Virðulegi forseti. Það er þyngra en tárum taki að fylgjast með áhuga- og metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar í kjölfar ömurlegra PISA-niðurstaðna. Hæstv. menntamálaráðherra virðist skilinn einn eftir með vandann og íslensk ungmenni sitja við botninn að ósekju. Ólíkt hafast frændur okkar á Norðurlöndunum að þótt staða þeirra sé miklu betri í málaflokknum en okkar. Þar bregðast ríkisstjórnir við, boða aðgerðir og ráðast í breytingar. Þau skilja að hér er undir tunga þjóðarinnar, lýðræði og framtíðarefnahagur. Skeytingarleysi ráðamanna gagnvart menntun barna er ein af breytunum sem skýrir þessa hnignun í PISA. Núna hafa 44% 15 ára ungmenna ekki grunnfærni í lesskilningi. Þau eiga í erfiðleikum með að lesa á milli línanna, draga ályktanir og túlka texta. Takmarkaður orðaforði þrengir möguleika þeirra til að hugsa djúpt og mynda með sér upplýstar skoðanir.

En þetta er ekki náttúrulögmál. Við erum einfaldlega að bregðast börnunum okkar. Ísland mælist nú með 422 PISA-stig í lesskilningi og þar af 2% í efstu þrepunum, einungis 2%. Fyrir tíu árum mældist hins vegar stór íslenskur skóli með 545 PISA-stig, einn ódýrasti skóli landsins, með fjölbreyttan nemendahóp, um 15% nemenda sem ekki voru í skólahverfinu og rákust ekki annars staðar. 21% nemenda þessa skóla voru með afburðahæfni. Við erum að tala um 422 stig gegn 545, 2% gegn 21%. Munurinn samsvarar rúmum sex skólaárum og afburðanemendur voru tíu sinnum fleiri fyrir tíu árum. Það er hægt að ná miklu betri árangri með íslensk börn innan íslenska skólakerfisins ef vilji er fyrir hendi. Þegar 44% ungmenna ná ekki grunnfærni í lesskilningi er aðgerðaleysið ekki lengur afsakanlegt. Þetta er vanræksla af verstu gerð. Skammist ykkar.

Virðulegi forseti. Um fiskeldi eru sterkar og ólíkar skoðanir í samfélaginu okkar en óháð afstöðu til greinarinnar þá hljótum við að geta verið sammála um eitt: Þegar teknar eru stórar og langvarandi ákvarðanir um nýtingu náttúruauðlinda Íslands þá þarf stjórnsýslan að vera skotheld. Ríkisendurskoðun benti árið 2023 á verulega ágalla þegar kom að stjórnsýslu og eftirliti með sjókvíaeldi og lagði fram fjölmargar ábendingar um betrumbætur. Nú, þremur árum síðar, er verið að gefa út fleiri langtímaleyfi og því hlýtur að vera eðlilegt að spyrja: Hvar stöndum við miðað við þessar ábendingar? Hvað hefur verið bætt?

Ég nefni tvö dæmi varðandi nýjasta leyfið sem ég er hugsi yfir. Í fyrsta lagi á samkvæmt lögum að endurskoða áhættumat erfðablöndunar svo oft sem þörf er á en eigi síðar en á þriggja ára fresti. Sú endurskoðun virðist ekki hafa verið sett fram eða staðfest af ráðherra innan þessa frests er nýjasta leyfið varðar og ef eldra mat heldur gildi sínu þar til nýtt er lagt fram þá má spyrja sig: Hvaða hvatar eru til að þessi endurskoðunarskylda haldi í reynd? Í öðru lagi benti þáverandi Skipulagsstofnun árið 2024 á að móta þyrfti skýran ramma um áhættumat vegna náttúruvár á strandsvæðum. Það liggur ekki fyrir hvernig ráðherrar eða ríkisstjórn hafa brugðist við þessum ábendingum.

Virðulegi forseti. Við starfsmenn stofnana er ekki að sakast. Þeir starfa eftir gildandi lögum og reglum hverju sinni en ábyrgðin hvílir á herðum ráðherra. Hún hvílir þar þrátt fyrir að það hafi ekki tekist að koma frumvarpi um breytingar í gegn í fyrsta skiptið og það þarf að standa undir henni. Það er sanngirnismál fyrir fyrirtæki sem þurfa stöðugleika í lagaumgjörð. (Forseti hringir.) Það er sanngirnismál fyrir sveitarfélög sem bera ólíkar væntingar til þessarar greinar (Forseti hringir.) og ekki síst fyrir náttúruna sem við berum sameiginlega ábyrgð á. Við þurfum ekki að vera sammála um fiskeldi til að vera sammála um að umgjörðin skipti máli. (Forseti hringir.) Það skiptir máli að bregðast við þessum ábendingum og í þeim tilfellum þar sem er óvissa eiga varúðarsjónarmið að ráða för.

(Forseti (BHar): Forseti minnir hv. þingmenn á tímamörkin en þau eru tvær mínútur undir þessum lið.)

Frú forseti. Ég ætla að gera tilraun til að vera með ofurlitla sögustund eða upprifjun á sögu fjárlaga. Hæstv. fjármálaráðherra sagði hér í pontu í gær í andsvari við hv. þm. Nönnu Margréti Gunnlaugsdóttur, með leyfi forseta:

Varðandi verkefnið vil ég í þessu samhengi bara minna á það, og biðja hv. þingmenn að skoða söguna, hversu sjaldan ríkissjóður Íslands er rekinn réttum megin við núllið, í sárafáum tilfellum frá lýðveldisstofnun.

Og áfram hélt hæstv. ráðherra:

Það er bókstaflega talið á fingrum annarrar handar hvenær Alþingi hefur treyst sér til þess, og ríkisstjórnir, að skila hallalausum fjárlögum.

Mig rak nú í rogastans og svo sem hef kannski ekki fylgst með alveg frá lýðveldisstofnun en ágætlega síðustu áratugina og staðreyndin er sú að frá 1991 til framlagningar fjárlagafrumvarps þessa næsta árs eru fjárlagafrumvörpin sem hafa verið lögð fram hallalaus 19 talsins. Það er ekki teljandi á fingrum annarrar handar. Raunar var það þannig að á tímabilinu frá 1997–2019 voru aðeins fimm fjárlög lögð fram með halla. Það hittir þannig á að þau voru flestöll í tíð vinstri stjórnar Jóhönnu og Steingríms. Þetta er auðvitað ekki stórt atriði en þetta er partur af stærri mynd sem mér þykir vera að teiknast upp, að ráðherrar segi í raun bara eitthvað. Þetta á við um þá alla. Ég er ekki sérstaklega að leggja til atlögu við hæstv. fjármálaráðherra Daða Má Kristófersson heldur finnst mér það hafa verið að ágerast með áberandi hætti síðustu misseri að ráðherrar segi bara eitthvað og treysti á að komast upp með það. Það er himinn og haf á milli þess að bara á tímabilinu frá 1991 til dagsins í dag hafi verið lögð fram 19 hallalaus fjárlög og þess sem haldið var fram hér í pontu í gær, að þau væru teljandi á fingrum annarrar handar frá lýðveldisstofnun.

Virðulegur forseti. Ég vil bara halda þessu til haga og ætli ég verði ekki með svona endurteknar innkomur hér undir störfum þingsins (Forseti hringir.) það sem eftir lifir vetrar þar sem ég reyni að leiðrétta hæstv. ráðherra þegar þeim verður fótaskortur á tungunni.

Virðulegur forseti. Í umræðunni um námsárangur og stöðu barna á Íslandi lítum við stundum til þess hvað Finnar og Eistlendingar hafa gert til þess að ná góðum árangri. En mig langar að líta aðeins til Bandaríkjanna að þessu sinni. Í Mississippi-ríki var lestrarkennsla tekin algerlega í gegn í grunnskólunum fyrir rúmum áratug í kjölfar þess að ríkið kom afar illa út úr samanburði á námsárangri barna. Skemmst er frá því að segja að algjör viðsnúningur hefur orðið. Teknar voru upp nýjar aðferðir við lestrarkennslu og markmiðið er að barn hafi öðlast nógu mikla færni eftir þriðja bekk í grunnskóla til að það geti farið að lesa sér til gagns. Það er sem sagt gengið út frá því að börn séu búin að læra að lesa eftir þriðja bekk og fari nú að lesa til að læra. Hafi barnið ekki náð ákveðnum færniviðmiðum í lestri þá færist það ekki upp í fjórða bekk heldur fer aftur í þann þriðja og þetta á við um 6–10% barna í ríkinu. Kröfurnar þarna um hafa jafnvel verið auknar á síðastliðnum árum. Nú er svo komið að Mississippi, sem var í næstneðsta sæti meðal ríkja Bandaríkjanna þegar að lestrarfærni grunnskólabarna kom, er nú komið í hóp þeirra tíu efstu. Já, það er hægt að fara ýmsar leiðir en óhætt er að tala um, eins og það er stundum kallað, kraftaverkið í Mississippi og við ættum kannski að gefa því nánari gaum. En þessi áhersla á að börn nái ákveðinni færni sem fyrst rímar einmitt vel við stefnu farsældarlaganna á Íslandi sem við ræðum hér síðar í dag þar sem snemmtæk íhlutun er meginstef sem gengur m.a. út á að börn séu gripin í skólakerfinu áður en vandi þeirra verður of mikill. Ræðum þetta nánar, en áfram íslensk börn.

Virðulegi forseti. Í dag, 15. september, er alþjóðlegur dagur lýðræðis. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna ákvað árið 2007 að helga þennan dag lýðræðinu. Dagsetningin vísar til þess að 15. september 1997 samþykkti Alþjóðaþingmannasambandið almenna yfirlýsingu um lýðræði. Tilgangurinn er einfaldur en mikilvægur: Að minna okkur á gildi lýðræðis og að það þurfi stöðugt að hlúa að því og efla. Sjaldan hefur verið jafn rík ástæða til þess og nú. Við lifum á tímum hraðra breytinga, óvissu og átaka. Víða eiga lýðræði og mannréttindi undir högg að sækja. Sumir halda að lýðræði snúist bara um kosningar. Staðreyndin er sú að það snýst líka um hvernig samfélag við viljum vera og þess vegna er barátta gegn rasisma, fordómum og hatursorðræðu líka lýðræðismál. Það sama á við um réttindi og öryggi hinsegin fólks. Lýðræði verður ekki sterkt nema það sé pláss fyrir okkur öll.

Virðulegur forseti. Alþingi hefur áður fjallað um að minnast dagsins sérstaklega. Fyrrverandi þingmaður, Þuríður Backman, lagði fram þingsályktunartillögu þess efnis á 141. löggjafarþingi. Síðar endurflutti fyrrverandi þingmaður, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, hana í tvígang, í síðara skiptið ásamt fyrrverandi þingmönnum, Brynhildi Pétursdóttur, Birgittu Jónsdóttur og Össuri Skarphéðinssyni. Kannski er kominn tími til að taka upp þennan þráð aftur. Með sæti hér á Alþingi fylgja ekki bara völd og áhrif. Orð okkar hafa vægi og þeim fylgir ábyrgð; ábyrgð á því hvernig við tölum, mætum ágreiningi og hvort við byggjum upp traust eða brjótum það niður. Það er líka hluti af því að standa vörð um lýðræðið sem er ekki sjálfgefið.

Virðulegi forseti. Við erum að laga Ísland og vinna á innviðaskuldinni sem birtist landsmönnum á margan hátt. Innviðaskuldin er einna sýnilegust í vegakerfinu, sem veikir samkeppnishæfni þjóðarinnar. Fjárfesting í samgönguinnviðum er ekki nema 0,6% af landsframleiðslu sem er einna minnst hjá ríkjum í OECD. Minna en 40% vegakerfisins voru metin í góðu ástandi af Vegagerðinni þegar ríkisstjórnin tók við. Engin samgönguáætlun hafði verið samþykkt frá árinu 2020 og engar jarðgangaframkvæmdir frá því hafist var handa við Dýrafjarðargöng árið 2017, vanfjármögnuð vetrarþjónusta og svo mætti lengi telja. Þessu erum við að breyta. Samgönguáætlun var samþykkt í sumar. Stóru fréttirnar eru þær að viðhald vega, sem var 12,8 milljarðar árið 2024, verður 17,6 milljarðar á næsta ári. Aukning um 4,8 milljarða. Er þetta nóg? Nei. En skiptir þetta máli? Já. Það tekur tíma að vinna á tæplega 280 milljarða innviðaskuld í vegakerfinu. Fullfjármögnuð vetrarþjónusta er einnig nýlunda í samgönguáætlun.

Sagðar hafa verið fréttir af því að það sé verið að draga saman í framlögum til samgöngumála. Það er hins vegar ekki rétt. Þessi ríkisstjórn er að bæta í. Þær tölur sem hafa verið nefndar um meintan samdrátt felast í því að það er verið að fresta framlagi til Vegagerðar í tengslum við Hvammsvirkjun og fresta framlögum til Betri samgangna þar sem nægar uppsafnaðar heimildir eru til til að standa undir framkvæmdum næsta árs. Stóra byltingin í samgöngumálum er stofnun innviðafélagsins Göng og brú, en á næstu dögum fer fram fjárfestingardagur á vegum félagsins þar sem koma fulltrúar frá sumum af stærstu verkfræðistofum og innviðafjárfestum í Evrópu vegna áhuga þeirra á að koma að verkum eins og Sundabraut og tvöföldun Hvalfjarðarganga, loksins. Þannig að við erum loksins að sjá framkvæmdir á þessum verkefnum sem við erum búin að horfa á í tugi ára. Þannig að það eru bjartir tímar í innviðauppbyggingu fram undan og ég er mjög spennt að sjá hvað verður.

Frú forseti. Ríkisstjórnin er að stoppa í fjárlagagatið og skila hallalausum fjárlögum. Til að ná því markmiði er mikilvægt að gæta aðhalds og forsjálni í meðferð opinbers fjár. Þá er ekki síður mikilvægt að horfa til leiða sem við getum í sameiningu beitt til að gera eina krónu að tveimur, þ.e. að vaxa þannig að það verði auðveldara að ná þessum endum saman. Ein þeirra leiða sem blasir við er að draga úr því að óunninn afli sé fluttur úr landi í körum, staflað í kör og fari í vinnslu erlendis til verðmætaaukningar þar. Hér er ekki verið að tala um einhverjar baunir heldur marga milljarða króna í verðmætaaukningu innan lands á hverju einasta ári. Þarna eru tækifæri, frú forseti. Með aukinni fullvinnslu afla hér heima verður til aukinn virðisauki í beinhörðum gjaldeyri, þjóðarbúinu til heilla. Á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar er einmitt að finna frumvarp frá hæstv. atvinnuvegaráðherra sem ætlað er að stuðla að því að sjávarafli verði í auknum mæli unninn hér heima. Það eru fjölmargar leiðir til þess, t.d. með því að tryggja að allur afli sem landað er hér á landi skuli seldur á fiskmarkaði ef útgerðarfyrirtæki er ekki samtengt vinnslu, sem það fær til vinnslu. Með því er tryggt að innlendar vinnslur geti þá boðið í afla sem færi að öðrum kosti til vinnslu annars staðar erlendis. Til að varðveita og auka orðspor íslenskra sjávarafurða er nauðsynlegt að tryggja gæði afurðanna þannig að þeir sem höndla með fiskinn hafi starfsleyfi og búi að lágmarki þannig um afurðirnar að hráefnið spillist ekki. Í Færeyjum er útgerðum gert að landa a.m.k. 30% alls afla á markað. Þessi einfalda regla tryggir gagnsæi og rétt uppgjör sjómanna og gjöld til hafna. (Forseti hringir.) Sanngjörn verðlagning skilar bæði sjómönnum og hinu opinbera ávinningi og er besta leiðin til að sporna við milliverðlagningu.

Virðulegi forseti. Fyrir meira en 1700 árum glímdi Rómaveldi við sama vandamál og þjóðir glíma við enn í dag, verðbólgu. Keisararnir höfðu rýrt verðmæti gjaldmiðilsins til að fjármagna vaxandi útgjöld ríkisins, aukin framlög til hersins og sístækkandi embættismannakerfi. Ríkið minnkaði silfurinnihald myntarinnar og sló fleiri myntir. Eins og við var að búast fóru hlutir að hækka í verði. Díókletíanus keisari brást við af hörku árið 301 og setti tilskipun um hámarksverð; hann bannaði verðhækkanir gegn hörðum viðurlögum. Og Höskuldarviðvörun: Þetta gekk ekki. Ég veit að ég er kannski fullmikið að líta í baksýnisspegilinn, frú forseti, og þetta er ekki gert til að koma höggi á fyrri ríkisstjórn Rómaveldis heldur til að benda á þá einföldu staðreynd að verðbólga stafar af því að ríkið setur of mikið af peningum í umferð og það er lítið unnið með því að krukka í verðinu. Rótin er skortur á aga og of mikill halli á ríkissjóði. Við lögum verðbólguna með því að laga hallann. Þess vegna er ég einkar glaður yfir því að við skulum ná að leggja fram hallalaus fjárlög heilu ári fyrr en fyrri áætlanir gerðu ráð fyrir. Við lofuðum og vorum kosin til þess að ná niður vöxtum og verðbólgu. Okkar stærsta og mikilvægasta framlag til þess er einmitt að skila hallalausum fjárlögum. Þetta er okkar mikilvægasta framlag til heimilanna, til atvinnulífsins og sveitarfélaganna. Allir þessir aðilar munu njóta góðs af stöðugu verðlagi og lægri vöxtum. Ég hef lengi talað fyrir því að upptaka annars gjaldmiðils sé leið til að ná þeim markmiðum varanlega. Ég er enn á þeirri skoðun. En óháð því er fyrsta skrefið alltaf það sama, að ná traustum tökum á fjármálum hins opinbera. — Forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Frú forseti. Það er kominn nýr frasi í handbók ríkisstjórnarinnar ofan á aðhald á tekjuhlið og að stoppa í glufur. Sá nýjasti er skynsemi í tekjuöflun. En hvernig birtist þessi skynsemi í tekjuöflun, frú forseti, af hálfu ríkisstjórnarinnar núna þegar til að mynda ferðaþjónustan á í vök að verjast og horfir fram á erfiðari tíma en hafa verið? Jú, núna akkúrat þegar gefur á bátinn þá leggst hún á ferðaþjónustuna af fullum þunga og einkum og sér í lagi á landsbyggðinni. Ég get rökstutt þetta með vísun í tæplega 16% hækkun á kílómetragjaldinu. Ekki eykur það ferðavilja ferðamanna lengra út á land til þeirra staða sem lengst eru frá miðsvæðinu sem er í kringum millilandaflugið þar sem líklega langflestir koma inn og ég hygg að Icelandair eigi þar um 60%, jafnvel ríflega það, af fólksflutningum til landsins. Þar er ég að vísa til svæða eins og Vestfjarða eða Norðurlands, Norðurlands eystra og Austurlands. Hvar er enn þá þyngra ráðist á svæðið? Þar eru baðlónin undir sem fá á sig færslu í virðisaukakerfinu úr 11% í 24%, sem þýðir í sumum tilfellum hugsanlega tekjutap á hverju ári upp á milli 40 og 60 milljónir. Ég er að vísa til staða eins og Vakar. Ég er að vísa til staða eins og sjóbaðanna á Húsavík, Skógarbaðanna við Akureyri, jarðbaðanna í Mývatnssveit og Fjörubaðanna á Hauganesi. Þetta eru staðirnir sem núna eiga að greiða fyrir hið meinta hallaleysi í fjárlagafrumvarpinu. Það eru fundnir nokkrir staðir úti á landi þar sem hefur tekist að byggja upp eitthvað sem er arðbært en er þó rekið hluta úr ári með tapi. Þeir skulu greiða meira. Það mun kosta störf og það mun líklega kalla á lokanir, frú forseti, á viðkomandi stöðum hluta úr ári.

Virðulegi forseti. Morgunblaðið hefur undanfarið fjallað um það hvernig íslenska velferðarkerfið, fjármunir íslenskra skattgreiðenda, er misnotað af útlendingum. Umfjöllunin hefur m.a. snúið að útlendingum sem setjast að hér á landi og þiggja fjárhagsaðstoð frá sveitarfélögum og aðrar bætur án þess að hafa lagt nokkuð til samfélagsins. Ríkissjóður endurgreiðir sveitarfélögum í ákveðnum tilvikum fjárhagsaðstoð sem þau veita erlendum ríkisborgurum. Ég lagði einmitt fram fyrirspurn hér á liðnum þingvetri um fjárhæðirnar. Í svarinu kom fram að endurgreiðslurnar voru yfir 12 milljarðar á árunum 2020–2024. Í minnisblaði Reykjavíkurborgar til þingsins í vor kom fram að tæp 70% þeirra sem fengu fjárhagsaðstoð í febrúar síðastliðnum voru erlendir ríkisborgarar og að hlutfall útlendinga hefði verið að aukast jafnt og þétt. Í svarinu kom líka fram að engar upplýsingar lægju fyrir um ríkisföng þessara hópa sem endurgreitt væri vegna eða um kyn og aldur þeirra. Þáverandi hæstv. ráðherra, Inga Sæland, svaraði því jafnframt að hún hygðist endurskoða endurgreiðslureglurnar og manni virðist vera full þörf á því. Það ætti að vera forgangsmál stjórnvalda að bæta upplýsingaöflun, greiningu og upplýsingamiðlun um málefni innflytjenda. Stjórnvöld á Norðurlöndum safna slíkum upplýsingum skipulega saman og miðla þeim, enda er markmiðið að fylgjast með og meta árangur af aðlögun innflytjenda.

Ég hef ásamt fleiri þingmönnum Sjálfstæðisflokksins lagt enn á ný fram tillögu til þingsályktunar um að við komum okkur upp mælaborði í málefnum innflytjenda. Vonandi náum við fyrr en seinna eyrum ráðamanna um að mikilvægt sé að koma upp mælaborði til að fylgjast með árangri af aðlögun innflytjenda hér á landi, m.a. með framlagi þeirra til íslensks samfélags.

Virðulegur forseti. Ég hef fengið nóg. Með leyfi yðar: „Grocery store, bakery, lunch, menu, street food, take away, open, closed.“ Þessi helst til kunnuglegu orð eru rétt svo toppurinn á ísjakanum þegar kemur að ótæpilegum ágangi enskunnar í öllu okkar daglega umhverfi, enska alls staðar á öllum skiltum um allt land, sums staðar á kostnað íslenskunnar sem hvergi sést. Þetta hefur stórversnað þannig á allra síðustu árum að enskan virðist sums staðar hafa unnið fullnaðarsigur. Við erum, vona ég, sammála um að svona eigi þetta ekki að vera en við höfum ekki náð að koma í veg fyrir þetta. Það hefur komið á daginn að það hefur ekki dugað að hvetja fyrirtæki og stofnanir til að nota íslensku, þau nota ensku samt. Það hefur ekki dugað að hafa meginreglu í lögum um að auglýsingar skuli vera á íslensku. Úr því að þær mega líka samkvæmt lögum vera bara á ensku ef þær eiga að höfða til erlendra neytenda þá skáka allt of margir í því skjóli og hafa bara allt á ensku. Nei, þessi ráð hafa ekki dugað. Það er tímabært núna að við horfumst í augu við veruleikann.

Það er í grunninn tvennt í stöðunni. Annaðhvort höldum við áfram að vona að þetta mögulega skáni af einhverjum ástæðum, með öðrum orðum, leyfum þessu einfaldlega að viðgangast þar til, ja, að nánast ekkert bendir til þess lengur í almenna rýminu að við séum í landi þar sem hið opinbera tungumál er íslenska. Þetta er einn kostur. Hinn er sá að við grípum til okkar ráða og beitum þeim tækjum sem við höfum hér á Alþingi Íslendinga, þ.e. íslenskum lögum og það er mín tillaga. Ég hef nú lagt fram frumvarp sem er mjög einfalt að efni. Þar er lagt til að auglýsingar á Íslandi skuli vera á íslensku, punktur. Önnur tungumál mega vera með enda stundum ástæða til þess. En íslenskan verður að vera og íslenskan verður að vera meira áberandi. Þetta gildir vel að merkja líka um skilti. Matvöruverslun var það, virðulegur forseti, ekki „grocery store“. Við þá sem heyra þetta og hugsa að þetta sé kannski svolítið vel í lagt, (Forseti hringir.)vil ég spyrja á móti: Hversu langt á þetta að ganga áður en við bregðumst við? (Forseti hringir.) Tíminn er núna. Þetta er spurning um sjálfsvirðingu okkar sem þjóðar.

Forseti bendir á við þetta tilefni að þingmálið er íslenska.

Frú forseti. Fyrir rétt um hálfum mánuði efndi ríkisstjórnin til þjóðaratkvæðagreiðslu um afstöðu þjóðarinnar til Evrópusambandsins. Fyrir kosningarnar var það helsta viðkvæði stjórnarliða að segjast treysta þjóðinni. Treysta þjóðinni. Atkvæðagreiðslunni var reyndar hrundið af stað þrátt fyrir að einn stjórnarflokkanna hefði ítrekað lýst andstöðu sinni við aðild að Evrópusambandinu og margsinnis lagt fram tillögu um brottfall umsóknar ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Hæstv. utanríkisráðherra tók alla stjórn í þessu máli og gekk þar í fylkingarbrjósti af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forsætisráðherra sparaði sig mjög í umræðum í aðdraganda atkvæðagreiðslunnar. Hún tók enga forystu í málinu, enga, og ekki heldur eftir atkvæðagreiðsluna. Hana lét hún utanríkisráðherranum eftir sem gekk fram af offorsi og hefur rýrt sig að áliti og trausti bæði í Brussel og Washington. Hæstv. utanríkisráðherra á ekkert erindi lengur í sínu embætti og henni væri sæmst að segja sig frá því þegar í stað.

Hlustaði ríkisstjórnin á þjóðina þegar allt kom til alls? Hlustaði hún? Nei, það voru orðin tóm. Þau hafa reyndar haldið fyrir bæði eyru í hálfan mánuð. Þrátt fyrir að þjóðin hafi alfarið hafnað Evrópuvegferð ríkisstjórnarinnar streitist hún á móti því að draga umsóknina til baka. Þar hefur hæstv. forsætisráðherra einnig eftirlátið forystuna til formanns Viðreisnar í stað þess að gera hið augljósa: Fara eftir skýrri niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar. Hyggst ríkisstjórnin, undir forystu utanríkisráðherra Viðreisnar, hefna sín á þjóðinni með því að gera Evrópureglur rétthærri í íslenskum lögum?

Frú forseti. Ég ætla að halda hér áfram með flokk minn um sögulegar staðreyndir og samhengi hluta sem ég byrjaði á fyrr í þessari umræðu um störf þingsins. Ég vil vekja athygli á prýðisgrein sem birtist í Morgunblaðinu í dag eftir Gunnar Ármannsson lögmann þar sem Gunnar fjallar um fyrirhugaðar breytingar á virðisaukaskattsendurgreiðslu fyrir vinnu á byggingarstað við íbúðarhúsnæði. Gunnar bendir þar réttilega á að virðisaukaendurgreiðslan vegna íbúðarhúsnæðis eigi sér 36 ára sögu. Hún kemur til þegar virðisaukaskattskerfið er innleitt 1. janúar 1990 og er þá hugsuð til þess að ekki verði veruleg hliðrun í kostnaði við framkvæmdir við íbúðarhúsnæði, eins og segir í lögskýringargögnum á þeim tíma, með leyfi forseta:

„Í lögskýringargögnum frá 1989 kom fram að með endurgreiðslunni yrði áhrifum skattsins á vinnuþáttinn að fullu mætt, sem ella hefði leitt til 9% hækkunar á byggingarvísitölu.“

Þetta er auðvitað þetta samhengi sem þessi áform ríkisstjórnarinnar verða að skoðast í. Nú halda þeir sem tala fyrir þessu stórundarlega fjárlagafrumvarpi og bandormi því fram að það sé bara verið að loka glufum, draga úr undanþágum og jafna leikinn. Í þessu tilviki sem varðar virðisaukaskatt fyrir vinnu við íbúðarhúsnæði var þetta algjörlega gert með galopin augun til að bregðast við breytingum á skattkerfinu þegar virðisaukaskattskerfið er tekið upp og söluskatturinn aflagður. Í þessu samhengi vil ég biðja stjórnarliða að kynna sér þessar staðreyndir og gjarnan lesa ágæta grein Gunnars Ármannssonar í Morgunblaðinu í dag vegna þess að umræðan hefur byggt á yfirgripsmikilli vanþekkingu á því hvernig þessi endurgreiðsla er til komin. Ég held að það væri til nokkurs unnið ef okkur tækist að stilla það af hér í umræðu um fjárlög og bandorm næsta árs.

Frú forseti. Eitt er sagt en annað gert. Ríkisstjórnin segist vera að taka til en staðreyndin er að hún bætir bara í útgjöld. Hún segist ekki ætla að hækka skatta en hækkar svo skatta. Ríkisstjórnin segist vera að ná tökum á verðbólgunni en allar aðgerðir sem hún fer í benda til þess að verðbólga muni aukast. Ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir, sérstaklega Samfylking, sögðu í kosningabaráttunni að ESB væri ekki á dagskrá en eftir kosningar er það orðið aðalmálið. Þau segjast vera að sýna aðhald en það er að mestu bókhaldslegs eðlis þar sem framkvæmdum er frestað og felldar eru niður vannýttar fjárheimildir. Þau segja að það verði enginn á biðlista eftir hjúkrunarrýmum í lok aðgerðaáætlunarinnar en hver er staðreyndin? Enginn á biðlista miðað við markmið ríkisstjórnarinnar sem er að 75% aðila sem eru með færnimat fái pláss. Ekki vitum við hvað á að gera við hin 25% en blákalt segja þau að enginn verði á biðlista. Ríkisstjórnin segir að nú verði notast við tölustafi í stað bókstafa í skólum landsins en staðan er sú að 8 er ekki 8 heldur eru tölustafirnir tengdir með einhverjum óskiljanlegum hætti við gamla bókstafakerfið. Þau segjast ætla að vinna með hagræðingartillögur frá almenningi en þær virðast týndar. Þau segjast vera í virku samtali við verkalýðsforystuna en það kannast enginn við það á þeim bænum. Þau segjast vilja gott samstarf milli minni og meiri hluta í þinginu en hver er raunin? Það virðist bara vera þegar meiri hlutanum hentar. Hvað var sagt í fyrra? Lykilatriði að stöðugleikareglan myndi standast, þau myndu gera allt sem þyrfti til að standast stöðugleikaregluna. Svo gátu þau ekki hamið sig í útgjöldum þannig að það er ekki að fara að takast. Stöðugleikareglan er löngu gleymd og þá segja þau: Núna ætlum við, sama hvað, að hafa hallalaus fjárlög. Trúir því einhver miðað við söguna?