Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að það var talsvert í henni sem mig langaði sjálfan en niðurlagið varðaði það hvað hægt væri að gera við þessa peninga. En hv. þingmaður nefndi sérstaklega að hann væri almennt á mótum sköttum og skattahækkunum. Það eru viðhorf sem ég skil mætavel. En ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður væri hlynntur svona skattlagningu gagnvart bönkunum ef markmiðið væri það eingöngu að greiða niður skuldir ríkissjóðs og væru þá væntanlega á þeim forsendum að skuldir ríkissjóðs yrðu bein afleiðing af hegðun bankanna eins og hún var fyrir hrun. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður mundi styðja það.

Herra forseti. Ég greiddi atkvæði með frumvarpi um að skattleggja bankana. Ég gerði það ekkert endilega til að refsa þeim eða eitthvað slíkt heldur er þarna ákveðin tekjulind sem hægt er að ná í. Ég vildi gjarnan sjá þetta notað, eins og ég gat um í ræðu minni, fyrst og fremst til að lækka skuldir ríkissjóðs og síðan til að lækka eitthvað af þeim sköttum sem undanfarið hafa verið hækkaðir úr hófi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða og efnisríka ræðu eins og hans er vandi í umræðu um þessi mál. Ég deili með honum því viðhorfi að varhugavert sé að skapa það fordæmi að grípa með þessum hætti til útgjalda án nokkurra efnislegra skilgreininga á því hverjir eiga að fá og hverjir ekki þegar við höfum mörg dæmi úr fortíðinni um mikla tilfærslu eigna og skulda úr sögu okkar efnahagslífs.

Ég deili því líka sem hann rekur að ákveðnir þjóðfélagshópar munu bara hagnast á þessari aðgerð vegna þess að þeir hafa ekki upplifað neinn forsendubrest. Ég hef margsinnis í umræðunni nú gengið á eftir því við talsmenn málsins af hverju ekki sé hægt að afmarka forsendubrest, af hverju ekki sé hægt að binda þessar aðgerðir við þá sem sannanlega keyptu á versta tíma og hafa upplifað misvægi eigna og skulda og ekki hina. Kann hv. þingmaður skýringu á því hvers vegna það hefur ekki tekist?

Herra forseti. Ég held að það sé vegna þess að menn vildu hafa almenna flata niðurfellingu skulda, að það hafi verið draumurinn. Það eru ákveðnar kenningar um að það sé gott fyrir efnahagslífið, gott fyrir heimilin sem skulda of mikið o.s.frv. Í sjálfu sér gæti það líka verið gott ef ríkissjóður ætti fyrir því, ef ríkissjóður væri vel settur. En ríkissjóður er ekkert síður skuldsettur en heimilin þannig að verið er að taka af vissum heimilum, því að allir borga þetta, til að láta önnur heimili fá. Og þessi vissu heimili eru ekkert endilega í góðri stöðu og ég nefni þar sérstaklega leigjendur.

Virðulegi forseti. Já, ég þakka hv. þingmanni svarið og vil kannski ganga aðeins lengra og fitja upp á þeirri spurningu hvort það sé þá ósköp einfaldlega þannig að menn kæri sig kollótta um efnahagsafleiðingarnar. Nú trúi ég því ekki upp á hv. þingmann og ég vil trúa því að menn vilji reyna að haga aðgerðum sem þessum í þá veru að þeir valdi ekki kostnaði að óþörfu eða vandræðum. En það liggur fyrir, eftir því sem sérfræðingar Seðlabankans sögðu við okkur í efnahags- og viðskiptanefnd í morgun, að aðstæður í hagkerfinu eru þannig að þessi aðgerð mun kalla á svör af hálfu Seðlabankans, í hærri vöxtum til að bregðast við aukinni verðbólgu og þrýstingi af gengi. (Gripið fram í: Hugsanlega.) — Nei, það var alveg fyrirvaralaust að það yrðu hærri vaxtaákvarðanir (Forseti hringir.) en ella út af þessu. Það var alveg gefið (Forseti hringir.) en hversu miklu hærri er ekki alveg ljóst en allt að 1%. (Forseti hringir.) Þá spyr maður: Er ekki ósanngjarnt (Forseti hringir.) að fara í þessa aðgerð með þessum hætti ef kostnaðurinn mun lenda á þjóðinni allri, líka þeim sem ekki njóta?

Forseti biður þingmenn að virða tímamörk.

Herra forseti. Mér finnst ósanngjarnt af hv. þingmanni að spyrja mig þessarar spurningar. Ég er að gagnrýna þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lagði fram á dögunum frumvarp um opinber fjármál. Þar er lögð áhersla á samhæfingu fjármálastefnu ríkis og sveitarfélaga. Talað er um að búa þurfi þannig um hnútana að bæði ríkisfjármálin og peningamálin séu samstillt og réttur taktur sé í hagstjórninni og beiting ríkisfjármála sé formgerð í fjármálastefnu og fjármálaáætlun til nokkurra ára með innbyggðum fjármálareglum.

Sami hæstv. ráðherra leggur það frumvarp sem við ræðum hér fram og í skýringum stendur að ljóst sé að mikil óvissa er um heildarábyrgð aðgerðanna og áhættuþættir séu fjölmargir. Ég er svolítið rugluð af því að mér finnst þetta stangast á. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé kannski þannig að þegar stjórnarliðar tala um aga í ríkisfjármálum viti þeir ekki alveg hvað þeir eru að tala um.

Herra forseti. Ég er mjög hlynntur frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra um fjármálastöðugleika og fjármálaráð og mun styðja það. Mér finnst ekki sanngjarnt að ég fari að svara fyrir það hvort frumvarpið sem við ræðum núna sé í takt við það frumvarp. Færa má ýmis rök fyrir því að þetta sé skynsamlegt frumvarp til að lækka skuldir heimilanna sem eru allt of miklar o.s.frv. en eins og ég benti á í ræðu minni er ríkissjóður ekki síður skuldsettur og veitti ekki síður af þessari innspýtingu en heimilunum.

Virðulegi forseti. Ég skil þetta þannig að ef við hefðum verið búin að samþykkja frumvarpið um opinber fjármál hefðum við ekki getað lagt það frumvarp sem við ræðum hér fram í þeim búningi sem það er. Við hefðum þá þurft að vera með nánari greiningar. Ég hef til dæmis spurt að því af hverju það hafi ekki verið greint hvaða áhrif það hefði ef við tækjum 80 milljarða og greiddum niður ríkisskuldirnar. Það væri almenn aðgerð og það hefur ekki verið greint hvaða áhrif það hefði á hag heimilanna og kjör í landinu ef við hefðum farið þá leið. Ég er algerlega sammála því að ég vil að við komum til móts við þá sem enn eiga í miklum greiðsluvanda eftir hrunið og ég vil að við mætum þeim. En þessi aðgerð er þannig að meðalfjárhæð á hvert heimili hækkar eftir því sem tekjur heimilisins eru hærri. Hefðu ekki þurft að vera betri greiningar að baki þessu frumvarpi?

Herra forseti. Ég lendi í því aftur og aftur í andsvörum að vera að verja frumvarp sem ég er sjálfur á móti. Mér finnst það bara ekki sanngjarnt. Það eru aðrir sem eiga að svara þessum spurningum og kannski fyrst og fremst þeir sem flytja málið og styðja það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir efnisríka og innihaldsmikla ræðu. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður fagnaði því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra talaði fyrir frumvarpinu. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort hv. þingmanni finnist eðlilegt að sá ráðherra tali fyrir málinu þar sem ljóst er hvaða ráðherra átti helst frumkvæði að þessari hugmynd og leiddi þá umræðu sem varð til þess að stjórnin myndaðist á sínum tíma, þ.e. hæstv. forsætisráðherra. Fagnar hv. þingmaður þessu í því samhengi?

Í umræðunni hefur þessum aðgerðum verið líkt við dulbúna skattalækkun. Getur hv. þingmaður tekið undir þau orð og þá greiningu?

Í þriðja lagi langar mig að spyrja: Ef bankaskatturinn reynist lögmætur — hann nefndi dæmi um í hvað ætti að ráðstafa þeim tekjum en nefndi ekki velferðarkerfið — gæti komið til greina að nota helminginn í að greiða niður skuldir og hinn helminginn til að efla velferðarkerfið sem svo sannarlega á undir högg að sækja?

Herra forseti. Ég kom inn á það í ræðu minni hvernig við gætum hugsanlega ráðstafað þessum peningum. Þetta eru gífurlegir peningar og ég hefði gjarnan viljað sjá lækkun skulda ríkissjóðs að einhverju leyti og svo lækkun skatta, sérstaklega skatta sem eru niðurdrepandi, sem drepa atvinnulífið í dróma. Ég nefndi tryggingagjaldið, sem er skattur á atvinnu, ég nefndi fjármagnstekjuskattinn, en nú er verið að skattleggja neikvæðar fjármagnstekjur, það hindrar sparnað sem er bráðnauðsynlegur þessari þjóð. Ég hefði gjarnan viljað sjá sitt lítið af hverju og það má vel vera að eitthvað af óskum mínum hefði hrotið yfir til velferðarkerfisins. Það er ekki vanþörf á víða þar að bæta úr.

Herra forseti. Ég þakka ágæt svör en ég vildi kannski heyra álit hv. þm. Péturs á því sem ég sagði um hina dulbúnu skattalækkun; ég virði álit hans mikils.

Forseti áminnir þingmenn um að nefna þingmenn fullu nafni.

Herra forseti. Ég sé nú ekki að það mál sem við ræðum í dag sé skattalækkun. Það er hreinlega verið að bæta fólki það sem það skuldar, það fær lækkun á sínum skuldum og fær þá væntanlega minni vaxtabætur o.s.frv. í kjölfarið til framtíðar.

Það er hitt frumvarpið um séreignarsparnaðinn sem að mínu mati er ekkert dulbúin skattalækkun heldur hrein og klár skattalækkun. Ég sagðist styðja hana vegna þess að hún er skattalækkun.

Hæstv. forseti. Það ber að fagna því að tvö frumvörp eru komin fram á Alþingi, þ.e. til leiðréttingar á skuldum heimilanna, og jafnframt þeirri viðleitni sem er sýnd þar í að leysa fjárhagsvanda heimilanna. En við ráðstöfun á jafnmiklum fjármunum og er verið að fjalla um í frumvarpinu hér, fjármuna sem ekki verða nýttir í annað, verður að skoða þessi frumvörp vel, þær leiðir sem eru farnar í þeim. Ég treysti á að þau verði skoðuð vel og lagfærð í meðförum Alþingis.

Ég á bágt með að sætta mig við að stórir hópar fái enga leiðréttingu á svokölluðum forsendubresti. Þá er ég að tala um leigjendur, lánsveðshópinn, hina tekjulægstu og þá sem höfðu ekki efni á því að eiga húsnæði en hafa orðið fyrir forsendubresti vegna almennra verðlagshækkana. Á sama tíma og það eru fjölmargir sem eignuðust hús og síðan hækkaði höfuðstóll um tugi prósenta fá aðilar sem skulda lítið leiðréttingu á svokölluðum forsendubresti. Mér finnst erfitt að sætta mig við að þetta skuli vera sú tillaga sem á að bjarga okkur út úr vandanum.

Þetta er fróðlegt að skoða í samræmi við kosningaloforðin, eins og margir hafa gert, og auðvitað er nauðsynlegt að koma með þau inn í umræðuna. Þar var talað um að einhverjir fengju leiðréttingu á forsendubresti en svo undarlega vill til að hann er ekki einu sinni skilgreindur hér, ekki lengur, en ég kem betur að því síðar.

Ég held að við getum verið sammála um að það hafi verið orðið brýnt að leiðrétta skuldastöðu heimila, sérstaklega ef við skoðum það sem kom fram í umræðunni, en engin ljós kviknuðu þegar menn voru að tala um það í þinginu að skuldir heimilanna væru komnar yfir 2.000 milljarða, um 6 milljónir á hvert einasta mannsbarn á Íslandi á tímabilinu fyrir hrun. Hvernig gat það gerst að menn skuldsettu sig svo mikið? Þá er ég ekki að tala um íbúðaskuldir eingöngu heldur allar skuldir sem sneru að einstaklingum í þessu samfélagi. Þetta var langt umfram landsframleiðslu.

Það hlýtur að vera ein af stóru spurningunum sem Alþingi á að glíma við, hvernig hindrum við að þetta gerist aftur? Hvernig hindrum við að slík skuldsetning heimila geti átt sér stað aftur? Kannski er eitt af svörunum það sem kom fram á þessum degi í skýrslu Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands um aðildarviðræður við ESB. Ég hvet menn til að skoða hlutina í samhengi.

Ég sagði þegar skýrsla starfshóps ríkisstjórnarinnar kom út í nóvember sl. að margt af því sem þar kæmi fram væri ágætlega unnið og ágætar hugmyndir um margt. En það er óhjákvæmilegt að skoða allar tillögurnar í samhengi við þau loforð sem gefin voru. Við erum að tala um einungis fjórðung af því sem menn töluðu um. Við erum að tala um leiðréttingu upp á 72 milljarða kr. í þessu frumvarpi en ekki 300 milljarða kr. Rætt hafði verið ítrekað um að forsendubresturinn væri 18–20% en í skýrslunni var talað um að niðurgreiðslan á höfuðstól skulda væri um 13%. Mér sýnist á þeirri útfærslu sem hér er komin að leiðréttingin sé í kringum 5%. Ég held að menn verði að fara yfir það þegar þeir skoða í nefndinni hverjir fá, hversu miklu verið er að ráðstafa, hversu miklu það breytir af skuldum heimilanna í heild, hversu mikið það leiðréttir greiðslubyrðina hjá einstaklingum og heimilum.

Ég hefði getað eytt töluverðum tíma í að fara frekar yfir þessi loforð en við erum búin að fara yfir þau fyrr í umræðunni. Þar var ágætlega farið yfir loforð Framsóknarflokksins og þá setningu sem hæstv. forsætisráðherra sagði í þætti, þar sem hann sat drottningarviðtal í Forystusætinu á RÚV, með leyfi forseta:

„Við ætlum að láta þá sem bjuggu til forsendubrestinn bæta fyrir forsendubrestinn sem þeir bjuggu til, þ.e. þrotabú þessara banka.“

Í þeim sama þætti var talað um 300 milljarða og hefur komið fram í andsvörum að ítrekað var í þættinum að leiðréttingin úr þrotabúunum gæti jafnvel orðið hærri og ætti öll að renna til heimilanna.

Það sem er athyglisvert, af því að ég var að ræða forsendubrestinn, er að þegar menn ræddu þetta fyrir kosningar töluðu þeir um að í þeirri einföldu útfærslu að taka öll lán, þá var talað árin 2007–2010, ætti að taka það sem var umfram efri vikmörk verðbólguforsendna Seðlabankans, þ.e. 4%, það ætti að taka og leiðrétta. Það vakti því undrun þegar skýrslan kom fram að sú tala var orðin 4,8% og án þess að hafa fengið nokkra skýringu aðra en að þarna hafi verið fundið eitthvert meðaltal á verðbólgu yfir ákveðinn tíma var í rauninni ekki hægt að sjá annað en skýringin væri sú að menn ætluðu sér ekki að leiðrétta þetta nema að hluta. Nú eru þær tölur báðar horfnar og vísað til reglugerðar sem á að setja fram þegar umsóknarfrestur er liðinn og menn sjá hversu margir sækja um, þ.e. hæstv. fjármálaráðherra hefur umboð til að skammta þetta þegar þar að kemur.

Auk þess vakti undrun mína í frumvarpinu að ólíkt því sem var í skýrslunni var nú allt í einu miðað við árin 2008–2009 en ekki árið 2007 til haustsins 2010. Þetta eru allt saman hlutir sem mér finnst þurfa að ræða í nefndinni og fá betri skýringar á.

Þegar við ræðum forsendubrestinn, sem hefur verið töluvert mikið til umræðu hér, og réttlætingu aðgerðanna, þetta með að fullnægja réttlætinu, kemur auðvitað upp umræðan um hvort þetta sé forsendubrestur, hvort þetta sé réttlætingaraðgerð, þ.e. til að auka réttlæti, hvort þetta sé almenn aðgerð. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason hefur svarað því hvort þetta sé almenn aðgerð og segir að því fari fjarri. Ég tek undir með honum. Þegar búið er að þrengja hópinn svona mikið, menn hafa búið til nýjar forsendur fyrir forsendubrestinum, stytt tímabilið, er þetta engin almenn aðgerð. Þetta er aðeins endurgreiðsla til tiltekins þröngs hóps á ákveðinni upphæð. Auðvitað mun muna um að fá 70–75 milljarða greidda inn á höfuðstól. Það er ekki hægt að gera lítið úr því, en þá eigum við eftir alla hina sem urðu fyrir forsendubresti. Þá spyrjum við: Hvað munu þeir fá í framhaldinu? Það er vitnað til vinnu í sambandi við leigufélög og samvinnufélög um hvernig á að leysa það, það er vitnað til vinnu í félags- og húsnæðismálaráðuneytinu en það kostar. Það kostar að setja húsnæðisbætur. Það kostar að koma þessu í gang. Það spyr maður: Af hverju eru peningarnir ekki að hluta til notaðir í að hjálpa okkur að jafna stöðuna, sem er eitt af markmiðum núverandi ríkisstjórnar, að jafna stöðuna milli leigjenda og kaupenda á markaðnum? Ég hefði viljað fá þá umræðu líka. Er fjármagn til að fara í það eða mun aðgerðin verða til þess að ekki verði farið í þær lausnir? Sumir hafa orðað það þannig að þarna sé verið að gefa út fullt af loforðum.

Það kom ágætlega fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal í ræðunni á undan þetta 18% stökk á verðbólgu við hrunið, sem hann bar saman við eldri verðbólguskot upp úr 1980 þegar verðbólguskot voru tugir prósenta, jafnvel 80%. Bara árið 1989 var verðbólguskotið 25%, árið 1990 20%, og þetta eru tölur úr skýrslunni. Við höfum ekki leiðrétt þetta. Við höfum heldur ekki leiðrétt forsendubrestinn úti á landi þar sem menn hafa flutt heilu fyrirtækin í burtu, skilið byggðina eftir nánast án atvinnu, eignaverð hrunið um 50% eða 70%, það hefur aldrei verið leiðrétt. Það hefur engin leiðrétting átt sér stað þar. Menn hafa ekki fengið neitt til baka hvað það varðar.

Hver var forsendubrestur hjá lífeyrisþegum sem urðu að sæta skerðingum eftir hrunið vegna þess að ríkissjóður var illa settur, hafði ekki efni á að borga í samræmi við þær ákvarðanir sem áður höfðu verið teknar? Og hvað með alla kaupmáttarrýrnunina sem bitnaði á öllum heimilum? Þegar við erum að tala um leigjendur erum við að tala um fólk sem leigir hjá Brynju, hússjóði Öryrkjabandalagsins, sem leigir fötluðum einstaklingum og það er nánast verðtryggð leiga. Við erum að tala um félagsbústaði stúdenta þar sem er verðtryggð leiga, meira og minna, sem hækkar reglulega. Við erum að tala um Búseta og Búmenn þar sem varð verulegur brestur á forsendum þegar menn þurftu allt í einu að breyta mánaðarlegri leigu úr kannski 110 þús. í 140–160 þús. Og það er ekki eftir að hafa selt eignir sínar og losað sig út og borgað sinn hlut, og eru alls ekki í þeim aðgerðum sem hér eru.

Forsendubrestur hjá ríkissjóði, af því að menn voru að tala um að það ætti hugsanlega að borga niður skuldir þar sem menn fóru úr því að vera nánast skuldlitlir, skuldlausir, yfir í að skulda svo mikið að við borgum 90 milljarða í vaxtakostnað á hverju ári. Þetta er það sem við erum að glíma við og það sem við erum að fjalla um. Ég held að menn verði að þora að fara yfir þetta út frá þessum sjónarmiðum og líka, eins og hefur komið fram áður, skoða það í samhengi við frumvarp hæstv. fjármálaráðherra þar sem verið er að ræða ríkisfjármálin og stöðu þeirra. En loforð sem lagt var af stað með, 20% og 300 milljarða, er orðið að um 5–6% og 72 milljörðum. (FSigurj: Það voru engir 300 milljarðar.) Það var talað um það ítrekað. Ég get lesið það upp, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, ég var að lesa áðan upp úr útskrift af viðtalinu úr Forystusætinu en þar stóð að það ætti að renna til heimilanna. Hvað þýðir það? (Gripið fram í: Það var talað um að svigrúmið væri 300 milljarðar.) Svigrúmið ætti að nýta í þágu heimilanna, það væri aldrei minna en 300 milljarðar, bara svo við höfum það á hreinu. Það þýðir ekkert fyrir menn að hlaupa á sig, ég er með þennan texta út í sal, ég er ekki með hann í pontunni.

Síðan koma menn hér og segja: Það eru 80% heimila sem fá niðurgreiðslu. Síðan hvenær var heimili skilgreint þannig að það er aðeins heimili ef maður skuldar? Það eru 125 þúsund heimili, húseigendur í landinu. Það er talað um að af þeim skuldi 74 þúsund verðtryggð lán, 5 þúsund fá ekki neitt, við erum að tala um 68–69 þúsund heimili sem hugsanlega fá eitthvað. Síðan dragast frá aðgerðir fyrri ríkisstjórnar og það er búið að reikna þær, þær eru í skýrslunni, þær eru jafn háar og þessi tala. Það eru yfir 70 milljarðar sem dragast frá og við eigum eftir að sjá hvernig það kemur út. Og það munu margir verða hissa þegar þeir fá þann útreikning.

Það hefur komið ágætlega fram að þeir sem voru skuldlausir og jafnvel notuðu séreignarsparnaðinn sinn strax 2008 og borguðu niður skuldirnar fá ekkert fyrir 2009, enga leiðréttingu, af því að þeir voru búnir að greiða niður og það er enginn forsendubrestur hjá þeim og hækkun. En þeir borguðu fullan skatt af séreignarsparnaðinum þegar þeir tóku hann út. Við erum að tala um fólk sem hraktist til útlanda í leit að vinnu, leigði húsið sitt, það fær ekki neitt af því að það býr erlendis, eða ef fólk bjó ekki í húsinu o.s.frv. Það er fullt af álitamálum og spurningum sem ég bið hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar að skoða vegna þess að það skiptir auðvitað mjög miklu að þetta fái vandaða umfjöllun.

Það er líka mjög forvitnilegt að sjá tímasetningarnar í þessu frumvarpi. Umsóknartímabilið hefst 15. maí og stendur í þrjá mánuði, þá verður lagt mat á hver upphæðin á að vera, svarað verður með reglugerð og síðan kemur úrvinnsla væntanlega í nóvember eða desember á þessu ári. Mér finnst líka skipta máli að skoða af hverju allur þessi tími er tekinn í þetta.

Á sama tíma og við ræðum aðgerðir sem eiga að létta greiðslubyrði af heimilunum ræðum við að einhverra hluta vegna hefur það komið inn, og það hefur komið mörgum á óvart, að taka eigi greiðslujöfnunina fyrst út, þ.e. greiðslujöfnunarsjóðinn sem lagður er til hliðar, sem ekki eru afborganir af. Það á fyrst að borga hann upp með leiðréttingunni sem þýðir að sá hópur fær litla eða enga leiðréttingu á greiðslubyrði. Það kemur mér mjög á óvart. Á sama tíma er gefið upp í forsendum að þetta muni þýða að það létti á vaxtabótum, ríkið þurfi ekki að borga eins mikið í vaxtabætur, það muni ekki halda áfram. Síðan getur komið fleira. Ríkisstjórnin er búin að lækka barnabætur og hefur aukið álögur á einstaklinga í tengslum við fjárlögin. Hefði ekki verið betra að fresta þeim? Við ræddum til dæmis að verðbólguáhrifin bara af skólagjöldunum í háskóla hefðu skilað verulega mikilli lagfæringu fyrir ríkissjóð, ekki stór upphæð í þessu samhengi, aðeins lítið brot.

Ég er með langan lista af spurningum sem ég ætla að koma á framfæri við hv. nefnd. Ég les listann kannski upp seinna í umræðunni vegna þess að fólk hefur leitað til mín og óskað eftir að fá svör sem hafa því miður ekki fengist enn þá í umræðunni. Ég skora á stjórnarliða sem standa að þessu máli, og þar með talinn hæstv. fjármálaráðherra, (Forseti hringir.) að vera hér í umræðunni og koma með svör þannig að fólk fái að vita hver staðan er á þessum málum núna við 1. umr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir góða ræðu. Hann kom inn á kosningaloforðin sem títt eru nefnd. Hvaða nöfnum sem við nefnum loforð lofuðum við framsóknarmenn vissulega skuldaleiðréttingu með það að markmiði að fara í almenna efnahagslega aðgerð þar sem við sjáum þessa grundvallarefnahagseiningu og mikilvægi hennar fyrir hagkerfið og efnahagshringrásina í heild.

Hv. þingmaður kom inn á það að lofað hefði verið 300 milljörðum. Það kannast ég ekki við. Ég kannast hins vegar við stemningu í kringum krónueign kröfuhafa og snjóhengjuna svokölluðu og vel má vera að stjórnarandstaðan hafi verið dugleg að draga fram einhverjar væntingar í því og tengja það þeirri umræðu. Talað var um að verðtryggðar húsnæðisskuldir yrðu leiðréttar. Verið er að standa við það og verið er að standa við það sem kynnt var í Hörpu í nóvember. Það er það sem við erum að gera hér, ríkisstjórnin, og framkvæmdin verður einföld fyrir heimilin þó að um stórt og flókið verkefni sé vissulega að ræða.

Miðað við taktinn í ræðunni langar mig að spyrja hv. þingmann: Þegar talað er um ríkissjóð sem millilið í efnahagshringrás þá skiptir staða hans vissulega máli, en við verðum að skoða þær aðstæður sem við erum að vinna okkur út úr. Telur hv. þingmaður að í því samhengi sé nóg gert fyrir heimilin, það sé nóg komið?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég vil þó ítreka að ég get tekið undir með honum að við erum sammála um að aðalatriðið er ekki að vera að togast á um tölurnar í þessu samhengi. Hins vegar kemur fram í skýrslunni frá því í nóvember að tímabilið sem um ræðir var 2007–2010. Gert var ráð fyrir að verðtryggð húsnæðislán yrðu færð niður um fjárhæð sem samsvaraði verðbótum umfram verðbólgu á tímabilinu þá. Við útreikning kom hins vegar í ljós að forsendubresturinn hafði eingöngu áhrif á verðtryggð lán á árunum 2008–2009 og því liggur staða verðtryggðra lána yfir það tímabil til grundvallar leiðréttingunni, þ.e. að verðbólgan á árunum 2007–2010 var undir viðmiðum sem dregur það vissulega fram að verið er að leiðrétta þann hugsaða skilgreinda forsendubrest. Getur hv. þingmaður ekki tekið undir það?

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort ég get tekið undir það vegna þess að ég held að þarna sé einmitt mismunurinn á 4% og 4,8%. Það væri auðvitað mjög skemmtilegt fyrir mig hafandi verið í fyrrverandi ríkisstjórn að segja: Það var gaman að það skyldi koma fram. Að strax í byrjun árs 2010 vorum við komin undir verðbólgumarkmið Seðlabankans. Það var búið að ná þessu strax þá. (Gripið fram í.) Ekki tvö og hálft, segja menn, af hverju taka þeir þá ekki forsendubrestinn frá þeirri tölu? Ég held að menn séu að nota sér þarna reiknireglur til að ná niður kostnaðinum vegna þess að hann hefði orðið hærri ef menn ætluðu að standa við það sem sagt var. Ég hef ekki svar við þessu enda var ég að spyrja hér áðan og bið hv. formann að taka þetta til skoðunar í nefndinni hvaða prósentur voru þarna á bak við, hvað veldur og hverju breytir. En ég tók mjög vel eftir þessu, það er ánægjulegt að heyra að verðbólgan var komin svo langt niður frá því að vera 18% strax á einu og hálfu ári hjá þáverandi hæstv. ríkisstjórn að ekki þykir ástæða til að leiðrétta það lengur. Þannig var það líka með atvinnuleysið, sem er alveg ótrúlegt í rauninni miðað við það hvað menn eru að hæla sér af í dag.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Fram hefur komið að búið er að trappa ansi mikið niður þá glanskynningu sem var í Hörpu á sínum tíma um væntanlegar skuldaleiðréttingar og það viðmið sem átti að nota varðandi forsendubrestinn. Nú á að finna út með reglugerð að því er virðist, þegar allar umsóknir eru komnar í hús og hver þátttaka verður, svokallaða leiðréttingarvísitölu og nota reglugerð í því sambandi. Það er auðvitað gert til að reyna að halda utan um það að upphæðin verði ekki meiri en 80 milljarðar þegar menn vita hve margir koma til með að nýta sér þessi úrræði.

Mig langar til að spyrja hv. þingmann, ef hann vill veita mér athygli, hvort hann telji að það sé eðlilegt að færa svo mikið vald í hendur hæstv. fjármálaráðherra að skilgreina þær forsendur miðað við þá tugmilljarða ráðstöfun úr ríkissjóði, að hann með reglugerð hafi þá heimild til að setja þau viðmið hvernig þeim fjármunum verður útdeilt. Og kannski í framhaldi af því: Telur hann að einhverjir hópar sérstaklega séu algerlega skildir eftir hvað þessa aðgerð varðar? Fram hefur komið að á síðasta kjörtímabili voru lagðir af hálfu opinberra aðila yfir 70 milljarðar í aðgerðir, og átti eftir að reyna að bæta um betur, (Forseti hringir.) eru einhverjir hópar algerlega settir hjá?

Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi í raunveruleikanum svarað þessu með reglugerðina, bara svo hann njóti sannmælis, með því að segja að hann teldi eðlilegt að reglugerðin kæmi a.m.k. fyrir þingnefnd eða til þingsins áður en gengið yrði frá henni. Ég tel útilokað annað, ég styð hæstv. fjármálaráðherra í því að þetta eigi að koma til þingsins og fá umfjöllun þar þegar menn fara að úthluta einhvern tíma í september/október, þ.e. þegar reglugerðirnar verða settar þegar allt er komið fram. Við skulum vona að það gangi eftir.

Hvort einhverjir hópar hafi algerlega orðið út undan þá færði ég rök að því og það hefur komið fram í fleiri ræðum í dag, m.a. frá stjórnarliðum, að forsendubresturinn var í öllu samfélaginu. Menn tóku á sig, þegar gengishrapið varð, kaupmáttarrýrnun upp á 20–30% og menn verða að lifa af því sem þeir hafa, vinnutap varð, atvinnuleysi varð, menn misstu yfirvinnu og annað slíkt vegna hrunsins, sá forsendubrestur er algerlega óbættur. En ef við tökum í tengslum við það að allir verði að eiga þak yfir höfuðið þá eru það fyrst og fremst leigjendurnir og þeir hópar sem ég nefndi sem er mjög sláandi að sjá að sitja óbættir hjá garði. Við skulum vona að bætt verði úr því en þá verður líka að vera svigrúm til þess. Það má ekki verða þannig að menn fari að reka fjárlögin með halla vegna þess að menn hafi ráðstafað peningunum með röngum hætti. Við getum nefnt námsmenn, þ.e. þeir sem borga lánasjóðnum og skila allt að 10% í afborganir. Við erum að tala um þann hóp líka. Við erum að tala um lánsveðshópinn sem að hluta getur fengið lagfæringar en lánsveðunum er ekki létt af nema menn séu komnir að því að greiða lánið upp að fullu. Það er hópur, sem þó var komin tillaga um um einhverjar útfærslur, sem situr óbættur hjá garði miðað við þessar tillögur.

Herra forseti. Þá er það forsendubresturinn. Hv. þingmaður kom inn á að forsendubrestur hefði víða orðið hér í gegnum tíðina og minntist á margar sjávarbyggðir úti á landi sem hefðu staðið frammi fyrir forsendubresti varðandi eignir þar þegar fyrirtæki hafa horfið með aflaheimildir frá staðnum og skilið fólk eftir slyppt og snautt. Telur hv. þingmaður að með þeirri aðgerð núna sé verið að millifæra ákveðnar skatttekjur á fjármuni milli í raun og veru landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis? Við þekkjum gífurlegan mun á fasteignaverði milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Landsbyggðin tók ekki þátt í húsnæðisbólunni nema að mjög takmörkuðu leyti en virðist eiga núna með skatttekjum til framtíðar að greiða niður þá bólu sem fyrst og fremst varð á höfuðborgarsvæðinu og stærstu fjármunir fara væntanlega í að greiða niður á höfuðborgarsvæðinu. Er verið að millifæra þarna skatttekjur á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis?

Hæstv. forseti. Ég held að þetta sé ein af þeim spurningum sem á að svara í nefndinni. Hvernig verður tilfærslan í samfélaginu og hvernig er staðan miðað við fasteignaverð? Eins og ég nefndi áðan hefur forsendubresturinn verið gríðarlegur í mörgum sjávarbyggðum og smærri byggðum. Bara þegar þú kemur upp á Akranes eða í Árborg þá er það þannig að ef menn byggja hús þá selja þeir það með 20% lækkun á fyrsta ári. Það er meira en sá forsendubrestur sem verið er að leiðrétta hér. Það vitum við. Ef við kaupum eða byggjum hús á þessum svæðum þá fellur endursöluverðið — þetta er eins og bíll — um 15–20%. Er það forsendubrestur eða er það eitthvað sem við vitum af þegar við fjárfestum þar? Svo getum við farið lengra út á land eins og á Vestfirðina þar sem þetta er miklu minna. Íbúðalánasjóður ásakar fólk um að búa til innri viðskipti þegar verið er að selja heilu einbýlishúsin á 14–15 millj. kr., stór einbýlishús, að verið (Forseti hringir.) sé að reyna að fá út aukið lán með því að hækka verðið, svo miklu lægra er íbúðaverð á þessum slóðum. Þarna er fólk sem hefur einhvern tíma byggt og aldrei fengið leiðréttingu fyrir því verðhruni sem varð á þessum svæðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir ræðuna. Það er þrennt sem ég vildi spyrja hann um. Í fyrsta lagi tíundaði hv. þingmaður margt sem þyrfti að ræða betur í efnahags- og viðskiptanefnd og ég tek undir það. En telur hv. þingmaður einnig að kannski þyrfti að ræða lánsveðshópinn sérstaklega? Ákvörðun lánsfjárvaxtabóta kemur til að mynda til frádráttar þeim úrbótum sem hópurinn á að verða fyrir. Það ætti kannski að ræða sérstaklega og ég spyr hvort hv. þingmaður taki ekki undir það.

Ég vil í öðru lagi spyrja út í 15. maí, hvort hv. þingmaður telur að eitthvað liggi að baki þeirri dagsetningu og hvort hann geti úttalað sig nánar um það.

Í þriðja lagi mundi ég vilja spyrja hvort ekki þyrfti að skoða hve margir eru undir þegar kemur að innborgun á greiðslujöfnunarhluta láns. Þar þurftu menn að velja sig út frá því úrræði, margir gerðu það ekki og gera sér kannski ekki grein fyrir að þeir eru komnir undir það úrræði og fá því mögulega ekki það sem þeir töldu sig fá vegna þess að þeir eru að fara að borga inn á greiðslujöfnunarreikning sem þeir vissu ekki að þeir ættu. Ég velti fyrir mér hvort ekki þurfi að taka þetta fyrir sérstaklega í umræðum í nefndinni, hvort hv. þingmaður geti tekið undir það með mér.

Hæstv. forseti. Varðandi lánsveðshópinn held ég að það sé algerlega óhjákvæmilegt að skoða stöðu hans í sambandi við þær lausnir sem hér eru. Mörg sárustu tilfellin varðandi skuldir, meðal annars ungs fólks, eru þegar fólk hefur ekki getað leitað eftir úrræðum eða farið í gjaldþrot og losað sig út úr vandanum vegna þess að lánsveð hangir hjá foreldrunum sem þýðir þau keðjuverkandi áhrif að setja þá í þrot. Glímt hafði verið við að finna lausnir og gekk ekkert allt of vel. Þó kom ein tillaga um það og samningar við lífeyrissjóðina en því hefur verið kastað út af borðinu. Þá vill maður fá svar um hvað kemur í staðinn og hv. nefnd verður að vinna úr því.

Varðandi vaxtabæturnar þá má deila um það; þetta var að vísu tvenns konar, almennar vaxtabætur og sérstakar vaxtabætur, og það eru þær sem koma til frádráttar. Það er eins með það, mér finnst að menn eigi að meta það. Ég er ekki að ætla mönnum eitthvað varðandi 15. maí, með sveitarstjórnarkosningarnar. En þegar menn fara fram með bravúr eins og nú séu einhver ósköp að gerast verða menn að horfast í augu við að sex mánuðir eru þar til eitthvað fer að gerast; það er bara staðreynd. En því fyrr því betra.

Ég gagnrýni margt í kringum þá útfærslu sem hér er verið að fara en ég fagna þeirri viðleitni sem felst í því að reyna að létta skuldum af heimilunum og skapa þannig umhverfi í samfélaginu að við skuldsetjum okkur ekki svona mikið, að menn geti lifað af launum sínum án þess að þurfa að leggja allt undir til að eignast húsnæði. Það er allt saman óleyst í sambandi við þetta.

Mér sýnist það vera um 40–42 þúsund heimili sem eru með greiðslujöfnun, það kemur fram í skýrslunni, annars vegar hjá Íbúðalánasjóði en hins vegar hjá bönkunum. Fólk á eftir að finna fyrir því að greiðslujöfnunin verður greidd niður fyrst og það mun ekki lækka greiðslubyrðina.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Frumvarpið er hluti af aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar um höfuðstólslækkun húsnæðislána. Það sem slær mig einna fyrst við lestur frumvarpsins eru óvissuþættir málsins, fyrir utan þá staðreynd að skuldaleiðréttingarnar eru mun minni í sniðum en boðað hafði verið og miðað við hvernig ég sjálf að minnsta kosti skildi þær fyrir kosningar. Raunar lækkuðu boðaðar skuldaleiðréttingartillögur allverulega um leið og hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra kynntu tillögur sínar í nóvember sl. Nú hafa þær enn lækkað en talað var um að allt að 240–300 milljarða sem áttu að fást úr svokölluðum „hrægammasjóðum“. Leiðréttingarnar eru nú orðnar að um það bil 80 milljörðum sem koma eiga úr ríkissjóði. Það er svolítið annað upplegg en fyrir kosningar, en gott og vel.

Sem fyrr segir hljóta allir sem kynna sér málið að hnjóta um alla óvissuþætti þess. Illmögulegt ef ekki ómögulegt er fyrir fólk sem var með verðtryggð fasteignaveðlán á árunum 2008–2009 að átta sig á því hvort það eigi rétt á leiðréttingu og þá hversu mikilli. Rétt eins og hv. þm. Helgi Hjörvar hefur verið óþreytandi að benda á síðustu daga þá vantar reiknivélina sem talað hafði verið um að yrði sett upp svo hver og einn gæti séð hversu mikið hann eða hún gæti gert ráð fyrir að fá í leiðréttingu. Það mun hins vegar ekki liggja fyrir fyrr en umsóknarfrestur um skuldaleiðréttinguna rennur út eða þann 1. september

Að sama skapi mun heildarumfang aðgerðarinnar ekki liggja fyrir fyrr en að loknu umsóknarferlinu þegar vitað er hversu margir ætla að láta á hana reyna og sækja um skuldaleiðréttingu. Um þetta segir í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta, að „þátttaka í aðgerðinni og dreifing þegar fenginna afskrifta verður ekki þekkt nægjanlega nákvæmlega fyrr en að umsóknartímabili liðnu.“ Það er sem sagt ekki víst að 80 milljarða áætlunin standist eða hvort bæta þurfi við upphæðina. Hæstv. fjármálaráðherra verði hins vegar veitt svigrúm til að stemma það af í reglugerð.

Ég vil taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa sagt að þetta þurfi hv. efnahags- og viðskiptanefnd að skoða sérstaklega og svara því hvort hreinlega sé hægt að gera svona í lögum. Ég veit það ekki en mér finnst þetta vera það stórt atriði að menn hljóti að þurfa að skoða það nánar, enda ekkert litlir peningar sem liggja þarna á bak við, 80 milljarðar. Við þetta má svo raunar bæta að nokkrum undrum sætir hve lítt aðgerðirnar koma að gagni þeim hópum sem veikast standa, tekjulágum, þeim sem þegar hafa nýtt sér önnur úrræði í skuldavanda sínum og fólki á leigumarkaði sem svo sannarlega hefur orðið fyrir búsifjum af völdum efnahagshrunsins. Þeir hópar fá litla eða enga bót í sínum málum í þessu frumvarpi. Aðgerðirnar virðast sniðnar að betur stæðum heimilum og þeim sem eru með hæstu tekjurnar eða efri millitekjur.

Það liggur hins vegar fyrir að fyrri aðgerðir til aðstoðar skuldsettum heimilum með verðtryggð húsnæðislán koma til frádráttar þessari aðgerð þannig að þeir sem nú þegar hafa fengið sérstaka skuldaaðlögun eða aðlögun í samræmi við 110%-leiðina fá ekki frekari aðstoð við að ná tökum á greiðsluvanda sínum með þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána tekur ekki til lögaðila þrátt fyrir að til lánsins hafi verið stofnað með beinum eða óbeinum hætti í þágu einstaklinga. Um þetta er fjallað í 3. gr. frumvarpsins. Með öðrum orðum þýðir það að skuldaleiðréttingin nær ekki til leigjenda, þar á meðal þeirra sem leigja hjá húsnæðissamvinnufélögum.

Í umræðum um frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar sem hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir fyrir helgi, eða sl. fimmtudag, komu fram þær áhyggjur þingmanna að það frumvarp gagnaðist illa þeim sem hafa lágar ráðstöfunartekjur. Þá hefur einnig verið bent á að engin félagsleg greining liggi fyrir um það hvaða hópar það eru helst sem ekki leggi fyrir séreignarlífeyrissparnað en að vel megi ímynda sér að það sé einmitt tekjulágt fólk. Í þeirri umræðu var bent á að hvort sem stjórnvöld skapa hvata til að leggja fyrir með því að bjóða þeim sem það gera skattafslátt á móti gagnast það ekki þeim sem ekki ná endum saman og hafa því ekki efni á að leggja fyrir í sparnað. Sami hópur, þ.e. lágtekjufólk, er einnig ólíklegur til að hafa vegna lágra launa sinna fest kaup á húsnæði. Það fólk er því á leigumarkaði. Frumvarp hæstv. fjármálaráðherra um séreignarlífeyrissparnað gagnast þeim hópi ekki neitt. Nú kemur þetta frumvarp fram og vegna þess að það nær ekki til lögaðila svo sem húsnæðissamvinnufélaga eins og áður sagði mun það ekki verða til að lækka greiðslubyrði þeirra aðila og þar með leigu þeirra sem leigja hjá húsnæðissamvinnufélögunum. Dæmi um húsnæðissamvinnufélag af þessum toga er Brynja, hússjóður Öryrkjabandalags Íslands, en sú er hér stendur hefur raunar haft tengsl við það húsnæðissamvinnufélag í gegnum stjórnarsetu.

Brynja er sjálfseignarstofnun með það hlutverk að eiga og reka leiguíbúðir fyrir öryrkja. Sjóðurinn var stofnaður árið 1965 og hefur til þessa dags verið fjármagnaður með leigutekjum. Frá árinu 1987 hefur hann einnig fengið viðbótarframlag frá Öryrkjabandalagi Íslands af ágóðahlut þess af Íslenskri getspá, lottóinu. Í dag á sjóðurinn rúmlega 750 íbúðir í útleigu og eins og gefur að skilja skiptir hann gríðarmiklu máli fyrir stöðu öryrkja á húsnæðis- eða leigumarkaði.

Til að setja hlutina í samhengi vil ég benda hv. þingmönnum á að meðalbætur örorkulífeyrisþega með framfærsluuppbót en fær ekki heimilisuppbót eru 188 þús. kr. fyrir skatt. Með heimilisuppbót, sem reyndar einungis tæp 30% örorkulífeyrisþegar fá, hækkar talan í tæpar 216 þús. kr. Það eru meðaltekjurnar sem þessir leigjendur hafa úr að spila.

Í stefnuyfirlýsingu Brynju hússjóðs segir, með leyfi forseta:

„Brynja hússjóður leitast við að vera fyrirmynd í rekstri á félagslegu húsnæði fyrir öryrkja.

Brynja hússjóður er virkur í umræðu, ákvarðanatöku og stefnumótun er lýtur að félagslegu húsnæði.“

Á öðrum stað í stefnunni kemur fram að rekstur sjóðsins skuli vera sjálfbær og að tekið skuli tillit til þess við ákvörðun leiguverðs. Leitast skal við að tryggja að yfirbygging sjóðsins sé lítil, búsetuöryggi íbúa sem mest, húsnæði aðgengilegt, fjölbreytilegt og staðsetningar við hæfi. Allt eru þetta þættir sem ekki er tryggt að séu til staðar á almennum leigumarkaði. Sérstaklega skiptir aðgengi leigjendur Brynju hússjóðs, sem eru fatlað fólk og öryrkjar, miklu máli. En þó að eiginfjárhlutfall Brynju hússjóðs sé gott, en stefna sjóðsins er sú að það verði ekki lægra en 60% á hverjum tíma, fer ekki hjá því að slíkur sjóði beri líkt og önnur húsnæðissamvinnufélög verðtryggð lán. Þau lán hafa vitaskuld tekið breytingum líkt og lán einstaklinga. Hærri greiðslubyrði skilar sér því eðli málsins samkvæmt í hærri leigu til viðskiptavina sjóðsins, sem eru með ráðstöfunartekjur upp á 188 þús. kr. á mánuði.

Með því að undanskilja húsnæðissamvinnufélög er því verið að svipta leigjendur slíkra félaga mögulegum ávinningi af skuldaleiðréttingum. Engu að síður hefur þetta fólk orðið fyrir margs konar afleiðingum efnahagshrunsins líkt og allir aðrir sem byggja þetta samfélag. Erfitt er að sjá hvers vegna orðræða ríkisstjórnarflokkanna um forsendubrest sem brýnt sé að leiðrétta eigi ekki að taka til þessa hóps. Örorkulífeyrisþegar greiða skatt af lífeyri sínum, skatt sem líkt og allir aðrir skattar renna í samneyslu okkar. Fyrirætlun stjórnvalda um að greiða verðtryggð húsnæðislán niður með almannafé felur í sér tilfærslu fjármuna frá þeim tekjulægri, eins og örorkulífeyrisþegunum sem ég tók dæmi af áðan, til þeirra tekjuhærri og frá þeim eignaminni til þeirra eignameiri. Lauslegar áætlanir, enda margt á huldu um hver áhrif frumvarpsins og skuldaleiðréttinganna verða þegar allir hafa nýtt umsóknarfrest sinn, gera hins vegar ráð fyrir að félag á borð við Brynju, hússjóð Öryrkjabandalagsins, gæti lækkað leigu sína um allt að 5% ef lögin tækju til þess. Það munar um slíkt fyrir einn tekjulægsta hópinn á íslenskum húsnæðismarkaði.

Hér erum við aftur komin að kjarna málsins. Það er sú staðreynd að tillögur ríkisstjórnarinnar, hvort heldur sem er það frumvarp sem við ræðum hér í dag eða frumvarpið um séreignarsparnaðinn sem við ræddum fyrir helgi, taka ekki mið af vanda og veruleika þeirra tekjulægstu. Að segja láglaunafólki á leigumarkaði að það geti bara lagt til hliðar viðbótarsparnað til íbúðarkaupa bendir til blindu á efnahagslegan veruleika þessa hóps.

Í þessu frumvarpi leggja höfundarnir meira að segja sérstaka lykkju á leið sína til að útiloka húsnæðissamvinnufélög, félög sem oft leigja íbúðir á félagslegum grunni en ekki með gróðasjónarmið í huga og gagnast einkum þeim efnaminnstu. Það eru kannski ekki óvænt viðbrögð frá öðrum aðildarflokki þessarar ríkisstjórnar en koma nokkuð á óvart frá hinum sem vildi a.m.k. til skamms tíma halda á lofti merki samvinnuhugsjónarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að ég tel þetta lagafrumvarp ekki líklegt til að bæta raunverulega hag þeirra sem erfiðast eiga með að láta enda ná saman og eiga í hvað mestum greiðsluerfiðleikum um hver mánaðamót. Þvert á móti felur það í sér tilfærslu fjármuna frá þeim tekjulægri til hinna sem betur eru settir.

Forseti. Hv. þingmaður ræddi hér um hvað frumvarpið er óljóst, reiknivélin er týnd, og það er ekki hægt að reikna út hvað hver fær mikið. Mér skildist á hv. þingmanni að hún teldi það vera þannig að nú sæki fólk um leiðréttingu og að í september komi síðan í ljós hve margir hafa sótt um. Mér fannst hún svo bjartsýn að halda að þá strax fengi fólk að vita hvað það fengi mikið en ég skil þetta þannig að það gæti tekið þrjá mánuði að reikna það út. Hún leiðréttir mig kannski ef svo er ekki. Minn skilningur hefur verið sá að þá yrði leiðrétt á einstaklingana en mér fannst hv. þingmaður halda að þá yrði heildarupphæðin sem ætti að fara í þetta hækkuð, ef ég orða þetta skiljanlega. Það gæti komið í ljós að mjög margir sækja um og til að við fáum um 5%, eða ég veit ekki hvað það er, verði þessi upphæð, 80 milljarðar, hugsanlega hækkuð. Ef miða á við forsendur sem reiknaðar eru út í dag sé eitthvert meðaltal upp á 1,5 millj. kr. sem hver eigi að fá og ef margir sæki um lækki sú upphæð á einstakling.

Ég skil þetta kannski ekki alveg (Forseti hringir.) en af því að ég held að við verðum báðar að kynna okkur þetta sæmilega (Forseti hringir.) gætum við reynt að finna út úr því saman hvert er verið að fara í frumvarpinu. (Forseti hringir.) Þetta er hættan við frumvarpið, það er ekki alveg ljóst hvernig þetta er, (Forseti hringir.) það er óljóst.

(Forseti (ÞorS): Forseti biður hv. þingmann að virða tímamörk.)

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Já, ég verð að taka undir með hv. þingmanni að þetta er nokkuð óljóst. Eins og ég skil þetta muni það ekki liggja fyrir fyrr en umsóknarfresturinn er runninn út hversu margir sækja um og þá þurfi að reikna út hvað þeir eigi rétt á samkvæmt frumvarpinu. Samtalan af því verði m.a. notuð til að meta umfang og stærð aðgerðarinnar og þar hafi hæstv. fjármálaráðherra svigrúm til að stemma af.

Þannig skildi ég þetta en ég verð að viðurkenna að ég er kannski ekki sú reyndasta að lesa út úr svona óljósum lagatexta. Sá skilningur sem ég fékk var að þetta væri ansi opið í báða enda og í rauninni væru gefnar upp viðmiðunartölur.

Forseti. Ég held að það sé kannski kjarni málsins, að frumvarpið er allt mjög óljóst og ómögulegt að vita til hvers það leiðir. En mig langar aðeins til að koma inn á séreignarsparnaðinn. Hv. þingmaður tók það fram sem er alveg hárrétt að séreignarsparnaðarleiðin nýtist best þeim sem háar hafa tekjurnar en síðan er ekkert hugsað um þá sem lægstar hafa tekjurnar.

Mér var bent á það í dag af samflokkssystur minni, hv. þm. Margréti Gauju Magnúsdóttur, að það er svolítið kostulegt og það gerist mjög mikið í umræðu núna hvað orð breytast. Nú eru allir að tala um séreignarsparnað en einhvern tíma hét þetta séreignalífeyrissjóðssparnaður. (Forseti hringir.) Það er einmitt búið að sleppa lífeyrissjóðsdæminu út úr þessu. (Forseti hringir.) Það er pínulítið verið að fela það og verið að færa fé frá elliárunum, efri árum til nútímans.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mjög áhugaverð ábending frá hv. þingmanni. Hvort sem við köllum þetta séreignarsparnað eða séreignarlífeyrissparnað langar mig líka að benda á að þeir sem fá sínar einu tekjur frá Tryggingastofnun ríkisins borga einfaldlega ekkert í lífeyrissjóð og þaðan af síður í séreignarsparnað. Þeir eiga þar af leiðandi engin uppsöfnuð réttindi í lífeyrissjóði og geta ekki nýtt sér þessa leið. Þó svo að þeir gætu einhvern veginn látið enda ná saman um mánaðamót og vildu leggja meira fyrir í sparnað er þessi leið hreinlega ekki í boði fyrir þann hóp.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir ræðuna. Hv. þingmaður talar um að 80 milljarðar kr. séu teknir af almannafé í þessa beinu aðgerð. Mig langar að benda á að þessir fjármunir koma með því að skattleggja þrotabú gömlu bankanna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé á móti þeirri skattlagningu að fjármálastofnanir greiði til baka hluta af þeim skaða sem hér varð í kjölfar efnahagshrunsins.

Einnig kemur hv. þingmaður inn á það að aðgerðin nái að mestu til tekjuhárra einstaklinga eða fjölskyldna og að verið sé að færa fé frá þeim tekjulágu til þeirra tekjuhærri, en það er staðreynd að 60% af aðgerðinni fara til heimila þar sem hjón hafa samtals um 670 þús. kr. eða minna á mánuði, sem gerir rétt um 300 þús. í heildarlaun. Þarna horfum við t.d. á grunnskólakennaralaun. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji þann hóp og þá sem eru lægra settir en það til hátekjuhóps.

Virðulegi forseti. Varðandi fyrri spurninguna um bankaskatt þá er ég ekki ósamþykk því að við innheimtum bankaskatt heldur snýst þetta um hvernig þeim peningum sem við fáum með skatti inn í sameiginlega sjóði er ráðstafað. Ég set spurningarmerki við hvernig það er gert, m.a. í þessu frumvarpi.

Varðandi hina spurninguna, hvort þeir sem eru með heildartekjur upp á 600 þús. kr. séu á háum launum þá ég tel það heldur ekki vera svo. Það er auðvitað alltaf skilgreiningaratriði hvort við eigum að segja að þeir tilheyri þá milli- eða lágmillitekjuhópi. En hins vegar eru því miður aðrir hópar í samfélaginu sem eru enn verr settir, ég tók dæmi um örorkulífeyrisþegana í þeim efnum. Því miður fá þeir ekkert út úr þessum leiðréttingum, eins og ég rakti í ræðu minni, og ég hef verulegar áhyggjur af því.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur aftur fyrir mjög góð svör. Hún talar um hóp sem verður að einhverju leyti út undan í þessari aðgerð en mig langar að upplýsa hana um að í velferðarráðuneytinu er unnið að framtíðarskipan húsnæðismála. Þar er unnið að ýmsum úrræðum og komnar fram tillögur t.d. um félagsleg úrræði í húsnæðismálum og leiðir á almennum leigumarkaði, þ.e. hvernig við getum lækkað leiguverðið, því að það er auðvitað mjög mikilvægt að horft sé til þess hóps. Mikilvægt er að við horfum á heildarmyndina í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna því að þar er verið að vinna með hina ýmsu hópa þó að það nái kannski ekki alveg til hinna lægst launuðu í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Mér finnst það í sjálfu sér mikið fagnaðarefni að verið sé að vinna að heildstæðum leiðum í húsnæðismálum en ég held að í því samhengi sé líka samt ágætt að hafa í huga að það eru nú þegar til ákveðin úrræði sem eru frekar eins og Brynja, hússjóður Öryrkjabandalagsins, sem eru mjög stór og mjög virk á leigumarkaði. Þess vegna held ég að það þurfi ekki alltaf að finna upp hjólið heldur megi líka skoða það hvernig styrkja megi þau úrræði sem eru nú þegar til staðar í stað þess að finna upp eitthvað nýtt bara til að finna upp eitthvað nýtt (ELÁ: Ætti þá ekki líka að vera búið að finna út, horfa … inn í samfélagið …) og þá fylgi fjármagn vonandi með.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir afbragðsræðu. Hún kom inn á heildartölur í upphafi og þær hafa verið títtnefndar og tengdar loforðum. Ég vil byrja á því að halda þeim staðreyndum til haga að 240 milljarðana má hugsanlega rekja til 20% leiðar Framsóknarflokksins frá því 2009. Þá er hvergi að finna í neinum loforðum og 300 milljarðana sem svo títt eru nefndir og tengdir snjóhengjunni er hvergi að finna sem tölu heldur tengist sú upphæð stemningunni í kringum snjóhengjuna og því að við framsóknarmenn ætluðum sannarlega að mæta skuldastöðu heimilanna, þannig að því sé haldið til haga.

Hv. þingmaður kom inn á úrræði í húsnæðismálum og húsnæðissamvinnufélögin. Í slíku frumvarpi er hugmyndafræðin skýr en útfærslan getur orðið flóknari. Ég tek undir með hv. þingmanni að það þarf auðvitað ekki alltaf að finna upp hjólið en ég mundi vilja spyrja hv. þingmann um þennan hugmyndafræðilega ágreining. Hann hefur mestmegnis komið fram. Mér fannst þetta afbragðsræða og góðir punktar sem hún kom með. Vissulega þurfum við alltaf að gera betur í málefnum elli-, örorku- og lífeyrisþega en ég vil jafnframt benda á að þingsályktunartillaga sem kom fram á sumarþingi var í tíu liðum og (Forseti hringir.) við bíðum eftir úrræðum í framtíðarskipan húsnæðismála frá hæstv. félagsmálaráðherra.

Virðulegi forseti. Nú er ég ekki alveg viss um að ég hafi náð rétt spurningunni sem hv. þingmaður beindi til mín, (Gripið fram í.) hún varðaði hugmyndafræðilegar áherslur mínar, er það rétt skilið? (WÞÞ: Rétt.) Í stuttu máli og mjög grófum dráttum held ég að segja megi sem svo að við eigum að nota samneyslu okkar öllum í samfélaginu til góða en þar þurfum við sérstaklega að horfa til þeirra sem hafa lágar tekjur og hafa litla peninga sér og sínum til framfærslu. Um leið og við hugsum um samfélagið allt þurfum við sérstaklega að gæta að kjörum og hagsmunum þessara hópa.

Hæstv. forseti. Ég skal játa það að svar hv. þingmanns var betra en spurningin. Við deilum þessari hugmyndafræði. Ég vil þó taka skýrt fram (VilB: Spurningin var óskiljanleg.) að þessi aðgerð er hugsuð almennt, hún er efnahagsleg og hún er gerð til að takast á við háa skuldsetningu heimila. Þess vegna er þessi leiðrétting afmörkuð með þeim hætti sem við sjáum í frumvarpinu. Þetta er frekar athugasemd en spurning og ég ætla ekki að beina sérstakri spurningu til hv. þingmanns í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Það er ágætt. Mér heyrist við hv. þingmaður hafa ýmsa snertifleti í því hvernig best sé að reka hér samfélag og gera það á félagslegum grunni. Mér heyrist hins vegar okkur greina á um það hvort það frumvarp sem er til umræðu hér í kvöld gagnist í þeirri viðleitni og ég hef mínar efasemdir um það.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána. Frumvarpið er annað af tveimur skuldaleiðréttingarfrumvörpum ríkisstjórnarinnar, en hitt ræddum við hér í þinginu fyrir helgina, en það var frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Því frumvarpi hefur verið vísað til efnahags- og viðskiptanefndar þingsins.

Það er einstaklega ánægjulegt að skuldaleiðréttingarfrumvörpin séu komin til umræðu í þinginu. Mikilvægt er að allir leggist á eitt og vinni á málefnalegan hátt við að koma skuldaleiðréttingarfrumvörpunum í gegnum þinglega meðferð þannig að þau verði sem fyrst að lögum. Íslensk heimili þurfa á því að halda að fá sem fyrst þær úrbætur sem frumvörpin kveða á um. Því ber að fagna að frumvarpið sé komið fram, meðal annars vegna þess að undanfarin fimm ár hafa framsóknarmenn barist fyrir bættum hag heimilanna með það að markmiði að leiðrétta þann forsendubrest sem varð hér sökum efnahagshrunsins á haustmánuðum 2008. Samkvæmt skuldaleiðréttingarfrumvarpinu sem rætt er um nú verða verðtryggð húsnæðislán færð niður um fjárhæð sem samsvarar verðbótum umfram verðbólgu.

Þegar skuldaleiðréttingarfrumvörpin voru kynnt í lok nóvember átti að miða við árið 2007 og 2010. Við útreikning kom hins vegar í ljós að forsendubresturinn hafði eingöngu áhrif á lán á árunum 2008 og 2009 og því liggur staða verðtryggðra lána yfir það tímabil til grundvallar leiðréttingunni. Fram kemur í frumvarpinu að með því að miða leiðréttingu við áramót muni framkvæmdin verða einfaldari en ella. Umsækjendur munu fyrr sjá leiðréttingarnar verða að veruleika.

Umfang skuldaleiðréttinganna eru um 150 milljarðar sem ná til, ef við horfum á báðar aðgerðirnar saman, um 100.000 heimila. Vissulega hefði verið mjög jákvætt ef hægt hefði verið að hafa þak aðgerðanna eitthvað hærra en það er nú til að koma á móts við þann hóp sem var einna mest fyrir forsendubrestinum, þ.e. þá sem keyptu í lok ársins 2004 til ársins 2009. Í þessu samhengi er þó mikilvægt að horfa á heildarmyndina, en skuldaleiðréttingarfrumvörpin, sem rædd eru í þinginu þessa dagana, eru eingöngu einn liður af tíu úr aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna.

Eins og fram hefur komið á mikil vinna sér stað innan velferðarráðuneytisins í verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála. Þar er meðal annars unnið að húsnæðislánakerfi til framtíðar og að lyklafrumvarpinu. Einnig er unnið með verðtryggingu og þar er bæði horft til meirihlutaálits og sérálits. Þau eru bæði höfð til hliðsjónar. Einnig mun verkefnisstjórn skila af sér hugmyndum um hvernig komið verði á öruggum leigumarkaði hér á landi þannig að þeir sem hér búa geti haft raunhæft val um séreign eða leiguhúsnæði. Jafnframt er horft til þess hvernig mögulegt verði að lækka leigukostnað og tillögur stjórnarinnar hljóma upp á allt að 20% lækkun í þeim efnum. Auk þess er unnið að félagslegu húsnæðiskerfi með það að markmiði að allir geti haft öruggt þak yfir höfuðið. Ekki er eingöngu verið að finna upp hjólið að nýju, heldur er jafnframt stuðst við góðar hugmyndir og það sem gefið hefur góða raun hér á landi á undanförnum árum.

Verkefnisstjórnin mun skila af sér tillögum til félags- og húsnæðismálaráðherra í lok þessa mánaðar. Mikill tími hefur farið í vinnu verkefnisstjórnarinnar og mikið samráð hefur átt sér stað við ýmis samtök og stofnanir til að vinna í sátt og fá sem bestar niðurstöður úr vinnu hópsins. Auk þess sem að framan er nefnt má nefna að í desember síðastliðnum lagði innanríkisráðherra fram frumvarp um að fresta nauðungarsölum fram í september 2014. Nær frestunin til íbúðarhúsnæðis með verðtryggðar húsnæðisskuldir. Frumvarpið var samþykkt.

Í janúar síðastliðnum samþykktu þingmenn frumvarp félags- og húsnæðismálaráðherra um fjárhagsaðstoð vegna gjaldþrotaskipta. Nú þegar hefur verið opnað fyrir umsóknir á vef embættis umboðsmanns skuldara og á annað hundrað umsóknir hafa borist frá því í byrjun febrúar. Umsóknarferlið varðandi fjárhagsaðstoð vegna gjaldþrotaskipta er skilvirkt og áætlað er að ferlið taki um tvær vikur frá því öll gögn berast vegna málsins.

Í lok mars á þessu ári lagði félags- og húsnæðismálaráðherra fram tvö frumvörp og þau eru heimilunum í hag. Annað þeirra varðar húsaleigubætur til þeirra sem misst hafa eignir sínar á uppboði og leigja þær nú til búsetu. Sá hópur hefur hingað til ekki átt rétt á húsaleigubótum og hefur það verið miður. Því ber að fagna að bæta skuli réttindi þeirra. Hitt frumvarpið varðar embætti umboðsmanns skuldara og heimild hans til að sekta fjármálastofnanir ef fjármálastofnanirnar neita eða draga að afhenda embætti umboðsmanns skuldara þær upplýsingar sem á þarf að halda til þess að klára vinnu við umsóknir þeirra sem þangað leita. Samkvæmt frumvarpinu getur sektargreiðsla numið allt frá 10.000 kr. að einni milljón á dag, líkt og dagsektir samkvæmt lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, en þar er horft til ýmissa þátta, til dæmis fjölda starfsmanna og margt fleira.

Þannig að ég snúi mér nú aftur að umræðunni um skuldaleiðréttingarfrumvarpið sem nú er rætt þá verður að nefna nokkra þætti sem eru einstaklega ánægjulegir. Það er meðal annars ánægjulegt að framkvæmdin verður einföld fyrir almenning þó um stórt og flókið verkefni sé að ræða. Einstaklingar sækja um leiðréttingarnar rafrænt á vef ríkisskattstjóra og verður umsóknarferlið frá 15. maí til 1. september 2014. Ástæða þess að miðað er við 15. maí er sú að þá á vorþingi að vera lokið eða svona um það bil og skuldamálin að öllum líkindum að fullu afgreidd í gegnum þingið. Eftir að umsóknarferlið mun fara í gang mun ferlið ganga hratt fyrir sig og í langflestum tilvikum ætti að vera hægt að sjá áhrif aðgerðarinnar strax að loknu umsóknarferli í haust, en umsóknarferlinu lýkur þann 1. september 2014. Þegar umsóknarferlinu verður lokið mun niðurfelling lána birtast í heild sinni í heimabanka og á greiðsluseðli þar sem fasteignaláni verður skipt niður í frumlán og leiðréttingarlán. Lántaki greiðir eingöngu af frumláni og leiðréttingarlán verður greitt af ríkissjóði með bankaskattinum næstu árin.

Ánægjulegt er að bankaskattur sé tekinn af þrotabúum gömlu bankanna, en það verður að horfast í augu við að fjármálastofnanir áttu ákveðinn þátt í því sem hér gerðist á haustmánuðum 2008 og olli heimilum landsins miklu tjóni. Jákvætt er að sjá hluta þess fjármagns sem fór frá heimilum landsins til bankanna skilað til baka í formi bankaskatts og lægri lána.

Virðulegur forseti. Skuldaleiðréttingarfrumvörp ríkisstjórnarinnar ná til fjölda heimila sem hafa mismunandi tekjur. Þar er meðal annars hægt að nefna að um fjórðungur af heildarupphæð höfuðstólsleiðréttingarinnar fer til heimila með árstekjur undir 4 milljónum, það eru til dæmis hjón með 160.000 kr. í laun á mánuði hvort, ef jafnt er skipt. Tæplega helmingur leiðréttingarinnar fer til heimila með árstekjur undir 6 milljónum, það eru til dæmis hjón með um 250.000 kr. í laun á mánuði, ef jafnt er skipt. Um 60% leiðréttingarinnar fara til heimila með árstekjur undir 8 milljónum, það eru hjón sem bæði eru með um 330.000 kr. í laun á mánuði, til dæmis tveir kennarar í heimili. Þeir sem skulda um 30 milljónir eða meira eru hins vegar rétt um rúmlega 20% af heildinni, en tölulegar upplýsingar sýna fram á að flest heimili skulda á bilinu 10–30 millj. kr. Þar með er mestur þungi aðgerðarinnar hjá þeim hópi, eða um 65% upphæðarinnar, sem sett er til skuldaleiðréttingar heimilanna. Hlutfall fjárhæðar og niðurfærslu árstekna er hærra hjá tekjulægri heimilum en þeim tekjuhærri og meðalfjárhæð niðurfærslu hækkar eftir því sem börn á heimili eru fleiri. En oft er það nú þannig, þótt það sé ekkert algilt, að eftir því sem fleiri börn eru í heimili er húsnæðið stærra.

Herra forseti. Það er óhætt að halda því fram að ríkisstjórnin standi við orð sín. Verið er að framkvæma leiðréttinguna sem boðuð var í nóvember, auk þess er mikil vinna í velferðarráðuneytinu eins og fram hefur komið. Ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins er að vinna fyrir heimilin í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og vil beina til hennar einföldum spurningum. Hún nefndi þann vanda að hámarkið dygði ekki fyrir þá sem lent hefðu í erfiðustum vanda og keypt á árunum 2004–2008. Þar er ég sammála, það fólk fær ekki forsendubrestinn bættan að fullu. Af hverju er þá verið að bæta einhverju fólki eitthvað sem keypti löngu fyrr, kannski 1995 eða 1996, sem aldrei hefur orðið fyrir neinum forsendubresti? Af hverju er verið að láta það fólk fá peninga? Íbúðaverð þess fólks hefur hækkað miklu meira en lánin hafa hækkað.

Er hv. þingmaður sátt við að allt sem gert hefur verið í 110%-leiðinni, í sértækri skuldaaðlögun, komi til frádráttar í þessu? Ég sé ekki efnisrökin fyrir því vegna þess að hinar almennu aðstæður sem hljóta að réttlæta það að fólk sem keypti árið 1996 fái peninga úr ríkissjóði hljóta líka að (Forseti hringir.) réttlæta það að fólk sem er í alvarlegum skuldavanda vegna kaupa rétt fyrir hrun fái frekari úrlausn.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir andsvarið.

Það er rétt að fram kom í ræðu minni að ég hef áhyggjur af þeim hópi sem keypti húsnæði á árunum 2004–2008, en við verðum jafnframt að horfa til þess að það urðu allir fyrir forsendubresti. Hér varð efnahagshrun. Hér urðu — hæstv. forseti, ég vona að þingmenn geti sýnt stillingu hérna í salnum og ekki barið blöðum í borð þótt maður sé að lýsa skoðun sinni hér. Hér varð efnahagslegt tjón. Hér urðu hamfarir á fjármálamarkaði. Við getum ekki labbað á milli fólks og sagt: Bætt þú við þig vinnu, vegna þess að þú getur það, eða far þú til útlanda og reyndu að vinna þar til að reyna að borga af lánunum þínum, vegna þess að það er hellingur af fólki sem ekki fékk (Forseti hringir.) aðstoð í tíð fyrri ríkisstjórnar og gekk á veggi þegar það leitaði sér aðstoðar.

Virðulegi forseti. Ég er sammála og ég skil hv. þingmann, það þarf að bæta þeim sem gengu á veggi og ekki fengu úrlausn. En það er ekki fólkið sem keypti húsnæði 1996 í Reykjavík með láni og húsnæðið hefur hækkað miklu meira í verði. Það fólk hefur ekki orðið fyrir neinum forsendubresti. Mér finnst að hv. þingmaður gera lítið úr þeim sem keyptu á síðustu árum og eru með 109% skuldsetningu ef hún segir að það sé enginn eðlismunur á stöðu þess fólks og fólks sem keypti 1996 og ekki hefur orðið fyrir neinu tjóni.

Ég vil einnig spyrja hv. þingmann vegna þess að hún hefur áður nefnt það: Hefur hún ekki áhyggjur af því að ekki fylgi frumvarp um afnám verðtryggingar? Lækkun á 20 milljóna láni í 4% verðbólgu mun valda því að eftir tvö ár erum við á sama stað. Er það ekki alveg ljóst að það eru alvarleg mistök ríkisstjórnarinnar að hafa ekki fyrst komið hér með afnám verðtryggingarinnar?

Hæstv. forseti. Ég hef hitt helling af fólki sem keypti húseign fyrir árið 2004 sem átt hefur erfitt með að ná endum saman, fólk sem hefur þurft að ganga milli fjármálastofnana og beðið um að fá úrlausn sinna mála og hefur ekki fengið hana. Mér finnst ósanngjarnt að segja hluta af því fólki að það skuli bjarga sér sjálft. Það er skoðun mín. En ég er ekki að gera lítið úr þeim sem keyptu á árunum 2004–2008/2009, það mundi ég aldrei gera. Ég finn virkilega til með þeim sem eru í erfiðri fjárhagslegri stöðu og geta ekki vörn sér veitt. Mér finnst það bara til skammar að halda því fram að þingmenn séu að gera lítið úr fólki sem á í fjárhagslegum vandræðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég skil mætavel sjónarmið hennar en get ekki annað en velt fyrir mér í ljósi þess að hér var talað um fólk sem keypti íbúð 2004–2008, keypti íbúð 2008–2009 eða keypti íbúð 1995–1999. Margt fólk hér á landi hefur bara ekki keypt neitt vegna þess að það hefur ekki haft efni á neinu. Það fólk fær ekkert með þessum aðgerðum eftir því sem ég fæ best séð og eftir því sem menn segja hér.

En það er nefnilega með þennan blessaða forsendubrest, sem ég hef ekki enn fundið skilvirka og heilsteypta skilgreiningu á frekar en margir aðrir hv. þingmenn, að það er annað skuldavandamál sem Ísland á við að etja, og það er skuldavandi ríkisins. Ríkissjóður skuldar núna 1.500 milljarða kr. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmanni þyki skipta meira máli þegar allt kemur til alls skuldir heimilanna eða skuldir þjóðarinnar allrar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir andsvarið.

Mikilvægt er að farið sé í aðgerðir fyrir heimilin en einnig er mikilvægt að efnahagsmál og skuldamál ríkissjóðs séu jafnframt tekin föstum tökum. Hæstv. ríkisstjórn er að vinna að því með því að leggja fram hallalaus fjárlög fyrir árið 2014 og stuðla að því að lækka skuldabyrði ríkissjóðs. Ég held að það sé allt í lagi að vera bjartsýnn á að skuldir ríkissjóðs muni minnka. Þannig að ég svari í stuttu máli, það er mikilvægt að taka á skuldum ríkissjóðs og á skuldum íslenskra heimila.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið.

Ég verð að viðurkenna að ég hef kannski ekki alveg jafn mikla trú á því að það takist að skila hallalausum fjárlögum. Ég hef hérna að gamni lofað hv. fjármálaráðherra þessum eitt hundrað þúsund milljörðum dollara, á bak við að vísu, en upphæðin er þetta þó, ef þeim tekst að skila hallalausum fjárlögum þó með þeim fyrirvara að ég tem mér ekki að hvetja fólk til verka sem ég tel ekki endilega til góðs, látum það liggja milli hluta.

Til að setja hlutina í samhengi erum við að borga núna um 75–90 milljarða kr. í vexti, bara í vexti. Þetta frumvarp fjallar um álíka tölur. Það er það sem við eyðum á ári. Það er einn Landspítali sisvona.

Ég skil svar hv. þingmanns, en ég verð að spyrja aftur til að hafa það skýrt upp á forgangsröðun: Er ekki nær að við notum þessa 80 milljarða, eða þá 70 milljarða með hinu frumvarpinu sem við ræddum fyrir helgi, að við látum þær upphæðir (Forseti hringir.) í skuldir ríkissjóðs, í vaxtagreiðslur?

Hæstv. forseti. Mikilvægt er að taka á skuldamálum íslenskra heimila og leiðrétta það sem gerðist hér árið 2008, auk þess er mjög mikilvægt að taka á skuldum ríkissjóðs og skila hallalausum fjárlögum til að minnka vaxtabyrði ríkissjóðs með tímanum. Mín skoðun er sú að ég vil sjá þá peninga fara inn til íslenskra heimila og taka með efnahagslegum aðgerðum á stöðu ríkissjóðs.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú er það þannig að allir Íslendingar hafa með einhverjum hætti orðið fyrir forsendubresti. Ég held að enginn deili um það. Við sem þjóð höfum ákveðið að reyna að koma til móts við þá sem fóru verst út úr kreppunni, bankahruninu, því að það verður aldrei hægt að bæta heilli þjóð þetta hrun.

Telur hv. þingmaður að við séum að gera rétt núna? Við mættum þeim verst settu á síðasta kjörtímabili með þeim aðgerðum sem þá var farið í og líka varðandi leiðréttingu á gengislánum, ólöglegum, en vitað var að það var hópurinn sem keypti sér húsnæði, ungt fólk sem eignaðist sína fyrstu íbúð, frá árunum 2004 til 2005 fram að hruni sem stóð (Forseti hringir.) eftir. Telur hv. þingmaður að hann sé í góðum málum með þessum aðgerðum? Þarf ekki meira til?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur. Það var loforð okkar framsóknarmanna að leiðrétta þann forsendubrest sem íslensk heimili urðu fyrir vegna verðtryggðra húsnæðislána. Það töluðum við um í kosningabaráttunni.

Ég bind miklar vonir við Hagstofufrumvarpið sem við unnum með hér í þinginu síðasta sumar. Í gegnum það verður hægt að keyra talnagrunn sem gefur okkur vísbendingar um hvernig til hefur tekist með þeim aðgerðum sem við ræðum hér. Ef ég skildi það frumvarp rétt ættum við að geta séð það þar ef vísbendingar eru um að einhverjir hópar hafi orðið út undan. Það verður fróðlegt að sjá hvernig það mun koma út.

Herra forseti. Ég skil frumvarpið á þann veg að bæta eigi fólki svokallaðan forsendubrest, burt séð frá eignastöðu og tekjum, að eingöngu eigi að horfa til þeirra lána sem tekin voru á árunum 2008–2009, þeirra sem tóku húsnæðislán þá. Það á að taka út fyrir sviga hvort um sé að ræða efnamikið fólk, tekjuhátt og með miklar eignir. Ég veit að hv. þingmaður er vel meinandi en ég fæ ekki skilið hvernig í ósköpunum hún getur talið það rétt að smyrja þessu svona flatt yfir og draga úr möguleikum á að styðja við þá hópa sem sannarlega hefðu þurft að fá meiri stuðning en veittur var á síðasta kjörtímabili, fólki sem var með íslensku verðtryggðu lánin og féll ekki undir þær aðgerðir, eða þær aðgerðir nýttust (Forseti hringir.) því ekki að fullu. Hvernig í ósköpunum á að vera hægt að skilja það sem svo að þetta gagnist því fólki?

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan erum við með hið svokallaða Hagstofufrumvarp sem nú er orðið að lögum. Það gefur Hagstofu Íslands heimild til að keyra ákveðinn gagnagrunn með ákvæðum er varða persónuvernd sem mun sýna okkur það svart á hvítu hvort einhverjir hópar verða út undan eða ekki. Það er mjög mikilvægt að við getum séð það. Þá verður bara að taka ákvörðun, eftir því hvernig það kemur út, um hvað verði gert í þeim málum. Á 60% heimila sem þessi aðgerð nær til er fólk með 670.000 kr. í heildartekjur á mánuði, ef um er að ræða hjón eru það um 330.000 hjá hvoru. Ég tel það ekki vera hátekjufólk heldur meðaltekjur. Ég vildi bara endurtaka að það er mjög mikilvægt að við sjáum hvað Hagstofufrumvarpið hefur fram að færa.

Virðulegi forseti. Ég spyr hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur hvers vegna þeir sem eru með verðtryggð námslán verða út undan í þessari almennu aðgerð. Hvers vegna þeir sem voru með hæstu vextina á yfirdráttarskuldum verða út undan? Hvers vegna þeir sem eru með erlend lán verða út undan? Þeir sem eru með óverðtryggð lán sem fylgja svipuðum vöxtum og verðtryggð lán? Hvers vegna leiguíbúðakerfið, félagslegt, hjá sveitarfélögum og stofnunum, verður út undan? Og síðast en ekki síst hvers vegna þeir sem skulda verðtryggð lán, eiga ekki heimili á Íslandi, vegna þess að þeir misstu vinnuna, fara á mis við bætur samkvæmt frumvarpinu? Þar var þó fullkominn forsendubrestur sem enginn (Forseti hringir.) hefur þó getað útskýrt. Ég óska eftir svari við þessu í fyrstu umferð. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni fyrir spurninguna. Við framsóknarmenn ræddum það alltaf í kosningabaráttunni að við ættum að leiðrétta þann forsendubrest sem varð hér vegna efnahagshrunsins árið 2008. Við töluðum um almenna aðgerð, að við ætluðum að leiðrétta verðtryggð húsnæðislán einstaklinga. Þetta er aðgerð sem nær til, ef við tölum bara um það frumvarp sem við ræðum hér, um 70.000 íslenskra heimila. Ég tel það nokkuð stóra aðgerð. Eins og segir í frumvarpinu er verkefnið að útfæra mismunandi leiðir til að ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána. Það erum við að gera hér.

Virðulegi forseti. Þetta er almenn aðgerð en hún nær ekki til þessara sex flokka og þar með er hún ekki altæk eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson sagði áðan. Ég skil ekki hvernig hún getur verið almenn ef þessum stóru flokkum er sleppt. Ég vil líka spyrja: Hvað hefði orðið í þessu landi ef ekki hefði orðið efnahagshrun? Skuldir heimila uxu á árabilinu 1980–2007 um 8% á ári. Þá spyr ég: Varð forsendubresturinn 2008 eða hafði hann orðið hægt og bítandi?

Ég vil ítreka það að þessi aðgerð er hvorki almenn né altæk. Hún er mjög sértæk, nær að ákveðnum hluta skulda. Eins og henni hefur verið lýst hér mismunar hún lántökum freklega. Hv. þingmaður sagði hér í upphafi: Við framsóknarmenn; sem er nú stysti tveggja orða (Forseti hringir.) brandari sem ég þekki, því að framsóknarmenn halda áfram að vera fyndnir.

Hæstv. forseti. Mér er dálítið skemmt. Hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni finnst við framsóknarmenn vera skemmtilegt og fyndið fólk, þetta er virkilega mikill gleðidagur.

Eins og ég sagði áðan er um almenna aðgerð að ræða. Við erum að horfa til þess sem við framsóknarmenn töluðum um í kosningabaráttu okkur, að við værum að ræða um að leiðrétta forsendubrest vegna verðtryggðra fasteigna- eða húsnæðislána, þetta náði til þeirra. Þessi aðgerð, frumvarpið sem við ræðum hér, nær til 70.000 íslenskra heimila, þeirra heimila sem voru með verðtryggð húsnæðislán. Um er að ræða almenna aðgerð, því að allir sem voru með verðtryggð húsnæðislán á þessum tíma fá leiðréttingu.

Virðulegi forseti. Við stöndum frammi fyrir því að meiri hluti hyggst nú efna hluta af einum kosningavíxlinum, með allt öðrum hætti þó en lofað var upphaflega, korter í sveitarstjórnarkosningar. Kosningavíxill sem kemur til með að kalla yfir okkur enn verri stöðu en við erum í nú þegar án þess að honum fylgi aðgerðir sem skapa stöðugleika til framtíðar. Við ætlum að deila út peningum til sumra án tillits til eigna á kostnað annarra. Það er vissulega staðreynd að kjör almennings hafa rýrnað allverulega og greiðslu- og skuldastaða margra er grafalvarleg. En hverjir eru það? Eru það aðeins þeir sem skulda verðtryggð húsnæðislán? Hafa leigjendur ekki orðið fyrir forsendubresti? Ná öryrkjar sem ekki eiga húsnæði almennt endum saman? Hvað með eldri borgara sem tóku verðtryggð lán en eru ekki lengur á vinnumarkaði og geta því ekki nýtt sér séreignarsparnaðarleiðina? Eða unga fólkið sem nær ekki að safna sér fyrir fyrstu íbúð vegna þess að það er enginn afgangur? Það er algjörlega ljóst að þessi niðurfelling kemur til með að færa hópi fólks sem ekki er í neinum greiðsluvandræðum milljónir í vasann. Fjölmargir sem högnuðust á húsnæðiskaupum eiga nú að fá leiðréttingu. Við erum að fara að nota fé úr ríkissjóði til að lækka skuldir ákveðins hóps manna, en undanskilja þá hópa þjóðfélagsins sem eiga í mestu greiðsluerfiðleikunum og fengu svo sannarlega að finna fyrir umræddum forsendubresti.

Maður spyr sig líka hvort þetta sé það sem koma skal, að ríkið deili út gæðum í formi skattfjár eftir komandi efnahagslegar aðþrengingar til hluta þeirra sem fyrir honum urðu. Samræmist þetta til að mynda gildum Sjálfstæðisflokksins um takmörkuð ríkisafskipti? Það er forvitnilegt að vita hvort gildi hans hafi bara breyst eitthvað í þessu stjórnarsamstarfi.

Stóra spurningin er þessi: Hvers vegna eiga þeir sem skulda verðtryggð húsnæðislán og/eða eru á vinnumarkaði frekar kröfur á leiðréttingu á kjörum en þeir sem búa við jafnvel verri kjör vegna forsendubrests af öðrum ástæðum? Ætti það ekki að vera forgangsverkefni hæstv. ríkisstjórnar að nýta þessa skattpeninga í almennari aðgerðir sem nýtast öllum, til að mynda í gegnum heilbrigðis- og menntakerfið sem við vitum öll að er í miklum fjárhagsvanda statt? Frekar vill hæstv. ríkisstjórn nota þá til að greiða niður skuldir sumra á kostnað annarra, svo ekki sé talað um þann valmöguleika að greiða fremur niður skuldir ríkissjóðs og draga þar með úr vaxtabyrði sjóðsins og bæta kjör allra í leiðinni.

Helsta verkefni ríkisstjórnar og mesta hagsmunamál allra heimila ætti að vera að ná stöðugleika og ná niður verðbólgu og jafnvel verðhjöðnun. Þá þurfum við ekki að hlaupa til á nokkurra ára fresti og slökkva elda. Heimili og fyrirtæki í landinu gætu jafnvel farið að ná endum saman og gera langtímaplön, nokkuð sem Íslendingar þekkja varla.

Það er ekkert launungarmál að þessi aðgerð hugnast okkur ekki í Bjartri framtíð. Við sjáum enga framtíðarlausn í aðgerðinni og teljum hana byggjast á óréttlátri dreifingu gæða. Það er ekkert í henni sem bætir grunninn og framtíðarforsendur okkar sem búum í þessu landi. Við teljum því aðgerðina vera óhagkvæma, óréttláta og ekki stuðla að framtíðarlausn og stöðugleika.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sagði rétt áðan að aðgerðin næði til sumra. Í íslenskri orðabók eru „sumir“ nokkrir. Þessi aðgerð nær til um 70.000 íslenskra heimila og ef við tökum aðgerðina með sem kynnt var á föstudaginn eru það um 100.000 heimili af 125.000 í landinu. Hvernig geta það verið sumir, hv. þingmaður?

Hvað vill Björt framtíð gera fyrir íslensk heimili? Hún vill ekki lækka skuldir þeirra með þessum aðgerðum sem eru almennar, réttlátar, sanngjarnar, koma mörgum til góða, helst þeim sem minnst eiga, sem hafa meðaltekjur og rétt undir þeim. Hvað vill Björt framtíð gera fyrir íslensk heimili, hv. þingmaður?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir flottar spurningar. Ég held að við séum alla vega sammála um að þetta komi ekki öllum heimilum á Íslandi til góða, hvort sem við segjum sumra eða hluta af þeim. Ég held við séum ósammála um ef hv. þingmanni finnst 70.000 heimili vera allir.

Varðandi hvað við viljum gera fyrir íslensk heimili held ég að það hafi ekki farið á milli mála að við viljum einbeita okkur að grunninum. Hvernig sköpum við stöðugleika til framtíðar? Það liggja fyrir fjölmargar greiningar á því. Við höfum talað fyrir öðrum gjaldmiðli. Við höfum talað fyrir því að loka ekki á mögulega eina af fáum lausnum sem eru í sjónmáli, þá er ég að tala um aðildarviðræður við ESB. Ef við ætlum að dreifa gæðum hefðum við fyrst og fremst viljað einbeita okkur að heimilunum sem virkilega þurfa á því að halda. Ég er að horfa á greiningu hérna og þótt þið viljið tala um hlutfallslega sjáum við samt sem áður að til að mynda hlutdeild hópa í heildarniðurfærslu, hæsti tekjuhópurinn með 12 milljónir eða meira í árstekjur er með 16%. Ef við ætlum að fara út í að dreifa gæðum hefðum við viljað einbeita okkur að þeim sem eiga minnst, hafa minnst. Og það er ekki þannig samkvæmt því sem ég er með í höndunum, hvernig sem litið er á það.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Nú er það þannig að þeir hópar sem mikið eru dregnir fram í þessari umræðu skulda ekki verðtryggð húsnæðislán. Leigjendur skulda ekki verðtryggð húsnæðislán, enda er starfshópur á vegum félags- og húsnæðismálaráðherra að vinna að því og fara yfir öll húsnæðisúrræði frá A til Ö, þar á meðal fyrir leigjendur, þar á meðal fyrir þá sem eru í samvinnufélögum sem standa okkur hjarta nær, en það er ekki kafli í þessum aðgerðum. Þessar aðgerðir beinast að þeim hópi sem var skilinn eftir þegar leiðrétt voru lán í gegnum dómskerfið t.d. eins og gengislán. Þá var þessi stóri hópur skilinn eftir, sá hópur sem við höfum verið að einblína á. 60% af þessari aðgerð koma til góða þeim sem eru með meðaltekjur og minna. Það er alveg rétt að um 16% eru með milljón á mánuði í heimilistekjur. Hverjir eru það? Það eru t.d. tveir aðilar frá BHM samkvæmt meðallaunum þeirra samtaka. Eru þeir í hálaunastétt? Ekki í mínum augum. En 60% af þessum aðgerðum koma til góða þeim sem eru með 8 millj. kr. í árstekjur eða minna. Um 50% af aðgerðinni koma til góða heimilum sem eru með 6 milljónir í árstekjur eða minna. Hvað er það? Það eru tveir ASÍ-félagar sem vinna fyrir 250.000 kr. á mánuði. Er það hátekjufólk, hv. þingmaður? Ég held ekki.

Við erum með þessum aðgerðum að koma til móts við hóp sem sannarlega hefur verið skilinn eftir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað henni finnst rangt við það.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir aðra spurningu. Hann spyr hvað mér finnist rangt við þetta. Einfalt svar er að mér finnst einfaldlega rangt að taka þessa upphæð í fyrsta lagi úr skattkerfinu, en það var aldrei rætt um það fyrst, og dreifa út gæðum með þessum hætti þegar við vitum að það eru aðrir en bara þeir sem tóku verðtryggð lán, hv. þingmaður, sem hafa það skítt og erfitt. Mér finnst rangt að taka þessa upphæð úr ríkiskassanum og deila henni út til þeirra sem hafa væntanlega tekið lán eða eru með verðtryggð lán bara á þessu tímabili. Það er ekkert talað um hvenær þeir tóku það. Þeir sem t.d. keyptu sér íbúð 1995 eða 1999, eru væntanlega með mikinn gróða þarna á milli. Þetta er einfaldlega óréttlát dreifing gæða, það er það sem við erum ósammála um hérna.

Og jú, mér finnst milljón á mánuði há laun. Ég veit ekki hvort ég sé með einhver önnur viðmið. (Gripið fram í.) Ha? (Gripið fram í.) Ég heyrði ekki hvað þú sagðir. (Gripið fram í.)Já, eins og ég segi, hér kemur fram 12 milljónir eða meira á ári, það eru væntanlega líka þeir sem eru með 2 milljónir. Þannig að við deilum ekki sömu skoðun á því.

Forseti vill minna á að þingmenn hafi í heiðri rétt ávörp og beini máli sínu til forseta.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi S. Björnsdóttur fyrir ágætisræðu. Hv. þingmanni var tíðrætt um dreifingu gæða. Það er hárrétt að ef við horfum á hagkerfið og efnahagshringrásina erum við með tvær grundvallarstoðir í hagkerfi sem eru fyrirtæki annars vegar og heimili hins vegar, ríkið er síðan með hlutverk, meðal annars að deila gæðum eða endurdreifa gæðum skulum við orða það frekar.

Mig langar í framhaldi af því að koma inn á stöðu heimilanna. Skuldsetning heimila er 108% af vergri landsframleiðslu, þ.e. við streðum á heilu ári við að skapa verðmæti í hagkerfinu og skuldir heimilanna eru 8% umfram þau verðmæti. Það heftir vissulega getu heimilanna til að vera öflugir og virkir þátttakendur í efnahagshringrás enda eru ýmsar tölur, eins og neysla og eftirspurn almennt eftir vöru og þjónustu, í sögulegu lágmarki.

Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort henni finnist í því samhengi ósanngjarnt að efla efnahag íslenskra heimila.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða spurningu. Mig langar af því tilefni að vísa í greinargerðina með frumvarpinu á bls. 14, í samantektina, með leyfi forseta:

„Efnahagsleg áhrif aðgerða til lækkunar skulda heimilanna eru um margt mjög óljósar og óvissan mikil, annars vegar vegna þess að aðgerðin er af áður óþekktri stærðargráðu, sem þau líkön sem matið byggist á hafa ekki reynslu af, …“

Eins og ég skildi það var spurningin til mín um hvað mér fyndist um þetta, er það ekki? Það er akkúrat þessi óvissa sem ég hef áhyggjur af. Ég er ekki sannfærð um það frekar en margir hérna inni að í fyrsta lagi séu verðbólguáhrifin ekki vanmetin, við höfum ekki reynslu af þessu áður. Vissulega er það hlutverk ríkisins að dreifa út gæðum að einhverju leyti, en við erum að horfa hér á áður óþekkta stærð af tekjutilfærslu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi S. Björnsdóttur fyrir svarið. Hún vitnaði í greinargerðina. Vissulega er það svo þegar hagfræðin er annars vegar skiptir máli hvaða breytur eru notaðar. Vitnað er í greinargerð til tveggja greininga, annars vegar Seðlabankans og hins vegar ráðgjafarfyrirtækisins Analytica, og ólíkar breytur eru notaðar. Í greiningu Analytica er stuðst við raunveruleikann, áhrif þeirra aðgerða sem farið var í á síðasta kjörtímabili, árin 2010–2012. Samkvæmt þeim forsendum, að öllu öðru jöfnu eins og hagfræðingar mundu segja, yrðu áhrifin til einkaneyslu 0,1%, eða innan skekkjumarka og því óveruleg.

Í öðru langar mig að benda á það sem kemur jafnframt fram í greinargerð á bls. 14, með leyfi forseta:

„Tiltrú fjárfesta á hagkerfið skiptir verulegu máli fyrir fjárfestingu. Það er því jákvætt að stóru alþjóðlegu lánshæfismatsfyrirtækin þrjú hafa staðfest mat sitt á lánshæfi ríkissjóðs eftir að tilkynnt var um aðgerðirnar.“

Við verðum eftir sem áður alltaf útflutningsháð þjóð og það skiptir verulegu máli fyrir verðmætasköpunina að halda áfram að flytja út heimilunum til hagsbóta.

Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún meti áhrifin (Forseti hringir.) á ríkissjóð og heimilin í því samhengi ekki jákvætt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna.

Vissulega skiptir tiltrú fjárfesta á hagkerfið verulegu máli. Mér finnst mjög ánægjulegt að hv. þingmaður komi inn á það af því að stundum hefur vantað upp á það í hans flokki að menn hafi sýnt slíkum greiningum virðingu. Ég fagna því ef svo er, að fleiri þættir komi þar inn í.

Það er vissulega rétt sem hv. þingmaður sagði að um er að ræða tvær greiningar; Analytica, sem er einkafyrirtæki, og síðan Seðlabankinn. Og mismunandi aðferðir eru notaðar. En það sem ég vitnaði í var samantektin. Ég var ekki að vitna í þá greiningu sem var neikvæðari, þ.e. Seðlabankans.

Virðulegi forseti. Ég hef alltaf hugsað með mér, varðandi þetta mál, að ég muni sennilega ýta á gula takkann og vera ekkert sérstaklega á móti þessu máli þótt ég sé vissulega ekkert sérstaklega með því heldur og hafi aldrei verið. Ég tók eftir því í kosningabaráttunni, þeirri fyrstu sem ég tók þátt í, að það var bara einn flokkur sem taldi svigrúm til að fara í þessar aðgerðir og var það hv. Framsóknarflokkur. (Gripið fram í.) Ég hef aldrei verið viss um það að þetta mundi ganga og er ekki viss enn þá.

Ég hef ekki jafn mikið út á útfærsluna að setja og ég hefði haldið enda hafa menn greinilega tekið sér tíma í að útfæra þetta eftir bestu getu og er það vel. Ég vil þá sérstaklega nefna 6. gr. frumvarpsins sem varðar gagnaöflun, það er eitthvað sem við píratar höfum alltaf miklar áhyggjur af. En ég sé ekki betur en að sú grein sé temmilega vel unnin, það má aðeins bæta í hana, það má sjálfsagt gera það í nefndarstarfi, það varðar eyðingu gagna og að skýrt sé tekið fram að upplýst samþykki umsækjanda þurfi til að safna þessum gögnum. Þó skal ég alveg viðurkenna að þar stendur, með leyfi forseta:

„Ríkisskattstjóra skal heimilt að afla nauðsynlegra upplýsinga við afgreiðslu umsóknar.“

Það hjálpar mér til að sætta mig við þessa grein, það er þá augljóst að það þarf afgreiðslu umsóknar til að þessum upplýsingum sé safnað. Sömuleiðis hef ég séð skjáskot af þeim hugbúnaði sem ætlað er að verði notaður og þar kemur fram að viðkomandi umsækjandi þarf að samþykkja slíka upplýsingasöfnun og upplýsinganotkun.

Að því sögðu held ég að það mætti alveg skýra þessa lagagrein og ég sé ekki fram á að það verði neitt mál að gera það. Það þykir mér fínt. Mér finnst sömuleiðis að í greininni sjálfri mætti taka fram að umsækjendur þurfi að samþykkja þetta í hugbúnaðinum þótt það sé ekki tekið fram. Sumir mundu kannski segja að ekki þyrfti að taka það fram, en mér finnst eiginlega að taka þurfi það fram, svona að fenginni reynslu.

Aðeins yfir í hugmyndafræðilegan þátt frumvarpsins. Stefna Pírata í þessum málaflokki hefur alltaf verið mjög einföld, hún er að tryggja réttarstöðu neytenda og hefur hv. 10. þm. Reykv. s., Jón Þór Ólafsson, staðið sig prýðilega í því að mínu mati og sömuleiðis hæstv. innanríkisráðherra í kjölfarið, sem er ágætt. Og eins og ég segi þá var ég aldrei sérstaklega á móti þessu máli. En ég verð að viðurkenna að því meira sem ég hlusta á ræður hér, því meira sem ég les, því verr er mér við þetta mál. Það er alfarið af hugmyndafræðilegum og efnahagslegum ástæðum.

Nú vil ég árétta að hér tala ég bara fyrir sjálfan mig. Mér finnst 18% verðbólguskot ekki vera neinn forsendubrestur. Mér finnst 20%, mér finnst 25, 30%, verðbólguskot ekki vera forsendubrestur. Mér fannst það ekki þá, mér fannst það ekki 2001 þegar ég keypti mér mína eigin íbúð. Ég gerði fullkomlega ráð fyrir því að ég byggi vissulega á Íslandi og á Íslandi væru af og til verðbólguskot, það virðist vera reglan frekar en undantekningin á nokkurra áratuga fresti, á tveggja til þriggja áratuga fresti. Þegar tekið er lán til 25–40 ára gerir maður ráð fyrir því að eitthvað fari einhvern tímann úrskeiðis. En það er forsendan, er það ekki? Það er forsendan sem brást á Íslandi að hér færi ekkert úrskeiðis, að hér væri efnahagurinn svo ofboðslega sérstakur íslenskur efnahagur sem væri sterkur og djarfur og svo framvegis, gæti ekki hrunið. Sú forsenda er röng, hún var jafn röng árið 2007 og hún var 2009. Hún er röng, hefur alltaf verið röng og mun alltaf verða röng. Hagkerfi eru þess eðlis að þau eiga það til að hrynja, sérstaklega þegar um er að ræða glapræðislega (Gripið fram í.) óábyrga hagstjórn eins og hér var á árunum 2003–2009 sérstaklega, (Gripið fram í.)en þar áður líka. (Gripið fram í.) Já, sérstaklega og óábyrg peningastefna eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson bendir réttilega á. (FSigurj: Við getum lagað það.) Sjáum til hvort hægt sé að laga það, ekkert sérlega eins og menn segja …(Gripið fram í.)

Ég sé engan forsendubrest. Ég á íbúð. Ég er með verðtryggt lán. Ég hef reynt að reikna það og mistekist ef út í það er farið. Ég veit allt um það. Þetta er allt mjög skrýtið kerfi sem við erum með og það er fullt af vandamálum við það, bæði peningakerfið, hagstjórnina, lánafyrirkomulagið o.s.frv., fullt af vandamálum sem okkur ber að leysa. En ég veit ekki um eina einustu forsendu sem hefur brostið, ekki eina. Er ekki verðbólga á Íslandi? Hrynja ekki hagkerfi? Jú, virðulegi forseti. Jú, það var enginn forsendubrestur hér. Þetta er tískuorð sem er notað af stjórnmálaflokkum til að afla sér fylgis. Það er það einfalt.

Aðalástæðan fyrir því að ég hallast að því að vera á móti málinu þó að ég sé opinn fyrir því að láta sannfærast í hina áttina, nær henni. Helsta ástæðan fyrir því að ég hallast að því að vera á móti málinu er sú að við glímum ekki bara við skuldavandi heimila eins og míns heimilis, heldur skuldavanda ríkisins, skuldavanda þjóðarinnar allrar. Við öll, virðulegi forseti, skuldum 1.500 milljarða kr., hvort sem okkur líkar betur eða verr. Það er bein afleiðing hrunsins 2008. Það er bönkunum að kenna og okkur sjálfum, á meðan ég man, sem þjóð; það var allri þjóðinni að kenna nema hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur.

Ég tel að það eigi að vera forgangsverkefni númer eitt þegar kemur að því að laga skuldavanda á Íslandi. Án ríkissjóðs getum við ekki talað um hluti eins og samneyslu og spítala og lögreglu og réttarríki o.s.frv. Við höfum ekkert að gera við ríki ef við höfum ekki ríkissjóð. Skuldastaða ríkissjóðs er þannig núna að á hverju ári borgum við vexti, ekki greiðslur heldur vexti, sem nemur þeim upphæðum sem við tölum um hér, sem er heimsmet. Þannig að þetta fer allt verr og verr í mig því meira sem ég pæli í því. Skuldavandi Íslands er skuldavandi ríkissjóðs. Við eigum að einbeita okkur að honum.

Til að svara þessu hefur komið fram kenning hér í ræðum og víðar, kenning sem ég er ekki mjög trúaður á. En ef ég skil hana rétt er hún svo að með þessum aðgerðum öðlist heimilin svigrúm til að auka einkaneyslu. Einhvern veginn í ósköpunum á sú einkaneysla að auka tekjur ríkissjóðs án þess að valda of mikilli verðbólgu. Ég sé ekki hvernig það á að ganga vegna þess að því meiri sem einkaneyslan er því meiri verður verðbólgan og því minni sem hún er því minni verða auknar skatttekjur. Ég sé því ekki að það geti í raun gengið með góðu.

Gott og vel. Kenningin er svona, ef ég skil hana rétt: Að einkaneyslan aukist, þó að við fáum verðbólgu, alla vega teljandi verðbólgu — það muni koma efnahagnum aftur í lag eða laga hann nógu mikið til að þannig sé hægt að taka á skuldavanda ríkisins.

Eins og komið hefur fram er þessi kenning óprófuð, hún er nýmæli, hér er allt voða spes. Ég er ekki mjög trúaður á hana, en ég get bara vonað, virðulegi forseti, að sú ótrúverðuga kenning standist.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ræðuna. Mér leikur forvitni á að vita hvernig hv. þingmaður vill þá lýsa hruninu og áhrifum þess á heimilin ef ekki má nota orðið forsendubrest, hvernig við mundum geta náð utan um það til að geta skilið það sem kom fyrir þau heimili eða þau sem hafa verðtryggð lán. Mér leikur forvitni á að vita það til að átta mig á hvaða orð við getum notað. Ekki það að ég sé hlynntur orðinu „forsendubrestur“ vegna þess að það er fyrst og fremst óskilgreint í frumvarpinu og datt út frá vinnu sérfræðingahópsins og inn í frumvarpið sem nú liggur fyrir. Eitthvað þurfum við samt að nota til að ná utan um þetta vegna þess að alla vega náðu ákveðin stjórnmálaöfl fylgi út á það að eitthvað hefði nú komið þarna fyrir.

Annað sem ég mundi vilja velta upp spurningu til hv. þingmanns er varðandi skuldavanda ríkisins sem er sá stóri vandi sem vissulega blasir við þjóðinni. Hann er vandi okkar allra og er kannski helsti forsendubresturinn sem er almennur. En mér leikur forvitni á að vita hvert sjónarmið hv. þingmanns er gagnvart velferðarkerfinu og hvort veita megi fjármuni, sem mögulega er hægt að afla með bankaskattinum, í velferðarkerfið frekar en einvörðungu að skuldum ríkissjóðs. Velferðarkerfið þarf sannarlega á eflingu að halda líka. Það er þetta tvennt, takk.

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekkert á móti hugtakinu „forsendubrestur“ ef það er þá notað jafnt yfir alla, ef það er notað á allt hagkerfið. Forsendurnar fyrir því að taka verðtryggt lán eru þær að verðið hækkar með verðbólgu. Það er það sem verðtryggt lán þýðir, það er það sem það hugtak þýðir, það eru forsendurnar. Þær brugðist ekki, svo mikið er víst.

Ef við ætlum að tala um forsendubrest skulum við bara tala um það fyrir alla, vegna þess að það voru ekki bara verðtryggð lán sem hækkuðu í verði. Eðli málsins samkvæmt hækkaði verðbólgan. Það þýðir að allt hækkaði í verði. Fólk þarf mat. Fólk þarf föt. Fólk þarf allar aðrar nauðsynjavörur. Það allt hækkaði líka í verði. Það er þá sami forsendubresturinn. Leigjendur borga nú miklu hærra verð fyrir leigu og eðlilega vegna þess að húsnæðið er einfaldlega dýrara. Lánin kosta meira, þá er leigan dýrari, það er beint samhengi þar á milli og mjög augljóst í þokkabót. Það er forsendubrestur þar og leigjendur þurfa þak yfir höfuðið alveg eins og þeir sem þó hafa haft efni á því einhvern tímann í lífinu að eiga eitthvað sjálfir.

En forsendubresturinn sem á við um hin svokölluðu heimili, sem ég ætla ekki að skilgreina hér og nú, átti líka við námsmenn, þeir eru líka með verðtryggð lán. Og jafnvel þó að þeir væru ekki með verðtryggð lán væri sá forsendubrestur samt sem áður til staðar þegar kemur að neyslu námsmanna á öllu öðru.

Öryrkjar, guð minn góður. Enginn hefur upplifað annan eins forsendubrest og öryrkjar. Það fyrsta sem gerðist hér eftir hrun var að hætt var við að hækka örorkubætur í samræmi við verðbólgu að hluta til til að sýna trúverðugleika ríkisins. Sá hópur borgar leigu. Sá hópur hefur haft það langverst í kjölfar hrunsins. Ef einhvers staðar var forsendubrestur var það þar.

Ef við ætlum að tala um forsendubrest eigum við ekkert að tala um það í sérstöku samhengi við heimilin. (Forseti hringir.) Við eigum bara að tala um það í efnahagslegu samhengi almennt. Ég held bara að neytendur þori ekki að nota orðið í því samhengi.

Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mér leikur forvitni á fleiru og er að leita eftir hjálp frá hv. þingmanni og fleirum hér inni þegar til meiri umræðu kemur. Talað er um í frumvarpinu að 5.000 heimili eigi ekki rétt á þeirri leiðréttingu sem talað er um í frumvarpinu, en á næstu síðum er fjallað um áhrifin á fjárhæð niðurfærslu og skilgreint eftir tekjuhópum, aldursbili og ýmsu öðru. Ég velti fyrir mér hvort í þeirri greiningu hafi verið tekið tillit til frádráttar á leiðréttingu, í greiningunni, eða hvort aðeins hafi verið dregin frá þessi 5.000 heimili eða hvort búið sé að reikna inn þá sem fá frádrátt á leiðréttinguna. Ég er svolítið forvitinn um þetta. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur sett sig inn í það, en kannski getum við velt þessu upp svona í spjalli.

Virðulegi forseti. Nei, ég verð að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér tölurnar nógu vel til að svara þeirri spurningu eða vinnunni að bak við þetta, ég verð að viðurkenna það. En svo fattaði ég eða áttaði mig á, afsakið, virðulegi forseti, þegar ég steig niður úr pontu að ég svaraði ekki seinni spurningu hv. þingmanns sem varðaði sjónarmið mín gagnvart velferðarkerfinu og að nota bankaskattinn í velferðarkerfið.

Ef við lítum á bankaskattinn sem almennan skattstofn liggur alveg ljóst fyrir að hann færi í þetta sameiginleg púkk ef við værum að nota hann þannig, það yrði síðan notað eins og allar aðrar skatttekjur, ýmist til að borga niður skuldir eða útgjöld ríkisins, velferðarkerfið þar á meðal, og auðvitað til að borga þessa ógurlegu vexti.

Ég hef einhvern veginn alltaf litið á bankaskattinn og réttlætt hann að stórum hluta til vegna þess að bankarnir ollu hruninu þegar allt kemur til alls. Í því samhengi lít ég svo á, persónulega, alla vega eins og er, ég er allur eitt stórt eyra í því sambandi, að ríkistekjurnar af bankaskattinum eigi að nota til að eiga við afleiðingar hrunsins. Þær afleiðingar sé ég fyrst fremst í agalegri skuldastöðu ríkissjóðs. Eins og er akkúrat núna, hér og nú, finnst mér að nota eigi allan skattinn í það að greiða af lánum ríkissjóðs, það er mín persónulega skoðun hér og nú. Hún gæti vel breyst, en það fer eftir því á hvaða forsendum skatturinn er lagður. Bara til að segja þetta aftur mjög hratt: Ef forsendan fyrir bankaskattinum er sú að hann sé almennur tekjustofn ríkisins, gott og vel, þá notum við hann eins og annan skatt. En ef forsendan fyrir bankaskattinum er sú að fá aftur til baka, hvað segir maður, það sem þarf til þess að greiða upp vegna tjóns af hruninu, finnst mér að þann skatt ætti að nýta alfarið í að borga upp það tjón.

Herra forseti. Ég kem hér eiginlega til þess að útskýra frammíkall. Ég sá að hv. þingmaður var mjög undrandi þegar ég kallaði fram í þegar hann afneitaði því að hafa nokkru sinni talið að hægt væri að skapa eitthvert svigrúm þegar hann var í sinni fyrstu kosningabaráttu. Ég kvaðst hafa verið annarrar skoðunar. Og ég var annarrar skoðunar, en svo var um miklu fleiri.

Það er rétt að rifja upp fyrir hv. þingmanni að fyrri ríkisstjórn beitti margvíslegum meðulum til þess að gera kleift að skapa hið fræga svigrúm í síðari samningum við kröfuhafa. Sú ríkisstjórn festi gjaldeyri þrotabúanna hér á landi með því að afnema undanþágur sem þau höfðu gagnvart gjaldeyrislögum.

Það má rifja upp að hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem þá voru á dögum studdu það ekki. Þeir treystu sér ekki til þess heldur sátu hjá. Sjálfstæðisflokkurinn greiddi allur atkvæði gegn því. Það var hins vegar þannig að menn höfðu aðrar skoðanir á því hvað ætti að gera við svigrúmið en kannski sá flokkur sem á upptökin að því frumvarpi sem við ræðum hér. Ég rifja það líka upp að þáverandi fjármálaráðherra og núverandi varaformaður Samfylkingarinnar sagði það algjörlega skýrt að hún vildi nýta svigrúmið til þess að lækka skuldir ríkisins. Ég var þeirrar skoðunar og sagði það mörgum sinnum að nota ætti part af þessu svigrúmi til þess að bæta þrautir þeirra sem verst voru settir og þeirra sem raunverulega sættu forsendubresti.

Ég er þeirrar skoðunar að frumvarpið sem liggur hér fyrir feli í sér að afhenda fólki peninga sem ekki sætti forsendubresti. Ég get tekið sem dæmi þá sem keyptu sér íbúð þegar íbúðaverð var lægst 1998 og 1999. Þeir urðu ekki fyrir neinum forsendubresti ef maður lítur yfir tímabilið þaðan og áratug fram í tímann, svo það liggi algjörlega ljóst fyrir.

Ég vildi skýra þessi ummæli mín því ég sá undrunarsvipinn á hv. þingmanni og ég vil ekki að hann gangi til (Forseti hringir.) sængur hissa á mér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 4. þm. Reykv. n. hjartanlega fyrir útskýringuna. En þetta er kannski smámisskilningur vegna þess að ég held að við séum ekki að tala um sama hlutinn.

Ég talaði um svigrúmið í kannski í þrengri skilningi en hv. þingmaður. Svigrúmið sem ég man eftir í kosningabaráttunni var þannig að skyndilega var fólk að tala um fleiri tugi milljarða eða jafnvel hundruð milljarða sem áttu að vera til staðar til þess að nota á einhvern hátt. Svo voru menn að rökræða hvernig ætti að nýta þá eins og þetta væru bara ókeypis peningar sem við gætum notað í það sem okkur þætti best. Þannig skildi ég umræðuna á sínum tíma og eins og gefur að skilja gerir þetta mig talsvert ringlaðan þótt ég telji mig nú hafa fundið út úr því við hvað hafi verið átt. Það að nota þetta svigrúm, hversu raunverulegt sem það gat svo sem verið á þeim tíma, til að rétta á einhvern almennan hátt hlut þeirra sem verst fóru í hruninu; ég gæti hugsanlega tekið undir það í einhverjum skilningi. En þá mundi ég byrja til dæmis á öryrkjum, ég mundi byrja á þeim frekar en fólki sem hefur þó fjárhagslega burði til þess að eiga eitthvað í lífinu, fólk eins og mig ef út í það er farið.

En ég þakka hv. þingmanni fyrir útskýringuna.

Herra forseti. Það þýðir ekkert að tala um svigrúm í annarri merkingu en þeirri sem ég var að nota það hér. Þannig hefur þessi umræða þróast, hún hefur grundvallast á þeim skilningi. Ég var þeirrar skoðunar að hægt hefði verið að ná fram samningum við kröfuhafa, með því að nota þau vopn sem fyrri ríkisstjórn hafði búið til, sem hefðu skapað allmikið svigrúm í krónum, hugsanlega hærra en það sem hv. þingmaður lét sér um munn fara áðan.

Ég er líka þeirrar skoðunar að það tækifæri sé ekki algjörlega farið forgörðum en mér finnst núverandi ríkisstjórn hafa verið ákaflega sein á sér og ég óttast að — ég vil ekki orða það þannig að hún sé að klúðra þessum málum, en það er ljóst að kröfuhafar hafa náð vopnum sínum talsvert. Það er klúður hjá hv. ríkisstjórn.

Ég er svo aftur sammála hv. þingmanni um það að ef til verður svigrúm á að nota það handa þeim sem mest þurfa á því að halda. (Forseti hringir.) Ég geri engan ágreining við skoðanir hv. þingmanns á því hvernig ætti helst að byrja.

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekkert út á verk fyrri ríkisstjórnar að setja í því að mynda þetta svigrúm, en ég held að birtingarmynd þessa svigrúms eins og hún kom fram í kosningabaráttunni og umræðu á sínum tíma hafi ekki verið fullkomlega heiðarleg hjá öllum, (Gripið fram í.) það var einna helst það sem ég átti við. Þar er ég ekki að tala um Samfylkinguna, hv. þingmaður og virðulegur forseti.

Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir söguskýringuna og tek hana til greina (ÖS: Og gengur bara nokkuð hress til náða.) og geng nokkuð hress til náða.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni prýðisræðu og rúmlega það.

Ég áttaði mig reyndar ekki alveg á því hvort það væri mikill ágreiningur um það frumvarp sem við ræðum hér, þ.e. um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Hv. þingmaður talaði um aðra hópa sem hefðu vissulega orðið fyrir forsendubresti. Ég deili því alveg með honum. Um það er ekki deilt. Námsmenn eru títtnefndir. Við höfum önnur úrræði þar sem snúa að vöxtum og greiðsludreifingu. Hann nefndi öryrkja. Ég deili þeirri skoðun. Ég held að allir hv. þingmenn deili þeirri skoðun. Þar er aldrei nóg að gert. Við höfum önnur úrræði og verðum að leita til þeirra. Leigjendur, vissulega, það er annar hluti aðgerða sem getur nýst leigjendum og ungu fólki sem er á leigumarkaði og svo til þess að nýta sér skattleysi séreignarsparnaðar eða séreignarlífeyrissparnaðar o.s.frv.

Það er auðvitað hugmyndafræði út af fyrir sig að réttlæta það að ríkissjóður skili minni afgangi til lengri tíma en ella og styrkja og setja í forgang hag heimilanna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geti séð, ef hann stæði í þeim sporum að fara í slíka forgangsröðun, hvort hann mundi taka þá fjármögnun sem farið er í í þessum aðgerðum til að borga niður skuldir ríkissjóðs (Forseti hringir.) eða styrkja hag heimilanna.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er pínulítið ringlaður yfir spurningunni ef ekki er deilt um að öryrkjar hafi farið verst út úr hruninu og forsendubresturinn hafi verið hvað alvarlegastur hjá þeim, ef forsendubrest skal kalla. Það er reyndar raunverulegur forsendubrestur vegna þess að forsendurnar sem öryrkjar áttu að geta gefið sér voru þær að bætur mundu hækka í samræmi við verðlag, sem þær gerðu ekki, á meðan vér lántakendur, og ég ítreka það enn og aftur — ég er lántakandi, ég er með verðtryggt lán, ég á íbúð og þekki þetta vandamál mjög vel — áttum að geta gefið okkur með því að lesa samninginn sem við skrifuðum undir þegar við tókum lánið að forsendan væri verðbólgan. Það er forsendan sem brást hjá öryrkjum. Ef við værum að forgangsraða þannig að þetta ætti helst að koma þeim til bóta sem urðu verst úti í kreppunni hefðum við byrjað á öryrkjum. Þá hefðum við gert það. En það sem ég held að hafi gerst er að í kosningabaráttunni voru heimilin einfaldlega miklu, miklu fleiri. Ég held ekki að þetta snúist mikið um sanngirni eða réttlæti heldur, þegar allt kemur til alls, um að meiri hlutinn var háværastur og meiri hlutinn kaus samkvæmt hagsmunum sínum og skildi eftir ákveðna hópa í samfélaginu, þar á meðal öryrkja, nemendur og leigjendur. Það þykir mér miður.

Gott og vel ef það er lýðræðislegur vilji, en sanngirni er það ekki. Þetta er að því gefnu að maður tæki undir það sem ég held að ég skilji spurningu hv. þingmanns sem, að réttlæta að ríkissjóður skili minni afgangi en ella í þágu heimilanna. Ríkissjóður skilar ekki neinum afgangi. Mér finnst ekki að við getum af ábyrgð talað um að ríkissjóður geti skilað minni afgangi eftir það sem á undan er gengið fyrr en við sjáum það gerast.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Spurningin sneri að því ef hann stæði frammi fyrir þeim forgangi annars vegar að nýta fjármuni til að styrkja þessa grunnefnahagsstoð, heimilin — og áttum okkur á því að aðgerðirnar munu ná til um 70.000 heimila — eða hins vegar, eins og hagfræðikenningar réttlæta, að ríkissjóður sé skuldsettur á sama tíma, þ.e. miðað við þær efnahagsaðstæður sem við erum að koma okkur út úr. Ef hann stæði frammi fyrir þeirri forgangsröðun.

Svo langar mig að spyrja hv. þingmann út í 6. gr., hvort hann sjái miðað við frumvarpið þetta upplýsingatækniverkefni endurspeglast í greininni, hvort það væri það sem hann var að vísa til. Hann minntist á 6. gr. hér áðan varðandi öflun (Forseti hringir.) upplýsinga, birtist það honum þannig að það hafi tekist vel?

Virðulegi forseti. Ég skal svara seinni spurningunni fyrr.

Mér sýnist að upplýsingatæknin sé notuð mjög mikið, reyndar alfarið, í þessu verkefni. Mér þykir það mjög gott. Raunar var ég með hérna í glósunum mínum að mér þyki mjög jákvætt að allt sé rafrænt og þetta sé gert eins rafrænt og mögulegt er. Það held ég að sé mjög mikilvægt og jákvætt þegar kemur að svona stóru og flóknu verkefni, sérstaklega vegna þess að hér er um ákveðið nýmæli að ræða.

6. gr. er greinilega vel úthugsuð og það er gott. Ég held að það megi bæta hana aðeins en býst ekki við því að það verði neinn ágreiningur þar um. Ég held ekki að það sé neitt í þeirri grein sem er svokallaður „showstopper“, ég biðst forláts, virðulegi forseti.

Hvað varðar þá forgangsröðun að nýta fjármagnið til að styðja þessa grunnefnahagsstoð, heimilin, heyri ég ekki betur en að hv. þingmaður sé að tala um þá kenningu sem ég lauk ræðu minni á að nefna. Kenningin er sú að með því að styrkja heimilin sé hægt að styrkja efnahaginn og þannig grafa okkur út úr skuldastöðu ríkisins.

Ég hef ekki mikla trú (Forseti hringir.) á þeirri kenningu. Ég vona að hún gangi upp. Ég mundi ekki veðja á þann hest sjálfur, en ég vona að hún gangi upp.