sérstaklega eša slķk afnot séu heimil į öšrum grundvelli.
    4. Žegar um er aš ręša samningsveš ķ fasteignum, skipum og loftförum, rekstrartękjum eša vörubirgšum er vešsali skyldur til aš vįtryggja vešiš vegna brunatjóns og annars skaša į žann hįtt sem lög įskilja eša venja er til.

hinni vešsettu eign.
    2. Um vešsetningu rekstrartękja įsamt fasteign ķ atvinnurekstri gilda įkvęši III. kafla laga žessara.

    1. Heimilt er aš stofna til handvešréttar ķ lausafé.
    2. Handvešréttur öšlast réttarvernd viš afhendingu vešsins til vešhafa eša ašila sem tekiš hefur aš sér aš hafa umrįš vešsins fyrir vešhafa žannig aš eigandinn sé sviptur möguleikanum į žvķ aš hafa vešiš undir höndum. Žaš jafngildir afhendingu ķ žessu sambandi žegar afhentur hefur veriš lykill aš hśsnęši žar sem vešiš er geymt eša geršar hafa veriš ašrar sambęrilegar rįšstafanir sem leiša til žess aš eigandinn glatar möguleikanum til žess aš geta rįšiš yfir vešinu.
    3. Ef vešiš er ķ umrįšum annars en eiganda į gildistķma vešsetningarinnar öšlast handvešréttur einnig réttarvernd žegar umrįšamašur hefur fengiš tilkynningu um vešsetninguna og um žaš aš eigandinn rįši ekki yfir vešinu. Ef umrįšamašur neitar aš hafa umrįš hins vešsetta fyrir vešhafa öšlast vešrétturinn ekki réttarvernd viš tilkynninguna.
    4. Vešsetning į handvešrétti öšlast réttarvernd viš žaš aš hiš vešsetta lausafé er afhent framvešhafa. Reglur 2. og 3. mgr. eiga hér einnig viš.

    Meš rekstrarašila er įtt viš:
1.     sérhvern žann ašila sem hefur meš höndum einhvers konar atvinnurekstur, svo sem hlutafélag, samvinnufélag, sameignarfélag, samlagsfélag eša firma einstaks manns,
2.     ašra ašila sem hafa atvinnurekstur meš höndum žótt eigi sé reksturinn ķ hagnašarskyni, svo sem sjśkrahśs, barnaheimili, skóla, söfn, ķžrótta- og afžreyingarstofnanir, félagsmįla- og mannśšarstofnanir og ašrar įlķka stofnanir.

skriflega og ķ sķšasta lagi samtķmis afhendingu söluhlutarins til kaupanda.
    2. Ķ samningi veršur aš greina sérstaklega žau veršmęti sem vešrétturinn skal nį til og žaš kaupverš eša žį lįnsfjįrhęš sem tryggja skal. Ef fleiri hlutir en einn eru keyptir meš söluveši ķ einu lagi nęr vešrétturinn til allra hlutanna til tryggingar allri žeirri fjįrhęš sem kaupandinn skuldar.
    3. Ef samiš er um söluveš bęši til tryggingar kröfu seljanda og til tryggingar lįni sem žrišji mašur hefur veitt skal lķta svo į aš vešréttir žessir séu jafnstęšir nema annaš leiši af samningi.
    4. Žegar vanskil verša į greišslu krafna žeirra sem greinir ķ 35. gr. getur vešhafi leitaš fullnustu kröfu sinnar meš žvķ aš krefjast naušungarsölu, enda hafi hann įskiliš sér žį heimild ķ söluvešssamningi. Rifti vešhafi söluvešssamningi samkvęmt heimild ķ vešsamningnum eša į grundvelli almennra reglna getur hann krafist afhendingar hins vešsetta śr hendi vešsala.

hjį žvķ horft aš žęr hafa, žegar til lengri tķma er litiš, leitt til žess aš einstakar atvinnugreinar ķ landinu bśa viš ólķk kjör hvaš varšar vešsetningarheimildir. Veršur sį munur, sem nś er į ašstöšu atvinnugreinanna aš žessu leyti, tępast réttlęttur. Mį og benda į dęmi žess śr réttarframkvęmdinni aš óljósar heimildir ķ žessum efnum hafa haft óheppilegar afleišingar ķ för meš sér. Viršist viš framangreindar breytingar į vešlögunum meira hafa veriš hugsaš um aš leysa brįšan vanda tiltekinna atvinnugreina eša veita įkvešnum lįnveitendum aukiš öryggi ķ staš žess aš huga aš heildstęšum lausnum er kęmu öllum jafnt til góša.
    Ķ fjórša lagi er žaš svo aš meš breyttum atvinnu- og višskiptahįttum hafa skapast nżjar ašstęšur og žarfir sem gildandi lög svara ekki. Žį hafa oršiš til réttindi sem höfundar vešlaganna įriš 1887 leiddu ešlilega ekki hugann aš, hvort og žį jafnframt aš hvaša marki unnt vęri aš vešsetja, eins og t.d. greišslumark ķ landbśnaši og veišiheimildir ķ sjįvarśtvegi. Er full žörf į žvķ aš bregšast viš slķkum nżjum ašstęšum og setja reglur um vešsetningu slķkra réttinda sem ekki žekktust įšur.

    4. Gagnvart kröfuhöfum er įlitaefniš um vešsetningarheimildir fyrst og fremst žaš, hversu vķštękar heimildir skuldari eigi aš hafa til žess aš binda eignir sķnar til tryggingar skuldum sem hann stendur ķ viš įkvešna kröfuhafa. Er ešlilegt aš sś spurning vakni, hvort žeir kröfuhafar, sem ekki hafa aflaš sér eša ekki hafa įtt žess kost aš afla sér sérstakrar tryggingar fyrir kröfum sķnum, eigi ekki lķka aš eiga einhverja möguleika til žess aš fį fullnustu krafna sinna. Ber ķ žessu sambandi aš hafa ķ huga, aš vešsamningur hefur ekki einungis įhrif į hagsmuni samningsašilanna, ž.e. vešhafa og vešsala, heldur getur samningurinn haft afgerandi įhrif į hagsmuni žrišja manns, ž.e. bęši annarra vešhafa og žeirra kröfuhafa skuldara sem ekki eiga vešréttindi til tryggingar kröfu sinni.
    Hafa ķ žessu sambandi komiš upp vangaveltur um žaš aš e.t.v. sé rétt aš takmarka vešsetningarheimildirnar žannig aš vešréttur geti einungis nįš til įkvešins hluta af veršmęti vešsins svo tiltekinn hundrašshluti žess geti jafnan runniš til almennra kröfuhafa.
    Żmis vandkvęši eru žessu žó samfara, t.d. žau aš žar meš er dregiš śr veršmęti vešsins sem tryggingar séš frį sjónarhóli vešhafa, en slķkt skeršir aš sjįlfsögšu möguleika eiganda vešsins til žess aš fį lįn meš tryggingu ķ vešandlaginu. Hefur sjónarmišum ķ žessa įtt žvķ yfirleitt veriš hafnaš, t.d. nś sķšast viš endurskošun norsku vešlaganna. (Ot. prp. nr. 39 1977-78, bls. 19.) Hagsmuni žeirra sem ekki eiga žess kost aš afla kröfum sķnum verndar, t.d. launžega, veršur aš verja meš öšrum hętti. Mį ķ žvķ sambandi benda į lög nr. 53/1993, um įbyrgšasjóš launa vegna gjaldžrota.

     5. Eytt veršur óvissu um žaš, hver er gildandi réttur ķ dag varšandi żmis vešréttarleg įlitaefni sem gildandi löggjöf lętur ósvaraš. Skal ķ žvķ sambandi t.d. bent į įkvęši 20. gr. frumvarpsins um yfirtöku vešskulda ķ fasteignakaupum, en ķ žeim efnum hefur ķslensk dómaframkvęmd veriš į reiki eins og nįnar er rakiš ķ skżringum viš 20. gr. frumvarpsins.
     6. Lögfestar verša réttarreglur um eignarréttarfyrirvara sem ķ frumvarpinu er kallašur söluveš, en skrįšar réttarreglur skortir hér į landi um žess hįttar tryggingarréttindi. Hér er um žżšingarmikil tryggingarréttindi aš ręša sem mikiš er tķškaš aš nota ķ višskiptum meš żmsar algengar verslunarvörur og žvķ full žörf į aš setja skżrar reglur um. Skipar frumvarpiš söluveši (eignarréttarfyrirvara) ķ flokk ,,venjulegra`` vešréttinda, meš įkvešnum frįvikum žó.
     7. Lögfestar verša almennar reglur um stofnun og réttarvernd samningsvešs ķ višskiptabréfum, almennum fjįrkröfum og innlausnarbréfum, en viš skrįšar réttarreglur ķ žeim efnum er ekki aš styšjast hér į landi nema aš takmörkušu leyti. Er ķ frumvarpinu m.a. tekin afstaša til žess, hverra tryggingarįšstafana er žörf žegar kröfuréttindi eru vešsett, en full žörf er į aš eyša óvissu ķ žeim efnum.
     8. Žį gerir frumvarpiš rįš fyrir žvķ aš lögfestar verši réttarreglur um svokallaš ,,factoring`` eša vörureikningsveš sem svo er nefnt ķ frumvarpinu, en žar er um žaš tilvik aš ręša, žegar rekstrarašili framselur, framselur ķ tryggingarskyni eša vešsetur žęr almennu fjįrkröfur sem hann fęr ķ rekstri sķnum eša ašgreindum hluta rekstrarins.
     9. Enn mį nefna aš ķ gildandi réttarreglur skortir įkvęši um žaš aš hvaša marki vešžola er heimilt aš rįšstafa einstökum munum śt śr heildarsöfnum sem löglega hafa veriš sett aš sjįlfsvörsluveši. Žar sem frumvarp žetta gerir rįš fyrir auknum heimildum til žess aš setja heildarsöfn muna aš sjįlfsvörsluveši er naušsynlegt aš byggja į samręmdum reglum ķ žeim efnum. Sér žess staš ķ įkvęšum 27. gr. frumvarpsins.     
    10. Loks er žess aš geta aš ķ sérstökum kafla frumvarpsins, ž.e. II. kafla, er fjallaš um samningsveš ķ fasteignum. Fasteignir eru įn efa žaš veršmęti sem mesta žżšingu hefur viš vešsetningar ķ dag, en žrįtt fyrir žaš skortir aš mestu skrįš efnisįkvęši um vešsetningar žeirra ef frį eru talin įkvęši žinglżsingalaga um réttarvernd. Er ķ frumvarpinu tekin afstaša til žess, hver réttindi yfir fasteignum verša vešsett; hvernig afmarka beri vešréttinn; fjallaš er um vešsetningu ķ varanlegum afnotarétti lands og hśsa; um vešsetningu ašgreindra eignarhluta, réttarvernd; auk žess sem almenn įkvęši I. kafla um t.d. śtlausnarrétt og skipti į vešskuldum eiga viš um fasteignir.
    Nįnari grein fyrir žeim atrišum, sem hér hafa veriš nefnd, er gerš ķ athugasemdum viš einstakar greinar frumvarpsins og vķsast til žeirra.

gildi samninga milli ašila aš ķslenskum rétti aš žeir séu skriflegir. Bęši fasteignum, lausafé og żmiss konar réttindum, eins og t.d. kröfuréttindum, veršur afsalaš meš munnlegum samningi og hęgt er aš stofna til afnotaréttinda yfir fasteignum og lausafé žótt eigi séu samningar um žaš efni skriflegir. Eru žį vandséš rök žess aš krafan um skriflegan gerning gildi um vešréttindi ein óbeinna eignarréttinda.
    Žį mį og til višbótar benda į aš žaš aš afla vešsamningi réttarverndar er einn mikilvęgasti žįtturinn ķ žvķ aš veita vešhafa žaš öryggi sem vešsetningum er almennt ętlaš aš tryggja, einkanlega gagnvart skuldheimtumönnum vešsala. Žegar um sjįlfsvörsluvešréttindi er aš ręša veršur réttarvernd yfirleitt ekki nįš, nema vešsamningur sé skjalfestur, sbr. reglur um žinglżsingar. Mį žvķ segja aš meš įskilnaši um tiltekna réttarvernd er hęgt aš nį sama įrangri og kröfunni um skriflegan gerning er ętlaš aš tryggja.
    Meš framangreind rök ķ huga byggir frumvarpiš į žeirri meginreglu aš žaš sé ekki skilyrši fyrir gildi vešgernings ķ millum ašila aš gerningurinn sé skriflegur.
    Ķ 23. gr. frumvarpsins ręšir um stofnun sjįlfsvörsluvešs ķ lausafé, en um slķkan vešrétt skal gera skriflegan gerning. Um rök fyrir reglunni vķsast til athugasemda viš 23. gr., en žar er ķ raun veriš aš vķsa til žeirrar reglu sem fram kemur ķ 22. gr. žinglżsingalaga, nr. 39/1978, sbr. 5. mgr. 47. gr. sömu laga. Ķ 1. mgr. 38. gr. frumvarpsins er žaš og gert aš skilyrši fyrir réttarvernd samnings um söluveš aš samningurinn sé geršur skriflega, og ķ sķšasta lagi samtķmis afhendingu söluhlutarins til kaupanda. Um žżšingu žessa skilyršis vķsast til athugasemda viš 38. gr.

2. Sérgreiningarreglan.
    Viš setningu vešlaganna įriš 1887 var sérstaklega aš žvķ stefnt aš reisa skoršur viš mistnotkun į almennri vešsetningu (generalpant) sem svo var kölluš, sbr. įkvęši 1. mgr. 4. gr. laganna. Afleišing reglunnar er sś aš vešréttur veršur ekki stofnašur ķ öllu žvķ sem vešsali į eša eignast kann, en slķkar vešsetningar voru tķškašar fyrir gildistöku laganna. Žóttu vešsetningar žessar hįskalegar fyrir ašra skuldheimtumenn vešžola žar sem žęr lögšu tiltölulega lķtiš haft į vešžolann og honum var eftir sem įšur heimilt aš rįšstafa einstökum eignum sķnum. Žżšing vešréttarins kom hins vegar ekki ķ ljós fyrr en viš gjaldžrot og skapaši žį vešhafanum forréttindaašstöšu viš bśskiptin.
    Žį var aš žvķ stefnt viš setningu vešlaganna įriš 1887 aš reisa skoršur viš sjįlfsvörsluvešsetningu ķ heildarsafni muna, sbr. įkvęši 2. mgr. 4. gr. Žjónar regla žessi sama tilgangi og regla 1. mgr. 4. gr. (Ólafur Lįrusson, Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 31.)
    Meš įkvęšum 1. og 2. mgr. 4. gr. vešlaganna var lögfest hin svokallaša sérgreiningarregla ķ ķslenskum vešrétti (specialitetsprinsipp). Afleišing af lögfestingu reglunnar er sś aš sjįlfsvörsluveš veršur einungis stofnaš ķ einstaklega tilteknum eignum og veršur aš gera nęgilega skżra grein fyrir žvķ ķ vešbréfinu hver hin vešsetta eign er og sé um fleiri eignir aš ręša veršur aš telja žęr allar upp ķ vešbréfi og auškenna hverja einstaka nęgilega. Misbrestur žessa hefur veriš talinn hafa žęr afleišingar ķ för meš sér aš vešsetningin sé ógild. (Ólafur Lįrusson, Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 31-32 og bls. 83-84, og Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 26-27.)
    Vešlögin geršu žó frį upphafi įkvešnar undantekningar frį framangreindri meginreglu um bann viš sjįlfsvörsluvešsetningu ķ heildarsafni muna. Annars vegar er heimilt aš setja aš sjįlfsvörsluveši tiltekin heildarsöfn muna sem fylgifé fasteignar, skips eša loftfars sem stofnaš er til sjįlfsvörsluvešréttar yfir enda žótt ekki sé um fylgifé aš ręša samkvęmt almennum reglum, sbr. t.d. įkvęši 5. gr. og įkvęši 1. og 2. mgr. 6. gr. Hins vegar er heimilt ķ nokkrum tilvikum aš setja aš sjįlfsvörsluveši śt af fyrir sig, ž.e. įn žess aš

jafnframt séu vešsett réttindi yfir fasteign, skipi eša loftfari, įkvešin heildarsöfn, sbr. 3. og 4. mgr. 4. gr. og 9. gr. vešlaganna.
    Óhętt er aš segja aš sérgreiningarreglan ķ nśverandi mynd sinni žjóni vel tilgangi sķnum. Hśn getur žó aldrei meš öllu komiš ķ veg fyrir aš vešsali setji aš veši allt žaš sem hann į. Reglan kemur hins vegar ķ veg fyrir aš slķkt gerist ósundurgreint ķ einum og sama vešgerningnum. Žykja žetta nęgjanleg rök til žess aš haldiš er ķ regluna ķ frumvarpi žessu, sbr. įkvęši 1. og 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins. Eins og fram kemur ķ athugasemdum viš žį grein, er hér um skilyrši fyrir gildri vešstofnun aš ręša.

3. Tilgreiningarreglan.
    Önnur hliš sérgreiningarreglunnar er sś, hvort setja eigi žaš skilyrši aš upphęš veškröfu žurfi jafnan aš koma fram ķ vešbréfi. Vķša erlendis gildir sś regla, a.m.k. hvaš varšar veš ķ fasteignum, aš upphęš veškröfu eša a.m.k. hįmark hennar veršur aš vera įkvešin. Hefur regla žessi ķ ķslenskum fręširitum żmist veriš nefnd sérgreiningarregla (Ólafur Lįrusson, Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 20) eša tilgreiningarregla (Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 24). Ķ Noregi er reglan nefnd sérgreiningarregla (specialitetsprinsipp) (Sandvik, Kruger og Giertsen, Norsk Panterett, bls. 56), en ķ dönskum rétti er talaš um ,,individualisering af pantekravet`` (W.E. von Eyben, Panterettigheder, bls. 122).
    Ķ reglu žessari, sem ķ frumvarpinu er nefnd tilgreiningarregla, sbr. 4. gr. frumvarpsins, felst eins og įšur segir aš tilgreina veršur ķ vešskjali upphęš veškröfu. Styšst reglan viš žau rök aš ęskilegt sé aš menn geti fengiš vissu um žaš hversu hįar vešskuldir hvķli į eignum, einkum žeir sem veš taka ķ eign. Fyrir setningu žinglżsingalaga, nr. 39/1978, var ekki tališ aš slķk regla gilti aš ķslenskum rétti. (Ólafur Lįrusson, Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 20.) Slķk regla var hins vegar aš nokkru tekin ķ lög viš gildistöku žinglżsingalaga, nr. 39/1978, sbr. 23. gr. žeirra laga. Hefur žaš įkvęši veriš skżrt svo aš tilgreina verši, žegar vešbréf eiga ķ hlut, ķ gjaldgengri mynt, ķslenskri eša erlendri, hvert sé veršmęti žeirrar ašalgreišslu sem vešiš į aš tryggja, en ķ tryggingarbréfum megi lįta sitja viš hįmarksfjįrhęš greišslu. (Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 24.)
    Tilgreiningarreglan er ķ sjįlfu sér ekki trygging fyrir žvķ aš skuldbinding sś, sem vešiš į aš tryggja, sé ķ raun og veru til. Žį kemur reglan heldur ekki ķ veg fyrir aš raunveruleg skuld sé lęgri en tilgreind veškrafa. Reglan er žó almennt til žess fallin aš stušla aš fastari skipan vešlįna og hśn spornar aš vissu marki viš žvķ aš lįnardrottnum sé ķvilnaš sviksamlega. Erfišara er aš koma viš svikum ef įkvešinni hįmarksfjįrhęš er til aš dreifa. Viss višvörun fyrir lįnardrottna felst ķ žvķ aš žinglżst hefur veriš mjög hįrri hįmarksupphęš, ž.e. upphęš sem eftir atvikum og fjįrhag vešžola er óešlilega hį. (Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 25.)
    Meš žessi rök ķ huga er ķ 4. gr. frumvarpsins lagt til aš reglan verši tekin upp ķ vešlög, en regla frumvarpsins er aš nokkru sama efnis og 23. gr. žinglżsingalaga. Er ķ sjįlfu sér ekkert athugavert viš žaš aš reglan komi bęši fram ķ vešlögum og žinglżsingalögum. Um skżringu į nįnara inntaki reglunnar vķsast til athugasemda viš 4. gr. Frį meginreglu 4. gr. eru geršar żmsar undantekningar sem fram koma ķ 5. gr.
    Krafan um tilgreiningu fjįrhęšar veškröfu beinist aš réttarverndinni, ž.e. um er aš ręša skilyrši fyrir réttarvernd. Samningurinn er gildur milli ašila žótt kröfunni sé ekki fullnęgt, en hann veitir takmarkaša réttarvernd.

4. Įhęttusjónarmiš.
    Žaš liggur ķ ešli vešréttarins sem tryggingarréttar aš veršmęti vešsins į žvķ tķmamarki, žegar til fullnustu kemur, er žaš sem skiptir öllu mįli fyrir vešhafa. Atvik, sem leiša til žess aš veršmęti vešsins rżrnar, geta žvķ haft afdrifarķkar afleišingar fyrir vešhafa.
    Żmis atvik geta leitt til žess aš veršmęti vešsins rżrnar eša veršur aš engu. Mį žar bęši nefna tilviljunarkennda atburši og atvik sem rekja mį til hįtternis vešžola, vešhafa eša žrišja manns. Žį mį og ķ žessu samhengi nefna žaš aš veršmęti vešsettrar eignar getur rżrnaš smįtt og smįtt viš venjubundna notkun eignar.
    Sett įkvęši hefur skort ķ ķslenskan rétt um žaš hver eigi aš bera įhęttuna af eyšileggingu eša rżrnun vešsins ef frį er tališ žaš įkvęši 2. gr. vešlaganna aš eigi missi lįnardrottinn kröfu sķna žótt handveš glatist nema vangęslu hans sé um aš kenna. Nokkur įhöld hafa veriš um žaš hvernig skilja beri įkvęši žetta.
    Ólafur Lįrusson taldi (Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 48) aš ekki yrši hjį žvķ komist aš beita reglunni žannig aš vangęsla vešhafa į varšveislu vešsins hefši žęr afleišingar aš veškrafan félli nišur ef hśn leiddi til žess aš vešiš glatašist. Gaukur Jörundsson telur (Um vešréttindi, bls. 40) aš žrįtt fyrir oršalag 2. gr. vešlaganna nįi įbyrgš vešhafa į skyldu til varšveislu vešsins tępast lengra en svo aš hann verši aš bęta žaš tjón, sem af hefur hlotist, eftir atvikum meš žvķ aš veškrafan verši lękkuš sem žvķ nemur.
    Tališ hefur veriš samkvęmt ķslenskum rétti aš handvešhafa beri aš gęta žess aš vinna ekki spjöll į vešinu. Skylda hans er žó talin nį lengra žar sem hann veršur einnig aš gera žęr rįšstafanir sem naušsynlegar eru til varšveislu žess. Aš öšrum kosti getur hann bakaš sér bótaįbyrgš gagnvart vešžola. Žegar um sjįlfsvörsluveš ķ fasteign og lausafé er aš ręša veršur vešžoli aš annast višhald vešsins. Hann mį ekki haga notum sķnum žannig aš vešiš hljóti tjón af eša verši fyrir eyšileggingu eša sliti sem fer fram śr žvķ sem ešlilegt er. Žį mį hann heldur ekki rżra veršgildi vešsins. (Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 42 og bls. 68.) Reglur 2. og 3. mgr. 7. gr. frumvarpsins byggja į sömu sjónarmišum og hér hafa veriš rakin.
    Ķ 8. gr. frumvarpsins er reynt aš marka skżrar lķnur um įhęttuna af eyšileggingu eša rżrnun vešandlagsins. Af įkvęšum 1. mgr. 8. gr. leišir aš žaš er veštryggingin sem tapast en ekki veškrafan, sjį nįnar skżringar viš 8. gr.
    Ķ tengslum viš reglur um įhęttuskipti hefur 2. mgr. 8. gr. aš geyma įkvęši um bótaskyldu vešhafa og vešsala į ,,grundvelli almennra skašabótareglna eša į sérstökum grundvelli``. Handvešhafi getur t.d. oršiš bótaskyldur gagnvart vešžola ef hann vanrękir varšveisluskyldu sķna skv. 3. mgr. 7. gr. (Sandvik, Kruger og Giertsen, bls. 274).

5. Framsal og vešsetning į vešrétti.
    Framsal vešréttar hefur ķ för meš sér skipti į kröfuhöfum ķ vešréttarsambandinu. Slķk ašilaskipti veršur skuldari almennt aš sętta sig viš žótt žau geti veriš honum til óhagręšis. Frumvarpiš byggir į žeirri meginreglu sem fram kemur ķ 10. gr. aš gagnvart vešsala geti vešhafi framselt vešrétt sinn eša sett hann aš veši, framvešsett, nema um annaš hafi veriš samiš eša slķkar takmarkanir megi leiša af atvikum. Um skżringar į reglunni vķsast til athugasemda viš 10. gr. frumvarpsins.

6. Sjįlfsvörsluvešsetningar ķ lausafé.
    Žess var įšur getiš aš viš samningu frumvarps žessa var höfš hlišsjón af žeim breytingum sem geršar hafa veriš į undanförnum įrum į dönskum og norskum vešréttarreglum, einkum breytingum ķ Noregi. Aš einu leyti er žó verulegur munur į frumvarpinu og norsku lögunum, en žaš er varšandi samningsvešsetningar ķ lausafé.

    Réttarreglum um samningsveš er misjanlega skipaš mešal einstakra žjóša. Stafar žaš af žvķ aš óheft heimild til vešsetninga og įkvöršunar um fyrirkomulag žeirra hefur óhjįkvęmilega ķ för meš sér öryggisleysi ķ fjįrhagslegum samskiptum manna. Hefur žetta sjónarmiš leitt til žess aš heimildin til vešsetninga er vķšast hvar bundin żmiss konar takmörkunum og į žaš ekki hvaš sķst viš um sjįlfsvörsluveš ķ lausafé, en vķštęk heimild til slķkra vešsetninga hefur žótt mjög hįskaleg eins og nįnar er rakiš ķ almennum athugasemdum viš III. kafla frumvarpsins.
    Ķ ķslenskum rétti hefur sś meginregla gilt aš sjįlfsvörsluvešsetningar ķ lausafé eru heimilar, en leitast hefur veriš viš aš haga žeim vešsetningum žannig aš af žeim stafi ekki hętta. Svipuš višhorf hafa veriš rķkjandi ķ Danmörku. Ķ Noregi og żmsum öšrum rķkjum hefur hins vegar veriš byggt į žvķ sem meginreglu aš sjįlfsvörsluvešsetningar ķ lausafé séu óheimilar. Žessari meginreglu var haldiš ķ Noregi viš endurskošun vešlaganna įriš 1980, ž.e. lausafé veršur aš meginstefnu til einungis sett aš handveši, žótt frį žvķ séu geršar nokkrar undantekningar varšandi vešsetningarheimildir atvinnuveganna.
    Žar sem sķst viršist įstęša til žess aš ķslenskum rétti aš žrengja heimildir til žess aš setja lausafé aš sjįlfsvörsluveši er viš žaš mišaš ķ frumvarpinu aš lausafé verši hvort heldur sem er handvešsett eša žaš sett aš sjįlfsvörsluveši, sbr. 21.-23. gr. frumvarpsins. Žó er leitast viš sem fyrr aš haga reglunum žannig aš af sjįlfsvörsluvešsetningum ķ lausafé stafi ekki hętta og žį einkum fyrir almenna kröfuhafa vešsala. Er nįnari grein gerš fyrir žvķ ķ almennum athugasemdum viš III. kafla og ķ skżringum viš einstakar greinar žess kafla.

7. Um vešsetningar ķ heildarsafni muna.
    Žótt frumvarpiš miši viš žaš aš sjįlfsvörsluvešsetningar ķ lausafé séu heimilar byggir frumvarpiš eigi aš sķšur į žvķ eins og gert er ķ gildandi rétti aš óheimilt sé aš setja aš sjįlfsvörsluveši safn af munum sem eru samkynja eša ętlašir eru til samkynja notkunar og einkenndir eru einu almennu nafni. Hefur slķkt veriš nefnt vešsetning ķ heildarsafni muna (Ólafur Lįrusson, Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 31). Regla žessi kemur fram ķ 2. mgr. 4. gr. gildandi laga. Frį 2. mgr. 4. gr. gildandi vešlaga eru żmsar undantekningar, sbr. t.d. įkvęši 3. og 4. mgr. 4. gr. og įkvęši 9. gr. um vešsetningu bśfjįr til tryggingar rekstrarlįnum. Af lķkum toga eru og įkvęši 5. og 6. gr. um vešsetningu lausafjįr meš fasteignum og skipum.
    Regla 2. mgr. 4. gr. gildandi vešlaga kemur óbreytt fram ķ 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins. Er žar viš žaš mišaš aš óheimilt sé, umfram žaš sem vešlög eša önnur lög heimila, aš setja aš sjįlfsvörsluveši safn af munum sem eru samkynja eša ętlašir til samkynja notkunar og einkenndir eru einu almennu nafni.
    Frį meginreglu žessari eru žó geršar żmsar veigamiklar undantekningar ķ frumvarpinu. Koma žessar undantekningar annars vegar fram ķ 24., 29. gr. og 31. gr., žar sem heimilaš er aš setja aš sjįlfsvörsluveši tiltekin lausafjįrveršmęti įsamt fasteign eša skipi. Fjallar 24. gr. almennt um svokallaš rekstrarveš, ž.e. vešsetningu lausafjįrmuna, sem notašir eru ķ atvinnurekstri, įsamt fasteign žeirri, žar sem atvinnureksturinn fer fram. Ķ 29. gr. er fjallaš um slķkar vešsetningar ķ landbśnaši og ķ 31. gr. um tilteknar vešsetningarheimildir ķ sjįvarśtvegi.
    Hins vegar koma žessar undantekningar fram ķ 28., 30., 32. og 33. gr. frumvarpsins žar sem heimilaš er aš setja aš sjįlfsvörsluveši safn muna, en žó įn žess aš samtķmis séu vešsett réttindi yfir fasteign. Er ķ 28. gr. heimilaš aš vešsetja saman fęranlegan vélbśnaš sem notašur er ķ verktakastarfsemi. Ķ 30. gr. ręšir um vešsetningu bśstofns, rekstrarvara, afurša og uppskeru ķ landbśnaši, en ķ 32. gr. ręšir um vešsetningu į afla,

afuršum og rekstrarvörum sjįvarśtvegs. Ķ 33. gr. er rekstrarašilum hins vegar veitt almenn heimild til žess aš vešsetja vörubirgšir rekstrar sķns.

8. Um uppfęrslurétt og śtlausnarrétt.
    Viš setningu vešlaganna ķ Noregi įriš 1980 var ķ sjįlfu sér višurkennt aš žörf vęri į žvķ aš setja ķ lög reglur um uppfęrslurétt réttlęgri samningsvešhafa ķ fasteign. Aš įliti nefndar žeirrar, sem samdi frumvarp til vešlaganna, var hins vegar tališ ešlilegra aš slķkum įkvęšum yrši skipaš ķ žinglżsingalög og žar sem sérstök nefnd hafši veriš sett į laggirnar til žess aš endurskoša norsku žinglżsingalögin voru ekki sett įkvęši um slķkan uppfęrslurétt ķ vešlögin.
    Žaš žykir af żmsum įstęšum ekki ešlilegt aš skipa lagareglum um uppfęrslurétt ķ vešlög. Fyrst er žess aš geta aš į reglur um uppfęrslurétt getur reynt gagnvart fleiri óbeinum eignarréttindum en vešréttindum einum. Žį ber og aš hafa ķ huga aš reglur um uppfęrslurétt eru ķ raun spurning um forgangsvernd sķšari rétthafa žegar önnur réttindi fyrri rétthafa, eins og t.d. vešréttindi, falla brott eša žrengjast. Žvķ žykir ešlilegra aš miša viš aš reglum um uppfęrsluréttindi sķšari vešhafa verši skipaš ķ žinglżsingalög og veršur žaš žvķ aš bķša endurskošunar žeirra laga. Er nįnar aš žessu vikiš ķ almennum athugasemdum viš I. kafla frumvarpsins og vķsast žangaš.
    Hins vegar hefur frumvarpiš aš geyma ķ 14. gr. įkvęši um śtlausnarrétt vešhafa og vķsast til athugasemda viš 14. gr. um efni žess réttar og skilyršin fyrir beitingu hans.

9. Framsal einstakra muna śt śr löglega vešsettu heildarsafni.
    Žess er įšur getiš ķ almennum athugasemdum aš möguleikar manna til žess löglega aš vešsetja heildarsöfn muna aukast verulega ef frumvarp žetta veršur aš lögum. Óljóst er samkvęmt gildandi rétti, hver höft slķk vešsetning setur į heimildir vešžola til žess aš rįšstafa meš löggerningi einstökum munum śt śr heildarsafninu. Er naušsynlegt ķ frumvarpi žessu aš marka meš skżrum hętti reglur ķ žessum efnum.
    Sś meginregla, sem frumvarpiš byggir į, kemur fram ķ 1. mgr. 27. gr. žess. Žar er meginreglan sś aš vešsali geti skipt śt eša framselt vešsett rekstrartęki svo lengi sem slķkt er ķ samręmi viš ešli rekstrarins eša skeršir ekki aš mun veštryggingu vešhafa. Er žį viš žaš mišaš ķ 3. mgr. 27. gr. aš vešrétturinn falli brott žegar vešhafi hefur ekki lengur umrįš hins vešsetta. Heimild vešsala til žess aš skipta śt eša framselja einstök veršmęti fellur nišur eftir aš vešhafi hefur komiš fram greišsluįskorun til undirbśnings fullnustugerša til innheimtu veškröfu, sbr. 2. mgr. 27. gr.
    Ķ 4. mgr. 27. gr. ręšir um afleišingar žess aš vešsali hefur umfram žį heimild, sem greinir ķ 1. og 2. mgr., framselt öšrum hiš vešsetta. Öšlast vešhafi žį vešrétt, sams konar og hann įtti ķ vešandlaginu, ķ kröfu fyrri eiganda į hendur žeim, sem viš hinu vešsetta tók, um endurgjald af hans hįlfu fyrir žaš sem af hendi var lįtiš. Sį sem viš hinu vešsetta tók bakar sér gagnvart vešhafa įbyrgš į kröfu žessari ef hann hefur greitt hana vešsala įšur en vešréttur ķ henni var nišur fallinn, enda hafi hann vitaš eša mįtt vita aš vešsali hafi fariš śt fyrir heimild skv. 1. mgr. 27. gr. meš rįšstöfun sinni.
    Sömu reglur og hér voru raktar eiga jafnan viš žegar heildarsöfn hafa samkvęmt frumvarpinu veriš löglega sett aš sjįlfsvörsluveši, sbr. įkvęši 28.-32. gr. og įkvęši 33. gr. Vķsast um röksemdir fyrir reglunum til athugasemda viš greinar žessar.

10. Sérgreining einstakra muna žegar vešsett eru heildarsöfn.
    Af įkvęšum 1. og 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins leišir aš haldiš er ķ žį meginreglu ķslensks réttar aš sjįlfsvörsluveš verši einungis sett ķ einstaklega įkvešnum munum. Veršur žvķ ķ vešbréfi aš gera nęgilega grein fyrir žvķ, hver hin vešsetta eign er, og sé um fleiri eignir aš ręša veršur almennt aš telja žęr allar upp ķ vešbréfinu og auškenna hverja einstaka žeirra nęgilega.
    Žess er hins vegar įšur getiš aš frumvarp žetta mun, ef aš lögum veršur, auka mjög möguleika manna til žess aš vešsetja heildarsöfn muna, żmist ein sér eša saman meš fasteign. Žegar svo hagar til er viš žaš mišaš ķ frumvarpinu aš slaka megi į framangreindri kröfu um sérgreiningu hvers einstaks munar. Styšst žetta sjónarmiš annars vegar viš žau rök aš ešlilegt sé aš slaka į kröfunni um sérgreiningu hvers einstaks munar samfara auknum heimildum til žess aš vešsetja heildarsöfn og hins vegar aš erfitt geti veriš og til trafala aš koma nęgjanlegri sérgreiningu viš hverju sinni.
    Žannig kemur fram ķ athugasemdum viš 26. gr. frumvarpsins aš žegar vešsett eru rekstrartęki įsamt fasteign samkvęmt heimild 24. gr. žurfi ekki aš sérgreina rekstrartękin nįkvęmlega ķ viškomandi vešbréfi, heldur nęgi aš taka fram ķ vešbréfinu aš vešsett sé tiltekin fasteign, žar sem atvinnureksturinn fer fram, įsamt rekstrartękjum ķ heild, eins og žau eru į hverjum tķma. Um nįnari skżringar į reglunni og rök fyrir henni vķsast til athugasemda viš 26. gr. frumvarpsins og auk žess til skżringa viš 28., 29., 30. og 34. gr.

heild sinni, auk meginsjónarmiša laga og lögfręši. (Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 46.)     Heppilegra er, aš reglur um svo žżšingarmikiš atriši sé aš finna ķ settum lögum, og mį segja, aš reglur um uppfęrslurétt og skipti į vešskuldum eigi žį heima meš įkvęšum um śtlausnarrétt. Um žau efni er žó ekki aš finna reglur ķ frumvarpi žessu, og liggja til žess tvenns konar rök. Ķ fyrsta lagi žau, aš reglur um skipti į vešskuldum og uppfęrslurétt varša fyrst og fremst forgangsvernd réttinda, og er žvķ ešlilegt, aš reglum um slķk atriši sé fremur skipaš ķ žinglżsingalög en almenn vešlög. Ķ öšru lagi eru žau rök, aš reglur um uppfęrslurétt varša ekki einvöršungu vešréttindi heldur og fleiri kvašir og eignahöft en vešréttindi. Męlir žaš einnig meš žvķ, aš reglum um žaš efni sé skipaš ķ žinglżsingalög fremur en almenn vešlög. Meš žessi rök ķ huga hefur frumvarpiš ekki aš geyma reglur um uppfęrslurétt og skipti į vešskuldum, og munu žvķ um žaš efni įfram gilda ólögfestar reglur.

missir umrįš hins vešsetta. Er meš žvķ lögš įhersla į, aš girt sé fyrir, aš vešžoli geti rįšiš yfir vešinu, og er žar fyrst og fremst įtt viš umrįš og hagnżtingu įn löggernings. Rétt er aš hafa ķ huga, aš umrįšasvipting getur samkvęmt frumvarpinu gerst įn žess aš vešandlagiš sé beinlķnis afhent vešhafa, sbr. nįnar įkvęši 22. gr. Umrįšasvipting er žvķ žaš, sem einkennir handvešiš. Žegar vešsettar eru almennar fjįrkröfur, öšlast vešhafi réttarvernd viš žaš, aš skuldara kröfunnar er tilkynnt um vešsetninguna, sbr. 46. gr.
    Ef frumvarp žetta veršur aš lögum aukast aš miklum mun möguleikar manna til žess aš setja lausafjįrveršmęti aš sjįlfsvörsluveši, og į žaš sérstaklega viš um sjįlfsvörsluveš ķ hinum svoköllušu heildarsöfnum muna, sbr. 28., 30., 32. og 33. gr. frumvarpsins. Žar sem żmsar hęttur geta veriš slķkum vešsetningum samfara, er naušsynlegt aš bśa svo um hnśtana, aš lįnardrottnar eigi aušvelt meš aš ganga śr skugga um įhvķlandi lausafjįrvešsetningar vęntanlegra višsemjenda sinna. Žegar frumvarp žetta var fyrst lagt fram var samhliša lagt fram frumvarp til breytinga į žinglżsingalögum, nr. 39/1978, meš sķšari breytingum og var meginefni žess aš viš embętti sżslumannsins ķ Reykjavķk verši haldin sérstök landsskrį yfir žinglżstar sjįlfsvörsluvešsetningar og ašfarargeršir ķ lausafé, hvort sem umrętt lausafé er skrįningarskylt eša ekki. Er žaš frumvarp ekki flutt nś žar sem žęr hugmyndir, sem ķ žvķ fólust, eru enn til frekari skošunar.

sem hyggst kaupa réttindin af handhafa žeirra veršur aš kynna sér žaš ķ žinglżsingabókum hvort žeir sem vešréttindi hafa eignast ķ fjįrveršmęti žvķ sem réttindin eru skrįš į hafi samžykkt ašskilnaš fjįrveršmętisins og réttindanna.
    Ķ 4. mgr. 3. gr. frumvarpsins er skķrskotaš til réttinda til nżtingar ķ atvinnurekstri sem stjórnvöld śthluta lögum samkvęmt. Hvaš aflahlutdeild fiskiskipa varšar er meš žessu sérstaklega veriš aš undirstrika og leggja įherslu į žaš višhorf löggjafans, sem fram kemur ķ 1. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiša, aš nytjastofnar į Ķslandsmišum eru sameign ķslensku žjóšarinnar og aš śthlutun veišiheimilda samkvęmt žeim lögum myndar ekki eignarrétt eša óafturkallanlegt forręši einstakra ašila yfir veišiheimildum. Hér er žvķ fyrst og fremst um takmarkašan og tķmabundinn nżtingarrétt aš ręša. Įkvęši 4. mgr. 3. gr. frumvarps žessa um bann viš žvķ aš skilja hinar śthlutušu nżtingarheimildir frį vešandlaginu (veišiskipinu) er ķ engu ętlaš aš breyta žessu ešli og inntaki nżtingarréttarins.
    Žį er og rétt aš leggja įherslu į žaš aš sį sem tekur vešrétt ķ veišiskipi eša bśjörš tekur meš sama hętti og eigandi skipsins eša bśjaršarinnar žį įhęttu aš hin śthlutušu nżtingarréttindi verši skert vegna almennra rįšstafana rķkisvaldsins eša žau jafnvel afnumin į gildistķma vešsamnings. Įkvęši 4. mgr. 3. gr. er ekki ętlaš aš hefta svigrśm löggjafans til slķkra almennra rįšstafana žannig aš leitt geti af sér bótaskyldu rķkissjóšs, hvorki gagnvart eigendum veišiskipa og bśjarša né heldur gagnvart žeim sem öšlast hafa takmörkuš réttindi yfir slķkum veršmętum.

er ekkert žvķ til fyrirstöšu, aš vešiš standi aš auki til fullnustu vöxtum og kostnaši viš innheimtu kröfu (sjį t.d. Sjur Brękhus, Omsetning og kreditt 2, bls. 230 og 232).
    Sś tilhögun, sem gildir ķ Danmörku og hér var lżst, hefur żmsa kosti og helstan žann, aš višsemjendur vešžola geta žį treyst žvķ, žegar um tryggingarbréf meš hįmarksfjįrhęš er aš ręša, aš vešiš standi einvöršungu til fullnustu žeirri hįmarksfjįrhęš, sem tilgreind er, og ekki öšrum greišslum. Til žess er hins vegar aš lķta, aš framkvęmd hér į landi viršist hafa veriš meš öšrum hętti, og veršur ekki séš, aš af žeirri framkvęmd hafi skapast vandkvęši. Mį og segja, m.a. meš hlišsjón af reglu b-lišar 1. mgr. 5. gr. frumvarpsins, aš žaš eigi aš vera tiltölulega aušvelt fyrir vęntanlega višsemjendur vešžola aš ganga śr skugga um, hverjir vextir og kostnašur geti falliš į skuld til višbótar tilgreindri hįmarksfjįrhęš ķ tryggingarbréfi. Žvķ er viš žaš mišaš ķ frumvarpi žessu, aš įskilnaš 1. mgr. 4. gr. um tilgreiningu hįmarksfjįrhęšar beri aš skilja į žann veg, aš til višbótar tilgreindri hįmarksfjįrhęš ķ tryggingarbréfum standi vešsett eign til fullnustu vöxtum og kostnaši, sbr. a- og b-liši 1. mgr. 5. gr.
    Įskilnašur 1. mgr. 4. gr. um, aš geta verši fjįrhęšar ašalkröfu ķ vešsamningi eša hįmarks hennar, lżtur aš skilyršum žess, aš afla vešsamningi réttarverndar gagnvart žrišja manni. Samningur, sem fullnęgir ekki skilyrši 1. mgr. 4. gr., getur ķ sjįlfu sér veriš gildur milli ašilanna, en samningurinn nżtur hins vegar takmarkašrar réttarverndar gagnvart žrišja manni.
    Regla 1. mgr. 4. gr. į einungis viš, žegar um er aš ręša samningsveš, sem öšlast réttarvernd viš žinglżsingu. Įkvęši į žvķ ekki viš um handveš. Žį į įkvęšiš hvorki viš um veš ķ almennum fjįrkröfum, sbr. 45. gr., né heldur söluveš. Žegar um söluveš er aš ręša, eiga viš įkvęši 2. mgr. 38. gr., og žjónar žaš įkvęši sama tilgangi og įkvęši 4. gr.
    Ķ 2. mgr. 4. gr. er lagt til, aš fjįrhęš veškröfu megi tilgreina hvor heldur sem er ķ ķslenskum krónum, erlendri mynt eša reiknieiningu, sem hefur skrįš gengi ķ ķslenskum bönkum og sparisjóšum, eša reiknieiningu sem tekur miš af skrįšu gengi erlendra gjaldmišla.
    Fręšimenn hafa skżrt 23. gr. žinglżsingalaga, nr. 39/1978, sem vikiš er aš hér aš framan, svo, aš tilgreina verši a.m.k. hįmarksfjįrhęš ašalgreišslu ķ įkvešinni gjaldgengri mynt (Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 24). Žegar tekiš er tillit til žess, aš į sķšari įrum hafa veriš teknar upp żmsar reiknieiningar, sem mišast viš gengi margra gjaldmišla, svo sem eins og SDR (sérstök drįttarréttindi) og ECU (European Currency Unit), og aš ekki er óalgengt, aš lįn séu veitt, sem mišast viš slķkar reiknieiningar, žykir naušsynlegt aš gera rįš fyrir žvķ ķ lögum, aš veškröfur megi tilgreina ķ slķkum reiknieiningum. Veršur aš telja, aš žaš sé hvorki ķ ósamręmi viš 23. gr. žinglżsingalaga né heldur įkvęši laga um naušungarsölu varšandi uppbošsheimildir og įkvęši laga um ašför varšandi ašfararheimildir.
    Ķ 3. mgr. 4. gr. er sérstaklega tiltekiš, aš heimilt sé ķ vešbréfi aš binda fjįrhęšir viš hękkun samkvęmt vķsitölu eša gengi, enda sé fyrirmęlum um tilgreiningu į gengi eša tegund og grunntölu verštryggingar fylgt.
    Tališ hefur veriš ķ ķslenskum rétti, aš slķk ólögfest heimild sé fyrir hendi (Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 24), enda hefur žaš veriš tķškaš ķ réttarframkvęmdinni. Ešlilegt žykir hins vegar, aš žaš sé beinlķnis tekiš fram ķ lögum, aš slķk heimild sé fyrir hendi.

    Ķ žessari frumvarpsgrein er gert rįš fyrir žvķ, aš lögfestar verši įkvešnar undantekningar frį žeirri meginreglu 4. gr. frumvarpsins, aš žaš sé skilyrši réttarverndar vešréttinda, aš fjįrhęš veškröfu žurfi aš vera tilgreind eša hįmark žeirrar kröfu, sem vešiš į aš tryggja.
    Sjónarmiš žau, sem bśa žvķ aš baki aš undanskilja įkvešnar kröfur frį įskilnaši 1. mgr. 4. gr. um tilgreiningu fjįrhęšar eša hįmarksfjįrhęšar, eru mismunandi. Ķ fyrsta lagi mį nefna, aš um er aš ręša kröfur, sem aš jafnaši fylgja ašalkröfu sem višbót, eins og t.d. vextir og kostnašur. Ķ öšru lagi er um aš ręša kröfur, sem hagkvęmt er, žegar litiš er til vešandlagsins sjįlfs og hagsmuna vešhafa, aš višurkenna forgangsrétt fyrir, eins og t.d. kröfur vegna greišslu vįtryggingarišgjalda. Um žessi tilvik gildir, aš erfitt getur veriš aš afmarka fjįrhęš kröfu nįkvęmlega į žvķ tķmamarki, sem mįli skiptir skv. 4. gr.
    Žżšing 5. gr. felst ekki ķ žvķ, aš hśn sé heimild žess, aš vešrétturinn nįi til žeirra krafna, sem žar eru upptaldar, heldur ķ hinu, aš žegar umręddar kröfur fylgja tiltekinni ašalkröfu, er žaš ekki naušsynlegt skilyrši réttarverndar aš tilgreina tiltekna fjįrhęš eša tiltekna hįmarksfjįrhęš. Engar reglur eru settar fram um žaš ķ frumvarpinu, hvenęr umręddar kröfur skulu fylgja ašalkröfu. Įkvöršun um žaš efni byggir į tślkun į vešsamningi ašila. Ķ 5. gr. kemur fram, aš kröfur žęr, sem žar getur, fylgi ašalkröfu, nema annaš leiši af samningi.
    Um a-liš.
    Ķ a-liš 5. gr. kemur fram, aš krafa vešhafa vegna kostnašar viš innheimtu veškröfu fellur utan įskilnašar 1. mgr. 4. gr. um tilgreiningu fjįrhęšar eša hįmarksfjįrhęšar. Skal ķ žessum efnum minnt į žį reglu 2. mgr. 1. gr. ašfararlaga, nr. 90/1989, aš ašför til fullnustu žeim kröfum, sem um getur ķ 1. mgr. 1. gr. ašfararlaga, veršur, eftir žvķ sem viš į, einnig gerš fyrir kostnaši af kröfu, mįlskostnaši eša innheimtukostnaši, endurgjaldi kostnašar af geršinni sjįlfri og vęntanlegum kostnaši af frekari fullnustugeršum.
    Ķ žvķ oršalagi a-lišar, aš um sé aš ręša kostnaš af innheimtu veškröfu, felst įkvešin takmörkun. Meš žvķ er fyrst og fremst įtt viš lögbošin gjöld og annan kostnaš, sem jafnan fylgir ašfarargerš og naušungarsölu eignar og kröfuhafi hefur greitt og getur endurkrafiš skuldara um. Hér mį sem dęmi nefna réttargjöld, kostnaš af öflun dómsendurrita og birtingarkostnaš. Žį tekur umrętt oršalag og til mįlskostnašar ķ mįli, sem vešhafa er naušsynlegt aš höfša til žess aš afla sér ašfararheimildar og innheimtukostnašar, ķ žeim tilvikum žar sem ekki er um aš ręša vešbréf meš beinni uppbošsheimild.
    Um b-liš.
    Samkvęmt reglum, sem taldar eru gilda hér į landi ólögfestar, er vešréttur talinn nį til aukagreišslna eins og vaxta og drįttarvaxta, žótt ekki sé viš samningsįkvęši aš styšjast (Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 28, og Ólafur Lįrusson, Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 21).
    Žótt žaš sé meginregla samkvęmt gildandi rétti, aš vešréttur nįi til aukagreišslna eins og vaxta, sętir sį vešréttur įkvešnum takmörkunum hvaš forgangsrétt varšar. Ķ lögum nr. 23/1901, um forgangsrétt vešhafa fyrir vöxtum, segir aš sé skuldunauti veittur gjaldfrestur į vöxtum af skuld, sem fasteignaveš er fyrir, eftir aš žeir eru komnir ķ gjalddaga, žį haldist ekki forgangsréttur vešhafa fyrir vöxtunum gagnvart sķšari vešhöfum lengur en ķ eitt įr frį žvķ žeir komu ķ gjalddaga. Er tilgangur reglu žessarar sį aš koma ķ veg fyrir, aš vešhafi geti veitt skuldara óhęfilega gjaldfresti į kostnaš annarra vešhafa. Žeir vextir, sem umfram eru įriš, fęrast aftar ķ vešröšinni.
    Samkvęmt forsögu sinni og upphaflegum tilgangi tekur umrętt lagaįkvęši til samningsvaxta, en žaš hefur ķ framkvęmd einnig veriš lįtiš nį til drįttarvaxta. Er ekki tališ

skipta mįli, hvort gjaldfrestur hefur veriš veittur berum oršum eša meš ašgeršarleysi. Hafa lögin ķ framkvęmd (t.d. ķ śrskuršum varšandi naušungarsölu) veriš tślkuš žannig, aš forgangsréttur til vaxtanna nįi til žeirra vaxta, sem falla ķ gjalddaga į einu įri fram aš žvķ tķmamarki, aš beišni um naušungarsölu er móttekin. Žetta žżšir meš öšrum oršum, svo dęmi sé nefnt, aš sé beišni um naušungarsölu móttekin 15. maķ 1992, nęr forgangsréttur vešhafa til žeirra vaxta, sem falla ķ gjalddaga frį 15. maķ 1991 og sķšar. Eins og įšur segir, er tilgangur reglu laga nr. 23/1901 sį aš koma ķ veg fyrir, aš vešhafi geti veitt skuldara óhęfilega gjaldfresti į kostnaš annarra vešhafa. Regla laganna aušveldar mönnum aš ganga śr skugga um, hverjar skuldbindingar hvķla į tilteknum vešréttum eignar, og hśn veitir ķ raun tryggingu fyrir žvķ, aš ekki hvķli į eignum ašrar skuldir en žęr, sem hęgt er aš ganga śr skugga um meš nokkurri vissu, hve miklar eru. Veršur ekki annaš séš, en regla laga nr. 23/1901 hafi aš žessu leyti gefist vel ķ framkvęmd, og žykir žvķ ekki ķ frumvarpi žessu įstęša til aš leggja til breytingu žar į, aš öšru leyti en žvķ, aš ekki žykir rétt aš einskorša regluna viš žau vešréttarsambönd, žar sem fasteignaveš er fyrir skuld. Į reglan žvķ viš, hvert svo sem vešandlagiš er. Ķ 48. gr. frumvarpsins er lagt til, aš lög nr. 23/1901 falli śr gildi, žar sem reglu b-lišar 5. gr. er ętlaš aš koma ķ hennar staš.
    Um c-liš.
    Ķ c-liš 5. gr. kemur fram, aš įskilnašur 1. mgr. 4. gr. nęr ekki til kröfu, sem žannig er til komin, aš vešhafi hefur samkvęmt heimild ķ vešbréfi greitt išgjöld brunatryggingar eša annarrar skašatryggingar af vešsettri eign, og um er aš ręša išgjald, sem falliš hefur ķ gjaldaga į einu įri fyrir žaš tķmamark, sem nefnt er ķ b-liš, ž.e. į einu įri įšur en beišni um naušungarsölu eignar var sett fram.
    Brunatryggingar og ašrar skašatryggingar gegna žżšingarmiklu hlutverki ķ flestum vešréttarsamböndum, žar sem žęr draga aš mun śr įhęttu vešhafa. Til žess aš tryggja hagsmuni sķna og foršast tjón, getur vešhafi žurft aš grķpa til žess rįšs aš greiša vįtryggingarišgjöldin, ef vešsali gerir žaš ekki sjįlfur. Žar sem greišsla vįtryggingarišgjaldsins kemur ekki bara žeim vešhafa til góša, sem išgjaldiš greišir, heldur og öšrum, sem veš eiga ķ sömu eign, er ljóst, aš sį vešhafi, sem greitt hefur išgjaldiš, veršur aš njóta einhverra tryggingarréttinda hvaš endurkröfu hans varšar.
    Af įkvęšum c-lišar leišir, aš vešhafi, sem greitt hefur vįtryggingarišgjald, nżtur sama forgangsréttar hvaš varšar žį fjįrhęš, sem hann hefur greitt ķ išgjald, og vešréttur hans varšandi ašalkröfu nżtur. Žetta getur aš sjįlfsögšu leitt til žess, aš tryggingarréttindi annarra vešhafa skeršast, og af žeirri įstęšu m.a. veršur undantekningarregla c-lišar aš sęta įkvešnum takmörkunum. Į undantekningarregla žessi fyrst og fremst viš um brunatryggingu og ašra skašatryggingu, sem er naušsynleg til žess aš vernda hagsmuni vešhafa ķ vešandlaginu. Žaš veršur hįš mati hverju sinni, hvaš hér fellur undir.
    Óešlilegt er, aš unnt sé aš safna upp išgjaldagreišslum žeim, sem um ręšir ķ c-liš. Žvķ gildir sś takmörkun, aš undanžįguheimildin nęr til išgjaldagreišslna fyrir eitt įr fram aš žvķ tķmamarki, sem nefnt er ķ b-liš. Ķ žvķ felst, aš žaš eru ašeins išgjöld ķ eitt įr, reiknaš fram aš žvķ tķmamarki, sem um ręšir ķ b-liš, sem njóta forgangsréttar įn sérstaks įskilnašar eša tilgreiningar.
    Ķ 5. gr. frumvarpsins kemur fram sś skżringarregla, aš kröfur žęr, sem nefndar eru ķ įkvęšinu, fylgja ašalkröfu og njóta sama forgangsréttar og hśn, svo fremi sem önnur nišurstaša veršur ekki leidd af samningi žeim, sem stofnaši til vešréttarins. Er žetta ķ samręmi viš gildandi rétt, a.m.k. hvaš varšar žęr kröfur, sem greinir ķ a- og b-lišum. Ķ žvķ oršalagi frumvarpsgreinarinnar, ,, . . .  nema annaš leiši af samningi . . . `` felst, aš žaš

žarf ekki aš koma fram ķ vešsamningi berum oršum, aš umręddar višbótarkröfur fylgi ekki ašalkröfu, heldur nęgir, aš śt frį žvķ hafi veriš gengiš ķ millum ašila, aš vešandlagiš standi einvöršungu til fullnustu ašalkröfunni, žótt ekki hafi žaš veriš oršaš sérstaklega.

Mį ętla aš žorri vešsamninga mundi gera rįš fyrir žeirri skipan. Tekiš skal fram, aš meš 5. mįlsl. 2. mgr. 6. gr. er ekki veriš aš breyta žeirri reglu, sem hér į landi er talin gilda, aš atkvęšisréttur fylgi ekki vešrétti ķ hlutabréfum.
    Hvaš varšar veš ķ kröfum žį skal hér til samanburšar minnt į įkvęši 3. mgr. 44. gr. ašfararlaganna nżju, en žar kemur fram, aš fjįrnįm ķ vešbréfi eša kröfu taki til aršs og vaxta, nema annaš sé tekiš fram.

ferst eša skemmist af tilviljun. Er reglan sś, aš eigandinn ber sitt tjón, og veštrygging vešhafa skeršist aš sama skapi. Inntak reglunnar er žaš, aš žaš er veštryggingin en ekki veškrafan, sem skeršist eša fellur brott. Af žvķ leišir, aš žótt vešsettur hlutur farist eša skemmist af tilviljun, leišir žaš eitt samkvęmt frumvarpinu ekki til įbyrgšar vešžola gagnvart vešhafa, įn žess aš annaš og meira komi til. Hagsmunir vešhafa geta hins vegar veriš tryggšir ķ slķkum tilvikum meš įkvęšum e-lišar 1. mgr. 9. gr. frumvarpsins, en žar kemur fram aš vešhafi getur sagt upp vešskuldinni, ž.e. krafist eindögunar hennar, ef vešiš eyšileggst eša skemmist af tilviljun. Žaš er žó hįš žvķ, aš veštrygging hans skeršist verulega vegna žeirra atvika, sem žar um ręšir. Ķ žvķ felst, aš žótt vešhafi geti ekki krafiš vešžola um skašabętur vegna žess, aš hiš vešsetta hefur farist eša skemmst af tilviljun, getur hann krafist eindögunar veškröfunnar, žótt gjalddagi sé ekki kominn, ef žvķ skilyrši er fullnęgt, aš veštryggingin skeršist verulega.
    Ķ 2. mgr. ręšir um žaš, hvenęr vešhafi og vešžoli geta oršiš skašabótaskyldir hvor gagnvart öšrum. Samkvęmt įkvęšinu geta žeir ķ fyrsta lagi oršiš bótaskyldir samkvęmt almennum skašabótareglum og ķ öšru lagi getur skašabótaįbyrgš stofnast į sérstökum grundvelli, eins og žaš er oršaš, en meš žvķ oršalagi er t.d. įtt viš įbyrgš samkvęmt sérstakri lagareglu eša samningsįkvęši. Handvešhafi gęti t.d. oršiš bótaskyldur, ef hann sżnir af sér ašgęsluleysi viš varšveislu vešsins, eša ķ žvķ tilviki, žar sem hann vanrękir aš vįtryggja vešiš, žótt hann hafi skuldbundiš sig til žess meš samningi. Žį er og hugsanlegt, aš vešhafinn hafi ķ samningi tekiš į sig vķštękari skyldur til varšveislu vešsins en leišir af reglu 7. gr. frumvarpsins.

ķ vanskilum, gjaldfalli. Žį žykir žrenging heimilda til eindögunar til žess fallin aš auka lķkur į žvķ, aš komast megi hjį naušungarsölu meš žvķ aš selja eignir frjįlsri sölu.
    Ķ c-liš 1. mgr. er heimiluš eindögun skuldar, žegar bś skuldara eša eiganda vešs er tekiš til gjaldžrotaskipta. Žykir ekki óešlilegt ķ slķku tilviki aš heimila vešhafa aš beita vanefndaśrręšum, ķ žessu tilviki eindögun eftirstöšva skuldarinnar. Mį segja, aš hér bśi aš baki hagkvęmnisjónarmiš. Gjaldžrot leišir til heildaruppgjörs, žar sem eigur skuldara ganga til fullnustu žeirra krafna, er į honum hvķla. Er žį hagkvęmt, aš vešhafi geti einnig fengiš greišslu allrar kröfu sinnar, žótt umsaminn lįnstķmi sé ekki į enda kominn. Žar viš bętist, aš forsendur fyrir lįnveitingu eru brostnar viš gjaldžrot skuldara. Er heimildin ķ c-liš mjög ķ samręmi viš tķškanleg įkvęši ķ vešskuldabréfum hér į landi.
    Ķ d-liš 1. mgr. ręšir um heimild til eindögunar vešskuldar, žegar eigandi eša vešsali misnotar ķ verulegum atrišum umrįšarétt sinn yfir vešinu eša vanefnir meš öšrum hętti verulega skyldur sķnar skv. 7. gr. frumvarpsins. Hér er um aš ręša tilvik, sem snżr beint aš öryggi veštryggingarinnar fyrir vešhafa. Įkvęšiš į viš um sjįlfsvörsluveš, sbr. 1., 2. og 4. mgr. 7. gr. Hér er žaš skilyrši, aš vešžoli vanefni skyldur sķnar verulega. Žaš mundi t.d. teljast veruleg vanefnd, ef vešžoli vanrękir meš öllu aš vįtryggja hiš vešsetta, og eins gęti ónóg vįtrygging leitt til sömu nišurstöšu. Erfišara getur hins vegar veriš aš meta žaš ķ öšrum tilvikum, hvort skilyršum d-lišar 1. mgr. 9. gr. er fullnęgt, en śrslitum ręšur, hvort vanefnd er veruleg. Vanrękt višhald vešsettrar eignar til langs tķma getur talist veruleg vanefnd, ef žaš leišir til žess, aš tryggingarréttindi vešhafa skeršast verulega. Kemur žaš beint fram ķ 2. mgr. 7. gr. auk žess sem 1. og 4. mgr. 7. gr. hafa žaš aš markmiši aš vernda vešhafa gegn žvķ, aš veštrygging hans skeršist.
    Ķ e-liš 1. mgr. kemur fram sś regla, aš vešhafi getur krafist eindögunar, žegar vešiš eyšileggst eša skemmist af tilviljun. Hér er eingöngu įtt viš eyšileggingu eša skemmd į vešandlaginu sem slķku, žannig aš t.d. veršmętisrżrnun, sem er aš rekja til breytinga į markašsverši vešandlagsins, getur ekki heimilaš eindögun samkvęmt žessum stafliš. Žaš er skilyrši eindögunar, aš veštryggingin skeršist verulega af žeim įstęšum, sem hér eru greindar. Ef vešandlagiš er vįtryggt og vįtryggingin nęr til umrędds tjóns, er eindögun skv. e-liš 1. mgr. ekki heimil.
    Ķ f-liš 1. mgr. kemur fram, aš vešhafi geti krafist eindögunar kröfu sinnar, žegar vešiš er selt, enda hafi hann įskiliš sér heimild til eindögunar ķ vešbréfi. Žaš er meginregla, aš kröfuhafi žurfi ekki aš sęta žvķ, aš skuldaraskipti verši aš kröfunni, nema kröfuhafi samžykki žaš. Žvķ hefur žaš veriš gildandi réttarregla, aš žó svo aš eigendaskipti verši aš hinu vešsetta, leiši žaš ekki til žess, aš fyrri eigandi leysist undan įbyrgš į greišslu skuldarinnar. Vešhafi hefur meš sama hętti brżna hagsmuni af žvķ, hver er eigandi hins vešsetta. Rétt žykir žvķ aš gera tillögu um žaš, aš vešhafi, sem hefur įskiliš sér žaš ķ samningi, hafi heimild til aš gjaldfella veškröfuna, ef eigendaskipti verša aš hinu vešsetta. Ekki žykir žó įstęša til žess aš veita slķka gjaldfellingarheimild ķ öšrum tilvikum en žegar sérstakt samningsįkvęši liggur til grundvallar.
    Um 2. mgr.
    Ljóst mį vera, aš eindögun veškröfu, įšur en kominn er fyrir fram įkvešinn gjalddagi kröfu, getur valdiš skuldara żmiss konar erfišleikum. Žvķ er svo įkvešiš ķ 2. mgr., aš eindögunar veršur ekki krafist skv. d-liš 1. mgr., fyrr en vešhafi hefur meš hęfilegum fyrirvara skoraš į eiganda og vešsala aš efna skyldur sķnar réttilega. Fyrr veršur eindögun ekki beitt. Er hér veriš aš leggja til aš įkvešnu marki lögfestingu į ašvörunarskyldu kröfuhafa gagnvart skuldara, įšur en vanefndaśrręšum veršur beitt (svokölluš nachfrist-regla).

    Įkvęši um ašvörunarskyldu kröfuhafa gagnvart skuldara ķ tilefni vanefnda sem forsendu fyrir beitingu vanefndaśrręša, eru fį ķ ķslenskum rétti, sbr. žó t.d. įkvęši hśsaleigulaga um riftun leigusamninga, reglur um riftun vinnusamninga o.s.frv. Žį skal og ķ žessu sambandi vakin athygli į įkvęšum 7. gr. ašfararlaganna nżju um greišsluįskorun sem skilyrši ašfarar.
    Um 3. mgr.
    Sjįlfstęš žżšing 3. mgr. 9. gr. er ķ sjįlfu sér takmörkuš, en žjónar žeim tilgangi aš minna į, aš um ógildingu ósanngjarnra samningsskilmįla ķ vešbréfum fari eftir įkvęšum III. kafla laga nr. 7/1936, meš sķšari breytingum. Meš žvķ aš taka žetta fram ķ įkvęšinu er og į žaš minnt, aš koma mį fram andmęlum gegn framgangi ašfarar eša naušungarsölu į žessum grundvelli fyrir sżslumanni og eftir atvikum hérašsdómi ķ kjölfariš.
    Į ógildingu reynir aš lķkindum fyrst og fremst gagnvart uppsagnarįkvęšum ķ vešsamningum, sem vķkja frį eša ganga lengra en heimilt er samkvęmt lögunum, og er ógildingarreglunni žvķ skipaš ķ 9. gr. Rétt er žó aš minna į, aš gildissviš ógildingarreglunnar er ekki takmarkaš viš gjaldfellingarįkvęšin ein sér. Žaš er ekki einvöršungu almennt efni uppsagnar- eša gjaldfellingarįkvęšisins, sem hér er haft ķ huga, heldur ekki sķšur ašstašan į žvķ tķmamarki, žegar lįnveitandi (vešhafi) beitir įkvęšinu ķ žeim tilgangi aš nį fram fullnustu. Žaš leišir af 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins, aš 3. mgr. 9. gr. er ófrįvķkjanlegt įkvęši.

tryggir kröfuna. Žvķ er ķ 2. mgr. 10. gr. oršuš sś regla, aš verši krafa sś, sem tryggja skal, ekki framseld, gildi hiš sama um vešrétt til tryggingar kröfunni.
    Ķ įkvęšum 3. mgr. felst, aš framsalshafi eša framvešhafi öšlast ekki meiri rétt en heimildarmašur hans įtti. Traustfangsreglur geta žó leitt til annarrar nišurstöšu.

įbyrgš vešžolanna į veškröfunni sem slķkri sé meš ólķkum hętti.
    Į żmis įlitaefni getur reynt, žegar um sameiginlegt veš er aš ręša. Žau helstu eru, hvort vešhafi žurfi aš ganga aš öllum vešandlögunum samtķmis eša hvort honum sé heimilt aš ganga aš hverju žeirra fyrir sig og žį eftir atvikum ķ įkvešinni röš; hvernig hįttaš er endurkröfurétti vešžolanna sķn ķ milli; og hvaš veršur um vešréttindi annarra kröfuhafa, žegar tiltekinn vešhafi leitar fullnustu ķ įkvešnu vešandlagi fyrir stęrri hluta kröfu sinnar en į endanum hefši įtt aš lenda į žvķ vešandlagi.
    Um 1. mgr.
    Ķ frumvarpsgreininni er fjallaš um veštöku meš framangreindum hętti, og er hśn žar kölluš sameiginlegt veš. Reglan, sem žar kemur fram, er ķ samręmi viš gildandi rétt, žvķ tališ hefur veriš, aš eigi vešhafi vešrétt ķ fleiri eignum fyrir sömu vešskuld, sé honum frjįlst aš ganga aš hverri žeirra, sem hann vill til fullnustu vešskuldinni, sbr. Hrd. 1936. 348. Hann getur žannig gengiš aš einni eigninni til fullnustu allrar kröfunnar eša žeim fleirum saman. (Ólafur Lįrusson, Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 42.)
    Er hér ķ raun um sama fyrirkomulag aš ręša og žegar fleiri einstaklingar eru solidariskt įbyrgir fyrir greišslu sömu skuldarinnar. Hefur slķkt į Noršurlandamįlum veriš nefnt ,,solidarisk pantheftelse`` eša ,,tinglig solidaransvar``. Veškröfunni er meš öšrum oršum ekki skipt žannig, aš vešhafi geti einvöršungu leitaš fullnustu ķ tilteknu vešandlagi fyrir įkvešnum hluta kröfu sinnar. Skal ķ žessu sambandi bent į įkvęši 209. gr. siglinglaganna, en žar segir, aš sį, sem hafi fleiri veš en eitt fyrir kröfu sinni, geti gengiš aš hverju vešinu sem hann vill fyrir allri kröfunni.
    Ķ reglu frumvarpsgreinarinnar felst, aš žaš er aš meginstefnu til hįš įkvöršun vešhafa, hvort hann gengur aš öllum vešandlögunum samtķmis eša aš hverju žeirra fyrir sig ķ įkvešinni röš. Ręšur žį įkvöršun hans, hvort žau eru bošin upp öll samtķmis eša hvert fyrir sig, nema žvķ ašeins aš reglur annarra laga takmarki slķkan rétt. Įkvöršunarvaldi vešhafa ķ žessum efnum eru žó žęr skoršur settar, aš hann veršur aš įkvešnu marki aš taka tillit til hagsmuna annarra, sem réttindi eiga yfir sama veršmęti og beita rétti sķnum žannig, aš hann valdi ekki öšrum óžarfa tjóni.
    Regla 1. mgr. 12. gr. er frįvķkjanleg. Er ašilum žvķ heimilt aš semja um takmarkanir ķ žessum efnum, m.a. meš tilliti til žess fyrir hversu stórum hluta kröfu hęgt er aš leita fullnustu ķ tilteknu vešandlagi; ķ hvaša röš vešhafi skal leita fullnustu ķ fleiri vešandlögum o.s.frv.
    Taka veršur afstöšu til žess hverju sinni, žegar į reynir, hvaš telst sjįlfstętt fjįrveršmęti ķ skilningi 1. mgr. 12. gr. Ef rekstrartęki eru t.d. vešsett meš fasteign žeirri, žar sem rekstur fer fram, sbr. t.d. 24. gr. frumvarpsins, eru rekstrartękin ķ raun ósjįlfstęšur hluti sama vešandlagsins. Slķk tilvik falla ekki undir įkvęši frumvarpsgreinarinnar. Um sameiginlegt veš ķ skilningi greinarinnar er hins vegar aš ręša, žegar vešžoli hefur sett aš sjįlfsvörsluveši fasteign sķna og aš auki til tryggingar sömu kröfu sett aš handveši vešbréf. Žį er og um sameiginlegt veš aš ręša, žegar fleiri ašilar en einn hafa sett aš veši hver sitt vešandlagiš.
    Ekki er ķ frumvarpsgreininni berum oršum fjallaš um endurkröfurétt eins vešžola į hendur öšrum, žegar svo hagar til, aš vešhafi neytir valréttar sķns skv. 1. mgr. 12. gr. Žegar kröfuhafi (C) fęr greišslu žį, sem honum ber, og vešrétturinn įtti aš tryggja, er tilgangi vešréttarins nįš, og fellur hann žį nišur. Žetta į fyrst og fremst viš, ef žaš er skuldarinn sjįlfur (B) sem greišir. Ef žrišji mašur (A) greišir vešskuldina, er tališ samkvęmt gildandi rétti, aš vešrétturinn haldist ķ sumum tilvikum. Ef žrišji mašur (A) greišir vegna žess, aš honum bar skylda til žess, hann er t.d. įbyrgšarmašur aš skuld,

eša vegna žess aš hann gętti réttmętra hagsmuna sinna, er hann greiddi, žį er tališ, aš hann fįi ašgangskröfu į hendur skuldaranum (B), og er almennt tališ, aš ašgangskröfunni (ž.e. kröfu A į hendur B) fylgi sömu tryggingarréttindi og žau, er fylgdu hinni innleystu kröfu (ž.e. kröfu C į hendur B). Nżtur greišandinn (A) žį sama vešréttar og sį mašur naut, sem hann greiddi til (ž.e. C), og sé hin innleysta krafa forgangskrafa viš gjaldžrot, gegnir hinu sama um endurkröfuna, sbr. t.d. Hrd. 1987.693, sjį Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 71; Ólafur Lįrusson, Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 99-100, og Henry Ussing, Obligationsretten, 4. śtg., bls. 19. Er viš žaš mišaš, aš sömu reglur og hér voru raktar, gildi, ef frumvarp žetta veršur aš lögum, og mį segja, aš slķka reglu leiši žį af įkvęšum 1. mgr. 12. gr.
    Rök žeirrar reglu, aš tryggingarréttindi fylgi endurkröfunni ķ framangreindum tilvikum (ž.e. kröfu A į hendur B) hafa m.a. veriš talin žau, aš meš žessum hętti verši endurkröfurétturinn virkari. Auk žess hefur veriš bent į, aš ašrir kröfuhafar verša ekki verr settir en žeir hefšu oršiš, ef upphaflegur kröfuhafi (C) hefši sjįlfur haldiš sig aš viškomandi skuldara (B), sjį t.d. Ussing, Obligationsretten, bls. 19. Sį vešžoli, sem greišir til vešhafa, meira en honum bar samkvęmt innbyršis réttarsambandi vešžolanna, į rétt til endurgreišslu žess, sem umfram er frį hinum vešžolunum, og er žį sanngirnismįl, aš hann eigi vešrétt fyrir endurkröfu sinni.
    Um 2. mgr.
    Ef val vešhafa skv. 1. mgr. 12. gr. ętti aš rįša śrslitum um žaš, hver af fleiri eigendum eša fleiri vešžolum skal aš lokum bera byršarnar af greišslunni til vešhafa, mętti segja, aš tilviljun ein réši ķ žeim efnum. Žį kynnu menn aš freistast til žess aš bjóša vešhafa borgun fyrir aš leita ekki fullnustu ķ vešandlagi ķ eigu žeirra eša ķ vešandlagi, sem žeir eiga sķšari vešrétt ķ. Sś ašstaša, sem hér kemur upp, er ķ raun sś sama, og žegar um persónulega ,,solidariska`` įbyrgš į greišslu kröfu er aš ręša, og žaš hefur lent į einum eša fleiri ašilum aš greiša alla skuldina. Žvķ er ešlilegt, aš višbrögšin séu hin sömu ķ bįšum tilvikum af hįlfu löggjafans, ž.e. reynt aš koma ķ veg fyrir óheppilegar afleišingar af valrétti kröfuhafa meš žvķ aš męla fyrir um reglur, sem gilda skulu um eftirfarandi uppgjör. Tilgangur endurkröfunnar er ķ bįšum žessum tilvikum aš dreifa žunganum af greišslunni į einstaka eigendur og sķšari vešhafa, žannig aš nišurstašan verši, eftir žvķ sem kostur er, ķ sem bestu samręmi viš innbyršis réttarsamband žeirra.
    Ķ 2. mgr. 12. gr. frumvarpsins er męlt fyrir um innbyršis réttarstöšu žeirra, sem hagsmuna eiga aš gęta ķ einstökum vešandlögum, žegar um sameiginlegt veš er aš ręša. Byggir įkvęšiš į žvķ, aš vešhafi neyti réttar sķns skv. 1. mgr. 12. gr. til žess aš ganga einvöršungu aš einu vešandlaginu. Getur slķkt augljóslega haft įhrif į réttindi annarra, sem hagsmuni eiga ķ žvķ vešandlagi, sem fullnustu er leitaš ķ, ž.e. bęši eigandans og žeirra, sem eiga réttlęgri vešréttindi, sķšari vešhafa.
    Ķ 2. mgr. 12. gr. kemur fram sś regla, aš hafi vešhafi fengiš fullnustu ķ ašeins einu vešandlaginu fyrir stęrri hluta veškröfunnar en žeim, sem samkvęmt réttarsambandinu milli ašila skyldi falla į žaš vešandlag, eigi ašrir vešhafar ķ žvķ vešandlagi, og eftir atvikum eigandinn sjįlfur, rétt til žess aš ganga inn ķ vešréttinn ķ öšrum vešandlögum fyrir žvķ, sem umfram er. Įkvęšiš į viš, hvort heldur sem vešžoli greišir af fśsum og frjįlsum vilja eša fullnustuśrręšum hefur veriš beitt.
    Regla 2. mgr. 12. gr. byggir į žvķ, eins og įšur segir, aš vešhafi hafi neytt žess réttar sķns skv. 1. mgr. aš leita eingöngu fullnustu ķ einu af mörgum vešandlögum fyrir allri veškröfunni. Vera kann, aš vešandlögin séu ķ eigu mismunandi ašila eša eins og sama ašilans, en ašstašan sé hins vegar žannig, aš į hinum einstöku vešandlögum hvķli önnur

og ólķk vešréttindi. Af valrétti vešhafa getur žį leitt, aš hann fįi ķ einu vešandlaginu annašhvort fullnustu allrar kröfu sinnar eša a.m.k. fyrir stęrri hluta veškröfunnar en žeim, sem samkvęmt réttarsambandi milli ašila skyldi falla į žaš vešandlag.
    Af 2. mgr. 12. gr. leišir, aš endurkröfuvešréttur samkvęmt žeirri grein getur oršiš virkur, žótt vešandlög žau, sem standa til fullnustu įkvešinni kröfu, séu ķ eigu sama ašilans. Ķ slķkum tilvikum eru žaš sķšari vešhafar, sem geta gert kröfu til endurkröfuvešréttar samkvęmt įkvęšinu ķ öšrum vešandlögum, žegar val fyrri vešhafa leišir til žess, aš žeir fį ekki aš fullu greišslu af andvirši žess vešandlags, sem fyrri vešhafi hefur leitaš fullnustu ķ. Af ,, . . .  réttarsambandinu milli ašila . . . ``, ž.e. milli fyrri vešhafa (samvešhafa) og sķšari vešhafa, veršur yfirleitt ekkert rįšiš um inntak endurkröfunnar, en sś frįvķkjanlega regla hefur veriš oršuš ķ norskum rétti, aš sķšari vešhafi eigi žį rétt til žess ķ gegnum endurkröfuvešrétt sinn aš verša eins settur og hann hefši oršiš, ef fyrri vešhafi (samvešhafi) hefši fengiš hlutfallslega fullnęgju af öllum vešandlögunum (Sjur Brękhus, Omsetning og kreditt, 2, bls. 182).
    Ef vešandlögin eru ķ eigu mismunandi ašila, sem einnig eru persónulega įbyrgir fyrir greišslu skuldarinnar, gilda um uppgjör endurkröfuvešréttarins sömu reglur og um hina persónulega endurkröfu. (Sjur Brękhus, bls. 182.)
    Oftast yrši žaš įn efa eigandi vešandlags, sem kemur til meš aš beita endurkröfuvešrétti skv. 2. mgr. 12. gr. En ekkert er žvķ til fyrirstöšu, eins og įšur er fram komiš, aš annar vešhafi ķ žvķ vešandlagi, sem fullnustu var leitaš ķ, geti beitt endurkröfuvešrétti samkvęmt įkvęšinu, žegar vešréttur hans hefur žrengst eša er aš engu oršinn vegna fullnustunnar.
    Įkvęši 2. mgr. 12. gr. leišir til žess, eins og įšur segir, aš ašrir vešhafar ķ žvķ vešandlagi (Y), sem fullnustu var leitaš ķ og žvķ nęst eigandi žess, ganga inn ķ vešrétt vešhafa ķ öšru vešandlagi (X) fyrir žeim hluta veškröfunnar, sem samkvęmt réttarsambandinu milli ašila hefši įtt aš falla į žetta vešandlag (X), ž.e. fyrir žeim hluta veškröfunnar, sem greiddur hefši veriš af söluandvirši (X), ef vešhafi hefši einnig gengiš aš žvķ.
    Til skżringar žvķ, hvernig regla 2. mgr. 12. gr. getur virkaš ķ framkvęmd, skal nefnt eftirfarandi dęmi:
    A og B skulda C sameiginlega 500.000 kr. Til tryggingar skuldinni hefur C veš ķ fasteigninni (X), sem er eign A, og aš auki veš ķ fasteigninni (Y), sem er ķ eigu D, ęttingja B. Sķšar er eignin (Y) vešsett E į öšrum vešrétti. Skuldin viš C lendir ķ vanskilum, og C įkvešur aš leita einvöršungu fullnustu ķ (Y), žar sem veršmęti žeirrar eignar nęgir til žess aš C fįi kröfu sķna greidda aš fullu.
    Samkvęmt 2. mgr. 12. gr. frumvarpsins gengur E fyrst og žvķ nęst D inn ķ vešrétt C ķ eigninni (X) fyrir žeim 250.000 kr., sem gengiš er śt frį aš sé sś fjįrhęš, sem greidd hefši veriš af söluandvirši eignarinnar (X), ef C hefši gengiš aš bįšum eignunum og žęr hefšu hvor um sig selst fyrir 250.000 kr. eša hęrri fjįrhęš.
    Žaš skiptir ekki mįli ķ dęminu hér aš framan varšandi endurkröfuvešrétt skv. 2. mgr. 12. gr., žótt D samkvęmt réttarsambandi ašila beri enga įbyrgš į greišslu veškröfunnar sem slķkrar, en A sé hins vegar įbyrgur fyrir greišslu allrar skuldarinnar. Hér hefur D oršiš fyrir śtgjöldum sem eigandi vešandlags en ekki sem skuldari veškröfunnar. Endurkröfuvešréttur sį, sem um er fjallaš ķ 2. mgr. 12. gr. er vešréttur en ekki persónuleg krafa. Hvort persónuleg krafa fylgir jafnframt, lżtur ekki įkvęšum 2. mgr. 12. gr. heldur öšrum lögmįlum. Regla 2. mgr. 12. gr. gildir žvķ įn tillits til žess, hvort sem sį, sem endurkröfuvešrétt į, er persónulega įbyrgur fyrir umręddri skuld og hvort sem persónuleg krafa fylgir endurkröfuvešrétti hans eša ekki.

    Rökin, sem bśa aš baki reglu 2. mgr., eru žau aš žaš eigi ekki aš vera undir vali vešhafa į fullnustuašferš komiš, hver į endanum eigi aš bera įbyrgš į greišslu veškröfunnar eša į hvern hįtt įbyrgšin skiptist, žegar um fleiri įbyrga er aš ręša.

    Žótt ekki sé viš sett lagaįkvęši aš styšjast, hefur veriš tališ ķ ķslenskum rétti, aš vešhafi geti meš vissum skilyršum leyst til sķn vešréttindi annarra vešhafa, sem veš eiga ķ sömu eign, ž.e. leyst žį śt. Śtlausnarréttur af žessu tagi hefur veriš talinn eiga rętur sķnar aš rekja til fullnustuašferša į fyrri tķmum, sem fólust ķ žvķ, aš vešhafi tók vešiš til eignar. Žegar sķšari vešhafi gekk aš vešinu ķ slķkum tilvikum, var óhjįkvęmilegt aš žaš geršist meš žeim hętti, aš hann leysti fyrri vešhafa śt.
    Žaš eru einkum sķšari vešhafar, sem hagsmuni geta haft af žvķ aš leysa til sķn vešréttindi fyrri vešhafa, enda getur staša žeirra oršiš ótrygg, žegar fyrri vešhafar leita fullnustu. Žjóna reglur um śtlausn žį žeim tilgangi aš stöšva framhald fullnustuašgeršar, sem byrjaš hefur.
    Óljóst hefur žótt samkvęmt ķslenskum rétti, hver eru hin nįnari skilyrši slķks śtlausnarréttar. Žó hefur veriš tališ, aš ekki komi til greina aš višurkenna śtlausnarrétt, fyrr en veškrafa sś, sem śtlausnin beinist aš, er komin ķ gjalddaga. Žaš eitt hefur žó ekki veriš tališ nęgjanlegt, og er yfirleitt viš žaš mišaš, aš śtlausnarréttur geti žvķ ašeins įtt rétt į sér, aš vešhafi sį, sem śtlausnin beinist aš, hafi byrjaš fullnustuašgeršir, sjį Ólafur Lįrusson, Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 64, og Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 50.
    Ķ 14. gr. frumvarpsins er fjallaš um śtlausnarrétt, skilyrši hans og forgangsrétt, žegar fleiri vešhafar vilja neyta śtlausnarréttar. Ķ 1. mgr. er viš žaš mišaš, aš śtlausnarrétti verši ekki beitt, fyrr en vešhafi sį, sem śtlausnin beinist aš, hefur sett fram beišni um naušungarsölu. Felst aš öllum lķkindum ķ žessu, aš hert er į skilyršunum, žvķ samkvęmt frumvarpsgreininni nęgir ekki, aš t.d. beišni um ašför hafi veriš sett fram. Žį er žaš skilyrši sett, aš vešhafi, sem beita vill śtlausnarrétti, verši aš gera skuldina upp aš fullu, ž.e. meš greišslu hennar allrar ķ reišufé. Žannig mundi žaš ekki nęgja, aš einungis yrši geršur upp sį hluti skuldar, sem er ķ vanskilum.
    Sį sem beitir śtlausnarrétti og leysir kröfu til sķn tekur yfir bęši veškröfuna og hinn śtleysta vešrétt, ž.e. hann gengur aš öllu leyti inn ķ rétt hins og nżtur framvegis sama vešréttar og hann. Meš žessu er komiš ķ veg fyrir, aš vešréttindi sķšari vešhafa fęrist upp.
    Žaš eru bęši fyrri vešhafar, žeir sem eiga samhliša vešrétt og sķšari vešhafar, sem neytt geta śtlausnarréttar. Vilji fleiri en einn neyta réttarins, gengur sį fyrir, sem fremstur er ķ forgangsröš. Oftast eru žaš įn efa sķšari vešhafar, sem mesta hagsmuni hafa af žvķ aš beita śtlausnarrétti, en vel eru žau tilvik hugsanleg, aš fyrri vešhafi geti haft hagsmuni af žvķ aš leysa til sķn vešréttindi sķšari vešhafa. Žegar um samhliša vešrétt er aš ręša, į hvorugur forgangsrétt fram yfir hinn. Afleišingin hlżtur žį aš vera sś, aš bįšir geti gert kröfu til žess aš beita śtlausnarrétti.

fjöleignarhśsi fylgir hlutdeild ķ sameign hśssins, sbr. 2. mgr. 10. gr. laga um fjöleignarhśs, nr. 26/1994. Skv. 4. mgr. 10. gr. veršur slķk hlutdeild ekki skilin frį ķbśšunum. Hlżtur hiš sama žį aš gilda um vešsetningu hlutdeildarinnar, ž.e. hśn veršur ekki vešsett sérstaklega, enda gęti slķk vešsetning leitt til ašilaskipta aš žeim réttindum.
    Hvaš varšar lagalegar takmarkanir į heimild til rįšstöfunar sérstakra réttinda yfir fasteign mį ķ dęmaskyni nefna įkvęši V. kafla laga nr. 97/1993, um Hśsnęšisstofnun rķkisins, en kafli žessi fjallar um félagslegar ķbśšir. Ķ almennum og félagslegum kaupleiguķbśšum getur umsękjandi vališ um žrjį kosti: kaup, leigu meš kauprétti eša leigu meš hlutareign. Skv. 2. mgr. 73. gr. stofnast meš leigusamningi meš kauprétti persónulegur réttur leigutaka til afnota af ķbśš og til kaupa į henni. Er tekiš fram, aš réttur žessi sé ekki framseljanlegur og erfist ekki. Ef leigutaki tilkynnir, aš hann hyggist neyta kaupréttar, skal geršur skriflegur kaupsamningur, sbr. 1. mgr. 74. gr. Réttur kaupanda, sem stofnast viš kaupsamning, er persónulegur réttur. Hann er ekki framseljanlegur og erfist ekki, sbr. 6. mgr. 74. gr. Skv. 10. mgr. 74. gr. er kaupanda óheimilt aš vešsetja kaupleiguķbśš, mešan hann hefur ekki aš fullu greitt framlag til framkvęmdarašila, nema aš fengnu vešleyfi hans.
    Um 2. mgr.
    Įkvęši 2. mgr. 15. gr. frumvarpsins bannar sem slķkt ekki vešsetningu ašgreindra hluta fasteignar. Hins vegar er ljóst, aš vešsetning į hluta fasteignar getur leitt til ašilaskipta aš žeim hluta. Ķ einstaka lögum, t.d. 31. gr. skipulagslaga, nr. 19/1964, og 12. gr. jaršalaga, nr. 65/1976, sbr. lög nr. 90/1984, er skipting fasteignar hįš samžykki opinberra ašila. Žannig segir ķ 1. mgr. 31. gr. skipulagslaga, aš óheimilt sé į skipulagsskyldum stöšum aš skipta löndum og lóšum eša breyta landamerkjum og lóšamörkum, nema samžykki sveitarstjórnar komi til. Ķ 3. mgr. 12. gr. jaršalaga segir, aš til aš skipta landi jarša og sameiginlegu landi fleiri jarša, til aš sameina jaršir og til aš leggja lönd eša jaršir til afrétta, žurfi samžykki jaršanefnda og sveitarstjórna og stašfestingu landbśnašarrįšuneytisins. Įkvęši 2. mgr. 15. gr. frumvarpsins hefur žaš aš markmiši aš tryggja, aš ekki verši fariš ķ kringum įkvęši sem žessi meš žvķ aš koma į ašilaskiptum meš vešsetningum og naušungarsölu. Samningar, sem fara gegn fyrirmęlum 2. mgr. 15. gr. eru ógildir.

    Ķ b-liš 1. mgr. 16. gr. kemur fram sś tślkunarregla, aš vešsetning nįi til hśsa, bygginga og annarra mannvirkja, sem reistar hafa veriš eša verša į landi eša lóš. Žaš er engan veginn sjįlfgefiš, aš vešréttur eigi ķ žessum tilvikum bęši aš nį til žeirra bygginga, sem fyrir hendi eru, žegar til vešsetningar er stofnaš, og žeirra, sem sķšar eru reistar. Mį segja, aš vešhafi hljóti meš žvķ hagnaš, sem hann hefur ekki lįtiš neitt endurgjald fyrir. Til žess er hins vegar aš lķta, aš oftast er žaš svo, aš nżjar byggingar koma ķ staš eldri, og žaš gęti leitt til vandkvęša viš fullnustuna, ef vešrétturinn nęr ekki lķka til nżrra bygginga og mannvirkja. Žvķ er lagt til ķ frumvarpinu, aš vešrétturinn nįi bęši til žeirra mannvirkja, sem fyrir hendi eru, žegar til vešsetningar er stofnaš, og žeirra, sem sķšar kunna aš verša reistar. Gildir žetta, nema ašilar hafi samiš į annan veg. Žessi regla er ķ samręmi viš gildandi rétt, sjį um žaš efni dóm Landsyfirréttarins ķ Lyfrd. V. 608, Ólaf Lįrusson, Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 37, og Gauk Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 29. Žį veršur og aš telja reglu žessa ķ bestu samręmi viš 1. mgr. 26. gr. žinglżsingalaganna, en žar kemur fram sś regla, aš sį, sem hafi žinglżsta eignarheimild aš eign, njóti einnig slķkrar heimildar aš einstökum hlutum hennar, žar į mešal byggingum, sem reistar hafa veriš eša reistar verša į eigninni, nema fasteignabók nefni annan rétthafa, eins og segir ķ žvķ įkvęši.
    Viš įkvöršun žess, hvaš séu hśs, ašrar byggingar og mannvirki į landi eša lóš ķ skilningi 1. mgr. 16. gr. og 1. mgr. 17. gr. frumvarpsins, hlżtur meginvišhorfiš aš vera, hvort byggingarnar eša mannvirkin eru af varanlegri gerš, žannig aš veršmęti žeirra sé aš miklum mun meira sem hluti fasteignarinnar en sem sjįlfstętt veršmęti.
    Viš įkvöršun žess, hvaš sé venjulegt fylgifé fasteignar ķ skilningi c-lišar 1. mgr. 16. gr. veršur aš byggja į hefšbundnum sjónarmišum um žaš, hvaš telst fylgifé fasteigna viš kaup og sölu žeirra.
    Įkvęši d-lišar 1. mgr. 16. gr. tekur til sameignarréttinda, afnotaréttinda, félagsréttinda og annarra réttinda, sem heyra til hinni vešsettu eign. Hins vegar tekur įkvęšiš ekki til slķkra réttinda, er heyra eigandanum til sem persónulegur réttur hans.

aš hve miklu leyti kaupandi fasteignar, sem tekur aš sér greišslu įhvķldandi vešskuldar, veršur jafnframt persónulegur skuldari umręddrar skuldar. Śrlausn žessa getur haft žżšingu, žegar žannig hagar til, aš veršmęti vešandlagsins nęgir af einhverjum įstęšum ekki til fullnustu žeirrar kröfu, sem vešiš įtti aš tryggja.
    Ķ gömlum dómi, Hrd. 1936.294, var tališ, aš kaupandi fasteignar, sem tók aš sér greišslu įhvķlandi vešskuldar, hefši oršiš persónulega skuldbundinn gagnvart kröfuhafa. Var tališ, aš sś skuldbinding hefši stofnast viš žaš, aš kaupandinn tók viš afsali fyrir hinni vešsettu eign meš įkvęši žess efnis, aš hann skyldi taka aš sér greišslu skuldarinnar, og lét žinglżsa afsalinu. Ólafur Lįrusson (Fyrirlestrar um vešréttindi, bls. 56 og 61) féllst ekki į žį nišurstöšu. Taldi Ólafur, aš til žess aš vešhafi fengi persónulega kröfu į hendur hinum nżja eiganda, yrši annašhvort nżi eigandinn aš taka aš sér skuldina gagnvart vešhafanum eša fyrri eigandinn aš hafa framselt vešhafanum rétt sinn gagnvart hinum nżja eiganda.
    Įriš 1981 gekk ķ Hęstarétti dómur, Hrd. 1981.1040, sem veitti vissa vķsbendingu um, aš į žvķ vęri byggt ķ ķslenskum rétti, aš samžykki kröfuhafa vęri forsenda žess, aš slķk skuldaraskipti gętu oršiš. Ķ atkvęši meiri hluta dómenda Hęstaréttar ķ Hrd. 1983.691 var hins vegar komist aš gagnstęšri nišurstöšu, ž.e. byggt į sömu reglu og ķ Hrd. 1936.294. Sagši ķ žeim dómi m.a.:
    ,,. . . Af dómi Hęstaréttar 10. jśnķ 1936 (Hrd. VII. bindi, bls. 294) žykir mega draga žį įlyktun, aš kaupandi fasteignar, sem tekur aš sér ķ kaupsamningi eša afsali, sem hann lętur žinglżsa, greišslu vešskuldar, sem į hinni seldu eign hvķlir, veršur viš kaupin eigi ašeins vešžoli, heldur einnig samskuldari aš vešskuldinni, žó aš hinn fyrri skuldari verši aš sjįlfsögšu ekki leystur undan skuldbindingu sinni, nema skuldareigandi samžykki . . . ``
    Į žvķ įlitaefni, sem hér um ręšir, hefur ķ nokkrum tilvikum veriš tekiš ķ sérlagaįkvęšum, er gilda um įkvešnar lįnastofnanir og sjóši. Žaš einkennir efni flestra žessara lagaįkvęša, aš lįnveitanda, sem veitt hefur lįn gegn veši ķ žar tilgreindum vešandlögum, er heimilt aš heimta lįniš endurgreitt aš fullu eša aš hluta, ef eigendaskipti verša aš vešandlaginu:

1.    Lög um heimild fyrir vešdeild Landsbanka Ķslands aš gefa śt nżja flokka (serķur) bankavaxtabréfa, nr. 60/1928.
    Ķ 11. gr. laganna segir, aš heimilt sé vešdeildinni viš hver eigendaskipti aš heimta lįniš borgaš aftur aš öllu eša nokkru leyti. Ķ 12. gr. segir, aš vilji nżr kaupandi taka aš sér greišslu į lįni śr žessum flokkum, skuli hann leita samžykkis landsbankastjórnar um žaš. Samžykki hśn, aš hinn nżi kaupandi taki lįniš aš sér, skal hann innan sex mįnaša frį kaupdegi sanna eignarrétt sinn fyrir bankastjórninni og taka lįniš aš sér. Sambęrileg įkvęši eru ķ lögum nr. 122/1935 og nr. 94/1941 um sama efni, svo og lögum nr. 34/1979, um vešdeild Bśnašarbanka Ķslands.
    Reglur laga nr. 73/1965, um heimild fyrir vešdeild Landsbanka Ķslands til aš gefa śt nżja flokka bankavaxtabréfa, eru hins vegar meš öšrum hętti. Ķ 2. mgr. 11. gr. segir, aš verši eigendaskipti aš fasteign, sem vešsett er vešdeildinni, skuli kaupandi žegar um leiš og kaupin gerast, tilkynna vešdeildinni eigendaskiptin, og skal hann sanna eignarrétt sinn meš vešbókarvottorši. Er slķk lįnsyfirtaka ekki stimpilskyld. Ķ 12. gr. eru talin żmis atvik, sem valda žvķ, aš bankastjórn er heimilt aš aš telja eftirstöšvar lįnsins komnar ķ gjalddaga undir eins og įn uppsagnar, og mešal žeirra atvika er žaš, aš nżr kaupandi vanrękir aš taka lįniš aš sér.

    Lög žessi hafa nś veriš felld śr gildi, sbr. 14. gr. laga nr. 118/1990 og 101. gr. laga nr. 43/1993, um višskiptabanka og sparisjóši.

2.    Lög um Stofnlįnadeild verslunarfyrirtękja, nr. 48/1966.
    Ķ 10. gr. er įkvęši žess efnis, aš heimilt er aš heimta lįn endurgreitt aš nokkru eša fullu, ef eigendaskipti verša aš eign, sem vešsett er stofnlįnadeildinni.

3.    Lög um Išnlįnasjóš, nr. 76/1987.
    Ķ 25. gr. žeirra laga segir, aš verši eigendaskipti aš eign, sem vešsett sé Išnlįnasjóši, sé stjórn sjóšsins heimilt aš heimta lįniš endurgreitt aš fullu eša nokkru leyti, ef henni žykir įstęša til, enda skuli bęši seljanda og kaupanda skylt aš tilkynna sjóšstjórninni eigendaskipti žegar ķ staš.

4.    Lög um Stofnlįnadeild samvinnufélaga, nr. 45/1972.
    Samkvęmt 10. gr. žeirra laga er heimilt aš heimta lįn endurgreitt aš nokkru eša fullu, ef eigendaskipti verša aš eign, sem vešsett er stofnlįnadeildinni.

5.    Lög um Fiskveišasjóš Ķslands, nr. 44/1976.
    Samkvęmt 21. gr. laganna er heimilt aš telja lįn eša eftirstöšvar fallnar ķ gjalddaga įn uppsagnar ,, . . .  viš eigendaskipti aš veši fyrir lįni . . . ``.

6.    Lög um vešdeild Bśnašarbanka Ķslands, nr. 34/1979.
    Ķ 9. gr. laganna segir: ,,Nś verša eigendaskipti į fasteign, sem er vešsett vešdeildinni, og getur bankastjórn žį heimtaš lįniš endurgreitt aš öllu eša nokkru leyti, ef henni žykir įstęša til. Vilji nżr eigandi taka aš sér lįniš, mį žaš verša, ef eignarheimild hans er sönnuš og bankastjórnin samžykkir . . . `` Lög žessi eru nś fallin śr gildi, sbr. 101. gr. laga nr. 43/1993.

7.    Lög um Landflutningasjóš, nr. 62/1979.
    Žar segir ķ 6. gr., aš verši eigendaskipti aš eign, sem vešsett sé landflutningasjóši, hvort heldur bifreiš eša fasteign, sé stjórn sjóšsins heimilt aš heimta lįniš endurgreitt aš fullu, enda skuli bęši seljanda og kaupanda skylt aš tilkynna sjóšnum eigendaskipti žegar ķ staš.

8.    Reglugerš um hśsbréfadeild og hśsbréfavišskipti, nr. 467/1991.
    Ķ 15. gr. reglugeršarinnar segir, aš verši eigendaskipti į ķbśš, sem į hvķlir fasteignavešbréf ķ eigu hśsbréfadeildarinnar, skuli liggja fyrir samžykki deildarinnar, aš öšrum kosti hafi hśsbréfadeildin heimild til aš gjaldfella lįniš.

    Auk framangreindra lagįkvęša skal žess getiš, aš żmsar lįnastofnanir hafa ķ stöšlušum lįnssamningsformum sķnum įkvęši žess efnis, aš heimilt sé aš fella skuld ķ gjalddaga fyrirvaralaust og įn uppsagnar, m.a. ef eigendaskipti verša aš vešinu, sem valda skuldaraskiptum įn samžykkis vešhafa. Ķ lögum um Lķfeyrissjóš starfsmanna rķkisins er slķk įkvęši ekki aš finna, en lengi vel voru ķ vešsamningum lķfeyrissjóšsins įkvęši žess efnis, aš heimilt vęri aš gjaldfella lįn, ef eigendaskipti yršu aš eign vešsettri sjóšnum. Slķkan įskilnaš er ekki lengur aš finna ķ stöšlušum vešskjölum sjóšsins, en eftir sem įšur lķtur sjóšurinn svo į, aš upphaflegur lįntaki sé ekki laus undan persónulegri skuldbindingu sinni gagnvart sjóšnum, nema samžykki sjóšsins komi til. Ķ f-liš 1. mgr. 8. gr. frumvarpsins er žaš gert aš skilyrši fyrir eindögun vešskuldar ķ tilefni eigendaskipta aš vešandlaginu, aš vešhafi hafi įskiliš sér heimild til eindögunar ķ vešbréfi.
    Fyrir gildistöku vešlaganna ķ Noregi įriš 1980 var tališ, aš meš yfirtöku vešskuldar ķ kaupsamningi tęki kaupandi fasteignar į sig persónulega įbyrgš į greišslu vešskuldarinnar, žótt ekki kęmi til sérstakt samžykki kröfuhafa. Gat kröfuhafi samkvęmt žvķ byggt rétt į samningi skuldara og žrišja manns og vališ į milli žess, hvort hann beindi kröfu sinni aš upphaflegum skuldara eša hinum nżja eiganda. Kröfuhafi var hins vegar bundinn af vali sķnu, og ef hann t.d. valdi hinn nżja eiganda, varš sį skuldbundinn gagnvart kröfuhafa og hinn fyrri eigandi varš laus śr persónulegri įbyrgš sinni.
    Ķ Danmörku hefur gagnstęš regla viš hina eldri norsku reglu lengi gilt, sbr. 2. mgr. 39. gr. žinglżsingalaganna dönsku, ž.e. aš kröfuhafi getur ekki byggt beinan rétt į samningi skuldara og žrišja manns. Frį meginreglunni eru žó undantekningar, sem fram koma ķ 1. mgr. 39. gr. žinglżsingalaganna, en žar segir, aš taki kaupandi fasteignar (framsalshafi) ķ samningi viš seljanda (framseljanda) yfir vešskuld ķ eign, og sé įkvęši žess efnis ķ bréfinu, aš skuldin gjaldfalli ekki, žrįtt fyrir eigendaskipti aš vešandlaginu, sé framsalshafinn, žegar hann hefur fengiš žinglżst afsali, skuldbundinn ķ staš framseljandans og hinn sķšarnefndi laus undan skuldbindingum sķnum gangvart vešhafa. Žó getur vešhafi krafiš fyrri eiganda um allar greišslur samkvęmt vešskuldabréfinu, mešan vešhafinn hefur ekki móttekiš tilkynningu um yfirtökuna og žinglżsingu afsals til kaupanda įsamt naušsynlegum gögnum žvķ til sönnunar. Framseljandi getur krafist žess, aš vešhafinn įriti vešskuldabréfiš um skuldaraskiptin. Ķ 2. mgr. 39. gr. kemur fram, aš ķ öšrum tilvikum en žeim, sem greinir ķ 1. mgr. 39. gr., öšlist skuldayfirtaka fyrst gildi gagnvart vešhafa, aš geršur sé um žaš efni samningur milli vešhafa og hins nżja eiganda um yfirtöku skuldarinnar. Slķkum samningi veršur komiš į meš įritun į skuldabréfiš.
    Viš gildistöku vešlaganna ķ Noregi įriš 1980 tóku Noršmenn upp breyttar reglur um yfirtöku vešskuldar ķ fasteignakaupum. Inntak hinnar nżju reglu er ķ meginatrišum žaš, aš seljandi og kaupandi fasteignar geta ekki einhliša įkvešiš skuldaraskipti įn alls atbeina frį kröfuhafa. Upphaflegur skuldari getur samkvęmt žessari reglu žvķ ašeins losnaš undan skuldbindingum sķnum viš vešhafa, aš hann greiši honum sjįlfur eša semji beint viš hann um skuldskeytinguna. Gera lögin rįš fyrir žvķ, aš skuldskeytinguna beri žannig aš, aš framseljandinn snśi sér til kröfuhafans meš fyrirspurn um žaš, hvort kröfuhafinn vilji samžykkja framsalshafann sem skuldara ķ sinn staš. Samžykki kröfuhafinn žaš, felst ķ samžykki hans tvennt: a) framseljandinn losnar undan skuldbindingum sķnum gagnvart kröfuhafa, og b) framsalshafinn veršur skuldbundinn.
    Vegna žeirrar réttaróvissu, sem hér į landi er um žaš, hverjar reglur gildi um persónulega yfirtöku vešskulda ķ fasteignakaupum, žykir naušsynlegt ķ frumvarpi žessu aš taka af skariš um žaš, hver regla skuli gilda ķ žessum efnum.
    Reglur dönsku žinglżsingalaganna og norsku vešlaganna um yfirtöku hinnar persónulegu įbyrgšar į veškröfunni byggja į sama meginsjónarmiši, ž.e. aš skuldskeyting geti ašeins oršiš meš samžykki vešhafa, en ašferšir laga žessara viš aš afla samžykkisins eru misjafnar, eins og rakiš var hér aš framan.
    Ķ 20. gr. frumvarps žessa er byggt į sama meginvišhorfi og fram kemur ķ Danmörku og Noregi, ž.e. aš skuldskeyting geti aš meginstefnu til ašeins oršiš meš samžykki kröfuhafa. Um ašferšina viš aš afla samžykkisins er fylgt fyrirmynd dönsku žinglżsingalaganna, enda žykir hśn einfaldari ķ framkvęmd og ķ meira samręmi viš žau sérlagaįkvęši, sem nefnd voru hér aš framan en norska reglan. Er žaš samkvęmt žessu lagt

ķ vald ašila vešsamnings aš semja um žaš fyrir fram, hvort skuldaraskipti geti oršiš.
    Varšandi skżringu į 20. gr. frumvarpsins er rétt aš hafa ķ huga, aš įkvęšiš fjallar ašeins um yfirtöku į hinni persónulegu skuldarįbyrgš viš eigendaskipti, en ekki um žaš, hvort vešskuld gjaldfalli viš eigendaskipti.
    Telja veršur, aš įkvęši 2. mgr. 20. gr. sé ķ samręmi viš meginreglur ķslensks réttar um skuldaraskipti, sbr. sérlagaįkvęšin, sem nefnd voru hér aš framan, ž.e. aš til skuldaraskipta žurfi almennt samning kröfuhafa og nżs eiganda. Žykir rétt ķ frumvarpi žessu aš byggja įfram į žessari meginreglu, žannig aš ljóst megi vera, aš samningur kaupanda og seljanda einn sér um yfirtöku kaupanda į vešskuld geti almennt ekki skapaš kröfuhafa beinan rétt į hendur kaupanda. Getur kröfuhafi samkvęmt žvķ almennt séš ekki öšlast beinan rétt į hendur kaupanda, fyrr en kaupandi hefur skuldbundiš sig beint gagnvart honum. Aš sama skapi er seljandi ekki laus, fyrr en kaupandinn hefur skuldbundiš sig beint gangvart vešhafa.
    Įkvęši 1. mgr. felur hins vegar ķ sér frįvik frį meginreglunni og nęr til žess tilviks, žar sem įkvęši er ķ vešbréfi žess efnis, aš vešskuld gjaldfalli ekki žrįtt fyrir eigendaskipti aš veši. Er tilgangurinn meš žessari undantekningu sį aš aušvelda skuldaraskipti, žannig aš seljandi verši ekki persónulega įbyrgur gagnvart vešhafa, jafnvel löngu eftir aš sala hefur įtt sér staš. En žar sem regla 1. mgr. er frįvķkjanleg, er ekkert žvķ til fyrirstöšu, aš ķ vešbréfi sé įkvęši žess efnis, aš seljandi verši persónulega skuldbundinn gagnvart vešhafa, žrįtt fyrir eigendaskipti aš vešinu. Ef ašilar vešsamnings hafa ekki tekiš afstöšu til žess ķ vešbréfinu, hvort skuld gjaldfalli viš eigendaskipti, gildir hin almenna regla 2. mgr.
    Žaš, sem einkennir 1. mgr. 20. gr. frumvarpsins er žaš, aš samningur vešžola og kaupanda fasteignar um yfirtöku kaupandans į vešskuldinni, skapar beinan rétt fyrir kröfuhafa į hendur kaupandanum frį žinglżsingu afsals. Er hér žvķ um eiginlegt žrišjamannsloforš aš ręša. Žaš er žó forsenda skuldskeytingar skv. 1. mgr. 20. gr., aš įkvęši sé žess efnis ķ vešbréfi, aš žaš gjaldfalli ekki žrįtt fyrir eigendaskipti aš veši.
    Ef kaupsamningur hefur ekki aš geyma įkvęši žess efnis, aš kaupandinn skuli vera persónulega įbyrgur gagnvart vešhafanum, veršur kaupandinn hvorki skuldbundinn gagnvart seljandanum til žess aš greiša skuldir hans viš vešhafa, né heldur öšlast vešhafinn beinan rétt į hendur kaupandanum.
    Ķ 1. mgr. er viš žaš mišaš, aš skuldskeytingin öšlist gildi frį og meš žinglżsingu afsals til kaupanda. Ef kaupsamningi er fyrst žinglżst, veršur aš lķta svo į, aš bęši kaupandi og seljandi séu persónulega skuldbundnir gagnvart kröfuhafa, žar til afsali hefur veriš žinglżst, en eftir žaš verši kaupandinn einn skuldbundinn. Ef kaupsamningi er rift vegna vanefnda seljanda, fellur skuldbinding kaupanda ešli mįlsins samkvęmt nišur.
    Tilkynning skv. 1. mgr. 20. gr. getur veriš hvort heldur sem er munnleg eša skrifleg, en af sönnunarįstęšum er rįšlegt aš senda skriflega tilkynningu.

D:    Fjallar um veš ķ rekstrartękjum landbśnašar, bśfé og afuršum (29. og 30. gr.).
E:    Fjallar um veš ķ bśnaši skipa, afla, sjįvarafuršum og rekstrarvörum sjįvarśtvegs (31.-32. gr.).
F:        Fjallar um veš ķ vörubirgšum (33.-34. gr.).
G:    Fjallar um svokallaš söluveš eša eignarréttarfyrirvara (35.-42. gr.).
    Ef frumvarp žetta veršur aš lögum munu helstu breytingar į ķslenskum vešrétti koma fram ķ įkvęšum žessa kafla, eins og įšur er rakiš ķ almennum athugasemdum meš frumvarpinu og ofangreindar undirkaflafyrirsagnir bera meš sér.
    Óheft heimild til vešsetninga og įkvöršunar um fyrirkomulag žeirra getur leitt af sér öryggisleysi ķ fjįrhagslegum samskiptum manna. Į žaš ekki hvaš sķst viš um sjįlfsvörsluvešsetningar ķ lausafé, en vķštęk heimild til slķkra vešsetninga hefur žótt mjög hįskaleg. Er sums stašar į žvķ byggt, t.d. ķ Noregi, aš óheimilt sé aš setja lausafé aš sjįlfsvörsluveši. Žróunin hefur žó vķšast hvar veriš sś, aš vikiš hefur veriš frį slķkum reglum, žegar naušsynlegt hefur reynst aš nota lausafé sem tryggingu, žar sem handvešsetningum veršur ekki viš komiš.
    Ķ ķslenskum rétti hefur lengi gilt sś meginregla, aš sjįlfsvörsluvešsetningar ķ lausafé eru heimilar, en leitast er viš aš haga vešsetningum um žęr žannig, aš af žeim stafi ekki hętta. Ķ III. kafla frumvarpsins er į žvķ byggt, sbr. 22. og 23. gr., aš lausafé verši bęši sett aš handveši og sjįlfsvörsluveši. Hins vegar er ķ frumvarpinu, eins og ķ gildandi rétti, reynt aš haga reglum um slķkar vešsetningar žannig, aš af žeim stafi ekki hętta. Um žęr gildir nś svokölluš birtingarregla, en ķ henni felst, aš kunngera ber vešsetningu lausafjįr meš žinglżsingu, sbr. įkvęši 2. mgr. 48. gr. žinglżsingalaga, svo vešsetningin haldi gildi gagnvart rétthöfum samkvęmt samningum, sem geršir eru ķ grandleysi viš eiganda vešsins, og gagnvart skuldheimtumönnum. Byggir frumvarpiš einnig į žvķ aš žinglżsa beri sjįlfsvörsluvešsetningum ķ lausafé, sbr. 2. mgr. 23. gr., sem fjallar um sjįlfsvörsluvešsetningu einstakra lausafjįrmuna, og įkvęši 26. gr.; 2. mgr. 28. gr.; 3. mgr. 29. gr.; 4. mgr. 30. gr.; 2. mgr. 31. gr.; 3. mgr. 32. gr. og 1. mgr. 34. gr., sem varša sjįlfsvörsluvešsetningu ķ heildarsöfnum muna.
    Žį gildir nś um žessar vešsetningar svokölluš sérgreiningarregla. Ķ žeirri reglu felst annars vegar žaš, aš óheimilt er aš vešsetja allt žaš, sem menn eiga eša kunna aš eignast og hins vegar žaš, aš óheimilt er aš setja aš sjįlfsvörsluveši safn samkynja muna. Koma reglur žessar fram ķ 1. og 2. mgr. 4. gr. vešlaganna. Er į žessum sömu sjónarmišum byggt ķ frumvarpinu, sbr. įkvęši 1. og 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins.
    Af įkvęšum 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins leišir aš vešsetningar ķ heildarsöfnum muna eru óheimilar umfram žaš sem frumvarpiš eša önnur lög kunna aš leyfa. Er žar byggt į sömu reglu og fram kemur ķ 2. mgr. 4. gr. gildandi laga. Mį žvķ segja aš frumvarpiš byggi į sömu meginreglu og įkvęši gildandi laga, en hins vegar mundi frumvarpiš, ef lögfest yrši, leiša til žess, aš verulega yršu rżmkašar heimildir til žess aš setja aš sjįlfsvörsluveši safn af munum, sem eru samkynja eša ętlašir eru til samkynja notkunar og auškenndir eru einu almennu nafni. Ęttu undanžįguheimildir žessar aš koma atvinnuvegunum til góša meš žvķ aš fjölgaš yrši žeim lausafjįrveršmętum, sem vešsett yršu sem heildarsöfn muna. Jafnframt eru slķkar vešsetningarheimildir til žess fallnar aš auka öryggi lįnastofnana og annarra, sem viš lįnveitingar fįst. Er nįnari grein gerš fyrir žessum sjónarmišum ķ almennum athugasemdum hér aš framan og ķ athugasemdum viš einstakar greinar III. kafla og vķsast žangaš.
    Til yfirlits skal hér getiš meš hverjum hętti III. kafli frumvarpsins gerir rįš fyrir aš lausafé verši vešsett:

    I.    Handveš ķ einstökum munum, sbr. 22. gr.    
   II.    Sjįlfsvörsluveš ķ einstökum lausafjįrmunum, sbr. 23. gr.
III.    Sjįlfsvörsluvešsetningar ķ tilteknum heildarsöfnum muna:
        1.    Vešsetning heildarsafna įsamt fasteign, loftfari eša skipi:
                a.        Veš ķ rekstrartękjum, ž.e. almennt rekstrarveš, sbr. 24.-27. gr.
                b.    Veš ķ rekstrartękjum landbśnašar, sbr. 29. gr.
                c.        Veš ķ bśnaši skipa, sbr. 31. gr.
                d.    Veš ķ varahlutum loftfara, sbr. 24. gr. laga nr. 21/1966.
        2.    Vešsetning tiltekinna heildarsafna sérstaklega:
                a.        Veš ķ fęranlegum vélbśnaši ķ verktakastarfsemi, sbr. 28. gr.
                b.    Veš ķ bśstofni, rekstrarvörum, afuršum og uppskeru landbśnašar, sbr. 30. gr.        
                c.        Veš ķ afla, afuršum og rekstrarvörum sjįvarśtvegs, sbr. 32. gr.
                d.    Veš ķ vörubirgšum, sbr. 33.-34. gr.
IV.    Söluveš (eignarréttarfyrirvari), sbr. 35.-42. gr.

žess aš geta rįšiš yfir vešinu. Til samręmis viš žęr reglur, sem taldar eru gilda, er hér fyrst og fremst įtt viš umrįš og hagnżtingu įn löggernings, sjį t.d. Gaukur Jörundsson, Um vešréttindi, bls. 34. Um rįšstöfun vešžola į vešandlaginu meš löggerningi gilda hins vegar almennar reglur 11. gr. frumvarpsins, en samkvęmt gildandi rétti er tališ, aš vešžoli geti rįšstafaš vešandlaginu meš löggerningi meš žeim takmörkunum, sem leišir af réttindum vešhafa.
    Ekki er žaš skilyrši skv. 3. mgr., aš tilkynning sé skrifleg, žótt augljóst sé af sönnunarįstęšum, aš varlegra er fyrir vešhafa aš senda skriflega tilkynningu. Markmiš tilkynningarinnar er aš gera žrišja manni žaš ljóst, aš hann megi ekki afhenda vešžola hiš vešsetta. Viš žaš tķmamark skal miša, aš tilkynningin sé komin til žrišja manns. Er žaš nęgjanlegt, og žarf žrišji mašur žvķ ekki berum oršum aš hafa samžykkt aš varšveita vešandlagiš. Ef žrišji mašur hins vegar neitar aš hafa umrįš hins vešsetta fyrir vešhafa, öšlast vešrétturinn ekki réttarvernd viš tilkynninguna, eins og berum oršum segir ķ įkvęšinu sjįlfu. Ekki skiptir mįli ķ žessu sambandi, hverjar įstęšur eru fyrir žvķ, aš žrišji mašur hefur umrįš hins vešsetta, t.d. hvort um lįn, leigu, vešsetningu, geymslu o.s.frv. er aš ręša. Žannig mį t.d. hugsa sér, aš eigandi hlutar hafi stofnaš til handvešréttar til handa A ķ tiltekinni eign sinni. Regla 3. mgr. hefur ķ slķku tilviki žį žżšingu, aš žaš ętti aš vera tiltölulega įhęttulķtiš fyrir B aš lįna eigandanum fé gegn réttlęgri handvešrétti ķ žessu sama vešandlagi. Um svipašar reglur dansks réttar, sjį t.d. W.E. von Eyben, Panterettigheder, 8. śtg., bls. 355.
    Hvaš varšar reglu 4. mgr. 22. gr. frumvarpsins skal minnt į žį reglu, sem fram kemur ķ 30. gr. žinglżsingalaga, nr. 39/1978, um vešsetningu vešbréfs, žegar til hennar er stofnaš meš žvķ aš setja bréfiš aš handveši.

2.     Um vešsetningu skipa, sem eru 5 rśmlestir eša stęrri, og eru skrįningarskyld samkvęmt lögum um skrįningu skipa, nr. 115/1985, gilda įkvęši V. kafla žinglżsingalaga, nr. 39/1978.
3.     Um vešsetningu skipa, sem eru minni en 5 rśmlestir, og skrįningarskyld samkvęmt lögum nr. ll5/1985, gilda įkvęši VI. kafla žinglżsingalaga, nr. 39/1978.
4.     Um vešsetningu skrįsettra bifreiša gilda įkvęši VII. kafla žinglżsingalaga, nr. 39/1978, sbr. lög nr. 63/1988.
    Žį skal žess og getiš ķ žessu sambandi, aš um vešsetningu skipa, sem ekki eru skrįningarskyld, gilda įkvęši VII. kafla žinglżsingalaga, nr. 39/1978, sbr. lög nr. 63/1988.
    Į efni 3. mgr., sem fjallar um persónulega įbyrgš viš yfirtöku vešskulda, hefur įšur veriš minnst ķ tengslum viš 20. gr. frumvarpsins og vķsast žangaš. Žó er rétt aš hafa ķ huga aš ķ 1. mgr. 20. gr. frumvarpsins er viš žaš mišaš, aš skuldskeyting ķ fasteignakaupum verši viš žinglżsingu afsals, ž.e. žį er seljandi fasteignar laus og kaupandinn skuldbundinn gagnvart vešhafa. Um skrįsettar bifreišir gildir sś regla skv. 3. mgr. 47. gr. žinglżsingalaga, nr. 39/1978, sbr. lög nr. 63/1988, aš ekki žarf aš žinglżsa eignarheimild aš skrįsettri bifreiš, heldur er eignarheimild sś, sem greind er ķ ökutękjaskrį, talin nęgur grundvöllur undir žinglżsingu skjala frį žeim, er žar eru skrįšir eigendur. Samkvęmt žessu veršur, žegar um skrįsettar bifreišir er aš ręša, aš miša skuldskeytinguna viš žaš tķmamark, er eignarheimild er skrįš ķ ökutękjaskrį.

žeirra rekstrartękja, sem heyra atvinnurekstrinum til, ef um žaš hefur veriš samiš, enda sé fullnęgt žvķ skilyrši, aš viškomandi fasteign sé varanlega śtbśin meš žarfir tiltekins atvinnurekstrar ķ huga.
    Rök žau, er bśa aš baki reglu 1. mgr. 24. gr. eru eftirfarandi: Ķ fyrsta lagi er žess aš geta, aš fasteignir, žar sem atvinnurekstur er stundašur, eru oft og tķšum mjög sérhęfšar og sérstaklega śtbśnar meš žarfir viškomandi atvinnurekstrar ķ huga. Eru fasteignir og rekstrartęki žį hönnuš sem ein heild og žvķ oft ešlilegt, aš vešréttur ķ fasteigninni nįi einnig til rekstrartękjanna. Ķ öšru lagi ber aš hafa ķ huga, aš žaš getur veriš vandkvęšum bundiš aš skilja rekstrartękin frį fasteigninni, įn žess aš slķkt hafi ķ för meš sér eyšileggingu eša rżrnun į bęši fasteigninni og rekstrartękjunum. Ķ žrišja lagi er žess aš geta, aš žaš er almennt til žess falliš aš auka veršmęti vešréttar ķ fasteign, ef rekstrartęki fylgja meš, og ķ raun mį segja, aš vešréttur ķ fasteign, žar sem atvinnurekstur er stundašur, getur oft og tķšum veriš harla lķtils virši, ef rekstrartękin, eins og žau eru skilgreind ķ frumvarpsgreininni, fylgja ekki meš viš vešsetningu fasteignarinnar.
    Meš atvinnurekstri ķ 1. mgr. 24. gr. frumvarpsins er įtt viš starfsemi, sem felur ķ sér framleišslu, sölu eša žjónustu og hefur žaš aš markmiši aš skapa žeim tekjur, sem reksturinn stundar. Undir hugtakiš framleišendur ķ žessum skilningi mundu t.d. falla žeir, sem stunda framleišslu ķ sjįvarśtvegi og hvers konar išnaši. Undir atvinnurekstur, sem felur ķ sér sölu, fellur bęši smįsala og heildsala, og undir žjónustustarfsemi t.d. hótel- og veitingahśsarekstur. Žess veršur aš krefjast, aš reksturinn hafi įkvešiš merkjanlegt umfang og sé stundašur nokkuš samfellt. Um skżringar į hugtakinu rekstrarašili vķsast aš öšru leyti til athugasemda viš 25. gr.
    Svo aš įkvęši 1. mgr. 24. gr. eigi viš, žarf žvķ skilyrši aš vera fullnęgt, aš viškomandi fasteign sé varanlega śtbśin meš žarfir tiltekins atvinnurekstrar ķ huga. Ber aš leggja rķka įherslu į, aš žessu skilyrši sé fullnęgt, enda er hér um undantekingu aš ręša frį hinni almennu reglu 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins um bann viš sjįlfsvörsluvešsetningum ķ heildarsöfnum muna.
    Śtbśnašurinn žarf samkvęmt žessu aš koma fram meš afgerandi hętti og hafa žżšingu fyrir eignina sem heild, žótt ekki sé naušsynlegt aš hann sjįist hiš ytra. Hinn varanlegi śtbśnašur getur t.d. nįš til innréttinga fasteignar og sérstaks bśnašar ķ innréttingum. Ekki skiptir mįli, hvort atvinnurekstur er byrjašur eša ekki, en žaš er hins vegar skilyrši, aš bśnašurinn žjóni atvinnurekstrinum sem slķkum, en sé ekki til persónulegra nota.
    Ķ 1. mgr. frumvarpsgreinarinnar er žaš oršaš svo, aš vešsetning rekstrarvešs gerist samtķmis vešsetningu žeirrar eša žeirra fasteigna, žar sem reksturinn fer fram. Meš fasteign er įtt viš land og žęr byggingar, sem rekstrarlega séš eru ein eining. Hljóta almennar višmišanir aš rįša ķ žeim efnum, hvaš sé fasteign. Sį įskilnašur frumvarpsgreinarinnar, aš vešsetning gerist samtķmis vešsetningu fasteignar, felur žaš ķ sér, aš vešsali veršur aš eiga eignarrétt aš eša hafa framseljanlegan afnotarétt yfir viškomandi fasteign til žess aš geta vešsett rekstrartęki og bśnaš įsamt fasteigninni meš heimild ķ įkvęši žessu.
    Ķ 2. mgr. 24. gr. er žaš tilgreint, hvaš séu rekstrartęki žeirra, sem stunda framleišslu, sölu eša žjónustu. Eru žar nefndar vélar, tęki, įhöld, innréttingar, innbś og annar śtbśnašur. Hugtakiš getur spannaš allt frį skrifstofuvélum og skrifstofubśnaši ķ skrifstofuhśsnęši til prentvéla ķ prentsmišju og fęribanda og lyftara ķ frystihśsi eša slįturhśsi.
    Hafa ber ķ huga aš 24. gr. frumvarpsins tekur bara til rekstrartękja, en ekki til framleišslu, vörubirgša eša afurša, en aš vešsetningu slķkra veršmęta er vikiš ķ 30., 32.

og 33. gr. Skal ķ žessu sambandi vakin athygli į žvķ, aš ķ 6. gr. gildandi vešlaga er žeim, sem vešsetur verksmišjur og önnur išnašarhżsi heimilt aš semja svo um, aš vélar, išnašarįhöld og verkefni skuli fylgja fasteigninni. Hvaš verkefni varšar, er ekki óalgengt, aš t.d. skipasmķšastöšvar, sem byggja skip fyrir eigin reikning ķ žeim tilgangi aš selja sķšar, vešsetja fasteignir skipasmķšastöšvarinnar įsamt verkefni žvķ, sem unniš er aš. Ķ frumvarpi žessu er viš žaš mišaš, aš verkefniš fylgi ekki meš viš vešsetningu fasteigna, sbr. 2. mgr. 24. gr., heldur verši sérstakt vešandlag, sbr. įkvęši 33. gr. frumvarpsins um veš ķ vörubirgšum og framleišslu.
    Ķ 4. mgr. 24. gr. er tekiš fram, hvaša lausafé veršur ekki vešsett sem rekstrarveš. Ķ fyrsta lagi veršur skrįningarskylt lausafé ekki vešsett sem rekstrarveš. Hvaš t.d. bifreišar varšar mį nefna, aš žęr tengjast yfirleitt ekki rekstri meš sama hętti og lausafé žaš, sem telst til rekstrartękja ķ skilningi 2. mgr. 24. gr. frumvarpsins. Ķ öšru lagi verša rekstrartęki landbśnašar ekki vešsett sem rekstrarveš skv. 24. gr., en um vešsetningu žeirra sem rekstrartękja gilda įkvęši 29. gr. frumvarpsins. Ķ žrišja lagi veršur bśnašur skipa ekki vešsettur sem rekstrarveš skv. 24. gr., en um vešsetningu hans gilda įkvęši 31. gr.
    Ķ įkvęšum 5. mgr. 24. gr. frumvarpsins felst, aš veš ķ rekstrartękjum er veš ķ heildarsafni (svokallaš tingsinnbegrep į Noršurlandamįlum), ž.e. vešrétturinn nęr til rekstrartękjanna ķ heild eins og žessi veršmęti eru į hverjum tķma. Žį er og heimilt aš vešsetja hluta rekstrartękjanna, ef rekstur vešsala skiptist ķ fleiri einingar, sem eru rekstrarlega séš ašskildar, og žar sem reksturinn fer fram ķ fleiri fasteignum en einni. Žegar rekstrartęki eru vešsett meš žessum hętti aš hluta, nęr vešrétturinn einnig til žeirra fasteigna, žar sem viškomandi hluti rekstrarins fer fram.
    Ķ 6. mgr. 24. gr. kemur fram sś regla, aš eftir aš fasteign hefur veriš vešsett meš rekstrartękjum, veršur ekki stofnaš til vešréttar ķ rekstrartękjunum einum mešan rekstrarvešssamningur er ķ gildi. Er ķ žessum efnum byggt į svipušum sjónarmišum og fram koma ķ 2. mgr. 42. gr. ašfararlaga, nr. 90/1989, en samkvęmt žvķ įkvęši veršur fjįrnįm ekki gert ķ fylgifé fasteignar, skips eša loftfars einu śt af fyrir sig nema meš samžykki žeirra, sem aš öšru leyti eiga réttindi yfir viškomandi fasteign, skipi eša loftfari, nema fylgiféš hafi įšur sérstaklega veriš vešsett geršarbeišanda til tryggingar kröfunni og vešréttindi hans njóti verndar gagnvart žeim, sem aš öšru leyti eiga réttindi yfir žvķ. Ef unnt vęri aš vešsetja einstök rekstrartęki, eftir aš til rekstrarvešs hefur veriš stofnaš, og afla žeim vešrétti réttarverndar, vęri staša samningsvešhafa gerš til muna betri en staša ašfararvešhafa. Žykir žvķ ešlilegt aš miša viš, aš vešsetningarheimildin sęti takmörkunum aš žessu leyti.

    Ešli rekstrar skiptir ekki mįli. Hugtakiš ,,rekstrarašili`` getur t.d. nįš til lękna, tannlękna og żmissa žjónustuašila, og ekki skiptir mįli, hvort um skrįšan rekstrarašila er aš ręša ķ firmaskrį eša hlutafélagaskrį.

vélbśnaš, sem notašur er ķ atvinnurekstrinum. Er hér įtt viš vélbśnaš, sem ekki er skrįningarskyldur sem ökutęki samkvęmt umferšarlögum.
    Vešréttur sį, sem hér um ręšir, er vešréttur ķ heildarsafni muna. Felur 28. gr. žvķ ķ sér frįvik frį meginreglu 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins. Vešrétturinn öšlast skv. 2. mgr. 28. gr. réttarvernd meš žinglżsingu į blaš réttsala ķ lausafjįrbók. Žegar fęranlegur vélbśnašur er settur aš sjįlfsvörsluveši skal til aš aušvelda sönnun greina ķ vešbréfi tegund vélbśnašarins, įrgerš og tölu, eftir žvķ sem kostur er. Ekki er lagt til afdrįttarlausara oršalag žvķ hér er samt sem įšur um aš ręša vešsetningu į heildarsafni muna. Ķ fyrstu geršum frumvarpsins var viš žaš mišaš aš ekki žyrfti aš sérgreina hvert einstakt veršmęti žótt žaš gęti af sönnunarįstęšum veriš rįšlegt. Var žį höfš hlišsjón af 3.-8. gr. ķ norsku vešlögunum frį 1980. Um norskan rétt sjį Tore Sandvik o.fl., Norsk Panterett, bls. 83.
    Af tilvķsun 3. mgr. 28. gr. frumvarpsins til 5. mgr. 24. gr. leišir m.a., aš ef rekstur vešsala skiptist ķ fleiri einingar, sem rekstrarlega séš eru ašskildar er heimilt aš vešsetja vélbśnaš hverrar einingar sérstaklega. Žarf žį aš koma fram ķ vešbréfi, um hvaša rekstrareiningu er aš ręša.
    Meš fęranlegum vélbśnaši ķ skilningi įkvęšisins er įtt viš tęki eins og jaršżtur, skuršgröfur, krana o.s.frv., sem ekki eru skrįningarskyld ökutęki skv. 63. gr. umferšarlaga, nr. 50/1987, sbr. lög nr. 44/1993. Samkvęmt žvķ įkvęši eru skrįningarskyld ökutęki bifreišir, bifhjól, torfęrutęki og drįttarvélar, eftirvagnar, sem eru geršir fyrir a.m.k. 750 kg heildaržyngd, svo og hjólhżsi og tjaldvagnar. Žį segir ķ žvķ įkvęši, aš dómsmįlarįšherra geti fyrirskipaš skrįningu annarra tengitękja og vinnuvéla. Samkvęmt lagaįkvęšinu eru ekki öll tengitęki og allar vinnuvélar skrįningarskyldar, heldur er öryggissjónarmišum ętlaš aš rįša um skrįningu. Skal ķ žessu sambandi minnt į skilgreiningu 2. gr. umferšarlaga į hugtakinu vinnuvél en žar segir:
    ,,Vinnuvél:
1.     Vélknśiš ökutęki, sem ašallega er ętlaš til sérstakra verka, er bśiš įfestum tękjum eša vélum og er į hjólum og/eša beltum.
2.     Vélknśiš ökutęki, sem ašallega er ętlaš til fólks- eša vöruflutninga eša til aš draga annaš ökutęki og er į hjólum og eigi er hannaš til hrašari aksturs en 30 km į klst., žó eigi bifhjól.
3.     Vélknśiš ökutęki, sem stjórnaš er af gangandi manni.``
    Til grundvallar vešsetningarheimild žessari liggur žaš sjónarmiš, aš verktakastarfsemi er fjįrfrekur atvinnurekstur, sem kallar į mikiš rekstrarfé. Eru verktakafyrirtękin yfirleitt meš stęrstan hluta višskipta sinna viš einn tiltekinn višskiptabanka. Žykir žaš žjóna hagsmunum bęši lįnveitanda og lįntaka ķ slķkum tilvikum, aš verktakafyrirtękjunum sé heimilt aš setja lįnardrottnum sķnum aš sjįlfsvörsluveši einu nafni fęranlegan vélbśnaš sinn, įn žess aš tilgreina žurfi sérstaklega hvern einstakan hlut. Nęr žį vešrétturinn til vélbśnašarins ķ heild eins og hann er į hverjum tķma.
    Hugtakiš rekstrarašili ķ 28. gr. frumvarpsins er sömu merkingar og ķ 24. gr., og vķsast um skżringar til athugasemda viš žaš įkvęši, aš žvķ žó gęttu, aš hér er višmišunin sś, aš rekstrarašili stundi verktakastarfsemi. Vešsetningarheimildin nęr til fęranlegs vélbśnašar, sem notašur er ķ verktakastarfsemi rekstrarašila. Vélbśnašur, sem fellur utan marka 28. gr., veršur eftir atvikum vešsettur sem rekstrartęki skv. 24. gr. įsamt fasteignum eša sérstaklega samkvęmt įkvęšum 1. mgr. 23. gr.
    Ef rekstur vešsala skiptist ķ fleiri einingar, sem rekstrarlega séš eru sjįlfstęšar, leišir žaš af tilvķsun 3. mgr. 28. gr. til 5. mgr. 24. gr. frumvarpsins, aš heimilt er aš vešsetja

fęranlegan vélbśnaš, sem tilheyrir tiltekinni sjįlfstęšri rekstrareiningu sérstaklega. Tilvķsunin žżšir hins vegar ekki žaš, aš veršmętin verši vešsett sem rekstrarverš įsamt fasteignum, enda žykja rök ekki liggja til žess, aš hinn fęranlegi vélbśnašur verši vešsettur meš fasteignum.

aš samtķmis sé vešsettur eignar- eša afnotaréttur til fasteignar. Er žar um aš ręša sjįlfsvörsluvešsetningu ķ heildarsafni muna. Ķ dönsku žinglżsingalögunum er hins vegar viš žaš mišaš, aš vešsetning fasteigna ķ landbśnaši taki einnig til rekstrarbśnašar og rekstrartękja įsamt įhöfn, afuršum og annarri framleišslu, nema öšru vķsi hafi veriš samiš. Eru meš žessum hętti ķ dönsku lögunum tiltekin lausafjįrveršmęti, sem ekki teljast fylgifé fasteignar ķ venjulegum skilningi, gerš aš sérstöku fylgifé.

    Veš ķ rekstrartękjum landbśnašar öšlast réttarvernd, žegar réttinum er žinglżst įsamt vešrétti ķ viškomandi fasteign eša fasteignum, sbr. 3. mgr. 29. gr. Ķ žessu sambandi skal bent į, aš įbśanda rķkisjaršar er skv. 2. mgr. 15. gr. įbśšarlaga, nr. 64/1976, sbr. 1. gr. laga nr. 64/1988, heimilt aš vešsetja įbżlisjörš sķna til tryggingar lįnum, sem hann į kost į ķ Bśnašarbanka Ķslands, til bśstofnskaupa. Getur hann žį, ef frumvarp žetta veršur aš lögum, vešsett įbżlisjöršina įsamt rekstrartękjum.
    Viš vešsetningu rekstrartękja ķ landbśnaši gildir sama regla og į er byggt ķ 24. og 28. gr. frumvarpsins, ž.e. aš ekki žurfi ķ vešbréfi aš sérgreina hvert einstakt tęki, heldur nęgi aš taka žar fram, aš rekstrartękin séu vešsett įsamt fasteigninni. Af sönnunarįstęšum er hins vegar rįšlegt aš gera einhverja grein fyrir žvķ, hver veršmęti er hér um aš ręša, hvort sem sś lżsing kęmi fram ķ vešbréfi eša sérstöku fylgiskjali. Vķsast um žetta atriši til žeirra sjónarmiša sem fram koma ķ skżringum viš 26. og 28. gr. frumvarpsins.

žessir séu oft mikils virši, og žaš mundi žvķ auka vešgildi skipanna drjśgum, ef unnt vęri aš vešsetja žį meš skipum, og oft muni žeir keyptir fyrir fé, sem tryggt sé meš veši ķ skipinu, og sé žį ešlilegra, aš tryggingin nįi einnig til žeirra. Žess skuli getiš, aš žvķ er snerti kola- og steinolķubirgšir skips, aš ekki sé til žess ętlast, aš vešiš nįi til annars en žess forša, sem sé į skipinu ķ hvert skipti, og nįi žaš žvķ eigi til birgša žeirra af vörum žessum, sem śtgeršin eigi ķ landi. Um ašra muni sé vešrétturinn aftur į móti ekki bundinn viš žaš, aš žeir séu ķ skipinu, žegar aš žvķ sé gengiš, ef žeir séu ętlašir til notkunar ķ žvķ. Vešiš geti žvķ t.d. nįš til varavörpu eša varanótar, er skipinu fylgi, en geymd sé ķ landi. Įkvęši 1. mgr. 31. gr. frumvarpsins byggja į žeim sjónarmišum sem hér komu fram.
    Įkvęši 2. mgr. 31. gr. frumvarpsins žarfnast ekki skżringa.

stefnt aš veita išnfyrirtękjum hlišstęša heimild og framleišendur landbśnašar- og sjįvarafurša höfšu žį til aš setja bönkum og sparisjóšum aš sjįlfsvörsluveši ótiltekiš safn hrįefna og vara ķ vinnslu og fullunnar. Meš išnfyrirtękjum var įtt viš išju og išnašarfyrirtęki einstaklinga og félaga, įn tillits til rekstrarforma (Alžt. 1971-72, žskj. 581, bls. 1473-74).
    Frumvarpsgreinin er vķštękari en įkvęši laga nr. 47/1972 aš žvķ marki sem nś skal greint:
1.     Vešsetningarheimild gildandi laga er bundin viš išnfyrirtęki, en frumvarpsgreinin gerir rįš fyrir almennri vešsetningarheimild til handa žeim, sem stunda atvinnurekstur.
2.     Heimild gildandi laga er tķmabundin, ž.e. viš eitt įr ķ senn, en slķka takmörkun er ekki aš finna ķ frumvarpsgreininni.
3.     Žį er vešandlagiš skilgreint rżmra ķ frumvarpinu en ķ gildandi lögum. Ķ gildandi lögum er talaš um hrįefni, vörur ķ vinnslu og fullunnar, en ķ frumvarpinu er višmišunin hrįefni, vörur ķ vinnslu, fullunnar vörur, verslunarvörur, rekstrarvörur og ašrar vörur, sem notašar eru ķ rekstrinum og auk žess bśnašur um framleišsluvörurnar.
4.     Heimild gildandi laga er bundin viš žaš, aš um sé aš ręša banka eša sparisjóši sem lįnveitendur. Slķk takmörkun er ekki ķ frumvarpinu.
    Ķ 33. gr. frumvarpsins er rekstrarašilum veitt heimild til žess aš setja aš sjįlfsvörsluveši vörubirgšir rekstrar sķns. Er hér, eins og įšur er rakiš, um aš ręša sjįlfsvörsluvešsetningu ķ sérstöku heildarsafni muna. Meš rekstrarašila er įtt viš rekstrarašila skv. 25. gr. frumvarpsins, og vķsast um skżringu į žvķ hugtaki til athugasemda viš 24. og 25. gr., en eins og žar kemur fram, er um aš ręša žį ašila, sem stunda framleišslu, sölu eša žjónustu. Sérreglur gilda hins vegar samkvęmt frumvarpinu um heimildir rekstrarašila ķ landbśnaši og sjįvarśtvegi til žess aš vešsetja afla, afuršir og rekstrarvörur og eiga įkvęši 33.-35. gr. žvķ ekki viš um žį ašila.
    Ķ 2. mgr. er skilgreint, hvaš įtt sé viš meš vörubirgšum. Ķ 1. gr. laga nr. 47/1972 er heimild išnfyrirtękja bundin viš hrįefni, vörur ķ vinnslu og fullunnar. Ķ frumvarpsgreininni er hins vegar rętt um hrįefni, vörur ķ vinnslu, tilbśnar vörur, fullunnar vörur og verslunarvörur, auk žess sem heimildin nęr einnig til rekstrarvara og bśnašar utan um vörurnar. Ķ athugasemdum viš 24. gr. frumvarpsins er vikiš aš reglu 1. mgr. 6. gr. gildandi laga, sem veitir heimild til žess aš vešsetja verkefni meš fasteign. Śr framkvęmd ķ tķš gildandi réttar er žar nefnt žaš dęmi, žegar skipasmķšastöšvar vešsetja fasteignir sķnar įsamt smķšaverkefni, sem žęr vinna aš. Af įkvęšum 24. gr. leišir, eins og žar er rakiš, aš slķk verkefni verša ekki vešsett sem rekstrartęki meš fasteign. Žykir ešlilegra aš skipa slķkum veršmętum į bekk meš vörubirgšum og mundi t.d. skipasmķšaverkefni žį falla undir a-liš 2. mgr. 33. gr. frumvarpsins.
    Af įkvęšum 3. mgr. 33. gr. leišir, aš veš ķ vörubirgšum er veš ķ heildarsafni muna, ž.e. vešrétturinn nęr til vörubirgšanna eins og žęr eru į hverjum tķma. Žį nęr vešrétturinn og til birgšanna ķ heild sinni, nema vešsettur hafi veriš nįnar tilgreindur hluti birgšanna, sem rekstrarlega séš er ašskilinn frį öšrum hluta žeirra og telja mį sjįlfstęša heild. Heimildin til aš vešsetja hluta birgšanna er einkum sett meš hagsmuni žeirra rekstrarašila ķ huga, sem reka framleišslu eša rekstur į fleiri stöšum en einum. Žį mį einnig hugsa sér, aš slķk vešsetning aš hluta geti įtt sér staš, žar sem tiltekinn rekstrarašili framleišir ólķkar vörur į mismunandi stöšum og er meš ašskildar vörugeymslur.

    Ķ 34. gr. męlir fyrir um réttarvernd vešs ķ vörubirgšum. Kemur žar fram, aš vešrétturinn öšlast réttarvernd meš žinglżsingu į blaš vešsala ķ lausafjįrbók ķ samręmi viš įkvęši žinglżsingalaga. Veš ķ vörubirgšum skv. 33. gr. er veš ķ ósundurgreindu heildarsafni muna, eša ótilteknu safni eins og žaš er oršaš ķ athugasemdum viš 1. gr. frumvarps til laga um veštryggingu išnrekstrarlįna. Hvaš sérgreiningu vešandlagsins ķ vešskjali varšar, žį nęgir almennt aš fram komi tegund vörubirgšanna og tala hér um bil.
    Ķ 2. mgr. 34. gr. segir, aš um vešrétt ķ vörubirgšum gildi įkvęši 1.-4. mgr. 27. gr. Er višmišunin samkvęmt žvķ sś, aš vešsali hafi heimild til žess aš selja vörur, sem heyra til vešsettum vörubirgšum, ķ samręmi viš žaš sem tķškanlegt er ķ viškomandi atvinnurekstri, eša žaš skerši ekki aš mun veštryggingu vešhafa. Hér er aš sjįlfsögšu um matskennda višmišun aš ręša, sem skoša veršur og meta ķ hverju einstöku tilviki. Meginvišhorfiš er žaš, aš vešrétturinn sé žvķ ekki til fyrirstöšu, aš selt sé śt śr vešsettum birgšum, svo lengi sem salan er ķ samręmi viš žaš, sem ešlilegt er ķ viškomandi rekstri. Smįsali, sem vešsett hefur vörubirgšir sķnar, svo eitthvert dęmi sé nefnt, veršur ešli mįlsins samkvęmt aš selja śr birgšunum ķ daglegum rekstri sķnum. Hinu sama gegnir um framleišanda tiltekinnar verslunarvöru. Hann veršur ešlilega aš koma framleišslu sinni į markaš ķ samręmi viš žaš, sem tķškanlegt er ķ viškomandi atvinnurekstri og er vešrétturinn žvķ ekki til fyrirstöšu. Framsal umfram žaš, sem tķškanlegt er ķ viškomandi atvinnurekstri, er hins vegar óheimilt. Meš sama hętti er framsal óheimilt, ef žaš er til žess falliš aš skerša veštryggingu vešhafa. Į žaš skal bent ķ žessu sambandi, aš vešhafi getur aš sjįlfsögšu gętt hagsmuna sinna, ef žörf krefur, meš samkomulagi viš vešsala um, aš greišslur frį žrišja manni fyrir andvirši vara, sem seldar hafa veriš śr vešsettum vörubirgšum, renni aš einhverju leyti eša öllu um hendur vešhafa, žar til vešskuld er aš fullu greidd.
    Heimild til framsals vörubirgša er bundin sömu takmörkunum og fram koma ķ 2. mgr. 27. gr. Ķ žvķ felst, aš eftir aš vešhafi hefur komiš fram greišsluįskorun til undirbśnings fullnustugeršar til innheimtu veškröfu, hefur vešsali ekki lengur rétt til žess aš afhenda vörur, sem heyra til vešsettum vörubirgšum.

žeim, sem fram koma ķ 9. gr. laga nr. 90/1991. Velji söluvešhafi aš rifta samningi um söluveš vegna vanefnda kaupanda og krefjist afhendingar hlutarins, kunna aš rķsa įlitaefni um skyldur hans gagnvart žeim, sem öšlast hafa óbein eignarréttindi ķ hlutnum, t.d. vešréttindi į grundvelli reglunnar ķ 37. gr. frumvarpsins. Ekki žykir įstęša til žess aš setja sérstakar reglur um réttarstöšu söluvešhafa ķ slķkum tilvikum, enda veršur aš telja, aš hann yfirtaki eftir žvķ sem viš getur įtt, žęr skyldur, sem į kaupanda hlutar hafa hvķlt. Žannig mundi söluvešhafi yfirtaka skyldur kaupanda um mešferš į hlut, skyldu til aš vįtryggja hlut o.fl., svo fremi sem žessar skyldur hafa hvķlt į kaupanda gagnvart vešhafanum. Mundu um žetta gilda almennar reglur.

eša įritun žurfi (višskiptabréf); tilkynningu til skuldara (almennar fjįrkröfur) eša žinglżsingu (vörureikningsveš). Af įkvęšum IV. kafla leišir, aš unnt er samkvęmt frumvarpi žessu aš stofna til vešréttar ķ kröfuréttindum meš eftirfarandi hętti:
1.     Handveš ķ višskiptabréfakröfum, sbr. 43. gr.
2.     Sjįlfsvörsluveš ķ višskiptabréfakröfum, sbr. 43. gr.
3.     Handveš ķ innlausnarbréfum, sbr. 44. gr.
4.     Samningsveš ķ almennum fjįrkröfum, žar sem vešréttur öšlast réttarvernd viš tilkynningu til skuldara, sbr. 45.-46. gr.
5.     Žinglżst vörureikningsveš (factoring), skv. 47. gr.
    IV. kafla er eftir bókstöfum skipt nišur ķ undirkafla, ž.e. kafla A, sem fjallar um veš ķ višskiptabréfakröfum; kafla B, sem fjallar um veš ķ innlausnarbréfum; kafla C, sem fjallar um veš ķ almennum fjįrkröfum, og kafla D, sem fjallar um vörureikningsveš (factoring).

Hrd. 1967.78 og Hrd. 1969.921.
    Įšur er gerš grein fyrir žvķ, hverjar reglur gilda ķ Danmörku og Noregi um tryggingarrįšstafanir, žegar višskiptabréfskrafa er sett aš handveši. Reglur danskra og norskra laga žykja ķ žeim efnum skżrari og sķšur til žess fallnar aš valda óvissu og misskilningi en žęr reglur, sem ķslenskir fręšimenn og dómstólar hafa mótaš. Žvķ er aš fyrirmynd hinna erlendu laga lagt til ķ frumvarpinu, aš upp verši tekin sś regla hér į landi, aš réttarvernd vešsetningar višskiptabréfs, žegar um handvešsetningu er aš ręša, sé hįš žvķ, aš umrįšasvipting eigi sér staš meš žeim hętti, sem greinir ķ 2.-4. mgr. 22. gr. frumvarpsins. Nęgir žvķ ekki, ef frumvarpiš veršur aš lögum, aš įrita višskiptabréfiš um vešsetninguna.
    Ef višskiptabréf er sett aš sjįlfsvörsluveši, eru réttarįhrifin hįš žvķ, aš bréfiš sjįlft sé įritaš um vešsetninguna. Žykir rétt ķ žessum efnum aš halda reglu 5. mgr. 48. gr. žinglżsingalaga, nr. 39/1978, en orša regluna einnig ķ vešlögunum, til öryggis og mönnum til leišbeiningar.
    Ķ 43. gr. frumvarpsins er hugtakiš višskiptabréf ekki skilgreint, en viš žaš er mišaš, aš lögš verši til grundvallar sama skilgreining og stušst hefur veriš viš ķ ķslenskum rétti fram til žessa, sjį t.d. Ólafur Lįrusson, Kaflar śr kröfurétti, Reykjavķk, MCMLXV, bls. 61. Fer žaš eftir žvķ, hversu višskiptum manna er hįttaš į hverjum tķma, hvaša bréf teljast til višskiptabréfa, žannig aš žörf sé į, aš sama regla gildi um žau og gilda um skuldabréf. Getur žaš breyst meš breyttum višskiptahįttum. Veršur žaš hlutverk dómstóla į hverjum tķma aš móta reglur ķ žeim efnum.

en ķ 46. gr. ręšir um réttarvernd slķks vešréttar.
    Vešsetningarheimildin skv. 1. mgr. 45. gr. er hvorki bundin viš žaš, aš krafa sé gjaldkręf né heldur hitt, aš hśn sé til oršin, sbr. oršalagiš ,, . . .  kemur til meš aš eignast . . . ``. Heimildin nęr til fjįrkrafna almennt, ž.e. hvort sem um er aš ręša kröfur, sem stofnast innan eša utan samninga. Žį nęr heimildin og til krafna af sviši opinbers réttar, t.d. krafa um eignarnįmsbętur, aš žvķ marki, sem lög eša ašrar réttarheimildir takmarka ekki heimild manns til žess aš vešsetja slķkar kröfur.
    Tilgreiningarregla 4. gr. frumvarpsins gildir hér ekki, žar sem žinglżsing er ekki skilyrši réttarverndar. Žaš er aš sjįlfsögšu forsenda fyrir heimild til vešsetningar, aš um sé aš ręša framseljanlega kröfu. Takmarkanir ķ lögum eša samkvęmt samningi į heimild til framsals hefur žvķ einnig žżšingu varšandi heimild til vešsetningar. Kröfu ķ erlendri mynt er unnt aš vešsetja, sbr. og 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins.

og vešžola vešsettrar kröfu.

gr. nęgir žaš til réttarverndar, žegar um almennar fjįrkröfur er aš ręša, aš skuldara sé tilkynnt um vešsetninguna, en ķ 47. gr. er į žvķ byggt, aš žinglżsa žurfi vörureikningsveši ķ lausafjįrbók svo žaš öšlist réttarvernd gagnvart žrišja manni. Tilkynning nęgir žvķ ekki til žess aš skapa vešréttinum réttarvernd gagnvart žrišja manni, žótt tilkynning sé hins vegar naušsynleg til žess aš tryggja, aš krafan sé gerš upp viš vešhafa/framsalshafa (t.d. fjįrmögnunarfyrirtęki) en ekki viš rekstrarašilann (kröfuhafann). Įskilnašurinn um žinglżsingu styšst m.a. viš žau rök, aš vörureikningsveš er veš ķ heildarsafni muna, ž.e. vörureikningum vešsala eins og žeir eru į hverjum tķma meš žeirri takmörkun einni, aš vešsali getur takmarkaš gildissviš vešsamningsins viš ašgreindan hluta rekstrarins. Žykir žetta žvķ öruggari tryggingarrįšstöfun en tilkynning til skuldara.
    Žaš eru eins og įšur segir einungis rekstrarašilar, sem geta gert samninga skv. 47. gr. frumvarpsins. Ķ 2. mgr. 47. gr. kemur fram sś regla, aš skuldari samkvęmt vörureikningi leysist undan greišsluskyldu sinni meš greišslu til kröfuhafa, ef hann hefur ekki fengiš tilkynningu um annan vištakanda greišslu. Žykir regla žessi ešlileg af tilliti til hagsmuna skuldara. Žį er tilkynning eins og įšur segir naušsynleg til žess aš stżra greišslum til vešhafa.
    Vešsamningur öšlast réttarvernd gagnvart žrišja manni viš žinglżsingu į blaš réttsala ķ lausafjįrbók. Meginreglan er sś, aš réttur samkvęmt žinglżstum vörureikningsvešsamningi gengur framar yngri réttindum, hvort heldur sem žar er um aš ręša réttindi, sem stofnast hafa meš samningi eša fullnustugeršum skuldheimtumanna.
    Viš setningu vešlaganna ķ Noregi įriš 1980 var nokkur umręša um žaš, hvernig haga ętti reglum um réttarvernd vörureikningsvešs gagnvart veši ķ einstökum kröfum, sem tilheyra heildarkröfum rekstrarašila. Ķ tillögum nefndar žeirrar, er samdi upphaflegt frumvarp til vešlaga (Sivillovbokutvalget), var viš žaš mišaš, aš žinglżst vörureikningsveš gengi framar veši ķ einstökum kröfum, ef vörureikningsvešsamningnum hefši veriš žinglżst, įšur en skuldari fékk tilkynningu um vešsetningu umręddrar kröfu. (Om Pant, Raadsegn 8, Bergen 1970, bls. 108.)
    Ķ frumvarpi norska dómsmįlarįšuneytisins til vešlaga, sem lagt var fram į Stóržinginu 1977-78, sbr. Ot. prp. nr. 39 Om Pantelov, var į annarri reglu byggt en žeirri, sem ,,Sivillovbokutvalget`` lagši til. Žar var viš žaš mišaš, aš žótt vörureikningsvešsamningi hefši veriš žinglżst, viki réttur samkvęmt samningnum įvallt fyrir rétti grandlauss žrišja manns yfir tiltekinni kröfu, sem tilheyrši heildarkröfum rekstrarašilans, aš žvķ tilskildu aš žrišji mašur hefši aflaš vešrétti sķnum ķ kröfunni réttarverndar meš žeim hętti, sem segir ķ 48. gr., ž.e. meš tilkynningu til skuldara. Var frumvarpiš žannig samžykkt, sbr. 2. mįlsl. 2. mgr. 4.-10. gr. ķ norsku lögunum. Er žį ekki tališ skipta mįli, hvort til vešréttarins hefur veriš stofnaš fyrir eša eftir žinglżsingu vörureikningsvešsamningsins, og ekki er geršur greinarmunur eftir žvķ, hvort vešsali og skuldari eru ķ góšri trś eša ekki. Styšst reglan viš žau rök, aš vešhafi (framsalshafi) samkvęmt vörureikningsvešsamningi eigi žess jafnan kost aš koma ķ veg fyrir réttindaįrekstur af žessu tagi meš žvķ aš stimpla vörureikninginn, įšur en hann er sendur skuldara, og öšlist vörureikningsvešhafi (factor) žį réttarvernd frį žvķ tķmamarki, er skuldari móttekur vörureikninginn (faktura), sjį nįnar Ot. prp. nr. 39, 1977-78, bls. 133.
    Fyrirkomulag žaš, sem vališ var ķ Noregi og aš framan er lżst, žykir ekki alls kostar heppilegt. Ķ fyrsta lagi er žess aš geta, aš žegar einstakar kröfur eru framseldar eša vešsettar eftir stofnun vörureikningsvešs, hlżtur vešsali (framseljandi) yfirleitt aš vera ķ vondri trś. Ķ öšru lagi felst ķ reglu žessari frįvik frį žeirri meginreglu, sem gildir um framsal almennra krafna, aš framsalshafi öšlist ekki meiri rétt en framseljandi įtti. Ķ žrišja lagi er staša skuldara aš żmsu leyti gerš erfiš, žvķ hann fęr tilkynningu um vešsetningu tiltekinnar kröfu, sem hann įšur hefur fengiš fyrirmęli um, aš hann skuli gera upp viš fjįrmögnunarašilann (factor), en į skuldara er į hinn bóginn ekki lögš tilkynningarskylda af žessu tilefni. Ķ fjórša lagi leišir žaš af žessu fyrirkomulagi norsku laganna, aš vörureikningsvešhafi veršur ķ raun aš višhafa tvenns konar tryggingarrįšstafanir til verndar rétti sķnum gagnvart žrišja manni, ž.e. annars vegar žinglżsingu og hins vegar tilkynningu til skuldara. Meš žessi rök ķ huga žykir heppilegra aš miša viš žaš ķ frumvarpi žessu, aš žinglżsing nęgi ķ öllum tilvikum til žess aš vernda rétt vörureikningsvešhafa gagnvart sķšar stofnušum réttindum yfir einstökum kröfum.
    Ekki žykir įstęša til žess aš kveša sérstaklega į um rįšstöfunarrétt yfir kröfum žeim, sem hafa veriš vešsettar skv. 47. gr. Žaš er fyrst og fremst sammningur ašila sem kvešur į um réttarstöšuna aš žessu leyti.