Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir frumkvæðið að þessari umræðu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við ræðum þetta hér í þinginu og jafnvel að við stígum frekari skref í þá átt að gera það að reglu að fjalla um félagsvísana sem eru gefnir út reglulega af Hagstofunni og voru unnir að frumkvæði Velferðarvaktarinnar á sínum tíma.

Í upphafi vil ég sérstaklega fá að nota tækifærið, af því að það er svo ánægjulegt að við erum hér með fulltrúa frá Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna að fylgjast með umræðunni, og þakka þeim kærlega fyrir þetta frumkvæði. Þau komu til okkar og kynntu þessar hugmyndir og okkur þótti þetta mjög jákvætt. Við tókum í framhaldinu ákvörðun um að styðja sérstaklega við gerð þessarar vinnu.

Eins og hv. þingmaður hefur farið í gegnum þá eru þessi tvö ár, 2009 og 2014, borin saman þar sem annars vegar er verið að skoða almennan skort á lífsgæðum barna og hins vegar verulegan skort. Hvort tveggja er mælt með tólf atriðum af lista lífskjararannsóknarinnar. Þannig að hér er sem sagt greining á fyrirliggjandi gögnum. Það sem ég vil kannski aðeins fá að taka fram er að til að skilja og átta okkur á þessum viðmiðunarárum þarf að gera sér grein fyrir því að fyrra viðmiðunarárið, upphafsárið 2009, er litað af þeirri óvenjulegu stöðu sem þá var í efnahagslífi okkar. Þetta var í lok eins mesta góðæris sem hafði verið hér á Íslandi og um leið upphaf kreppunnar, þá var skorturinn lítill, en hann reis hins vegar í kjölfarið þegar áhrif kreppunnar komu fram. Það er það sem endurspeglast síðan í lífskjararannsókninni sem var birt 2014. Það ár var ákveðið, af löndum Evrópu í gegnum Eurostat, að keyra svokallaðan barna-modul sem var endurtekinn árið 2014. Á þetta hefur Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna bent, þ.e. að ástæða sé til að skoða hvort við ættum að keyra þessa greiningu oftar en Eurostat hefur lagt til. Við munum taka það upp við Hagstofuna og heyra ráðleggingar þeirra varðandi það hvort rétt sé að gera þetta oftar en gert er í Evrópu.

Þetta er líka nýr mælikvarði, tiltölulega nýr, skortur á efnislegum gæðum. Við höfum áður skoðað heimili undir lágtekjumörkum og við sjáum að á síðustu árum hefur þeim verið að fækka sem búa á heimilum undir lágtekjumörkum og líka sá hluti barna sem býr á heimilum sem eiga mjög erfitt með að ná endum saman, þannig að við erum að ná að vinna okkur út úr kreppunni.

Það endurspeglast ekki hvað síst í batnandi atvinnuástandi. Atvinnuleysi hefur til dæmis nú á milli ára lækkað um 1%. Við sjáum það í tölum Seðlabankans að heimilin hafa það mun betra og árið 2015 jókst kaupmáttur um tæplega 8%, sem er mjög óvanalegt.

Þessi skortgreining fer hins vegar nánar í gegnum gögnin og hjálpar okkur þar með að taka ákvarðanir um það hvernig best sé að koma til móts við þau börn sem þurfa mest á aðstoð okkar að halda. Ef við horfum aðeins á það sem er jákvætt þá hefur næring barna batnað. Það er líka áhugavert, og eitthvað sem ég held að við þurfum aðeins að velta fyrir okkur, að aðgangur að upplýsingum, aðgangur að internetinu og aðgangur að sjónvarpi, hefur líka batnað, en á sama tíma er það hins vegar sláandi að sjá hversu áberandi skorturinn er á húsnæðismarkaðnum. Það er líka í samræmi við skýrslu Seðlabankans um fjármálastöðugleika þar sem bent var á mikilvægi þess að huga sérstaklega að þeim sem eru á leigumarkaðum.

Það er líka rétt, sem þingmaðurinn nefndi hér, að allar okkar tölur benda til þess að þau heimili sem búa við skort, skort á efnahagslegum gæðum, og hafa það verst hér á Íslandi, eru líklegust til að vera á leigumarkaðnum. Þetta er yngra fólkið, það er mun hærra hlutfall. Um 4,4% þeirra sem eru 65 ára og eldri búa við skort á efnislegum gæðum, en 15,1% í heildina af þeim sem eru undir 65 ára. Þannig að það er þessi hópur sem þarf að huga sérstaklega að.

Hér var nefnt mikilvægi uppbyggingar á félagslegu húsnæði og ég vil svo sannarlega fá að taka undir það. Félagslegum íbúðum hefur lítið fjölgað. Biðlistar eru mjög langir hjá sveitarfélögunum sem eru í framlínunni við að sinna þeim sem hafa það allra verst á Íslandi, íbúðum hefur nánast ekkert fjölgað hjá sveitarfélögunum frá því eftir hrun og þeir fjármunir sem hafa verið veittir til þess, bæði á vegum þessarar ríkisstjórnar (Forseti hringir.) og þeirrar síðustu, hafa jafnvel ekki verið nýttir til að fara í uppbyggingu hvað það varðar.

Hér var líka nefnt mikilvægi aukins húsnæðisstuðnings. Það er einmitt annað frumvarp sem er til þess að taka á því í meðferð velferðarnefndar. Að lokum vil ég nefna annað verkefni, þó að það sé minna og lægri upphæðir undir, (Forseti hringir.) sem er tilraunaverkefnið Tinna, sem við vorum að undirrita samning um við Reykjavíkurborg. Það snýr að því að hjálpa sérstaklega þeim foreldrum sem standa (Forseti hringir.) allra verst og börnunum þeirra. Vonandi getur það leitt til þess að þetta verði þjónusta sem verði viðvarandi.

Herra forseti. Fátækt er samfélagsmein. Afleiðingar þess að alast upp við fátækt geta haft víðtæk áhrif á börn og skert framtíðarmöguleika þeirra. Fram hefur komið í viðtölum við börn sem hafa búið við fátækt og skort á efnislegum gæðum að slíkt hefur mikil áhrif á andlega líðan þeirra og líf. Þau glíma við minnimáttarkennd, þá tilfinningu, og forðast gjarnan samveru við jafnaldra sína utan skóla þar sem þau telja sig geta átt á hættu að vera strítt vegna efnahagslegrar stöðu sinnar.

Þegar skortur barna er mældur er miðað við klæðnað, menntun, upplýsingar, húsnæði, afþreyingu og félagslíf. Í skýrslunni kemur fram að skortur er hjá um 9.000 börnum þegar kemur að húsnæði vegna mikils þröngbýlis, eins og komið hefur hér fram, en líka að ekki komi næg dagsbirta inn um glugga húsnæðisins. Mikill munur er á börnum leigjenda og börnum foreldra í eigin húsnæði. Börn leigjenda eru líklegri en önnur til að líða skort á öllum sviðum og hefur hann þrefaldast frá árinu 2009.

Þess vegna hef ég áhyggjur af því þegar félags- og húsnæðismálaráðherra telur að húsnæðisfrumvörp hennar, eins og þau eru lögð fram í dag, hjálpi til við að leysa þann vanda. Því miður sýnist mér svo að þau miði við litlar leiguíbúðir og þurfi ekki endilega að bjóða upp á næga dagsbirtu.

Annað í skýrslunni sem vekur ugg er þegar aðstæður barna eru þannig að þau geti ekki boðið félögum heim eða haldið upp á afmæli eða önnur tímamót í lífi sínu vegna fátæktar eða annars skorts. Við þurfum líka að fylgjast vel með því hvernig efnislegur skortur hjá ungu barnafólki þróast og sjá til þess að allar aðgerðir miði að mismunandi nálgun og feli í sér svigrúm til að þjónusta einstaklinga í mismunandi stöðu. „Ég hef rétt þó ég sé af lægri stétt“ sungu nemendur í Austurbæjarskóla árið 2014. Ég hvet fólk til þess að hlusta á þann boðskap á YouTube.

Því miður staðfestir skýrslan það sem lengi hefur verið vitað að börn tekjulágra og þeirra sem eru atvinnulausir eða í minna en 50% atvinnuhlutfalli eru til dæmis líklegri en önnur börn til að líða skort. „Fátæktin er erfið því hún stelur vonum og draumum“, sagði einn 12 ára drengur og það er í okkar verkahring að sjá til þess að engin börn á Íslandi líði skort.

Fátæk börn og börn (Forseti hringir.) sem líða skort geta ekki beðið eftir aðgerðum ríkisvaldsins og annarra þeirra sem koma að þessum málum. (Forseti hringir.) Það þarf að gyrða sig í brók og láta verkin tala.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga en afskaplega dapurlega máli.

Niðurstöður skýrslunnar eru sláandi. Þó að víða í heiminum þurfi börn að þola enn meiri fátækt og mismunun en hér á landi er það hreint engin afsökun fyrir okkur. Okkar er ábyrgðin, okkar er skömmin og okkar er skyldan að bregðast ekki þessum börnum. Bernska þeirra er hér og nú og ef við neitum þeim um að fá að njóta hennar vegna fátæktar og fárra tækifæra getum við ekki bætt fyrir það síðar.

Þessi mál má alls ekki þvæla og flækja og setja svo neðst í bunkann. Við eigum að forgangsraða í þágu barna og alveg sérstaklega barna sem standa höllum fæti. Til þess og einskis annars var barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna gerður og til þess skrifuðum við undir hann og fullgiltum og gerðum hann svo að íslenskum lögum.

Í skýrslunni kemur fram að hlutfall þeirra barna sem líða skort á Íslandi hefur rúmlega tvöfaldast frá árinu 2009. Gera má ráð fyrir að rúmlega 6.100 börn líði efnislegan skort hér á landi og af þeim þola tæplega 1.600 börn verulegan skort. Hlutfall barna sem líða verulegan skort hefur þrefaldast frá árinu 2009 og er nú 2,4%.

Herra forseti. Á bak við allar þessar tölur eru börn af holdi og blóði, með tilfinningar, væntingar og metnað og löngun til að fá tækifæri í lífinu og verða hamingjusamt fólk. Er það ásættanlegt í velmegunarsamfélaginu okkar að meira en 6.000 börn skuli lifa við skort á efnislegum gæðum og þola alvarlega mismunun? Nei. Það er okkur til skammar að hér á landi skuli vera börn sem fara ekki aðeins á mis við tækifæri sem félagar þeirra fá og finnst sjálfsögð til að stunda félagslíf og íþróttir, læra á hljóðfæri, fara í ferðalög, þroskast og njóta lífsins, heldur börn sem vegna fátæktar fá ekki viðunandi næringu, búa í vondu og óöruggu húsnæði og klæðast lélegum fötum.

Herra forseti. Auðvitað er þetta til háborinnar skammar. (Gripið fram í: Heyr, heyr!)

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir að hefja þessa umræðu.

Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna var lögfestur hér á landi árið 2013. Hann felur í sér alþjóðlega viðurkenningu á að börn séu sjálfstæðir einstaklingar með fullgild réttindi og tryggir öllum börnum sérstaka vernd og umönnun. Til að öll börn fái notið réttinda sinna er nauðsynlegt að hafa vitneskju um hverjar ólíkar þarfir þeirra eru.

Eins og hér hefur komið fram líða um 9,1% barna á Íslandi efnislegan skort og skorturinn mælist mestur á sviði húsnæðis samkvæmt skortgreiningu UNICEF. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka þeim fyrir að vinna þessa skýrslu og koma henni á framfæri til okkar.

Fyrir mig skiptir mestu máli að við höfum það eina markmið að ekkert barn á Íslandi búi við fátækt eða skort. Eitt barn er of mikið í því sambandi. Það er skylda okkar að enginn, ungur eða gamall, búi við skort. Þær mælingar sem við miðum við voru annars vegar gerðar í lok góðæris 2009 og síðan í lok kreppunnar 2014. Það er því ánægjulegt að sjá lækkandi tölu þeirra barna sem búa við fátækt og skort, en mikilvægt er að halda áfram að fylgjast með stöðunni.

Það er mikilvægt að minna á að fjögur frumvörp félagsmálaráðherra liggja fyrir þinginu og eru ekki síst sett fram til þess að koma til móts við þá sem lökust hafa kjörin. Stefnt er að því að byggja þúsundir íbúða á næstu árum til að mæta þeim óskum sem fram eru settar. Vinna við frumvörpin gengur vel þó að í mörg horn sé að líta og eðlilegt að nauðsynlegar breytingar verði gerðar sem almenn sátt ríkir um í velferðarnefnd.

Virðulegi forseti. Það er verkefni okkar á Alþingi að koma í veg fyrir að börn á Íslandi líði skort. En það gerist fyrst og fremst með því að efla atvinnuþátttöku þeirra foreldra sem hafa hæfileika og getu og búa við lökust kjör. Fjölbreytt og sterkt atvinnulíf er forsenda velferðar í landinu, ekki aðeins til þess að fjölga vel launuðum störfum heldur einnig til að standa undir þeirri velferð sem við krefjumst að börnin okkar öll búi við. (Forseti hringir.) Velferð á Íslandi mun aukast í takti við aukna verðmætasköpun í landinu og það verður lykillinn að farsælli framtíð allra barna á Íslandi.

Forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður. Það er ljóst að þetta svokallaða góðæri sem nú er byrjað skilar sér ekki til þeirra sem þurfa mesta á því að halda. Það er neyðarástand á leigumarkaði. Þó svo að húsnæðisfrumvörpin komist í gegn án mikilla breytinga mun það ekki leysa neyðarástandið. Það tekur tíma að byggja upp og lagfæra það sem er að. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvað eigi að gera í millitíðinni. Hvað á gera fyrir þau 13,4% barna Íslandi sem líða skort vegna húsnæðismála?

Í aðgengilegri samantekt og skýrslu frá UNICEF er sláandi að sjá að börn líði nú alvarlegri skort en áður þegar allt er tekið saman. Hugsið ykkur, það eru 3,2% barna á Íslandi sem líða næringarskort, sem fá ekki nógu mikið að borða. Ég vil ekki búa í svona samfélagi. Við eigum alveg fullt, fullt af peningum sem við getum deilt á jafnari hátt. Á einhvern veg hlýtur að vera hægt að finna leiðir til að taka á þessu brýna vandamáli.

Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún geti á mjög einfaldan hátt útskýrt fyrir okkur hvernig eigi að leysa það vandamál að börn líði núna alvarlegri skort á Íslandi en áður. Ég óska eftir mjög skýrum svörum um aðgerðir.

Virðulegi forseti. Það var vont að hlusta á kynningu UNICEF, Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna, á þeirri skýrslu sem hér er til umræðu. Þar koma viðmiðunarár út af fyrir sig ekkert við, auðvitað er vont að ástandið hefur versnað frá árinu 2009. Árið í ár, dagurinn í dag skiptir samt mestu máli og þess vegna verðum við að bregðast við núna. Við eigum að líta á tölurnar eins og þær eru í dag en ekki fara að spyrja um hvort viðmiðunarárin séu rétt, sýni þetta eða hitt. Nýjasta árið sýnir ástandið í dag og við þurfum að bregðast við því og við þurfum að gera það strax.

Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna benti á að gott væri að safna þessum upplýsingum oftar og nefndi að það mundi kannski kosta nokkrar milljónir að gera það. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Er hún tilbúin að beita sér fyrir því að þessir peningar komi til að hægt sé að safna þessum upplýsingum oftar, einu sinni á ári eða kannski annað hvert ár?

Mig langar líka að nefna það sem kom mörgum á óvart, þ.e. að ung hjón með eitt barn flokkast undir einn af verst settu hópunum. Af hverju skyldi það vera? Skyldi það vera út af því að barnabætur hjóna byrja að skerðast mjög fljótt, fólk þarf að vera nánast með allra lægstu launin til að fá barnabætur? Þarf ekki að líta á barnabæturnar, ekki sem (Forseti hringir.) bætur heldur sem fjölskyldulaun fyrir ungt fólk sem er að eignast börn og hjálpa þá börnunum í þeim tilfellum?

Hæstv. forseti. Við ræðum hér skýrslu Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna, UNICEF, og niðurstöður greiningar á hag barna og viðbrögð stjórnvalda við þeim niðurstöðum. Sannarlega er það gagnleg skýrsla þó að niðurstaðan sé í eðli sínu dapurleg. Það er mikilvægt að taka hana fyrir hér og ég þakka sérstaklega hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, málshefjanda, fyrir að taka þetta fyrir.

Mér finnst 6.100 börn sannarlega sláandi tala og að það skuli eiga sér stað að 1.600 börn líði verulegan efnislegan skort er algjörlega óásættanlegt. Við eigum ekki að sætta okkur við þessa stöðu. Ég hef áður í ræðu vitnað til orða sr. Bjarna Karlssonar sem hefur rannsakað, rætt og ritað um fátækt. Hann segir að stjórnvaldsaðgerðir dugi ekki til einar og sér, hér þurfi viðhorfsbreytingu, ekki ólíkt og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir orðaði það hér áðan, við eigum að horfa á stöðuna eins og hún er og bregðast við henni. Umfangið liggur fyrir, börnin eru alltaf fórnarlömb þessara aðstæðna.

Varðandi hvað það er sem skortir og hvaða þættir hafa helst áhrif og hvaða hópar það eru sem helst líða skort þá mun heimilisgerð, atvinnuþátttaka, menntun og húsnæðisstaða alltaf skipta máli. Við vitum líka að það getur oft verið flókið orsakasamhengi á bak við fátækt. Ég held að það blasi við að það þurfi viðbragðsáætlun þar sem fram kemur hvar við getum með beinum hætti gripið til aðgerða.

Herra forseti. Ef við horfum á velferðarsamfélagið eða velferðarkerfið á Íslandi er það í fyrsta lagi yngra en annars staðar á Norðurlöndunum, það komst í öðru lagi aldrei alveg til sambærilegs þroska, borið saman við það sem best gerðist á blómatímum, t.d. Svía og Dana, í þeim efnum. Í þriðja lagi hefur það því miður lengi einkennt okkur og skorið okkur nokkuð úr í samanburði við hvernig það er annars staðar á Norðurlöndunum, sem mér er tamur, að okkur hefur ekki tekist sérstaklega vel upp við að þróa hér barnvænt og fjölskylduvænt velferðarsamfélag.

Þetta hefur birst og birtist enn í ýmsum myndum, í því sem skýrslan sýnir okkur, óþolandi fátækt allt of margra barna, 6 þús. börn á aldrinum 1–15 ára líða efnislegan skort í þessu ríka samfélagi og þar af 1.600 mjög alvarlegan skort. Þetta birtist okkur auðvitað líka í því að ungt fólk hefur ekki næga trú á framtíðinni eða telur hag sínum ekki nógu vel borgið hér. Þetta birtist einfaldlega í landflótta ungs fólks þrátt fyrir allt talið um góðæri. Við misstum 550 manns á síðasta ári á aldrinum 20–29 ára úr landi. Þetta er unga fólki, annaðhvort komið með börn eða í þann veginn að fara að búa þau til.

Lausnin blasir við. Við vitum hver hún er. Það þarf að bæta skilyrði barnafjölskyldna og styðja við tekjulægstu fjölskyldurnar, það þarf að skapa barnvænt og fjölskylduvænt velferðarsamfélag með öflugri barnabótum, með lengra fæðingarorlofi sem brúar gatið milli fæðingarorlofs og leikskóla, með gjaldfrjálsum leikskóla, fátt kæmi tekjulágum barnafjölskyldum betur en gjaldfrjáls leikskóli, með húsnæðisátaki og stuðningi við tekjulágt fólk vegna húsnæðisöflunar og með skattkerfi sem vegur á móti tekjumisskiptingunni í samfélaginu. (Forseti hringir.)

Verðmætin eru til á Íslandi en það þarf að skipta þeim rétt og beita þeim rétt.

Herra forseti. Að sjálfsögðu er það skylda þjóðarinnar allrar að forgangsraða í þágu fátækra barna og eyða þeirri meinsemd sem fátækt er í íslensku samfélagi. Eins og segir í skýrslu UNICEF á ekki að skipta máli hvernig barn á Íslandi býr, hvar á landinu það á heima eða hverjir foreldrar þess eru. Barnið á að geta gengið að sömu tækifærum vísum og öll önnur börn. Slíkt jafnræði er tryggt í bæði íslensku stjórnarskránni og barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem við Íslendingar höfum lögfest.

Ég skora á ráðherrann og ráðherrana alla að hafa barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem fyrsta lið á næsta ríkisstjórnarfundi og nýta allan fundinn og ef með þarf alla fundi á þessu ári til að fara vandlega yfir það hvað þurfi að gera til að gefa orðunum sínum vigt þannig að um muni fyrir fátæk börn á Íslandi.

Ég get bent þeim á að þeir gætu strax byrjað á því að tryggja að markvisst, reglulega og skipulega sé að því staðið að safna áreiðanlegum upplýsingum um stöðu og kjör barna hér á landi. Þannig og ekki öðruvísi getum við fengið skýra mynd af stöðu og þróun þessara mála. Ef við sjáum ekki vandann höfum við tilhneigingu til þess að láta eins og hann sé ekki til staðar. Við stingum höfðinu í sandinn. Og ef við sjáum ekki þróun vitum við ekki hvort við erum að ná viðunandi árangri.

Ég er, herra forseti, alls ekki einn um að vilja hvetja íslensk stjórnvöld til þess að koma því í verk að tryggja góða gagnasöfnun um stöðu íslenskra barna því að eftirlitsnefnd með barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna hefur ítrekað bent íslenskum stjórnvöldum á að þau mál eru alls ekki í lagi hjá þeim.

Herra forseti. Ég fullyrði að yfirgnæfandi meiri hluti íslensku þjóðarinnar vill að forgangsraðað verði í þágu barna og alveg sérstaklega í þágu fátækra barna. Það þarf bara að hefjast handa og hafa verkin einu sinni fleiri en orðin.

Virðulegi forseti. Eitt barn sem líður skort á Íslandi er einu barni of mikið. Ég vil að við Íslendingar setjum markið afar hátt gagnvart börnum og ungmennum þessa lands.

Eitt af því sem er mjög mikilvægt, til að tryggja hag þessa hóps, er að hlusta á raddir barna og unglinga. Eitt af því sem er afar mikilvægt til að börn og ungmenni þekki rétt sinn er að þau fái fræðslu um það sem stendur um málefni þeirra í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þess vegna var mælt hér fyrir þingsályktunartillögu í gær um að 20. nóvember, afmælisdagur barnasáttmálans, yrði helgaður fræðslu um mannréttindi barna og ungmenna ár hvert, til handa þessum hópi. Ég tel afar mikilvægt að sú tillaga verði samþykkt á þessu þingi. Hún var ekki samþykkt á síðasta þingi og fékk ekki framgang.

Þær niðurstöður um skort barna á Íslandi sem UNICEF kynnti fyrir skömmu eru að sjálfsögðu til þess að auðvelda, eða ættu að vera, stjórnvöldum að koma til móts við þau börn sem líða skort hér á landi. Hvað getum við gert? Hvað eigum við að gera? Ég vil færa UNICEF sérstakar þakkir fyrir að standa að þessari skýrslugerð.

Ég legg einnig áherslu á að tölur sem snerta hag barna verði aðgengilegar árlega frá Hagstofu Íslands. Það er ekki gert nú og eftir því sem ég kemst næst þá kostar það tiltölulega lítið að bæta spurningu inn í lífskjararannsókn Hagstofunnar sem snertir hag barna og ungmenna. Ég skora hér með á hæstv. velferðarráðherra og forsætisráðherra, sem er ráðherra Hagstofu, að beita sér fyrir því að þetta verði tekið upp strax.

Ég vil líka beina því til foreldra þessa lands að setja börnin sín ávallt í fyrsta sæti og aldrei gefa nokkurn afslátt í þeim efnum. Börn mega ekki líða efnislegan skort og þau mega heldur ekki líða tilfinningalegan skort og tilfinningalegt ástand barna og ungmenna er nokkuð sem við þurfum að hafa góðar upplýsingar um líka.

Forseti. Ég vil líka þakka fyrir þessar umræður. Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum miklu oftar um þetta mál. Það sem truflar mig gríðarlega er að þetta eru ekki nýjar fréttir. Ég kíkti aðeins á gamlar fréttir á netinu um barnafátækt á Íslandi og þessar tölur hafa verið sláandi um langa hríð og farið hríðversnandi undanfarin ár. Það kemur fram að barnafátækt sé hreinlega brot á mannréttindum barna. En hver eru viðurlögin við því? Það er verið að brjóta ítrekað á mannréttindum, mannréttindum barna, en það eru engin viðurlög. Hversu margir einstaklingar eru á bak við þessar sláandi tölur? Hversu margir fullorðnir eru á bak við þessi 13,4% varðandi húsnæðismál?

Ég þekki hvernig það er að vera á leigumarkaðnum með barn eða börn og hversu mikið óöryggi það er að geta aldrei fengið að vera neins staðar lengur en kannski í eitt ár. Það er líka hluti af þessum skorti að hafa ekki það öryggi að vita hvar maður gengur í skóla sem barn af því að foreldrarnir þurfa alltaf að flytja. Núna er það aftur á móti orðið þannig að foreldrar barna hafa þurft að flytja heim til pabba og mömmu af því að það er neyðarástand á leigumarkaði. Svo kemur í ljós, hæstv. ráðherra, að það er sundrung á milli ríkisstjórnarflokkanna um lausn á húsnæðisvandamálunum, það er ekki stuðningur hjá mjög mörgum í Sjálfstæðisflokknum um hvernig eigi að leysa þetta neyðarástand. Ég ítreka því spurningu mína til hæstv. ráðherra um hvað eigi að gera í millibilsástandinu. Hvað á að gera ef það miklar breytingar verða á þessum frumvörpum að þau taka ekki á þeim bráðavanda sem nú er í framtíðinni?

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmönnum fyrir innlegg þeirra. Eins og fram hefur komið er mikill munur á börnum leigjenda og börnum foreldra í eigin húsnæði. Börn leigjenda eru líklegri til að líða skort á öllum sviðum og þess vegna er augljóst að við ættum að beina sjónum okkur að börnum sem búa í leiguhúsnæði. Ég tel að það hafi ekki verið gert nægilega vel, a.m.k. ekki enn sem komið er á þessu kjörtímabil. Leigjendur fengu til dæmis ekkert af 80 milljörðunum sem deilt var út til hluta landsmanna sem skulduðu verðtryggð lán í húsum sínum og húsaleigubætur hafa ekki hækkað á þessu kjörtímabili. UNICEF bendir á að þegar rýnt er í niðurstöðu skýrslunnar með tilliti til samfélagshópa kemur í ljós að staða barna sem eiga unga foreldra er erfið og það sama má segja um pör með eitt barn. Kanna þurfi hvað geri það að verkum að börn foreldra með eitt barn og foreldra sem eru yngri en 30 ára mælist talsvert líklegri til þess að líða skort en önnur börn.

Ég vil þakka UNICEF fyrir greininguna. Hún þarf að vera árleg og ég er ánægð með viðbrögð hæstv. ráðherra hvað það varðar.

Það er nauðsynlegt að stjórnvöld hafi slíkt tæki til þess að nota við stefnumörkun og til að endurskoða stefnu sína þar sem þörf er á. Lægstu tekjubilin njóta til að mynda ekki skattalækkana þessa árs og ég vona að stjórnvöld endurskoði slíkar áherslur í ljósi greiningar UNICEF. Greiningin sýnir að gefa þarf sérstaklega gaum stöðu barna tekjulágra foreldra í leiguhúsnæði. Við ættum öll að sameinast um að gera það hratt og vel.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir umræðuna og tek undir mjög margt af því sem þingmenn hafa sagt. Ég held að þetta sé nokkuð sem okkur finnst öllum óásættanlegt þegar við sjáum þessar tölur. Við viljum bregðast við því.

Það er hins vegar líka mikilvægt að hafa í huga, eins og ég nefndi, þegar við skoðum þær tölur sem Hagstofan hefur birt og ríkisstjórn hefur fjallað um á fundum sínum að miðað við þá þrjá mælikvarða sem Hagstofan notar til að mæla lífsgæði barna stefnum við í rétta átt. Þar er batnandi atvinnustaða eða atvinnuástand lykilástæðan. Við sjáum að fjölskyldum sem eru á framfærsluaðstoð sveitarfélaganna fækkar, við sjáum að fólki á atvinnuleysisbótum fækkar.

Það sem félagsvísarnir og lífskjararannsóknir okkar hafa sýnt er að atvinnustaða er lykilþáttur þegar kemur að fátækt, fátækt barnanna okkar og fátækt almennt.

Það endurspeglast í tiltölulega háu hlutfalli, hæsta hlutfallinu hjá öryrkjum, 23% þeirra búa sem við búa við fátækt og 12,5% atvinnulausra. Það endurspeglast líka í fjölskyldugerðinni. Einstæðir foreldrar, eins og við þekkjum, eru 23% þeirra sem búa við skort og síðan 15,1% einstaklinga undir 65 ára aldri sem búa einir. Þetta eru þeir einstaklingar sem eru á biðlistum eftir félagslegu húsnæði.

Við höfum ekki fjölgað íbúðum í félagslega leiguíbúðakerfinu og hvað varðar biðlista voru í lok árs 2014 1.652 á biðlista og það eru væntanlega umtalsvert fleiri ef við tökum það sem fjölskyldur, sem eru þá einstaklingar sem eru þar á bak við og börnin okkar.

Meðalbiðtími eftir félagslegri íbúð var 25,6 mánuðir og lengsti biðtíminn eftir húsnæði var á höfuðborgarsvæðinu, í Kópavogi og í Reykjavík. (Forseti hringir.) Þetta er algjört lykilatriði.

Hvað á að gera núna? Ég nefndi það sem snýr að þessu tilraunaverkefni (Forseti hringir.) en það sem við erum að gera núna er að við erum með fjármuni (Forseti hringir.) til að setja í þessi verkefni. Það er búið að afgreiða það á vegum Alþingis. Nú þarf Alþingi bara að afgreiða þau frumvörp sem eru í velferðarnefnd.