forustumanna þessara tveggja innrásarþjóða um t.d. gereyðingarvopnin. En hæstv. forsætisráðherra hafði ítrekað og mörgum sinnum lýst því yfir í fjölmiðlum og hér á þingi að það ætti að gefa vopnaeftirliti Sameinuðu þjóðanna meiri tíma til þess að grafast fyrir um áreiðanleika slíkra fullyrðinga. Og það verður að koma fram í þessari umræðu að á þeim tíma, um þær mundir sem þessir tveir forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar tóku ákvörðun sína, komu fram fullyrðingar frá vopnaeftirliti Sameinuðu þjóðanna, frá Hans Blix, um að þeir drægju í efa að slík vopn væri þar að finna.
Ég tel þess vegna að það hefði verið eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra hefði sinnt rannsóknarskyldu sinni með því að hafa samband við yfirmann vopnaeftirlitsins og ganga úr skugga um afstöðu hans til þess. Ég spyr hæstv. ráðherra að lokum: Hvað olli sinnaskiptum hans gagnvart þessu atriði?
Herra forseti. Enn á ný kemur þetta mál til umræðu hér og ekki í fyrsta skipti og mér finnst miður til þess að vita að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hugsa aðallega um fortíðina í þessu máli. Þeir virðast eiga afskaplega erfitt með að horfa til framtíðar og horfa til þess hvað nú er að gerast í Írak og hvernig við getum best stutt við bakið á því fólki sem þar er að berjast fyrir lýðræði og framtíð sinni.
Í þessari umræðu hafa menn fyrst og fremst viljað ræða um aðdraganda þess að Ísland lýsti yfir pólitískum stuðningi við það að koma Saddam Hussein frá völdum og menn hafa talað hér oft og tíðum með þeim hætti að þetta hafi lítið sem ekkert verið rætt á Alþingi. Ég vil minna á að síðast var málið rætt á hv. Alþingi þann 12. mars og ef ég man rétt var fundum Alþingis frestað vegna alþingiskosninga eða slitið þann 14. mars. Það vill svo til að þá var tekin sú ákvörðun í hv. utanríkismálanefnd að tillaga til þingsályktunar frá þingmönnum Vinstri grænna ,,um að ríkisstjórnin beiti sér gegn áformum um innrás í Írak og að Ísland standi utan við hvers kyns hernaðaraðgerðir gegn Írak“ var felld í utanríkismálanefnd eða hún kom ekki til afgreiðslu þingsins, en umræður um málið voru á Alþingi þann sama dag og vil ég vitna í það sem ég sagði m.a. þá sem þáverandi utanríkisráðherra, með leyfi forseta:
„Nú liggur fyrir að meiri hluti þingsins útilokar það ekki að valdi verði beitt í þessum málum. … En það liggur alveg ljóst fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar að það er ekki hægt að ná friði og friðsamlegri lausn varðandi Írak nema að baki liggi alvarleg hótun. Það er í þessu andrúmslofti sem reyna verður að ná friðsamlegri lausn í þessu máli.“
Þetta tókst því miður ekki og það tókst ekki að ná niðurstöðu í öryggisráðinu, fyrst og fremst vegna þess að Frakkland sagði sem svo að þeir mundu beita neitunarvaldi í öllum málum sem þetta varðaði og voru ekki tilbúnir til neins konar málamiðlunar í málinu. Þetta var staða málsins.
Nú liggur ljóst fyrir að í þessari stöðu höfðu bandarísk stjórnvöld samband við Ísland og margar aðrar þjóðir. Við ákváðum að lýsa yfir pólitískum stuðningi í þessu máli sem ég ætla að koma að síðar.
Að morgni þriðjudagsins 18. mars var ríkisstjórnarfundur og þetta mál var fyrsta mál á dagskrá og var rætt á þeim fundi. Sá fundur var undir stjórn minni vegna veikinda þáverandi forsætisráðherra. Þessi fundur varð til þess að ákveðið var að styðja nauðsynlegar aðgerðir undir forustu Bandaríkjanna og Bretlands um að afvopna Saddam Hussein og sendiherra Bandaríkjanna var þá þegar tilkynnt um það.
Það var alveg ljóst að öryggisráð Sameinuðu þjóðanna samþykkti ekki aðra ályktun um Íraksmálið. Ég hafði marglýst því yfir að ég vildi sjá að önnur ályktun yrði samþykkt en það tókst því miður ekki.
Í hverju fólst svo stuðningur okkar? Hann fólst fyrst og fremst í því að við styddum það pólitískt að Saddam Hussein væri komið frá. Við studdum það jafnframt að Keflavíkurflugvöllur gæti verið til afnota í þessu sambandi og í þriðja lagi studdum við það að við værum tilbúnir að standa fyrir stuðningi við uppbyggingu í Írak.
Hverjir fleiri studdu þessa hluti, að sumu leyti með sambærilegum hætti en margir ákváðu að senda lið og búnað til þess að aðstoða í þessu máli? Það voru 18 af 26 þjóðum Atlantshafsbandalagsins.
Íslendingar hafa skipað sér nánast alveg frá upphafi Atlantshafsbandalagsins í hóp þeirra þjóða sem eru oft kölluð Atlantshafsríki. Það eru ríki eins og Danmörk, Holland, Spánn, Portúgal og Noregur. Þessi ríki studdu öll þessa tilhögun nema Noregur sem var tvístígandi í málinu. Hins vegar lögðu Norðmenn fram stuðning með margvíslegum hætti og nú hefur Noregur ákveðið að vera í hópi þeirra þjóða sem stendur að þjálfun öryggissveita í Írak.
Með sambærilegum hætti studdum við aðgerðir í Bosníu, í Kosovo, í Rúanda, en í þeim tilvikum tókst ekki að fá niðurstöðu í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og sama má segja um Afganistan. Það hefði að mínu mati verið meiri háttar breyting á utanríkispólitískri stefnu Íslands ef við hefðum ekki staðið með þessum þjóðum. Við höfum gert það í gegnum tíðina og þar hafa hinir svokölluðu lýðræðisflokkar á Alþingi staðið í stafni hvort sem utanríkisráðherrar hafa komið frá Alþýðuflokki, sem var forveri Samfylkingarinnar, frá Sjálfstæðisflokki eða Framsóknarflokki. En nú virðist að Samfylkingin hafi ákveðið að yfirgefa þá samstöðu.
Þessi fortíð er margrædd og aðalatriðið er nú: Hvað vilja menn gera? Hv. þm. Össur Skarphéðinsson upplýsti það í fyrsta skipti í þessari umræðu svo ég muni eftir að Samfylkingin styðji það sem nú er að gerast í Írak. Ég vil biðja hann um að leiðrétta mig ef það er ekki rétt. Ég heyrði ekki betur en að hann styðji ályktun 1546, en á grundvelli hennar er nú unnið í Írak, ályktun sem gefur fjölþjóðahernum umboð til að starfa þar, ályktun sem gefur bráðabirgðastjórn Íraks fullt umboð til að vinna að uppbyggingu og sjálfstæði í landinu og ályktun sem gerir ráð fyrir því að kosningar fari fram í landinu helst fyrir árslok en í síðasta lagi í janúar næstkomandi.
Það er mjög mikilvægt að þetta sé alveg ljóst af hálfu Samfylkingarinnar. Nýlega var atkvæðagreiðsla í danska þinginu þar sem voru greidd atkvæði um það hvort danskir hermenn ættu að vera áfram í Írak. Mikill meiri hluti danska þingsins samþykkti það, þar á meðal stjórnarandstaðan, jafnaðarmenn í Danmörku og róttæki vinstri flokkurinn.
Hins vegar er oft látið í það skína að vegna þess að menn styðji ályktun 1546 beri menn jafnframt ábyrgð á því sem er að gerast í Írak þessa dagana, beri ábyrgð á þeim hræðilegu atburðum sem þar eiga sér stað. Við erum að sjálfsögðu enginn beinn þátttakandi í málinu. Við höfum hins vegar lofað því að standa að uppbyggingu, (Gripið fram í.) höfum þegar varið um 200 millj. kr. af 300 millj. til þessa verks og hvert hafa þeir peningar farið? Þeir hafa farið í gegnum Rauða krossinn, þeir hafa farið í gegnum Hjálparstarf kirkjunnar, þeir hafa farið í gegnum Barnaheill og þeir hafa farið í gegnum stofnanir Sameinuðu þjóðanna.
Ég fæ ekki betur séð en að ef tillagan væri samþykkt væri verið að ákveða að hætta þessu. Samfylkingin talar oft um að taka eigi Ísland af einhverjum lista, sem er svo kallaður. Aðalatriðið er sá stuðningur sem við höfum lofað. Innrásinni er lokið, fluginu um Keflavíkurflugvöll er lokið, og ég spyr: Hefði Samfylkingin neitað því ef hún hefði verið í ríkisstjórn? Það hefði verið í fyrsta skipti í utanríkispólitískri sögu Íslands sem slíku hefði verið neitað af hinum svokölluðu lýðræðisflokkum á Íslandi. Eða á að skilja það svo að Samfylkingin hafi algjörlega breytt um stefnu í málinu? Hvert á að beina því? Á að beina því til Sameinuðu þjóðanna eða á að beina því til Bandaríkjastjórnar? Þetta er náttúrlega hreinn skrípaleikur og hefur verið frá upphafi af hálfu stjórnarandstöðunnar. (Gripið fram í: … skrípaleik.)
Auðvitað er þetta mál erfitt pólitískt mál vegna þess að allir vilja leysa mál með friði. (ÖJ: Það er ekki rétt.) En það hefur ekki alltaf tekist. Það tókst ekki í Bosníu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sem hér kallar fram í var á móti því að fara í aðgerðir þar. Það tókst ekki í Kosovo. Hann hefur líka verið á móti því. Það tókst ekki í Rúanda og það tókst ekki í Afganistan. Það tókst heldur ekki í seinni heimsstyrjöldinni og það tókst því miður ekki í Írak.
Nú er þessi hrjáða þjóð að berjast fyrir tilveru sinni í baráttu við hryðjuverkamenn, berjast fyrir því að koma þar upp lýðræði með sama hætti og þjóðin í Afganistan er að berjast fyrir því líka — með okkar stuðningi. Ég man vel að hv. þingmenn Vinstri grænna voru algjörlega á móti aðgerðum í Afganistan og mátti skilja á þeim að þeir vildu að talibanar væru þar áfram. (Gripið fram í: Útúrsnúningur.) Ég man vel að hv. þingmenn Vinstri grænna voru líka á móti viðskiptaþvingunum Sameinuðu þjóðanna í Írak (Gripið fram í.) og það mátti ekki beita þeim.
Þetta er eins og oft áður að hv. þingmenn vilja ekki axla ábyrgð í alvarlegum málum, vilja ekki horfast í augu við veruleikann. Það var hins vegar skylda ríkisstjórnar Íslands í þessu máli sem öðrum og við öxluðum þá ábyrgð eins og okkur bar skylda til og fylgir því að gegna því embætti sem við gegnum í ríkisstjórn.
„Ja, miklir menn erum við, Hrólfur minn“, var einhvern tíma sagt. Það er von að hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson sé stoltur af því að hafa dregið nafn Íslands og orðstír á alþjóðavettvangi í hvert stríðið á fætur öðru með þeim hörmulegu afleiðingum sem það hefur haft.
Hvað alvarlegast í máli forsætisráðherra áðan tel ég vera að hann notar sem afsökun fyrir viðsnúningi sínum í málinu og að hverfa frá yfirlýstri stefnu sinni og íslensku ríkisstjórnarinnar í janúar, febrúar og allt fram til 17. mars 2003, sem var að gefa vopnaeftirlitinu meiri tíma og að það þyrfti nýja ályktun í öryggisráðinu. Forsætisráðherrann notar nú sem afsökun fyrir þessum viðsnúningi að öryggisráðið hafi ekki náð saman um nýja ályktun, með öðrum orðum samþykkir hann að ganga fram hjá því. Þetta er forsætisráðherrann sem ætlar að standa að undirbúningi fyrir framboð Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna næstu árin, forsætisráðherra sem notar sem réttlætingu fyrir sinnaskiptum sínum það að ganga fram hjá stjórnkerfi Sameinuðu þjóðanna og niðurlægja Sameinuðu þjóðirnar og grafa undan þeim.
Reyndar er ákaflega erfitt að átta sig á málflutningi hæstv. ráðherra hvað varðar aðdraganda þessara atburða. Hér talar hann um ríkisstjórnarfund 18. mars en í Kastljóssþætti fyrir skemmstu sagði hæstv. forsætisráðherra að engin ríkisstjórnarsamþykkt hefði verið gerð. Hvað er hið rétta? Ég held að utanríkismálanefnd verði að fá fundargerðir þessa stjórnarfunda.
Varðandi Noreg vil ég mótmæla því að Norðmenn hafi verið eitthvað tvístígandi í málinu. Á fundi Norðurlandaráðs á dögunum bar þetta mál á góma og Kjell Magne Bondevik, forsætisráðherra Noregs, kom sérstaklega til mín og sagði við mig að Noregur hefði þrátt fyrir mikinn þrýsting frá Bandaríkjamönnum og fleiri NATO-þjóðum staðið það af sér og hann hefði aldrei lýst yfir stuðningi við þessar aðgerðir. Svíþjóð gerði það ekki heldur, Finnland ekki heldur, Þýskaland ekki heldur og Frakkland ekki heldur, þannig að þegar hæstv. ráðherra kemur með bandamannarökin má snúa þeim við og spyrja: Af hverju völdum við ekki að fylgja þeim meiri hluta Norðurlandanna sem ekki studdi þetta ólögmæta árásarstríð.
Herra forseti. Því miður er saga Íraks eða þess landsvæðis sem forðum var kallað „landið milli fljótanna“ dapurleg hina síðari áratugi. Bretar bera höfuðábyrgð á því að landið varð til innan nokkurn veginn núverandi landamæra og landið hefur síðan bæði goldið og notið þess að eiga aðrar mestu olíulindir í heimi. Eftir að stjórn heittrúarklerka náði völdum í Íran naut Saddam Hussein, sem af mikilli grimmd hafði sölsað undir sig og Baath-flokk sinn öll völd í Írak, sérstakrar velvildar Vesturlanda, einkum Bandaríkjamanna og Breta. Þeir studdu hann með ráðum og dáð og lögðu honum til fjármuni og vopn í hinu grimmilega stríði milli Írans og Íraks þar sem báðir aðilar gerðu sig seka um alvarlega stríðsglæpi og notuðu þar á meðal efnavopn. Á þeim tíma fór lítið fyrir gagnrýni á framferði Saddams Husseins í Bandaríkjunum og á Bretlandi.
Það var svo aftur eftir innrás Íraka í Kúveit, sem sumir telja reyndar að þeir hafi ráðist í í þeirri trú að Bandaríkjamenn mundu láta það afskiptalaust, sem þeir sneru við blaðinu og Flóabardagi skall á og meira en áratugar langt viðskiptabann sem hæstv. forsætisráðherra minnti réttilega á að við reyndum ítrekað að fá Ísland til að falla frá stuðningi við eða beita sér gegn, viðskiptabann sem kostaði 1–1,5 millj. mannslífa, þar af yfir 500 þús. börn að mati viðurkenndra alþjóðastofnana, viðskiptabann sem var svo grimmilegt í mannúðlegu tilliti að allir helstu yfirmenn mannúðar- og líknarmála á vettvangi af hálfu Sameinuðu þjóðanna sögðu af sér embætti. Yfirmenn með áratuga starfsreynslu þoldu ekki að horfa upp á hörmungarnar sem viðskiptabannið hafði og þær miklu mannfórnir sem það tók og að það hjálpaði Saddam Hussein til að halda völdum. Það er sagan á bak við viðskiptabannið og við skulum rifja hana upp við betra tækifæri, hæstv. forsætisráðherra, þegar ég hef meiri ræðutíma. Ég held að ég kunni þá hluti þokkalega og er ófeiminn til þeirrar umræðu. Það er einhver ljótasti bletturinn á grimmilegri utanríkispólitík Bandaríkjanna á einmitt seinni áratugum, sá ískyggilegi tvískinnungur sem sýndur var m.a. þarna.
Innrás Bandaríkjamanna og Breta í Írak 20. mars 2003 var ólögmætt árásarstríð á upplognum forsendum, það liggur nú fyrir. Engin gereyðingarvopn reyndust í Írak. Engin tengsl hafa fundist milli Íraksstjórnar og al Kaída. Sögur af því að Írakar hafi reynt að kaupa auðgað úran í Afríku reyndust upplognar, röng gögn voru reidd fram í sjálfu öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Sá ágæti maður Colin Powell, nokkurn veginn eini maðurinn sem mark hefur verið á takandi í bandarísku ríkisstjórninni, fer því miður frá embætti með þann blett á bakinu.
Í ljós hefur komið að vopnaeftirlit Sameinuðu þjóðanna skilaði miklum árangri, náði tilgangi sínum, og það var réttmæt beiðni Hans Blix og El Baradei um að fá meiri tíma til að ljúka störfum. Þeir fóru fram á það en því miður féll Ísland frá stuðningi við það þegar Halldór Ásgrímsson sneri við blaðinu eða Davíð Oddsson skipaði honum að gera það og við studdum alveg gagnstæða niðurstöðu.
Það sem tillaga okkar í stjórnarandstöðunni snýst um er aðdragandi þess dæmalausa atburðar að vestur í Washington birtist nafn Íslands á lista yfir hinar vígfúsu eða viljugu þjóðir. Þannig frétta menn af því heima á Íslandi að aðdragandi þessa dæmalausa, ólýðræðislega og ólögmæta atburðar verði upplýstur. Hann var ólögmætur vegna þess að lögboðinni samráðsskyldu við utanríkismálanefnd Alþingis var ekki sinnt. Það er borðleggjandi og við skulum létta trúnaði af fundargerðum utanríkismálanefndar og leggja þau spil á borðið um leið og við fáum tæmandi lista yfir símtöl, samtöl, fundi og orðsendingar sem fóru úr íslenska stjórnarráðinu til Bandaríkjanna eða annarra aðila dagana 17.–20. mars 2003.
Það er auðvitað með öllu ólíðandi að hæstv. ráðherrar, Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson, skuli í fullkominni óþökk þjóðarinnar og án þess að virða lögbundnar leikreglur fara þannig með nafn og orðstír Íslands sem hér hefur verið gert og það er sár á þjóðinni. Menn taka þetta inn á sig. Það er veruleikinn og það eru ekki gamanmál þegar mönnum líður allt í einu illa yfir því hvernig farið hefur verið með nafn og orðstír þjóðar þeirra í heimi annarra þjóða. Þegar íslenskir ríkisborgarar sem sinna hjálparstarfi í þessum heimshluta þurfa að fara í felur með það að þeir séu Íslendingar er ástæða til að hugsa sinn gang en það hafa íslenskir ríkisborgarar sem þarna hafa verið við störf upplýst.
Það er algerlega nauðsynlegt að koma Bandaríkjamönnum og Bretum, innrásarherjunum, út úr Írak og að þar taki við friðargæslulið í nafni Sameinuðu þjóðanna, Arababandalagsins eða annarra slíkra aðila. Þá fyrst verður hægt að hefja þar uppbyggingarstarf sem Ísland (Forseti hringir.) á að sjálfsögðu að taka fullan og myndugan þátt í. En það (Forseti hringir.) er ekki hægt á meðan styrjaldaraðilarnir leika þar enn lausum hala.
Hæstv. forseti. Því miður er staða okkar Íslendinga enn þá sú að við höfum ekki verið tekin af lista hinna viljugu og staðföstu. Við erum sem sagt aðilar að ólögmætri innrás og stríðsrekstri sem enn er haldið úti gagnvart íröksku þjóðinni. Við lifum með þeirri hrikalegu staðreynd að 100 þús. Írakar eru þegar fallnir í styrjöldinni og að ekki sér fyrir endann á ógnaröld og manndrápum, því miður. Íslendingar settu það sem skilyrði þegar þeir gengu í NATO að Ísland mundi aldrei taka beinan þátt í hernaðaraðgerðum, aldrei fara með ófriði á hendur öðrum þjóðum. Tvígengið í ríkisstjórninni þverbraut þetta skilyrði og grundvallaratriði í utanríkisstefnu Íslands með því að skipa Íslandi í bandalag hinna staðföstu þjóða sem stóðu að árásinni á Írak.
Forsætisráðherra og utanríkisráðherra tóku þessa afdrifaríku ákvörðun án minnsta samráðs við löggjafarþingið. Það staðfesti hæstv. forsætisráðherra nýlega í Kastljóssþætti þar sem hann sagði orðrétt, með leyfi forseta:
„Það var engin formleg samþykkt gerð um það í ríkisstjórninni“ er hann var spurður sérstaklega um hvernig staðið hefði verið að þeirri ákvörðun.
Því miður ríkir enn þá óöld í Írak og herir hinna staðföstu þjóða fara fram með þeim hætti sem engin þjóð vill kannast við að bera ábyrgð á. Þar eru framin ódæðisverk nánast daglega en forustumenn ríkisstjórnarinnar þverskallast enn við og neita að endurskoða afstöðu sína. Við þingmenn höfum hvað eftir annað bent á virðingarleysi æðstu embættismanna þjóðarinnar, forsætis- og utanríkisráðherra, gagnvart þinginu í þessu máli. Aldrei hefur lýðræðið verið sniðgengið með þeim hætti sem gert var með þátttöku okkar í innrásinni í Írak og það mál eiga stjórnarherrarnir óuppgert við þing og þjóð.
Hæstv. forseti. Við erum nú á síðasta degi fyrir jólaleyfi að ræða tillögu til þingsályktunar um að upplýst verði um forsendur fyrir stuðningi íslenskra stjórnvalda við innrásina í Írak. Tillagan er flutt sameiginlega af okkur forustumönnum stjórnarandstöðunnar. Við förum þess á leit að Alþingi skipi nefnd sjö þingmanna til að rannsaka aðdraganda og ástæður þess að ríkisstjórnin lýsi yfir stuðningi við innrás Bandaríkjanna og Bretlands í Írak 20. mars 2003 án nokkurs samráðs við Alþingi, eins og áður hefur komið fram.
Til þess að vinna nefndarinnar verði markviss verður hún að fá aðgang að öll gögnum stjórnvalda, þar með töldum fundargerðum, minnisblöðum og greinargerðum sem varpað gætu ljósi á ferli og ákvarðanatöku málsins.
Forustumenn ríkisstjórnarinnar mega lýðræðisins vegna aldrei komast upp með það að þessi málsmeðferð verði ekki rannsökuð eins og frekast er unnt. Með öðrum þjóðum fer nú víða fram mikil umræða um forsendur og aðdraganda þessarar innrásar enda hefur Kofi Annan lýst því yfir að innrásin væri ekki í samræmi við samþykktir Sameinuðu þjóðanna. Í flokki forsætisráðherra liggja nú þegar fyrir yfirlýsingar tveggja þingmanna sem báðir hafa gegnt formennsku í þingflokki framsóknarmanna. Fyrrverandi og núverandi þingflokksformaður hafa báðir staðfest að engin ákvörðun að innrásinni hafi verið tekin til umræðu og samþykkt í þingflokki forsætisráðherra. Allt bendir til að ákvarðanatökunni hafi verið stýrt af fyrrverandi forsætisráðherra og að Halldór Ásgrímsson hafi samþykkt málið án samráðs og samþykktar í þingflokki sínum.
Engum kemur á óvart lengur þó að ákvarðanir í Sjálfstæðisflokki séu teknar einhliða af formanni flokksins. Langt virðist í að hilli undir nokkra lýðræðisþróun í Írak eins og málin hafa þróast þar með endalausum bardögum sem leiða til hörmunga og dauðsfalla íbúa landsins þar sem hver borgin á eftir annarri er lögð í rúst og börn og óbreyttir borgarar eru fórnarlömbin eins og sjá má í fréttum nánast daglega, því miður. Það er í raun og veru sorglegt að við skulum eiga aðild að þessum hörmungum sem nú ganga yfir íröksku þjóðina.
Flutningsmenn þessarar tillögu telja nauðsynlegt að upplýst verði
a. hvort sérstök beiðni hafi borist um þennan stuðning, hver beiðandinn hafi þá verið og að hverjum beiðnin beindist í íslenska stjórnkerfinu;
b. hvaða upplýsingar bárust ríkisstjórninni um forsendur innrásarinnar og hvaðan;
c. hvaða mat var lagt á þær upplýsingar af hálfu sérfræðinga á vegum ríkisstjórnarinnar og hverjir önnuðust það mat;
d. hvernig ákvörðunin var tekin innan ríkisstjórnarinnar og stuðningsflokka hennar;
e. hvers vegna ákveðið var að hafa ekki samráð við Alþingi samkvæmt landslögum, 24. gr. þingskapalaga, og hvaða ráðherra bar ábyrgð á því að það var ekki gert;
f. hvenær var horfið frá þeirri stefnu að gefa bæri vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna meiri tíma til að ljúka störfum og að hernaðaraðgerðir gegn Írak kölluðu á nýja ályktun öryggisráðsins;
g. hvernig ákvörðun ríkisstjórnarinnar var komið á framfæri við umheiminn, hverjum voru send boð um þessa ákvörðun og með hvaða hætti;
h. af hverju sagt var frá ákvörðuninni í Washington en hún ekki kynnt íslensku þjóðinni með fréttatilkynningu, á blaðamannafundi eða eftir öðrum viðurkenndum samskiptaleiðum stjórnvalda og almennings.
Mikilvægt er að mál þetta verði útkljáð sem fyrst svo að Alþingi geti rætt niðurstöður rannsóknarinnar og ákveðið næstu skref sem m.a. kynnu að felast í að kalla þá til ábyrgðar sem teldust hafa vanrækt skyldur sínar í embætti. Því telja flutningsmenn hæfilegt að nefndin ljúki störfum eigi síðar en í byrjun maí árið 2005.
Vonandi ber Alþingi gæfu til þess að samþykkja þessa tillögu svo að ferli málsins og ákvarðanataka stjórnvalda sem ég tel að tekin hafi verið af tveim mönnum, forsætis- og utanríkisráðherra, verði þjóðinni ljós.
Við í Frjálslynda flokknum erum hlynnt því að starfa að uppbyggingar- og friðarstarfi með það að markmiði að koma að störfum og aðstoð til eflingar friði í heiminum. Undan því munum við ekki víkjast.
Hæstv. forseti. Þessum furðulegu umræðum um málefni Íraks er nú haldið áfram á Alþingi hér í kvöld. Ég vonast til þess að með þessum umræðum núna verði bundinn endir á endalausar umræður um fortíðina.
Í tillögunni sem hér er til umræðu fara flutningsmenn fram á að Ísland dragi til baka stuðning sinn við innrásina á Írak og taki sig af lista viljugra þjóða, eins og þeir nefna svo. Þá fara þeir fram á rannsókn á ástæðum þess að íslensk stjórnvöld lýstu yfir stuðningi við aðgerðirnar.
Ég vil minna hv. þingmenn á þá ræðu er ég flutti hér á Alþingi þann 16. nóvember sl. og minna á það að utanríkismálanefnd hefur þegar tekið þetta mál fyrir, Íraksmálið, að beiðni hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þannig að málið er þegar til meðferðar í nefndinni. Það hefur verið lagt í töluverða vinnu við að útvega gögn og upplýsingar sem beðið hefur verið um. Þá hafa gestir verið kvaddir fyrir nefndina til að ræða málið. Athugun nefndarinnar er ekki lokið enn þá og því erfitt að ræða einstök efnisatriði Íraksmálsins hérna. En nefndin mun fá þessa tillögu til meðferðar eftir þessa umræðu og væntanlega verða þessi mál skoðuð í samhengi.
Hæstv. forseti. Uppbygging lýðræðis og breyting á stjórnarháttum í Írak er nauðsynleg til að tryggja framtíð írakskra borgara í samfélagi þjóðanna. Endurreisnarstarfið í Írak byggir á ályktun öryggisráðsins, því verður að halda áfram og er langt frá því lokið.
Um ástæður þess að bandamenn ákváðu að ráðast inn í Írak þarf ekki að fjölyrða hér. Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hafði gefið Írak tækifæri til að sýna fram á að öllum gereyðingarvopnum hefði verið eytt en Írak virti það að vettugi. Ályktanir Sameinuðu þjóðanna um afvopnun Íraks voru í fullu gildi fyrir innrásina og það mátti öllum vera ljóst að aðgerðum var hótað ef ekki yrði orðið við þeim ályktunum. En Saddam Hussein þráaðist við í áraraðir og varð ekki við ályktunum öryggisráðsins varðandi gereyðingarvopn. Mótstaða hans varð til þess að mjög erfitt var að treysta nokkrum upplýsingum sem frá írökskum stjórnvöldum komu.
Á þessum tíma var einnig ljóst að samstaða mundi ekki nást í öryggisráðinu, m.a. vegna andstöðu Frakklands. Þannig var líklegt að þjáningar íröksku þjóðarinnar undir járnhæl Saddams Husseins yrðu enn dregnar á langinn og óvissuástandið fyrir heimsbyggðina alla fór hríðversnandi.
Ég held að allir geti verið sammála um að Sameinuðu þjóðirnar eru rétti vettvangurinn til að taka svo afdrifaríkar ákvarðanir sem hernaðaríhlutun er. (Gripið fram í.) Hins vegar birtust veikleikar stofnunarinnar í sinni verstu mynd þegar þarna var komið sögu. Írak hafði komist upp með að brjóta gegn ályktunum öryggisráðsins í 12 ár (ÖJ: … 40 sinnum.) og þannig gat harðstjórinn gert grín að alþjóðasamfélaginu svo árum skipti. Trúverðugleiki Sameinuðu þjóðanna var í hættu. Öryggisráðið var þarna komið í úlfakreppu og eitthvað varð að gera.
Bandamenn tóku ákvörðun um að beita hernaðaríhlutun í Írak á grundvelli gildandi ályktunar öryggisráðsins nr. 1441. Rökstuddur grunur um að gereyðingarvopn væru til staðar í Írak og að harðstjórinn mundi beita þeim fengi hann tækifæri til þess lá fyrir. Það var mat bandamanna okkar að ekki væri unnt að bíða frekar enda fyriséð að Saddam Hussein mundi aldrei starfa með alþjóðasamfélaginu heldur þvert á móti halda áfram að vera ógn við þjóðir heims.
Hæstv. forseti. Sérstök nefnd sérfræðinga hefur nú skilað Kofi Annan, framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, skýrslu um hvernig megi gera samtökin betur í stakk búin til að takast á við þær hættur sem steðja að öryggi þjóða heims. Það er því alveg ljóst að Sameinuðu þjóðirnar gera sér nú grein fyrir að einhverju þarf að breyta til að þau geti náð tilgangi sínum.
Mörgum hv. þingmönnum hefur orðið tíðrætt hér um að ákvörðun íslenskra stjórnvalda í mars 2003 hafi verið eitthvað gölluð. Hæstv. forsætisráðherra, sem var utanríkisráðherra á sínum tíma, hefur gert ítarlega grein fyrir sjónarmiðum sínum og afstöðu, bæði hér í þingsal, á fundum utanríkismálanefndar og opinberlega. Ég tel það vera farsælast að hætta að velta sér stöðugt upp úr ákvörðunum sem teknar voru fyrir hartnær tveimur árum. Núna er einmitt hvað mest áríðandi að horfa fram á veginn, styðja uppbyggingarstarfið í Írak og kanna með hvaða hætti við getum t.d. lagt þeim lið við þróun lýðræðis.
Ég ítreka það hér að löngu áður hafði það komið fram að íslensk stjórnvöld útilokuðu ekki að valdbeiting kæmi til greina gegn Írak með eða án atbeina Sameinuðu þjóðanna. Ég vitna hér beint í ræðu hæstv. utanríkisráðherra Davíðs Oddssonar sem var forsætisráðherra á þessum tíma en hann sagði í stefnuræðu þann 2. október 2002, með leyfi forseta:
„Takist öryggisráðinu ekki að fást við svo hættulega ógn sem þá er stafar frá Íraksstjórn og brölti hennar má ekki útiloka að farnar verði aðrar leiðir.“
Hæstv. forseti. Getur þetta verið skýrara um afstöðu íslenskra stjórnvalda? (Gripið fram í.) Málið hafði margsinnis verið rætt fyrir innrásina í Írak og þá lá ljóst fyrir hvert stefndi. Ég hef áður vísað til umræðna í utanríkismálanefnd í febrúar og mars 2003, enn fremur til skýrslu utanríkisráðherra og ræðu fastafulltrúa Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum í febrúar það ár. Það er því algjörlega fráleitt að halda því fram að lýðræðið hafi verið sniðgengið.
Það kom á daginn sem margir höfðu óttast en margir vonað að mundi aldrei gerast, m.a. íslensk stjórnvöld, að öryggisráðinu tókst ekki að fást við þá ógn sem stafaði af Írak, því miður. (Gripið fram í.) Frá stefnuræðu forsætisráðherra varð, eins og ég hef áður greint frá, engin stefnubreyting af hálfu íslenskra stjórnvalda í afstöðu til hættunnar sem stafaði af ógnarstjórninni í Írak.
Hvaða þýðingu hefur svo stuðningur íslenskra stjórnvalda við aðgerðirnar gegn Írak? Ég tel líklegt að þjóðir sem studdu innrásina beri kannski meiri siðferðilega ábyrgð á að leggja uppbyggingarstarfinu lið. Við stöndum við skuldbindingar okkar. Strax eftir innrásina í Írak 2003 ákváðu íslensk stjórnvöld að verja sem svarar um 300 millj. kr. til uppbyggingarstarfsins.
Bráðabirgðastjórnarinnar í Írak bíður erfitt verkefni við að koma á lýðræðislegri stjórnskipun í landinu og fyrirhugað er að halda þingkosningar á næstunni. Til þess þarf bráðabirgðastjórnin í Írak fullan stuðning alþjóðasamfélagsins. Í janúar á næsta ári verða væntanlega haldnar lýðræðislegar þingkosningar í landinu og af fréttum má ráða að mikill áhugi sé á kosningunum en 55 framboðslistum mun hafa verið skilað til yfirkjörstjórnar í Írak. (Forseti hringir.) Fram undan er einnig að leita leiða til að treysta stoðir Sameinuðu þjóðanna, (Forseti hringir.) einkum öryggisráðsins, þannig að það þarf að tryggja að ráðið geti brugðist við (Forseti hringir.) aðsteðjandi ógn með trúverðugum og skilvirkum hætti.
Hæstv. forseti. Það ber að þakka að þessari umræðu skuli fram haldið í dag, þótt fyrr hefði mátt vera.
Í upphafi máls míns langar mig að víkja að því sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Sólveig Pétursdóttir sagði í upphafi ræðu sinnar þar sem hún frábað sér þessara furðulegu og endalausu umræðna um fortíðina, að mál væri að linni. Og mér varð hugsað sérstaklega til flokksbræðra hennar sem árum saman hafa þjösnast í sama farinu um að allir sem einhvern tíma hafa kennt sig við vinstrimennsku þyrftu að gera upp við sál sína og samvisku eftir fall Berlínarmúrsins. Og þá var horft lengra aftur í tímann en tvö ár, hæstv. forseti, miklu, miklu lengra. Að öðru leyti var ræða hv. formanns utanríkismálanefndar endurtekning á dæmalausum málflutningi úr umræðum um skýrslu utanríkisráðherra fyrr í haust.
Þetta mál snýst í raun, hæstv. forseti, um gangvirki lýðræðisins á Íslandi, um það hvernig staðið er að meiri háttar ákvörðunum og í þessu tilviki meiri háttar utanríkispólitískri ákvörðun, og það er álit stjórnarandstöðunnar að það hafi ekki verið gert með fullnægjandi hætti. Það er kjarni málsins.
Hefði ríkisstjórnin og forustumenn hennar haft einhvern áhuga á að skýra málið til hlítar þá hafa þeir haft alla möguleika á því mánuðum og missirum saman. Það er þessi langa bið þegar þeir móast við sem leiðir mann til þess að hugsa að kannski hafi ekki allt verið sagt í þessu máli, allt sem þarf að segja, kannski hafi ekki allt komið fram sem varðaði ákvarðanatökuna, sem bæði hið háa Alþingi og Íslendingar eiga rétt á að vita sem þegnar í frjálsu ríki og sem kjósendur. Það er að mínu áliti kjarni málsins.
Það er vert að minna á í þessari umræðu að bæði á bandaríska þinginu og því breska, á þingum þeirra tveggja þjóða sem stóðu fyrir innrásinni í Írak, hefur farið fram ítarleg og mikil umræða um þetta mál. Þar þurfti samþykki þinganna. Forseti Bandaríkjanna lýsir ekki einn yfir stríði, það er ekki þannig, herra forseti. Það þarf samþykki vegna þess að þannig er gangvirki lýðræðisins, þannig bera menn ábyrgð í stjórnmálum, þannig axla menn hina pólitísku ábyrgð, hæstv. forseti, en hæstv. forsætisráðherra varð tíðrætt um hér áðan að hann hefði axlað hina pólitísku ábyrgð með þessari ákvörðun.
Þar á bæ mæta ráðamenn, ráðherrar meðal annars, og sitja fyrir svörum í þingnefndum á opnum fundum og þeim ber að sjálfsögðu að svara samkvæmt bestu samvisku og halda engu leyndu. Það má læra ýmislegt af bandamönnum okkar og vinum, Bretum og Bandaríkjamönnum, þó að það þýði ekki að við séum samþykk öllu sem þeir ákveða.
Hæstv. forsætisráðherra ræddi einnig að við værum föst í fortíðinni en það virðist vera viðlagið í þessari umræðu ríkisstjórnarinnar og stuðningsmanna hennar. Hann fór yfir aðdraganda hinnar afdrifaríku ákvörðunar og notaði m.a. tækifærið til að kenna Frökkum um að ekki hefði fengist ný ályktun samþykkt í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og sagði síðan að málið hefði verið rætt á ríkisstjórnarfundi 18. mars 2003.
Mér er ekki kunnugt um, hæstv. forseti, að þetta hafi áður komið fram í umræðunni um Írak. Ég spyr enn og aftur: Hvers vegna hefur ríkisstjórnin ekki notað þau mörgu tækifæri sem hún hefur haft til að skýra málið til hlítar svo að við þurfum ekki að standa hér vikum, mánuðum og árum saman og langt inn í framtíðina — því að ég hygg að við séum tilbúin til þess ef þörf krefur — til að reyna að komast til botns í því hvernig ráðherrarnir tveir hæstvirtir, Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson, komust að þeirri niðurstöðu að þeir gætu skuldbundið íslensku þjóðina til stuðnings við innrás í Írak án þess að ræða það við hv. utanríkismálanefnd, án þess að bera það undir Alþingi Íslendinga, án þess svo mikið sem að tilkynna þjóðinni um það nema með óbeinum hætti? Hvernig er hægt að komast að slíkri niðurstöðu? Og tala svo, hæstv. forseti, um pólitíska ábyrgð, að þeir hafi axlað sínar pólitísku skyldur og pólitísku ábyrgð. Hér er málinu algjörlega snúið á haus.
Þessir ágætu menn hefðu axlað pólitíska ábyrgð hefðu þeir brugðist við þeim óvenjulegu aðstæðum sem uppi voru og kallað til þingið, þó að búið hefði verið að slíta því vegna þingkosninga. Þegar brýn mál eru í húfi sem varða þjóðarhagsmuni, varða þjóðina alla þá ber mönnum að grípa til aðgerða sem duga og finna lausnir sem duga. Það tjóir lítt að hengja sig í einhver formsatriði um það. Formsatriði eiga ekki að þvælast fyrir gangvirki lýðræðisins, hæstv. forseti.
Hæstv. forsætisráðherra talaði í löngu máli um afstöðu Samfylkingarinnar og skilning hans á því að andstaða okkar við innrásina hljóti þar með að þýða að við séum andsnúin uppbyggingunni í Írak, að þar með styðjum við ekki ályktun 1546 frá öryggisráðinu. (Gripið fram í.) Þetta er svo fráleitur málflutningur að það tekur engu tali, hæstv. forseti. (Utanrrh.: Þið viljið kalla það til baka.) Við viljum ekki kalla til baka stuðning við ályktun 1546. Hæstv. forsætisráðherra ætti kannski að lesa tillöguna. Við viljum komast til botns í hvernig sú ákvörðun var tekin, herra forseti. Við viljum taka til baka þá ákvörðun að við höfum veitt innrásinni stuðning. En, herra forseti, þegar búið er að kveikja í húsinu þá koma allir til bjargar, það er ekki spurt: Hvernig gerðist þetta? Fyrst er reynt að bjarga mannslífunum og það er ekkert annað en hrein og klár ósvífni af hæstv. forsætisráðherra að halda því fram að Samfylkingin styðji ekki uppbygginguna í Írak.
Hæstv. forseti. Fyrsta ræða sérhvers þingmanns er jafnan nefnd jómfrúrræða. Það er líkingamál, vísbending um að þar standi hreinn og óspjallaður maður sem vilji mæla í fyrsta sinn við þingið og í mínu tilfelli, svo að ég noti myndmálið áfram, er þetta mér erfitt því mér líður hreint ekki eins og jómfrú eða hreinum sveini. Mér líður eins og manni sem hefur flekkast, verið flekkaður, tekið þátt í flekkun, manni sem hefur, svo að ég noti sterkt orðalag, verið þátttakandi í hópnauðgun. Það er ekkert annað en nauðgun að ráðast með valdi inn á aðra þjóð, inn í helgustu vé hennar með grímulausum hætti og seilast eftir auðlindum hennar undir formerkjum sem öllum má vera ljóst að eru fölsk. Ég bið hæstv. utanríkisráðherra, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. forseta að leyfa mér að halda áfram á þeim nótum.
Þetta mál snýst að stórum hluta um samvisku okkar sem þjóðar, samvisku okkar sem einstaklinga og ég bið hæstv. forsætisráðherra sérstaklega að taka tillit til þess að fjórir af hverjum fimm Íslendingum þjást vegna þessa í sálu sinni. Þeir óska eftir að hér verði viðurkennd mannleg mistök. Forsendur innrásarinnar voru uppgefnar með þeim hætti að forsendur efndanna þurfa að vera með öðrum hætti en til stóð.
Við teljum okkur vinaþjóð Bandaríkjanna til margra ára. Ég get sagt örstutta sögu af þeirri vinaþjóð sem ég bjó með um árabil. Ég fór í heimsókn til hennar fyrir fjórum missirum um þetta leyti og var þá stöðvaður í hliðinu ásamt sambýliskonu minni fyrir þær sakir einar að hún hafði í fjórðu heimsókn sinni komið upp í nýju tölvukerfi vegna þess að hún hafði dvalið tveimur dögum of lengi í Bandaríkjunum í fyrstu heimsókn sinni. Í annarri og þriðju hafði ekkert komið fram en nýtt og fullkomið tölvukerfi sýndi fram á þetta. Hún átti tvo kosti í stöðunni, og við þar með, að fara beinustu leið í fangelsi með vopnuðum vörðum eða láta vopnaða verði leiða sig beint út í sömu flugvél og við höfðum setið í í sjö klukkustundir og fara beint aftur til Íslands. Það urðum við að gera. 150 þús. kr. farmiði út um gluggann, jólafríið okkar ónýtt. Þegar heim til Íslands var komið voru viðbrögðin hjá vinaþjóðinni í bandaríska sendiráðinu á þann veg að á föstudagsmorgni var sagt: Ja, við getum ekkert litið á þetta núna. Þetta tekur u.þ.b. tvær mínútur að afgreiðast. Komið bara eftir helgi.
Þetta opnaði á vissan hátt augu mín fyrir því að þessi vinaþjóð okkar Íslendinga er ekki sú sama og ég bjó með fyrir 20 árum, hér eru ný viðmið, nýtt viðmót, og þjóð sem á svona þjóð að vini þarf að endurskilgreina með hvaða hætti hún kýs að tengjast henni, umgangast hana og hlýða henni þegar kallið berst. Þegar kallið barst skil ég mætavel að litlum manni í litlu hvítu húsi við Lækjartorg í Reykjavík yrði bilt við að fá kall úr stóru hvítu húsi á Höfuðborgarhæðum í Washington og að hann segi í flýti: Já og amen, við verðum með. Sá maður verður þó aðeins stór þegar hann viðurkennir að forsendurnar voru rangar, upplognar og að það sem á eftir fylgdi varð honum og okkur öllum, sem erum spyrt við þetta með einum eða öðrum hætti, til mikillar skammar, niðurlægingar og viðvarandi hugarangurs.
Það er mikill ábyrgðarhluti, að valda heilli þjóð hugarangri með þeim hætti sem þetta mál hefur gert. Ég tel að við eigum að horfa mjög alvarlega á að slík mannleg mistök í nútímasamfélagi okkar eru viðurkennd af öðrum þjóðarleiðtogum svo langt sem það nær. Tony Blair hefur gengið svo langt að segjast geta viðurkennt mistök sín upp að vissu marki. Ég tel að íslenskir hæstv. ráðherrar eigi að ganga skrefinu lengra og segja: Okkur var sagt ósatt til um þessa hluti. Við getum ekki verið á lista hinna staðföstu og viljugu þjóða við slíkar aðstæður. Við biðjumst forláts og við drögum okkur af þeim lista. Við tökum þátt í hjálpar- og uppbyggingarstarfinu. Með þeim hætti mundu hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra endurreisa nöfn sín og virðingu með þjóð okkar. Ég er sannfærður um að bæði þjóð og þing mundu fyrirgefa hin mannlegu mistök og íslenska þjóðin mundi endurheimta sómakennd sína á alþjóðavettvangi.
Herra forseti. Þessi umræða hefur að mínu mati verið fróðleg á margan hátt. Þótt tíminn sé ekki langur heyri ég að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa forðast að ræða ástandið í Írak þegar Saddam Hussein var þar við völd. Þeir mættu kannski draga nokkurn lærdóm af því sem kom fram á síðasta flokksþingi Verkamannaflokksins í Bretlandi þar sem kona frá Kúrdistan fór yfir málið og sýndi fram á hve hræðilegar hörmungar þetta fólk þurfti að ganga í gegnum áður. Það varð til þess að breyta allmikið umræðunni á þingi Verkamannaflokksins í Bretlandi. Ég held að það hefði verið ágætt að formaður Samfylkingarinnar á Íslandi hefði verið viðstaddur flokksþing Verkamannaflokksins hjá systurflokki sínum í Bretlandi. (ÖS: Var önnum kafinn …) Ja, hann var önnum kafinn í stjórnarandstöðu en hann mætti kannski læra heldur meira til að geta tekið þátt með afgerandi hætti í þessari stjórnarandstöðu.
Ég vil hins vegar aðallega beina athyglinni að ályktun 1546, framtíðinni og þeim mismunandi áherslum sem hafa komið fram hjá stjórnarandstöðunni í því máli. Talsmenn Samfylkingarinnar hafa upplýst, sem ég lýsi mikilli ánægju með, að þeir styðji ályktun 1546. Hún fjallar um að Sameinuðu þjóðirnar hafi leiðandi hlutverk og um stuðning við aðgerðir alþjóðaliðsins í Írak. Hún fjallar um alþjóðlega aðstoð og fjallar um að hersetan hafi endað 30. júní 2004. Hún fjallar um komandi kosningar í Írak, um nýja stjórnarskrá o.s.frv.
Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tók hins vegar skýrt fram að það væri enginn slíkur stuðningur af hálfu Vinstri grænna. Hann sagði að innrásarliðið léki lausum hala í Írak. (SJS: Það gerir það.) Það gerir það, segir hv. þingmaður sem kallar hér fram í.
Hvað segja talsmenn Frjálslynda flokksins? Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson segir í grein í Morgunblaðinu að bandaríski herinn mæti þeirri andspyrnu sem hann eigi skilið í Írak. Styður hryðjuverkamennina. Hvers konar er þetta eiginlega?
Það er ljóst að stjórnarandstaðan er margklofin í þessu máli en flytur hins vegar sameiginlega tillögu um málið. Samfylkingin styður það sem er að gerast í Írak núna en heldur því hins vegar fram opinberlega að núverandi stjórnarflokkar beri ábyrgð á hörmungum í Írak. Væntanlega ber þá Samfylkingin sömu ábyrgð á hörmungum í Írak í dag, miðað við stuðning þeirra við þessa tillögu. En Vinstri grænir vilja eins og venjulega fara allt öðruvísi í málið. Þeir voru á móti viðskiptabanni og á móti því að fara í málin með þessum hætti (Gripið fram í.) en upplýsa aldrei, í þessu máli frekar en öðrum, hvað hefði átt að gera.
Það er afskaplega þægilegt að hafa þá pólitísku afstöðu í flestum málum að vera á móti því sem gert er. Það er afskaplega þægilegt að geta sagt: Ja, við vorum á móti því að fara inn í Afganistan. Við vorum nú á móti því að fara inn í Bosníu. Við vorum á móti því að taka á málum í Kosovo. Þeir segja aldrei neitt um hvað hefði átt að gera í stöðunni, ekkert um það hvað hefði átt að gera í sambandi við hörmungarnar sem voru í Írak á sínum tíma. (ÖJ: Hvort skyldi þetta vera einföldun eða einfeldni?)
Berum við enga ábyrgð í slíkum málum? Getum við setið hjá sem sjálfstæð þjóð í slíkum málum? Ég tel að svo sé ekki. En ég tel, herra forseti, að umræðan hafi skýrt málið. Ég fagna því sérstaklega að Samfylkingin hafi tekið þá afstöðu að styðja það sem nú er að gerast í Írak á grundvelli ályktunar Sameinuðu þjóðanna nr. 1546. Ég tel afar mikilvægt að það hafi komið fram í þessari umræðu og hefur þá myndast meiri samstaða í málinu en ég hélt að væri. En jafnframt hefur komið skýrt fram að Vinstri grænir eru algjörlega á móti þessu og má þá kannski segja að svipuð afstaða sé á Alþingi Íslendinga og er hjá þinginu í Danmörku.
Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra fagnar því að hér hafi komið fram upplýsingar um afstöðu einstakra flokka.
Nú er það svo að það var hæstv. forsætisráðherra sem ekki fékkst til að koma hingað til umræðunnar sem við höfum efnt til. Það var þess vegna sem umræðunni var frestað. Ef hæstv. forsætisráðherra hefði ekki farið undan í þessu máli eins og reynslan sýnir þá hefði umræðan fyrir löngu farið fram. Hæstv. forsætisráðherra hefði átt að hafa frumkvæði að því, meðan hann var utanríkisráðherra, að ræða þetta hér eða gefa yfirlýsingu og síðan hugsanlega að leggja líka fram ályktun á þinginu um hvernig Íslendingar ættu að beita sér í málinu eftir innrásina, í uppbyggingarfasanum.
Umboð Sameinuðu þjóðanna felur ekki í sér umboð til stríðsglæpa. Umboð Sameinuðu þjóðanna fól ekki í sér að það mætti taka rafmagn og vatn af borginni Falluja og frelsa hana með því að leggja hana í rúst. Umboð Sameinuðu þjóðanna fól það ekki í sér að það ætti að skilja menn eftir í blóði sínu eins og gert var í Falluja og drepa þá eins og bandarískir hermenn gerðu í einstökum tilvikum í Falluja.
Svo ég lýsi aðeins afstöðu minni til þess sem hefur gerst og hvernig mér líður sem þegni og alþingismanni vegna þessa máls þá líður manni skelfilega, eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir lýsti áðan. Það er bara þannig að ég upplifi ábyrgð sem alþingismaður og persónulega ábyrgð á því sem þessir tveir herramenn gerðu. Það er svo einfalt mál.
Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra tveggja spurninga. Í fyrsta lagi: Lítur hann svo á að yfirlýsingin sem gefin var af hálfu íslenskra stjórnvalda gagnvart þeim bandarísku og bresku hafi ekki falið í sér stuðning við innrásina? Mér fannst hann segja það. Það er mikilvægt að fá svar við því.
Í öðru lagi upplýsti hæstv. forsætisráðherra að málið hefði verið rætt á ríkisstjórnarfundi 18. mars. Innrásin var 20. mars. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Fengu íslensk stjórnvöld upplýsingar um innrásina tveimur sólarhringum fyrr?
Herra forseti. Þetta mál hefur verið margrætt hér áður. Það liggur ljóst fyrir að Íslendingar, þ.e. við fyrir hönd Íslendinga, tókum afstöðu þann 18. mars. Það hefur áður komið fram og það er ljóst að þessi mál voru rædd í ríkisstjórninni 18. mars.
En út af því sem hv. þingmaður sagði um Sameinuðu þjóðirnar þá hljótum við náttúrlega að harma margt af því sem gerst hefur í Írak. Þar hafa hræðilegir atburðir átt sér stað undanfarið. En það liggur hins vegar ljóst fyrir að bráðabirgðastjórnin í Írak hefur fullt umboð, á grundvelli ályktunar 1546, til að berjast við hryðjuverkamenn og koma á lýðræði í Írak. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr kemur það skýrt fram í þeirri ályktun. Annaðhvort styðja menn það umboð sem Sameinuðu þjóðirnar hafa gefið eða ekki.
Nú vilja margir hv. þingmenn, t.d. þingmenn Samfylkingarinnar, taka mismunandi afstöðu til Sameinuðu þjóðanna. Til dæmis var ljóst að viðskiptabannið var á grundvelli umboðs Sameinuðu þjóðanna. Það voru Sameinuðu þjóðirnar sem settu á viðskiptabann. Þingmenn Vinstri grænna sættu sig ekki við það eins og ljóst er. Mönnum verður að vera ljóst hvað í þessu felst.
En ég vil aftur fagna því að Samfylkingin styður þessa ályktun Sameinuðu þjóðanna.
Herra forseti. Það er eitthvað gruggugt í þessu máli. Þetta er málum blandið. Það er tilfinningin sem lifir eftir þessa umræðu.
Ég spurði hæstv. forsætisráðherra tveggja spurninga og hann kom sér undan því að svara báðum. Ég ætla að endurtaka þær.
Lítur hæstv. forsætisráðherra svo á að sú yfirlýsing sem hann segir nú að hafi verið gefin bandarískum stjórnvöldum 18. mars hafi ekki falið í sér stuðning við innrásina?
Í öðru lagi segir hæstv. forsætisráðherra að það hafi áður komið fram að þessi yfirlýsing hafi verið gefin gagnvart Bandaríkjamönnum 18. mars. Má ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvenær þetta kom áður fram? Má ég líka spyrja hann um það aftur: Fengu íslensk stjórnvöld upplýsingar um að innrásin stæði til tveimur sólarhringum áður en hún hófst? Spurningin er rökrétt því að ella hefði ekki verið hægt að ræða þetta á ríkisstjórnarfundi að morgni 18. mars.
Þetta sýnir að við þurfum að skoða málið betur en ég bíð í ofvæni eftir svörum við báðum þessum spurningum.
Herra forseti. Málið var m.a. rætt í hv. utanríkismálanefnd, ef ég man rétt, 21. mars og farið yfir það. Það lá náttúrlega ljóst fyrir í nokkra daga að innrás var yfirvofandi og Saddam Hussein var gefinn lokafrestur. Við gáfum þessa yfirlýsingu miðað við það, ef til innrásarinnar kæmi.
Auðvitað vonuðust menn eftir því í lengstu lög að ekki kæmi til þess, það liggur ljóst fyrir. Við marglýstum því yfir á Alþingi að auðvitað vildum við að þessi mál leystust með friðsamlegum hætti. Það vildu allir. En því miður varð það ekki.
Hins vegar verður að vera ljóst að ef hótun er sett fram, eins og í þessu tilviki, þá verður að standa eitthvað á bak við hana. Annars er hún einskis virði.
Herra forseti. Því miður notar hæstv. forsætisráðherra ekki ærinn ræðutíma sinn til að fara skipulega og lið fyrir lið yfir atburðarásina þessa afdrifaríku sólarhringa, 17., 18., 19. og 20. mars. Þar er greinilega enn þá eitthvað sem verið er að baksast við að fela með þokukenndum frásagnarstíl eins og við heyrum hér.
Þegar hæstv. forsætisráðherra segir að við forðumst að ræða ástandið í Írak á dögum Saddams Husseins er þá gefið í skyn að 30 ára valdatími hans eða hvað það nú var hafi verið á okkar ábyrgð? Ekki var það ég sem studdi Saddam Hussein með ráðum og dáð og lét hann hafa vopn og peninga í ein 20 ár. Það voru bandamennirnir og vinirnir sem hæstv. forsætisráðherra vill líma sig upp við, Bandaríkjamenn og Bretar, sem gerðu það. Það er ekki á okkar ábyrgð. Ég fór reyndar yfir aðdragandann og rakti svolítið söguna í ræðu minni, að ég held einn manna.
Varðandi ályktun 1546 þá er hún að mínu mati gölluð. Hún var þvinguð í gegn til að gefa ástandinu í Írak yfirbragð lögmætis vegna þess að þar ríkti ólöglegt ástand. Innrásarher hafði í ólöglegu árásarstríði tekið völdin í landinu, hernumið landið. Þessar hörmungaraðstæður horfðust menn í augu við og allir vita að þessi ályktun var í raun þvinguð í gegn til að gefa þessu ástandi yfirbragð einhvers konar lögmætis.
Ég segi að innrásarher leiki lausum hala í landi þegar hann hegðar sér eins og bandaríski herinn gerði í Falluja, her sem fremur á nokkurra mánaða tímabili í tvígang stórfellda stríðsglæpi í stórborg, hann leikur lausum hala. Innrásarher sem pyntar fanga, hann leikur lausum hala.
Herra forseti. Þessi ræða staðfestir það að stjórnarandstaðan er algjörlega klofin í málinu þótt hún flytji þessa tillögu saman. Hún talar svo eins og þeir séu einhuga í þessu máli. Þetta átti að vera eina málið sem þeir hefðu komið sér saman um hér á þingi.
Nú segir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon að hann styðji ekki ályktun 1546. (Gripið fram í.) (Gripið fram í: Jú, jú.) Þú sagðir það víst. Þú getur þá leiðrétt það hér (SJS: Ég sagði að hún væri gölluð. Reyndu nú einu sinni að hafa rétt ...) á eftir. (SJS: Ég sagði að hún væri gölluð.) Hv. þingmaður getur þá komið hér og sagt frá stuðningi sínum við þessa ályktun.
Þetta er náttúrlega alveg með eindæmum. Ef hv. þingmaður styður þessa ályktun, getur hann þá ekki sagt það? Getur hann ekki einhvern tíma skýrt frá því hver sé afstaða þessa flokks hans í einstökum málum? Hann kemur hér skipti eftir skipti í máli eftir máli og segir frá því hvað hann hafi á móti þessu og á móti hinu. Hann setur út á stefnu annarra stjórnmálaflokka en eyðir næstum engum tíma í að gera grein fyrir því hvað hann vill í einstökum málum, t.d. í sambandi við Íraksmálið. Hvað vildi hann gera?
Hann vildi ekki viðskiptaþvinganir. Hann vill ekki styðja samþykktir Sameinuðu þjóðanna að því er varðar viðskiptabann. Ef hann styður ályktun 1546, getur hann þá ekki komið hér og sagt það?
Herra forseti. Maður á ekki að þurfa að eyða naumum ræðutíma sínum í að leiðrétta útúrsnúninga hjá fullheyrandi mönnum. (Gripið fram í.) Ég sagðist telja ályktun 1546 gallaða (Forsrh.: Styður þú hana ..?) og það er mín afstaða til þess máls. (Gripið fram í: Styður þú hana?) Ég er sammála þeim sem vildu hafa þá ályktun öðruvísi, sem vildu að Sameinuðu þjóðirnar hefðu forræði á málum í Írak, (Gripið fram í: Styður þú hana?) sem vildu (Gripið fram í.) að friðargæsla yrði færð inn í landið á forsendum Sameinuðu þjóðanna, Evrópubandalagsins, Arababandalagsins, Evrópusambandsins eða slíkra aðila. (Gripið fram í: Uss, uss!) Það er mín afstaða. Gengur þetta mjög vel? (Gripið fram í: Þetta er engin afstaða.) Ætli ég sé nú aleinn um það í heiminum að hafa efasemdir um að ástandið sé mjög gott? Ætli ég sé aleinn um þá afstöðu að þessi ályktun hefði þurft að vera öðruvísi, að Sameinuðu þjóðirnar hefðu þurft að fá forræði málsins (Gripið fram í: En styður þú ..?) og að það hefði verið farsælla?
Það er nefnilega þannig að ég hef leyfi til þess að láta ekki Halldór Ásgrímsson stilla mér upp við vegg og þvinga mig til þess að segja já eða nei (Gripið fram í.) við máli af þessu tagi. (Forseti hringir.) Það er nefnilega þannig. Það er heiðarleg afstaða. En framsóknarmenn skilja auðvitað ekki slíkt (Forseti hringir.) sem segja já og amen við öllu sem Bandaríkjamenn troða ofan í hálsinn á þeim.
Herra forseti. Ég er ekkert að stilla hv. þingmanni upp við vegg. Hann er að krefjast afstöðu minnar í þessu máli og ekki bara núna. Ætli þetta sé ekki í fimmtugasta skipti sem talað er um þessi mál á Alþingi eða eitthvað svoleiðis? Það eru a.m.k. margir tugir funda þar sem þetta mál hefur borið á góma.
En nú kemur hann hér eins og svo oft áður og segir að tillagan sé meingölluð. Hér er náttúrlega um málamiðlun að ræða milli margra þjóða. Það er þannig sem Sameinuðu þjóðirnar starfa. Hann getur ekki komið hér og sagt að hann styðji þessa tillögu. Þá hlýtur hann að vera á móti henni. Þetta er nú ekkert flóknara en það. Er það eitthvað skrýtið að við skulum stundum vilja fá að vita hvað þessi flokkur hans vill miðað við alla gagnrýnina sem kemur hér upp á Alþingi dag eftir dag? Það er ekkert undarlegt, hv. þingmaður, að við viljum einstaka sinnum vita hvað þar býr að baki hjá ykkur.
Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra dró þá ályktun áðan í þessum ræðustól að Frjálslyndi flokkurinn styddi hryðjuverkamenn.
Ég ætla að byrja á því að mótmæla svona framsetningu. Mér finnst hún nokkuð ábyrgðarlaus og stráksleg úr munni manns sem spurði ekki íslensku þjóðina að því hvort hún vildi styðja innrásina í Írak, hvort hún vildi standa að þeim aðgerðum að taka af lífi 100 þúsund manns.
Er það svo, hæstv. forseti, að núverandi forsætisráðherra álíti að þeir 100 þúsund einstaklingar sem látið hafa lífið í Írak séu allir hryðjuverkamenn? Voru börnin, konurnar, mæðurnar og feðurnir í Falluja hryðjuverkamenn? Var allt fólkið sem þar var líflátið hryðjuverkamenn? Er það skoðun hæstv. forsætisráðherra? Það er ekki hægt annað en að draga þá ályktun af orðum hans hér en að hann líti svo á að allir sem hafa fallið í Írak séu hryðjuverkamenn. Við höfum gefið yfirlýsingar um að við værum algjörlega á móti þeim morðum sem framin hafa verið í Írak og styddum þau ekki og teldum að írakskir borgarar ættu rétt á að verja hendur sínar. Það telur hann mjög óeðlilegt, þessi hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar.
Hann leyfir sér að koma hér upp og halda því fram að sá flokkur sem ég er í forustu fyrir (Gripið fram í.) sé sérstaklega hallur undir hryðjuverkamenn. Nei, við erum það ekki. En við virðum rétt fólks til þess að lifa friðsamlegu lífi í eigin landi. Það hefur þú ekki gert, Halldór, því miður.
Herra forseti. Ég vildi aðeins fá að vita hvað þessi setning þýðir, með leyfi hæstv. forseta:
„Bandaríski herinn er að mæta þeirri andspyrnu sem hann á skilið í Írak.“
Þetta lið sem er núna í Írak er þar í umboði bráðabirgðastjórnarinnar og er í umboði Sameinuðu þjóðanna. Hvað meina menn með svona orðalagi? (ÖJ: Er þetta bandarískur herforingi eða forsætisráðherra Íslands?) Hvað meina menn með þessum orðum? (ÖJ: Er þetta bandarískur herforingi?)
Auðvitað geri ég mér afskaplega vel grein fyrir því að það hafa hræðilegir hlutir gerst í Írak og þar hefur margt saklaust fólk látið lífið. Það gerðust líka hræðilegir hlutir í Írak á tímum Saddams Husseins, pyntingar, morð og nauðganir með skipulegum hætti. (Gripið fram í: Er það ekki svipað og núna?) Það er meira en orð fá lýst hvers konar hörmungar hafa gengið yfir þessa þjóð, Íraka. En nú stendur hún í baráttu fyrir sjálfstæði sínu, fyrir framtíð sinni og okkur ber skylda til að aðstoða við það.
Það vill svo til að þar er fjölþjóðlegt herlið sem hefur umboð Sameinuðu þjóðanna. Mér finnst það ekki vera sæmandi að nota slík orð að bandaríski herinn mæti þeirri andspyrnu sem hann eigi skilið í Írak og lái mér hver sem vill.
Hæstv. forseti. Ég ætla að svara hæstv. forsætisráðherra með einni einfaldri spurningu. Telur hæstv. forsætisráðherra að hægt sé að afsaka dráp á fólki í Írak undir heraga Bandaríkjamanna með því að vitna til gamallar fortíðar Saddams Husseins? (Gripið fram í.) Telur hæstv. forsætisráðherra að það séu rökin sem forustumaður íslensku þjóðarinnar á að leggja með sér þegar verið er að tala um dráp á fólki, þ.e. að til hafi verið glæpamaður sem hét Saddam Hussein sem drap jafnvel fleira fólk en 100 þúsund manns? (Gripið fram í: Og er enn þá?) Eru þetta frambærileg rök (Gripið fram í: Hann var ...) hjá forustumanni þjóðarinnar?
Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að aldrei sé hægt að afsaka dráp á saklausu fólki. Ég hef aldrei gert það. Það er ekki hægt að mæla því bót enda hef ég ekki gert það.
Það er hins vegar því miður þannig að þegar ófriður ríkir þá verða oft þeir sem saklausastir eru fyrir mestu hörmungunum. Það er reynsla í öllum stríðum, því miður. Ég hef aldrei varið það á nokkurn hátt. Þetta eru hins vegar staðreyndir.
En þó að það séu staðreyndir þá hljótum við að óska þeim góðs gengis sem berjast fyrir því að koma á friði og lýðræði í Írak því að þessi þjóð á ekki síður skilið ... (GAK: ... sem eftir lifa í landinu, Halldór.) þeir eiga ekkert síður skilið lýðræði (Gripið fram í.) og frið en við sem búum í þessu landi.