Hęgt er aš sękja Word Perfect śtgįfu af skjalinu, sjį
upplżsingar um uppsetningu į Netscape fyrir Word Perfect skjöl.
1991--92. -- 1061 įr frį stofnun Alžingis.
115. löggjafaržing. --
280
. mįl.
469. Frumvarp til laga
um sinubrennur og mešferš elds į vķšavangi.
(Lagt fyrir Alžingi į 115. löggjafaržingi 1991--92.)
1. gr.
Óheimilt er aš kveikja ķ sinu og brenna nema leyfi sżslumanns komi til og fylgt sé įkvęšum ķ reglugerš sem umhverfisrįšherra setur skv. 3. gr.
2. gr.
Įbśendur einstakra jarša og umrįšamenn óbyggšra jarša geta einir fengiš leyfi til aš brenna sinu į jöršum sķnum.
Slķkt leyfi mį žvķ ašeins veita aš eigi stafi af almannahętta, hętta į eyšingu nįttśruminja, lyng- og trjįgróšurs, mannvirkja o.s.frv.
Leyfi skal bundiš viš įkvešinn einstakling sem ber žį alla įbyrgš į aš fariš sé aš lögum viš sinubrennu.
3. gr.
Ķ reglugerš, sem umhverfisrįšherra setur aš fengnum tillögum Bśnašarfélags Ķslands og Nįttśruverndarrįšs, skal męlt fyrir um hver skilyrši leyfishafa skv. 2. gr. skuli sett, t.d. hvenęr sinubrenna megi fara fram, um skyldu til aš tilkynna hlutašeigandi slökkvilišsstjóra, hvenęr sinubrenna er fyrirhuguš, eftirlit meš brennu og annaš sem naušsynlegt žykir.
4. gr.
Óheimilt er aš spilla gróšri, t.d. meš žvķ aš kveikja ķ trjįgróšri, kjarri, hrķsi, lyngi eša mosa.
Hverjum žeim, sem feršast um, er skylt aš sżna żtrustu varkįrni viš hvers konar notkun elds žannig aš gróšri eša dżralķfi stafi ekki hętta af eša stefnt sé ķ almannahęttu.
Sį sem veršur žess var aš eldur er laus ķ gróšri skal, svo fljótt sem verša mį, gera ašvart umrįšamanni lands og/eša hlutašeigandi yfirvaldi. Skylt er honum žó, eftir žvķ sem honum er unnt sjįlfum, aš slökkva eld eša koma ķ veg fyrir śtbreišslu hans, žar į mešal kvešja ašra til ašstošar.
5. gr.
Sį sem veldur tjóni meš sinubrennu eša mešferš elds į vķšavangi žannig aš saknęmt sé ber fébótaįbyrgš į žvķ tjóni sem hlżst af.
6. gr.
Meš mįl śt af brotum į lögum žessum eša reglugerš samkvęmt žeim skal fariš aš hętti opinberra mįla.
7. gr.
Brot gegn įkvęšum laga žessara varša sektum.
8. gr.
Lög žessi öšlast gildi žegar ķ staš og falla žį jafnframt śr gildi lög nr. 8/1966, um sinubrennur og mešferš elds į vķšavangi.
Athugasemdir viš lagafrumvarp žetta.
Allt frį upphafi landnįms munu menn hafa brennt sinu, mosa og jafnvel lyng aš vorlagi til aš létta komandi gróšri leiš og gera beit betri og notadrżgri. Žetta įsamt brennslu į kjarri, einkum til kolageršar, sem lengi tķškašist hefur vafalķtiš įtt sinn žįtt ķ aš breyta gróšurfari landsins, sérstaklega aš žvķ er tekur til skóg- og kjarrlendis.
Žegar į žjóšveldistķmanum voru fest ķ lög įkvęši um sinubrennslu. Til fróšleiks skulu žau rakin.
Ķ Konungsbók Grįgįsar segir svo ķ Landbrigšažętti:
,,Nv vill mašr brenna sino ķsino landi ža scal hann bišia lofs ža er nęstir bva oc lavnd eigo viš fyrir utan oc b.ta žeim žo ef af geriz. En ef eldr rennr ihvs žeirra manna er eigi hafa lofat eša lönd eša brenna fyrir žeim scógar ža varšar fiorbavgs garš.``
Ķ annarri gerš Grįgįsar (Stašarhólsbók) eru įkvęšin um sinubrennslu į žessa leiš ķ Landbrigšisžętti:
,,Ef mašr vill brenna sino i lande sino. ža scal hann bišia lofs at. ža menn er nęst bua. oc veržr hann žo utlagr iii. mörcom ef eldr rennr i lond žeirra. oc scal böta scaša. en fiorbavgs garš varšar ef hann brenner scóg. eša hśs. žat varžar oc fiorbaugs garš ef hann baš eigi lofs at. ef eldrenn rennr i annara mana lond. en scogang ef žeim veršr kugildis scaše at. Žat ero allt stefno sakar. oc scal quešia til heimilis bva ix. ažingi žess er sottr er til fior bavgs garšs en .v. til utlegšar.``
Slķk įkvęši hafa gilt uns Jįrnsķša var lögtekin į įrunum 1271--1273 og žjóšveldislöggjöfin žar meš afnumin. Samsvarandi įkvęši voru ekki tekin žar upp.
Eins og kunnugt er var Jįrnsķša mjög snišin eftir norskri löggjöf, lögbókum, sem kenndar voru viš Gulažing (1267) og Frostažing (1269). Hvorki ķ žeim lögbókum né ķ landslögum Magnśsar konungs lagabętis, sem samin voru į įrunum 1274--1277 er minnst sérstaklega į sinubrennslu. Mį af žvķ ętla aš sinubrennsla hafi ekki tķškast ķ Noregi a.m.k. ekki į žeirri tķš eša ekki žannig aš įstęša žętti til aš setja um slķkt sérstakar lagareglur.
Traustar heimildir bera meš sér aš Jįrnsķša sętti töluveršri gagnrżni af hįlfu Ķslendinga. Var hśn žvķ tekin til endurskošunar og żmsu breytt til samręmis viš žjóšveldislögin.
Hin endurskošaša lögbók, Jónsbók, sem lögtekin var į Alžingi 1281, hefur aš geyma įkvęši um sinubrennslu ķ Landleigubįlki 29. kap.
Žar segir į žessa leiš:
,,Brenna mį mašr sinu af joršu sinni, žar sem hann vill, ok bęta skaša žann allan, er ošrum monnum veršr af, ok landnįm meš, ef hann hefir žį eigi orlofs til bešit er nęstir bśa.``
Žessi įkvęši reyndust harla endingargóš žvķ aš žau giltu nęr 700 įr. Įriš 1966 samžykkti Alžingi lög um sinubrennur og mešferš elds į vķšavangi sem enn gilda. Enn tķškast žaš töluvert aš sina, sem er visnašar gróšurleifar frį fyrri tķš, sé brennd į vorin. Hér er einkum um aš ręša gras- og stargróšur į votlendi og mżrum, en algengastir eru taldir sinubrunar į Sušur- og Vesturlandi. Sinubrennsla hefur bęši kost og galla. Hafa žeir veriš raktir svo sem hér segir:
Askan, sem myndast viš brunann, hefur dįlķtiš įburšargildi fyrir nżgręšing, einkum varšandi steinefni. Aftur į móti tapast eitthvaš af köfnunarefni og öšrum efnum viš brunann. Brennt land žišnar heldur fyrr į vorin og fyrir bragšiš getur gróšur oršiš nokkuš fyrri til en į óbrenndu landi. Į brenndu landi veršur nżgręšingurinn ašgengilegri fyrir beitarféš, sérstaklega žar sem sina er mikil vegna lķtillar eša engrar beitar įriš įšur. Ķ sumum tilvikum mį bęta beitiland meš sinubruna.
Af brennslu getur hlotist varanlegur skaši į sumum tegundum gróšurs, einkum trjįgróšri, lyngi og mosa. Į undanförnum įrum hafa t.d. oršiš skógarbrunar į żmsum stöšum vegna ógętilegrar mešferšar elds. Hefur žį oft įratuga landgręšslustarf oršiš eldi aš brįš. Ķ kjölfar sinubruna eykst hętta į gróšur- og jaršvegseyšingu sem kann aš orsaka uppblįstur į žurrlendi. Žaš getur tekiš nįttśruna hundruš įra aš bęta slķka jaršvegseyšingu. Žess eru dęmi aš kviknaš hafi ķ žurrum móajaršvegi viš sinubruna. Eftir aš fuglar eru farnir aš verpa į vorin er sinubrennsla mikill bölvaldur. Sömuleišis er hętta į žvķ aš smįdżralķf bķši tjón af žegar eldur svķšur landiš, einkum žegar žaš er mjög žurrt. Mikil sinubrennsla veldur reykmengun andrśmslofts og getur byrgt śtsżni į vegum og žannig skapaš slysahęttu. Tjón getur hlotist į mannvirkjum, t.d. byggingum, giršingum, sķma- og rafmagnsstaurum.
Af žessu er ljóst aš ókostir sinubrennslu viršast veigameiri en kostirnir.
Sérfróšir menn hafa bent į aš žótt viss įvinningur geti veriš af sinubrennu į beitilandi, einkum į grasgefnum mżrum, sé hęgt aš nį sama įrangri meš hóflegri og skipulagšri beit. Žaš viršist į allan hįtt skynsamlegra og gešfelldra aš nżta gróšur meš žessu móti, en lįta hann ganga upp ķ eldi.
Full įstęša viršist til aš žrengja verulega heimild og undanžįgur til sinubrennu. Reynslan hefur sżnt aš bęši almannahętta og verulegt tjón bęši į gróšurlendi og mannvirkjum getur leitt af sinubrennu eins og įšur er nefnt.
Žótt sinubrennur séu óheimilar ķ žéttbżli er varla vafi į žvķ aš vitneskjan um sinubrennur vķša um land veršur til žess aš vekja įhuga į slķku ,,tómstundagamni``. Bęši af hįlfu lögreglunnar ķ Reykjavķk og slökkvilišs er sį brennufaraldur sem gengur yfir įrlega töluvert vandamįl. Meš nżrri lagasetningu og markvissri framkvęmd lagaįkvęša ķ kjölfar hennar um allt land ętti aš vera hęgt aš hafa hemil į brennufaraldri sem einnig er vandamįl utan Reykjavķkur žótt įstandiš žar sé sérstaklega nefnt. Slökkviliš Hornafjaršar var t.d. kvatt śt nķu sinnum eitt įriš, žar af sex sinnum vegna sinubruna ķ žrem hreppum. Fylgdi žessu mikill kostnašur. Į žessum vetri hafa borist kvartanir śt af sinubrennum śti um land.
Hinn 1. október 1991 var aš tilhlutan umhverfisrįšuneytis haldinn fundur um sinubruna. Fundinn sóttu auk fulltrśa rįšuneytisins fulltrśar frį Bśnašarfélagi Ķslands, landbśnašarrįšuneyti, Landgręšslu rķkisins, Lķffręšistofnun Hįskólans, Nįttśrufręšistofnun Ķslands, Nįttśruverndarrįši, Rannsóknastofnun landbśnašarins og Stéttasambandi bęnda.
Fundurinn var sammįla um eftirfarandi meginatriši:
1.
Full įstęša er til aš takmarka sinubruna frį žvķ sem veriš hefur.
2.
Rétt er aš banna sinubruna en hafa heimild til undanžįgu į svęšum utan žéttbżlis og fjarri skógręktarsvęšum.
Bent var į aš naušsynlegt er aš fręša bęndur um kosti og galla sinubrennslu og um leišir til aš draga śr sinumyndun. Ķ framhaldi af žessu er frumvarp žetta samiš.
Viš samningu žessa frumvarps hefur veriš stušst viš eftirfarandi heimildir:
1.
Frumvarp til laga um sinubrennur og mešferš elds į vķšavangi žskj. 56 į löggjafaržingi 1965--1966.
2.
Sinubrennur eftir Įrna Snębjörnsson, Bśnašarblašiš, 3. tbl. 1973.
3.
Sinubrunar eftir Andrés Arnalds og Ólaf Dżrmundsson, Freyr, 8. tbl. 1981.
4.
Kostir og gallar sinubrennslu eftir Pįl og Ragnar Imsland, Eystrahorn, 26. mars 1987, og Austri, 7. maķ 1987.
5.
Grįgįs, Konungsbók, Kaupmannahöfn 1852.
6.
Grįgįs, Stašarhólsbók, Kaupmannahöfn 1879.
7.
Jónsbók, Kaupmannahöfn 1907.
8.
Jįrnsķša, Kaupmannahöfn 1847.
9.
Ólafur Lįrusson: Grįgįs og lögbękurnar, Reykjavķk 1923.
Athugasemdir viš einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Rétt žykir meš vķsun til žess sem fram kemur ķ greinargerš aš leyfi til aš brenna sinu sé hįš undanžįgum sem sżslumašur einn geti veitt samkvęmt įkvešnum reglum.
Įstęšulaust žykir aš setja ķ lög nįkvęmar reglur um framkvęmd eins og gert er ķ nśgildandi lögum heldur verši slķkt įkvešiš ķ reglugerš.
Um 2. gr.
Samkvęmt frumvarpinu mį eingöngu veita įbśendum einstakra jarša og umrįšamönnum óbyggšra jarša leyfi til aš brenna sinu. Rétt žykir aš leyfi og žar meš öll įbyrgš sé bundin viš įkvešinn einstakling.
Um 3. gr.
Eins og fram kemur ķ 1. gr. žykir ešlilegt aš žau atriši, sem snerta framkvęmd sinubrennu, séu ķ reglugerš sem umhverfisrįšherra setur. Žar žarf ķ senn aš gęta landbśnašarhagsmuna og nįttśruverndarhagsmuna auk naušsynlegra öryggisatriša. Vegna mismunandi stašhįtta ķ landinu žykir varla rétt aš lögbinda leyfi til sinubrennu viš įkvešna mįnašardaga.
Ķ reglugerš mętti įkveša aš įbśandi (umrįšamašur) tiltekinnar jaršar gęti fengiš leyfi til lengri tķma en eins įrs aš öllum skilyršum fullnęgšum.
Um 4. gr.
Įkvęši greinarinnar ganga ķ svipaša įtt og įkvęši 7. og 8. gr. nśgildandi laga. Nįnar er žó kvešiš į um skyldur einstaklinga en ķ žeim įkvęšum.
Um 5. gr.
Greinin er efnislega samhljóša 9. gr. nśgildandi laga.
Um 6. og 7. gr.
Greinarnar žarfnast ekki skżringa.
Fylgiskjal.
Fjįrmįlarįšneyti,
fjįrlagaskrifstofa:
Umsögn um frumvarp til laga um sinubrennur
og mešferš elds į vķšavangi.
Ekki veršur séš aš frumvarpiš hafi ķ för meš sér kostnašarauka fyrir rķkissjóš.