Hęgt er aš sękja Word Perfect śtgįfu af skjalinu, sjį upplżsingar um uppsetningu į Netscape fyrir Word Perfect skjöl.

---

1988–89. – 1058 įr frį stofnun Alžingis.
111. löggjafaržing. – 342 . mįl.


Nd.619. Frumvarp til laga

um samningsbundna geršardóma.

(Lagt fyrir Alžingi į 111. löggjafaržingi 1988–89.)

1. gr.
    Lög žessi taka til samningsbundinna geršardóma.
    Ašilar geta meš samningi įkvešiš aš leggja réttarįgreining sķn į milli ķ gerš, ef žeir hafa forręši į sakarefninu. Slķkan samning mį gera hvort heldur er um įgreining sem upp er kominn eša sķšar kann aš koma upp ķ tilteknum lögskiptum ašila.

2. gr.
    Hafi mįl veriš höfšaš fyrir almennum dómstólum um įgreiningsefni, sem į undir geršardóm samkvęmt gildum geršarsamningi, skal ekki vķsa žvķ frį dómi nema krafa komi fram um žaš.

3. gr.
    Geršarsamningur skal vera skriflegur. Žar skal koma skżrt fram aš um geršarsamning sé aš ręša, hverjir séu ašilar samningsins, og śr hvaša réttarįgreiningi skuli leyst.
    Geršarsamningur skuldbindur ekki ašila, ef ķ verulegum atrišum er vikiš frį įkvęšum 1. mgr., ef śrlausnarefni mį ekki leggja ķ gerš, eša ef įkvęši um skipun geršarmanna, mįlsmešferš eša önnur atriši žykja ekki veita fullnęgjandi réttarvernd.
    Geršardómurinn kżs sér formann nema annaš sé įkvešiš ķ geršarsamningi. Sé frestur til aš śtnefna geršarmenn ekki tiltekinn ķ geršarsamningi skulu ašilar tilnefna žį innan hęfilegs tķma.

4. gr.
    Rķsi įgreiningur um skipun ķ geršardóminn getur ašili leitaš til žess hérašsdómara sem hefši dómsvald um sakarefniš ef geršarsamningur lęgi ekki fyrir og leysir hann śr įgreiningnum meš śrskurši.
    Ašili getur meš sama hętti snśiš sér til hérašsdómara ef gagnašili fullnęgir ekki skyldum sķnum samkvęmt geršarsamningi um skipun geršarmanns eša ef ašilar nį ekki samkomulagi um skipun geršarmanns. Getur dómari žį skipaš žann eša žį geršarmenn. Sama gildir ef geršardómur veršur óstarfhęfur sakir žess aš geršarmašur tekur ekki žįtt ķ störfum geršardóms vegna veikinda eša annarra atvika.
    Sé įkvęši um skipun og fjölda geršarmanna ekki til aš dreifa ķ geršarsamningi og ekki nęst samkomulag um ašra tilhögun, skal dómari, eftir kröfu ašila, tilnefna žrjį menn ķ geršardóm, žar af einn sem skal vera formašur.

5. gr.
    Beišni skv. 4. gr. skal vera skrifleg og koma fram strax og tilefni er til. Ķ henni skal m.a. tilgreina ašila mįlsins, įgreining žann sem geršarmįl snżst um, tildrög žess aš leitaš er til hérašsdómara og hverra ašgerša er óskaš. Geršarsamningur eša afrit hans skal fylgja beišni.
    Dómari gerir ašilum višvart hvenęr mįl verši tekiš fyrir. Sé žess óskaš getur gagnašili fengiš stuttan frest til aš semja greinargerš, en aš žvķ loknu tekur dómari įgreiningsefniš til śrskuršar eftir aš ašilar hafa tjįš sig um žaš munnlega. Dómari er óbundinn af įliti žvķ er liggur til grundvallar śrskurši ef į žaš reynir ķ dómsmįli sķšar. Śrskurši veršur ekki skotiš til Hęstaréttar. Žó mį kęra til Hęstaréttar śrskurši žar sem synjaš er tilnefningu geršarmanns.

6. gr.
    Geršarmenn skulu vera nęgjanlega lķkamlega og andlega hraustir til aš fara meš geršarmįl. Žeir skulu vera lögrįša og hafa forręši fjįr sķns. Žeir skulu hafa óflekkaš mannorš.
    Geršarmenn skulu fullnęgja sérstökum hęfisskilyršum hérašsdómara til mešferšar einstaks mįls.
    Formašur geršardóms sker śr įgreiningi um hęfisskilyrši geršarmanna. Žį śrlausn getur ašili boriš undir hérašsdómara meš žeim hętti og meš žeim įhrifum sem um getur ķ 5. gr. Hérašsdómari kvešur upp śrskurš um įgreiningsefniš og veršur honum ekki skotiš til Hęstaréttar.

7. gr.
    Kröfur ašila fyrir geršardómi skulu vera skżrar. Geršarmenn skulu įvallt gefa ašilum kost į aš gera kröfur, fęra fram sönnunargögn, kynna sér gögn mįlsins og tjį sig um sakarefniš. Gęta skal jafnręšisreglu.
    Aš öšru leyti fer um mįlsmešferš fyrir geršardómi eftir geršarsamningi. Žar sem slķkar reglur er ekki aš finna įkvešur geršardómur sjįlfur mįlsmešferš og skal hraša geršarmįli svo sem kostur er.
    Geršarmenn skulu allir taka žįtt ķ störfum dómsins. Formašur geršardóms getur žó einn tekiš viš skjölum og sinnt öšrum minni hįttar framkvęmdaratrišum. Ķ geršarsamningi mį einnig fela formanni geršardóms einum aš taka įkvaršanir um atriši sem varša rekstur geršarmįls.
    Afl atkvęša ķ geršardómi ręšur śrslitum.

8. gr.
    Geršardómur skal vera skriflegur, skżr, rökstuddur ķ meginatrišum og undirritašur af žeim geršarmönnum sem aš dómi standa. Sįtt fyrir geršardómi skal vera skrifleg og undirrituš af ašilum og geršarmönnum.

9. gr.
    Verši verulegur drįttur į mešferš geršarmįls, sem ašili telur aš rekja megi til vanrękslu geršarmanna į starfsskyldum sķnum, getur hann snśiš sér til hérašsdómara meš žeim hętti sem segir ķ 4. og 5. gr. meš kröfu į hendur gagnašila og geršarmönnum um aš geršarmenn, einn eša fleiri, verši leystir frį störfum og ašrir skipašir ķ žeirra staš.
    Hérašsdómari tekur įkvöršun um žetta meš śrskurši sem kęra mį til Hęstaréttar.

10. gr.
    Geršarmenn eiga rétt į endurgjaldi fyrir verk sitt, svo og feršakostnaši eftir reikningi. Verši įgreiningur getur ašili boriš hann undir hérašsdómara meš žeim hętti sem 5. gr. įskilur. Hérašsdómari leysir śr įgreiningsefninu meš śrskurši sem kęra mį til Hęstaréttar.

11. gr.
    Geršardómur kvešur į um greišslu mįlskostnašar milli ašila eftir kröfu žeirra, žar į mešal kostnašar sem leišir af starfsemi geršardómsins. Frį žessu mį vķkja meš įkvęši ķ geršarsamningi.

12. gr.
    Geršardóm mį ógilda aš nokkru leyti eša öllu meš mįlsókn ķ héraši:
1. ef geršarsamningur var ógildur,
2. ef geršarmenn voru vanhęfir,
3. ef mįlsmešferš var įfįtt ķ verulegum atrišum,
4. ef geršarmenn hafa fariš śt fyrir valdsviš sitt,
5. ef geršardómur er ekki ķ lögmętu formi,
6. ef geršardómur er bersżnilega reistur į ólögmętum sjónarmišum eša
fer ķ bįga viš allsherjarreglu.
    Hafi mįl veriš höfšaš skv. 1. mgr., en mótmęli ekki įšur komiš fram um žau atriši sem mįlsókn er reist į, veršur geršardómur ekki ógiltur nema mótmęlin skipti ekki mįli eša afsakanlegt var aš slķk mótmęli kęmu ekki fram. Sįtt fyrir geršardómi mį ógilda meš sama hętti og réttarsįtt meš mįlsókn ķ héraši.

13. gr.
    Sé annaš ekki įkvešiš ķ geršarsamningi skal geršardómur eša sįtt, sem gerš er fyrir honum, vera ašfararhęf. Um skilyrši ašfarar, ašfararfrest og framkvęmd ašfarar, fer eftir reglum ašfararlaga.
    Ef ašili byggir rétt fyrir dómi į geršardómi eša sįtt, sem gerš er fyrir geršardómi, getur gagnašili vefengt gildi hans vegna žeirra atriša sem greind eru ķ 12. gr. og sker dómurinn žį śr.

14. gr.
    Geršardómar, sem kvešnir eru upp ķ samręmi viš žjóšréttarsamninga sem Ķsland er ašili aš, skulu öšlast višurkenningu og ašfararhęfi hér į landi eftir žvķ sem efni žeirra stendur til.
    Ašrir alžjóšlegir geršardómar skulu öšlast višurkenningu og ašfararhęfi ef žeir fullnęgja fyrirmęlum ķslenskra laga um geršardóma.

15. gr.
    Lög žessi öšlast gildi 1. janśar 1990.

16. gr.
    Viš gildistöku žessara laga fellur śr gildi 1. gr. l. bókar 6. kap. norsku laga Kristjįns V., 15. aprķl 1687.

Athugasemdir viš lagafrumvarp žetta.
    Frumvarp žetta er samiš į vegum dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins af žeim Stefįni Mį Stefįnssyni prófessor og Valtż Siguršssyni borgarfógeta. Viš samningu frumvarpsins var haft nįiš samrįš viš réttarfarsnefnd sem starfar į vegum rįšuneytisins.
    Meš geršarmešferš er įtt viš aš ašilar įkveši meš samningi sķn į milli aš śtkljį fyrir geršardómi įkvešinn réttarįgreining sem risiš hefur i tilteknum lögskiptum žeirra eša kann aš rķsa sķšar. Slķkur samningur leišir til žess aš ašilar undanžiggja sig um leiš dómsvaldi lögskipašra dómstóla rķkisins um sakarefniš. Slķk geršarmešferš hefur tķškast lengi ķ einhverri mynd bęši hér į landi og erlendis enda talin geta haft żmsa kosti fram yfir hina lögskipušu dómstólaleiš.
    Kostir žess aš leggja sakarefni ķ gerš hafa m.a. veriš taldir hrašari mįlsmešferš, minni lķkur į aš deilur ašila komist ķ hįmęli og aš ašilar geti aš miklu leyti rįšiš hverjir séu geršarmenn. Žį fęrist žaš mjög ķ vöxt, vegna alžjóšlegra višskipta og fjölžjóšaverkefna, aš geršarmešferš sé višhöfš um įgreiningsefni žar sem samningsašilar ķ alžjóšlegum višskiptum telja žį leiš ķ mörgum tilvikum greišfęrari og įlitlegri en aš leita til dómstóla ķ viškomandi rķki. Einstök rķki og alžjóšlegar stofnanir hafa į žessari öld unniš aš žvķ styrkja stöšu alžjóšlegra geršardóma til lausnar alžjóšlegum deilum ķ verslunarvišskiptum. Er nś tališ aš 80% af öllum samningum ķ alžjóšlegum višskiptum geri rįš fyrir geršarmešferš.
    Į hinn bóginn fylgja geršarmešferš nokkrir ókostir. Ber žį helst aš nefna aš geršarmešferš er almennt ekki talin veita mönnum sömu réttarvernd og hin almenna dómstólaleiš. Žvķ er hugsanlegt aš ašili kynni fremur aš glata rétti sķnum ef hann semur um geršarmešferš heldur en ef hann hefši lįtiš reyna į mįl sitt fyrir hefšbundnum dómstólum. Til žess aš draga śr žessum neikvęšu įhrifum geršarmešferšar hefur samningsfrelsiš um geršardóma, m.a. um skipun geršardóms og mįlsmešferš, veriš skert nokkuš, bęši til žess aš gęta hagsmuna einstaklinga og hins opinbera. Žannig gętir réttarfarssjónarmiša ķ vaxandi męli um mešferš geršardóma bęši hérlendis og erlendis. Žetta kemur m.a. fram ķ reglum alžjóšlegra geršardómsstofnana og ķ žjóšréttarsamningum um geršardóma. Dómar Hęstaréttar hafa einnig gengiš ķ svipaša įtt.
    Nįgrannarķki okkar hafa fariš žį leiš aš setja lög um geršardóma žar sem m.a. eru geršar įkvešnar lįgmarkskröfur um mešferš samningsbundinna geršarmįla og sönnun žess acš ašilar hafi viljaš afsala sér rétti til aš bera mįl sķn undir dómstóla. Noršurlöndin, aš Ķslandi undanskildu, hafa vališ žessa leiš. Hér į landi hefur geršarmešferš til lausnar deilumįlum engu aš sķšur veriš beitt nokkuš. Žaš sem helst stendur geršarmešferš fyrir žrifum hér į landi er aš sett lög skortir aš mestu um geršardóma. Veldur žaš aš sjįlfsögšu żmiss konar óvissu viš rekstur geršarmįls. Reynslan hefur m.a. sżnt aš geršarmenn hafa įtt ķ erfišleikum meš aš leysa śr deilum um réttarfarsatriši er upp hafa komiš undir rekstri mįls. Auk žess hefur žaš žótt valda bęši erfišleikum og töfum aš geršardómar eru ekki ašfararhęfir. Meš frumvarpinu er ętlaš aš bęta śr žessu. Leitast er viš aš halda samningsfrelsi einstaklinga um geršarmešferš ķ žeim męli sem unnt er įn žess aš réttaröryggi sé skert aš marki.
    Ķ frumvarpi žessu er m.a. stušst viš norsk, dönsk og sęnsk geršardómslög svo og hlišsjón höfš af svonefndum UNCITRAL lögum um alžjóšlega geršardóma į sviši višskipta sem samžykkt voru af nefnd Sameinušu žjóšanna um alžjóšleg višskiptalög (United Nations Commission on International Trade Law). Rétt žykir til glöggvunar aš geta helstu alžjóšasamninga um geršardóma svo og helstu alžjóšlegra geršardómsstofnana.

1. Genfarsamningur frį 1923.
    Samningsašilar skuldbundu sig til aš višurkenna geršarsamninga milli ašila sem voru meš bśsetu ķ ólķkum samningsrķkjum jafnvel žótt geršardómur starfaši ķ žrišja rķki. Ašilar geta rįšiš geršarmešferšinni, en mešferšin fer aš auki eftir lögum žess stašar sem geršardómur starfar ķ. Rķkin skuldbinda sig til aš fullnęgja geršardómum sem kvešnir eru upp ķ žeirra eigin rķki ķ samręmi viš žęr reglur sem ķ rķkjunum giltu. Žessi samningur var stašfestur af Noršurlöndunum aš Ķslandi undanskildu.

2. Genfarsamningur frį 1927.
    Žessi samningur męlir ķ stuttu mįli fyrir um aš geršardómar sem kvešnir eru upp ķ samręmi viš įkvęši Genfarsamningsins frį 1923 skuli višurkenndir og žeim veitt ašfararhęfi aš fullnęgšum tilteknum skilyršum sem gerš er nįnari grein fyrir ķ samningnum. Žessi samningur var stašfestur af Noršurlöndunum aš Noregi og Ķslandi undanskildum.

3. New York samningur frį 1958.
    Žessi samningur er geršur fyrir tilstilli Sameinušu žjóšanna og kemur ķ staš Genfarsamninganna frį 1923 og 1927. Genfarsamningarnir hafa žvķ ašeins žżšingu fyrir žau rķki sem ekki eru ašilar aš New York samningnum frį 1958. Yfir 70 rķki hafa žegar stašfest New York samninginn. Ķ samningnum felst m.a. aš dómstóll eins rķkis veršur aš vķsa mįli frį eftir kröfu, ef geršarsamningur liggur fyrir um sakarefni. Jafnframt eru formreglur um ašfararhęfi geršardómanna geršar léttari og einfaldari en var samkvęmt Genfarsamningnum frį 1927 žannig aš fullnusta geršardóma ętti aš vera léttari ķ ašildarrķkjunum en įšur var.

4. Washington samningur frį 1965.
    Žessi samningur gildir einkum um félög og ašra žį sem hyggjast rįšast ķ fjįrfestingar ķ öšru rķki og gera saminga um žaš viš viškomandi rķki. Var af žvķ tilefni sett į laggirnar alžjóšleg geršardómsstofnun (The International Center for Settlement of Investment Disputes (ICSID) ķ Washington, DC). Stofnunin tekur ekki mįl til mešferšar nema bįšir mįlsašilar óski žess skriflega. Hśn reynir aš nį sįttum og auk žess kvešur hśn upp geršardóma. Žį ber aš višurkenna ķ ašildarrķkjunum og eru žeir aš jafnaši ašfararhęfir žar.

5. Genfarsamningur frį 1961.
    Žessi samningur er geršur į vegum efnahagsnefndar Sameinušu žjóšanna fyrir Evrópu (ECE) og tekur sérstaklega til višskipta milli rķkja Austur- og Vestur-Evrópu. Hér er aš finna reglur um skipan geršardóms, geršardómsstašinn og réttarfarsreglur. Žarna eru ekki aš finna reglur um višurkenningu og fullnustu enda er tališ aš NewYork reglurnar frį 1958 séu fullnęgjandi ķ žvķ efni. Um 20 rķki hafa samžykkt žennan samning žar į mešal Danmörk. en hins vegar ekki önnur Noršurlönd.

6. UNCITRAL geršardómsreglur.
    Žessar reglur voru samdar af nefnd Sameinušu žjóšanna um alžjóšleg višskiptalög (United Nation Commission on International Trade Law). Allsherjaržing Sameinušu žjóšanna męlti meš žeim įriš 1976. Reglurnar hafa aš geyma įkvęši um geršardómsstaš. skipan geršardóma, hęfi geršarmanna, réttarfarsreglur, um form geršardóms og mįlskostnaš. Ašilum er frjįlst aš semja um aš geršardómsmįl skuli fara eftir žessum reglum. Žessar reglur hafa nįš talsveršri śtbreišslu og hafa mun meiri žżšingu en Genfarsamningurinn frį 1961. Reglurnar eru notašar bęši žegar samiš er um:geršardóm ķ eitt tiltekiš skipti og einng ķ sambandi viš mešferš geršarmįla fyrir geršardómsstofnunum. Alžjóšageršardómsstofnanir, eins og t.d. ICC, tilnefna geršarmenn samkvęmt žessum reglum ef žvķ er aš skipta.

Samręming laga um geršardóma.
    Sį stašur sem geršardómur starfar ķ skiptir oft mįli ķ żmsu réttarlegu tilliti. Óvissa um hvar geršardómur skuli starfa skapar žvķ óöryggi ķ alžjóšlegum višskiptum. Įstęšan er sś aš annan ašila skortir oft yfirsżn um žau réttarįhrif sem tengd eru geršardómsstašnum. t.d. um žaš hvaša lögum skuli beitt um form og efni mįls. Af žessum sökum m.a. hefur veriš unniš aš samręmingu laga um geršardóma ķ einstökum löndum. Tvennt skiptir mestu mįli ķ žessu sambandi. Ķ fyrsta lagi ber aš nefna Evrópurįšssamžykkt frį 1966 um samręmda löggjöf um geršardóma. Žessi samžykkt hefur žó ašeins veriš undirrituš af fįum rķkjum enn sem komiš er. Ķ öšru lagi mį nefna fyrrnefnd UNCITRAL lög frį 1985 sem eiga aš vera fyrirmynd viš lagasetningu ķ einstökum löndum varšandi alžjóšlega geršardóma ķ verslunarvišskiptum. Žessar reglur hafa vakiš talsverša athygli og hafa Kanada og Holland žegar lögtekiš reglur um geršardóma sem eru aš verulegu leyti byggšar į žeim lögum.

Alžjóšlegar geršardómsstofnanir.
1. Geršardómur alžjóšlega verslunarrįšsins (ICC).
    Hann var stofnašur įriš 1923. Geršardómsstofnun žessi byggist į félagasamtökum sem ekki eru takmörkuš viš įkvešin lönd og hafa žaš aš markmiši aš efla alžjóšleg višskipti į żmsum nįnar tilteknum svišum. Ašalstöšvarnar eru ķ Parķs en deildir eru ķ einstökum löndum.
    Geršardómsstofnunin dęmir ekki sjįlf mįl en hefur ķhlutunarvald viš skipun geršarmanna ķ einstök geršarmįl og hefur eftirlit meš mįlsmešferšinni. Žegar geršarmįl er til mešferšar hjį geršardómsstofnuninni ber aš gera skżrslu žar sem sakarefni er lżst, kröfum ašila og žeim deiluatrišum sem geršardómur į aš skera śr um įšur en geršarmįl er dęmt. Skal skżrsla undirrituš af ašilum og geršarmönnum. Sķšan ber aš senda hana geršardómsstofnuninni.

2. Stockholms Handelskammares Skiljedomsinstitut.
    Stofnaš 1917. Nśgildandi reglur eru frį 1976. Stofnunin er ķ tengslum viš Verslunarrįšiš ķ Stokkhólmi og er undir eftirliti žriggja manna sem žaš skipar. Sęnsk geršardómslög gilda nema aš žvķ leyti sem reglur stofnunarinnar męla öšru vķsi. Stofnun žessi hefur haft hlutverki aš gegna varšandi įgreining sem risiš hefur ķ verslunarvišskiptum milli rķkja ķ austri og vestri.

3. Ašrar alžjóšlegar geršardómsstofnanir į Noršurlöndum.
    Hér ber helst aš nefna alžjóšlegu geršardómsstofnunina ķ Kaupmannahöfn (The Copenhagen Court of International Arbitration) sem sett var į laggirnar 1981, finnsku alžjóšlegu verslunargeršardómsstofnunina (The Board of Arbitration of the Central Chamber of Commerce of Finland) sem stofnuš var 1979, og loks geršardómsstofnun verslunarrįšs Óslóar (Oslo Handelskammers Voldgiftsinstitutt) sem starfaš hefur frį 1. jan. 1983.

4. London Court of International Arbitration (LCIA).
    Hśn var stofnuš 1892. Ķ Englandi rķkir löng hefš varšandi alžjóšlega geršardóma. Geršardómsreglur ķ Englandi hafa žótt nokkuš flóknar og hefur žaš leitt til žess aš dregiš hefur śr žżšingu enskra geršardóma į sķšari įrum. Įriš 1979 voru žó sett lög sem settu undir žennan leka aš žvķ er varšar erlenda geršardóma. LCIA hefur ašsetur ķ London. Reglur stofnunarinnnar eru snišnar meš žaš ķ huga aš žęr megi nota alls stašar ķ heiminum.

5. The American Arbitration Association (AAA).
    Hér er um aš ręša sjįlfseignarstofnun sem var sett į laggirnar 1926. Nś telst hśn stęrsta geršardómsstofnun ķ heiminum. Hśn hefur ašsetur ķ New York og skiptist ķ 24 deildir sem hafa ašsetur vķšs vegar ķ Bandarķkjunum. Stofnunin fjallar um meira en 40 žśsund mįl į įri. Stofnunin sinnir einnig fręšistörfum margs konar.

Athugasemdir viš einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
    Įkvęši 1. mgr. kveša į um žaš aš lögin taki ekki til svonefndra lögbundinna geršardóma.
    Meš hugtakinu réttarįgreiningur ķ 2. mgr. er įtt viš įgreining sem varšar réttarreglur sem dómstólar hafa vald til aš dęma um. Ešlilegt er aš dómsvald geršardóma sé hįš sömu takmörkunum og dómsvald dómstóla aš žessu leyti žar sem geršardómum veršur fullnęgt meš ašför eins og öšrum dómum sbr. 13. gr. frumvarpsins. Eftir skilgreiningunni mundu t.d. vinnudeilur, sem ekki fjalla um réttarįgreining, falla utan hugtaksins.
    Ķ 2. mgr. er enn fremur gert rįš fyrir aš ašilar skuli hafa forręši į žvķ sakarefni sem žeir leggja ķ gerš. Žaš fer eftir löggjöf į hverjum tķma aš hvaša marki ašilar eiga forręši į sakarefni. Samkvęmt žvķ vęri t.d. ekki unnt aš leggja ķ gerš įgreining um rétt manns til aš fį aš kjósa til Alžingis.
    Samningur um geršardóm getur tekiš til tiltekins réttarįgreinings sem upp er kominn ķ skiptum ašila. Meš geršarsamningi mį einnig įkveša aš allur įgreiningur sem kann aš rķsa ķ tilteknum lögskiptum skuli falla undir geršarmešferš.
    Geršarsamning ber aš skżra žannig aš ašilar geti, žrįtt fyrir geršarsamning. komiš fram kyrrsetningu og lögbanni eftir žeim reglum sem um žaš gilda nema annaš sé tekiš fram berum oršum ķ samningnum.

Um 2. gr.
    Žegar ašilar hafa samiš um geršarmešferš er ljóst aš dómara brestur vald til aš dęma um žaš sakarefni sem geršarsamningur nęr til. Af žeim įstęšum ber aš vķsa slķku mįli frį dómi ef krafa kemur fram um frįvķsun. Komi slķk krafa hins vegar ekki fram er réttmętt aš lķta svo į aš ašili hafi falliš frį rétti sķnum eftir geršarsamningnum en žaš er honum aš sjįlfsögšu heimilt. Dómari skal einnig vķsa mįli frį dómi ef śtivist veršur af hįlfu varnarašila nema ljóst sé af mįlsgögnum aš varnarašili hafi falliš frį geršarmešferš.
    Hugsanlegt er aš verjandi haldi žvķ fram fyrir hérašsdómi aš geršarsamingur sé ógildur. Fallist dómari į žį mįlsįstęšu žį hefur hann aš sjįlfsögšu vald til aš dęma ķ mįlinu. Frįvķsunarkrafa į žvķ ekki viš ķ slķku tilviki.

Um 3. gr.
    Meš samningi um geršardómsmešferš afsala ašilar geršarsamnings sér mešferš almennra dómstóla um žann réttarįgreining er samningurinn tekur til. Žaš afsal kann aš skerša réttaröryggi žeirra sem aš geršarsamningi standa svo sem įšur hefur veriš vikiš aš. Žess vegna veršur aš gera rķkar kröfur til sönnunar um žaš aš ašilar hafi viš gerš samnings viljaš fara žį leiš aš leggja mįliš ķ gerš.
    Krafa um aš geršarsamningur skuli vera skriflegur er ekki gerš ķ dönsku og sęnsku geršardómslögunum en er hins vegar m.a. meginregla ķ finnsku, žżsku og norsku lögunum um geršardóma. Žį ber žess einnig aš geta aš samkvęmt New York samningnum frį 1958 og UNCITRAL reglunum er gert rįš fyrir skriflegum geršarsamningum.
    Ķ geršarsamningi veršur aš vera skżrt kvešiš į um nokkur meginatriši sem talin eru upp ķ 1. mgr. 3. gr. Žannig veršur aš vera ljóst śr hvaša deiluefni eigi aš skera, milli hvaša ašila og hvort yfirleitt sé ętlunin aš leggja mįl ķ gerš. Įkvęši 2. mgr. kveša į um aš geršarsamningur sé óskuldbindandi ef vikiš er verulega frį įkvęšum 1. mgr. Žį er hér einnig gert rįš fyrir aš geršarsamningar geti oršiš ógildir eftir žeim almennu reglum sem gilda um loforš og loks ef hann fullnęgir ekki žeim lįgmarkskröfum sem réttarfarslög setja um réttarvernd. Tilgangur žessara reglna er aš gęta žess aš ašilar verši ekki fyrir réttarspjöllum vegna skuldbindinga sinna samkvęmt geršarsamningi.
    Ķ 3. mgr. er gert rįš fyrir aš ętķš sé formašur ķ geršardómi. Hefur žetta fyrirkomulag m.a. fyrirmynd ķ norskum og sęnskum geršardómslögum. Formanni er m.a. ętlaš žaš hlutverk aš įkveša hvar og hvenęr geršarmįl er tekiš fyrir svo og aš stżra geršardómi.
    Ķ 4. mgr. er įkvęši sem į aš koma ķ veg fyrir aš ašili geti dregiš į langinn aš śtnefna geršarmann af sinni hįlfu. Gagnašili į hér žaš śrręši aš snśa sér til hérašsdómara meš žeim hętti sem rętt er um ķ 2. mgr. 4. gr. til verndar rétti sķnum.

Um 4. gr.
    Eftir nśgildandi reglum rķkir óvissa um mįlsmešferš žegar įgreiningur hefur komiš upp um skipan geršarmanna milli ašila geršarsamnings eša žegar annar ašili hefur lįtiš hjį lķša aš fullnęgja skyldum sķnum um skipan geršarmanns samkvęmt geršarsamningi eša lögum. Žegar svo stendur į er erfišleikum bundiš aš skipa geršardóm.
    Enn fremur er hugsanlegt aš geršarmašur geti ekki tekiš žįtt ķ störfum dómsins vegna veikinda eša annarra forfalla eša hann fęrist undan aš sinna geršardómsstörfum. Ķ sķšarnefndum tilvikum er ljóst aš geršardómur er óstarfhęfur.
    Žegar ašili hefur ekki fullnęgt skyldum sķnum, eša įgreiningur veršur um skipun geršarmanns, hefur veriš tališ aš samningsašili hans gęti leitaš til dómstólanna og fengiš gagnašila sinn dęmdan til aš fullnęgja skyldum sķnum samkvęmt samningnum. Ljóst er aš slķk leiš er bęši torsótt og seinfarin og samrżmist žvķ illa tilgangi geršarmešferšar. Hér er ętlunin aš bęta śr og gera geršarmešferš skilvirkari aš žessu leyti. Žį er einnig opnašur sami möguleiki til aš leita til hérašsdómara ef geršardómur veršur óstarfhęfur vegna atvika er varšar geršarmenn. Ekki er gert rįš fyrir žvķ aš ašilar geti leitaš ašstošar hérašsdómara um önnur atriši en um er fjallaš ķ 4. gr. (sbr. žó 5., 9. og 10. gr. ). Öll önnur įgreiningsatriši, sem upp koma viš rekstur geršarmįls, svo sem um gildi geršarsamningsins, skal bera undir geršardóminn sjįlfan.
    Ķ 1. og 2. mgr. er efnislega tekiš fram aš dómari taki įkvöršun um skipun geršardóms. Viš žį įkvöršun styšst hann fyrst og fremst viš geršarsamninginn sjįlfan og žęr forsendur sem hann er byggšur į.
    Aš öšru leyti skżrir greinin sig sjįlf.

Um 5. gr.
    Ķ greininni er lagt til aš hérašsdómari geti śrskuršaš um deiluatriši skv. 4. gr. meš einföldum og skjótvirkum hętti. Žį er gert rįš fyrir aš śrskuršir žessir sęti almennt ekki kęru. Hvort tveggja er naušsynlegt til aš flżta mešferš geršarmįla.
    Ašili geršarsamnings (varnarašili) kann aš bera žaš fyrir sig aš geršarsamningur sé ógildur. Til aš hraša geršarmešferšinni er naušsynlegt aš ekki sé rannsakaš į žessu stigi ofan ķ kjölinn um gildi samningsins: Meš žetta ķ huga er tekiš fram ķ greininni aš dómari sé óbundinn af įliti žvķ sem fram kemur ķ śrskurši ef į žaš reynir sķšar ķ dómsmįli.

Um 6. gr.
    Starf geršarmanna byggist į samningi žeirra viš ašila. Geršarmenn hafa frjįlst val um žaš hvort žeir taka geršarstarf aš sér eša ekki, nema aš lög kunni aš męla į annan veg. Geršarmönnum ber sjįlfum aš vinna geršarstarfiš. Fyrir žį vinnu eiga žeir rétt į žóknun. Žeim er almennt ekki rétt aš stofna til śtgjalda viš rekstur geršarmįls nema meš heimild ašila. Žaš fer einnig eftir almennum reglum samningsréttar hvenęr geršarmönnum er rétt aš lįta af geršarstarfi. Žykir ekki įstęša til aš kveša į um žetta sérstaklega ķ frumvarpi žessu.
    Gengiš er śt frį žvķ aš ašilar eigi aš hafa frjįlst val um žaš hverjum žeir treysta til aš śtkljį mįl žeirra meš gerš. Er žaš reyndar talinn einn af kostum geršarmešferšar. Réttur ašila til tilnefningar geršarmanns takmarkast žó jafnan af rétti gagnašila og opinberum hagsmunum um hlutlęga mįlsmešferš.
    Ķ 1. mgr. er fjallaš um almenn hęfisskilyrši geršarmanna. Ķ žvķ sambandi er fariš eftir meginsjónarmišum sem fram koma ķ Hrd. 1966, bls. 561. Tekiš skal fram aš žaš er ekki skilyrši til setu ķ geršardómi aš geršarmenn séu lögfręšingar eša hafi ašra sérfręšikunnįttu varšandi sakarefniš.
    Ķ 2. mgr. er fjallaš um sérstök hęfisskilyrši til mešferšar einstaks mįls. Geršarmenn fara meš vald sem mį lķkja viš dómsvald. Žeir skera śr réttarįgreiningi ķ deilum sem aš öšrum kosti heyra undir dómstóla landsins. Śrlausnir žeirra eru ašfararhęfar og žeim veršur aš jafnaši ekki hnekkt. Af žessum įstęšum er ešlilegt aš geršar séu sömu kröfur til hęfis geršarmanna og til hęfis dómara. Reglan gildir um alla geršarmenn og į žvķ jafnt viš um žį geršarmenn sem ašilar kunna aš tilnefna sjįlfir ķ geršardóm. Sś regla felur ķ mörgum tilvikum ķ sér frįvik frį žvķ sem nś tķškast um skipun geršardóma enda eru žess mörg dęmi aš ašilar skipi geršarmenn sem fullnęgja engan veginn žeim hęfisskilyršum sem dómurum eru sett.
    Ķ 3. mgr. er gert rįš fyrir aš formašur geršardóms skeri śr um hvort hęfisskilyršum sé fullnęgt. Heimildin er bundin viš formann geršardómsins. Kosturinn viš žessa leiš er sį aš hśn veldur litlum töfum į störfum geršardómsins. Jafnframt er gert rįš fyrir žvķ aš fį megi dómsśrlausn um hęfi geršarmanna meš žeim skjótvirka hętti sem um getur ķ 5. gr. frumvarpsins. Meš žvķ er reynt aš koma ķ veg fyrir aš geršardómur verši sķšar ógiltur vegna vanhęfis geršarmanna en slķkt mundi leiša til kostnašar og óhagręšis fyrir ašila geršarmįls. Ókosturinn er hins vegar sį aš žessi ašferš getur tafiš rekstur geršarmįls. Ekki žykir įstęša til aš heimila mįlskot m.a. af žvķ aš įgreiningsefniš er unnt aš bera undir hérašsdómara sķšar.

Um 7. gr.
    Einn kostur viš geršardómsmešferš hefur veriš talinn sį aš ašilar geršarsamnings og geršarmenn eru ekki bundnir af formreglum réttarfarslaga. Geršarmešferš getur žvķ į margan hįtt veriš frjįlslegri en mešferš venjulegra dómsmįla og er 7. gr. frumvarpsins ķ samręmi viš žetta sjónarmiš. Vakin er athygli į įkvęši 103. gr. A ķ eml. ķ žessu sambandi en samkvęmt žeirri grein getur veriš heimilt aš taka vitnaskżrslu fyrir dómstólum til notkunar ķ geršarmįli.
    Ķ 1. mgr. er gert rįš fyrir vissum meginreglum réttarfars, sem įvallt ber aš gęta viš geršarmešferš, en aš öšru leyti ber viš mįlsmešferš aš fara eftir geršarsamningi og įkvöršun geršardóms aš žvķ leyti sem žar eru ekki aš finna nein įkvęši um mįlsmešferšina. Um hraša geršarmįls skal fariš eftir žvķ sem segir ķ geršarsamningi, en séu engin įkvęši um žaš žar aš finna ber geršarmönnum aš hraša geršarmįli svo sem kostur er. Sé brugšiš śt af žeim reglum, sem hér hafa veriš raktar um mįlsmešferš, getur komiš til ógildingar skv. 12. gr. frumvarpsins.
    3. mgr. er ķ samręmi viš meginregluna um millilišalausa mįlsmešferš. Hśn er žó ekki fortakslaus. Gert er rįš fyrir aš formašur geršardóms geti framkvęmt minni hįttar athafnir svo sem aš taka į móti skjölum sem leggja skal fram ķ geršarmįli og enginn įgreiningur er um. Einnig er rįš fyrir žvķ gert aš unnt sé aš vķkja frį žessari meginreglu ķ geršarsamningi t.d. meš žeim hętti aš formanni geršardóms sé fališ aš taka tilteknar įkvaršanir viš rekstur geršarmįls eins og aš śrskurša įgreining um frest.
    Afl atkvęša ręšur śrslitum geršardóms. Séu atkvęši jöfn er hugsanlegt aš geršarsamningur kveši į um hvernig meš skuli fara t.d. aš atkvęši formanns rįši śrslitum. Séu engin įkvęši um žetta ķ geršarsamningi veršur aš lķta svo į aš forsendur geršarmešferšarinnar hafi brostiš og ašilar séu óbundnir af geršarsamningi.

Um 8. gr.
    Geršardómar skulu vera skżrir og skriflegir. Žetta er ešlileg krafa m.a. af žvķ aš žeir eru ašfararhęfir. Žį veršur aš telja naušsynlegt aš žeir séu rökstuddir ķ meginatrišum m.a. žar sem annars getur reynst erfitt aš stašreyna ķ ógildingarmįli į hverju žeir voru byggšir. Žį er og ešlileg sś krafa aš geršarmenn undirriti geršardóminn. Sé geršardómur ekki undirritašur af öllum geršarmönnum skal fylgja žvķ skżring.
    Žar sem sįtt fyrir geršardómi er ašfararhęf meš lķkum hętti og réttarsįtt er ešlilegt aš geršar séu svipašar formkröfur um žessar tvęr tegundir ašfararheimilda sbr. 3. og 42. gr. eml. Ekki er žó gerš krafa til aš geršarmenn fęri sįtt ķ sérstaka geršarbók.

Um 9. gr.
    Ķ 7. gr. er į žvķ byggt aš geršarmįli skuli hrašaš eša a.m.k. aš žvķ skuli lokiš į žeim tķma sem segir ķ geršarsamningi. Rétt žykir aš ašili geršarmįls eigi śrręši ef verulegur drįttur veršur į mešferš mįls vegna vanrękslu geršarmanna. Ekki kemur til žess aš krafa komi frį bįšum ašilum žar sem žeir geta ķ slķku tilviki svipt geršarmenn umboši sķnu til aš fara meš geršarmįl. Kröfu ber aš gera į hendur gagnašila og einnig geršarmönnum sjįlfum žvķ aš naušsynlegt žykir aš gefa žeim fęri į aš tjį sig um umrędda kröfu žar sem śrslit um hana kunna aš skipta žį mįli. Verši geršarmenn leystir frį störfum koma žeir ekki meira viš sögu ķ žvķ geršarmįli. Įkvöršun dómara um žetta skiptir alla ašila slķku mįli aš rétt žykir aš heimila mįlskot įkvöršunarinnar til Hęstaréttar enda žótt mįlsmešferšin kunni enn aš tefjast af žeim sökum.

Um 10. gr.
    Rétt žykir aš gefa ašilum fljótvirkt śrręši til žess aš fį leystan įgreining sem upp kann aš koma um žóknun til geršarmanna. Žessar reglur eru lķkar žeim sem gilda um matsmenn ķ matsmįlum og eru til žess fallnar aš eyša óvissu. Aš öšru leyti skżrir greinin sig sjįlf.

Um 11. gr.
    Greinin gerir rįš fyrir žvķ aš geršardómurinn įkveši mįlskostnaš milli ašila žar į mešal kostnaš af geršardómsmešferšinni. Įkvöršun um mįlskostnaš er aš sjįlfsögšu undir žvķ komin aš ašilar geri um žaš kröfu.

Um 12. gr.
    Ašalreglan er sś aš geršardómur er endanleg nišurstaša um sakarefniš og veršur honum ekki hnekkt. Lagarök fyrir žessari reglu eru einkum žau aš žaš dragi mjög śr gildi geršardóma ef ógilding žeirra vęri heimiluš ķ vķštękum męli. Žetta į sérstaklega viš um sjįlfa efnisśrlausnina. Ašilar geršarsamnings verša žvķ aš jafnaši aš sętta sig viš žį nišurstöšu sem geršardómur hefur komist aš og geta ekki fengiš hana endurskošaša meš neinum hętti.
    Įkvešnar įstęšur geta žó leitt til žess aš ógilda mį geršardóma en žeim er žó žröngur stakkur skorinn. Koma žessar įstęšur fram ķ 1.– 6. tölul. 1. mgr. Aš žvķ er varšar 3. tölul. skal tekiš fram aš mįlsmešferš getur bęši veriš įfįtt sé hśn ekki ķ samręmi viš fyrirmęli ķ geršarsamningi og ef hśn fullnęgir ekki žeim kröfum. sem geršar eru ķ 1. og 3. mgr. 7. gr. Aš žvķ er 6. tölul. varšar skal tekiš fram sérstaklega aš geršardómur veršur ekki ógiltur nema ķ undantekningartilviki žótt nišurstaša hans sé ekki ķ samręmi viš hefšbundna tślkun eša beitingu réttarreglna. Slķk regla er ķ samręmi viš UNCITRAL lögin og er m.a. lögš til grundvallar ķ norsku, dönsku og sęnsku geršardómslögunum.
    Hugtakiš allsherjarregla į einkum viš um alžjóšlega geršardóma. Ķ žvķ felst fyrirvari um žaš aš erlendum geršardómi verši ekki beitt hér į landi ef beiting žeirra reglna sem hann er reistur į fer ķ bįga viš grundvallarreglur ķslensks réttar. 2. mgr. er ętlaš aš veita ašilum ašhald um aš koma meš žau mótmęli, sem žeir kunna aš hafa gegn geršarmönnum. mįlsmešferš eša öšrum atrišum, sem reisa mį ógildingu į, strax og tilefni er til. Stundum eru mįlsatvik žannig aš mótmęli hefšu hvort eš er ekki skipt mįli og stundum kann aš vera afsakanlegt aš žau komu ekki fram. Er žaš dómara aš meta hvort svo hafi veriš ķ tilteknu falli.
    Um ógildingu sįtta fyrir geršardómi meš mįlssókn ķ héraši gilda svipašar reglur og um réttarsįttir. Gert er rįš fyrir aš mįlssįkn samkvęmt žessari grein frumvarpsins sé įn tķmatakmarka. Rökin eru ķ fyrsta lagi žau aš žęr įstęšur er ógilding kann aš vera byggš į koma oft ekki ķ ljós fyrr en löngu seinna. Ķ öšru lagi er žetta ķ samręmi viš reglurnar um réttarsįttir en žar gilda engir įkvešnir frestir til aš höfša ógildingarmįl. Hins vegar gilda hér almennar reglur um tómlęti.

Um 13. gr.
    Žvķ hefur oftlega veriš haldiš fram aš skortur į ašfararhęfi hafi stašiš geršardómsmešferš fyrir žrifum. Hér er lagt til aš geršardómum og sįttum fyrir geršardómi verši veitt ašfararhęfi.
    Mišaš viš nśgildandi lög veršur aš ętla aš fógeti hafi heimild til aš fresta ašför samkvęmt geršardómi eša sįtt fyrir geršardómi žegar mįlsókn er hafin skv. 7. gr. frumvarpsins, sbr. 7. gr. ašfararlaga. Varšandi 2. mgr. er žess aš geta aš mįlsmešferš hjį žeim dómstólum sem žarna eru nefndir er frįbrugšin og yfirleitt meiri takmörkunum hįš en mešferš fyrir almennum hérašsdómstólum. Aš öšru leyti skżrir greinin sig sjįlf.

Um 14. gr.
    Um erlenda geršardóma gildir nś sś regla aš žeir eru almennt višurkenndir hér į landi. Žetta žżšir aš žeir eru aš jafnaši ekki endurskošašir aš efni til ef į žį reynir fyrir dómstólum hér į landi heldur ašeins um tiltekin atriši lķkt og ķslenskir geršardómar. Samkvęmt žessu myndu ķslenskir dómstólar t.d. kanna hvort um geršardóm vęri aš ręša, hvort geršarsamningur lęgi til grundvallar honum, hvort geršarmenn hefšu fariš śt fyrir valdsviš sitt, hęfi geršarmanna, hvort réttum reglum um mįlsmešferš hafi veriš fylgt o.s.frv. Erlendir geršardómar eru hins vegar ekki ašfararhęfir hér į landi fremur en ķslenskir geršardómar. Žess vegna hefur hingaš til žurft aš leggja geršarmįl fyrir hina almennu hérašsdómstóla ef veita į žeim ašfararhęfi.
    Hér er lagt til aš žeim geršardómum sem kvešnir eru upp ķ samręmi viš žjóšaréttarsamninga sem Ķsland kann aš gerast ašili aš verši veitt ašfararhęfi. Ķslenskir dómstólar verša žį aš vķsu aš kanna hvort tiltekinn geršardómur sé kvešinn upp ķ samręmi viš skilyrši žau sem sett eru fram ķ viškomandi žjóšréttarsamingi. Žetta er ekki ósvipuš leiš og Noršmenn hafa fariš. Rétt vęri aš lögtaka žjóšréttarsamninga um geršardóma sem Ķsland kynni aš gerast ašili aš.
    Danir hafa fariš žį leiš aš gefa dómsmįlarįšherra sķnum heimild til žess aš setja reglur um skilyrši fyrir ašfararhęfi allra erlendra geršardóma. Slķkt framsal į lagasetningarvaldi er mjög vķtt og er tępast ķ samręmi viš žį žróun milli EB- og EFTA-rķkja sem žegar hefur leitt til samnings um varnaržing og um gagnkvęma višurkenningu og ašfararhęfi dóma ķ einkamįlum, (svonefndur Luganosamningur). Gildir žetta jafnt žótt haft sé ķ huga aš ólķkar réttarfarsreglur séu tępast eins mikiš vandamįl ķ žjóšréttarsamningum um geršardóma. Ķ Svķžjóš hefur veriš farin enn önnur leiš. Žar ķ landi eru sérstök lög um alžjóšlega geršarsamninga og geršardóma. Ķ lögunum er m.a. aš finna skilgreiningu į žvķ hvaš sé erlendur geršarsamningur og erlendur geršardómur. Žį er žar aš finna skilyrši sem erlendir geršardómar verša aš fullnęgja til žess aš žeir geti oršiš bindandi. Loks eru įkvęši um žaš aš sį sem hefur erlendan geršardóm ķ höndum verši aš snśa sér meš hann til dómstóla žar ķ landi meš beišni um aš hann verši geršur ašfararhęfur. Slķk krafa er tekin til greina sé skilyršum lagannna fullnęgt.
    Aš žvķ er varšar 2. mgr. skal tekiš fram aš žvķ ašeins er rétt aš veita slķkum geršardómum ašfararhęfi aš žeir fullnęgi fyrirmęlum ķslenskra laga um geršardóma. Hins vegar ber aš hafa ķ huga aš reynt hefur veriš aš haga samningu frumvarpsins žannig aš įkvęši žess fari a.m.k. ekki ķ bįga viš UNCITRAL lögin sem fyrr hafa veriš nefnd.

Um 15. og 16. gr.
    Greinarnar žarfnast ekki skżringa.