Ķ rammasamningnum, sem er višauki viš tilskipunina, er aš finna lįgmarksįkvęši um rétt starfsmanna til foreldraorlofs sem stofnast til viš fęšingu og frumęttleišingu. Ķ nśgildandi barnaverndarlögum, nr. 58/1992, meš sķšari breytingum, er kvešiš į um rįšstöfun barna ķ fóstur og žótti žvķ ešlilegt aš rétturinn til foreldraorlofs nęši einnig til žeirra er taka börn ķ varanlegt fóstur. Réttur til foreldraorlofs er óhįšur réttinum til fęšingarorlofs. Ašildarrķkjunum er veitt įkvešiš svigrśm viš įkvöršun um hver skilyrši foreldraorlofs skuli vera. Žeim er žó óheimilt aš draga śr almennri vernd sem starfsmenn kunna žegar aš njóta į žvķ sviši er samningurinn tekur til meš lögfestingu tilskipunarinnar.
Ķ tilskipuninni er tekiš fram aš ašildarrķkin geti fališ ašilum vinnumarkašarins aš komast aš samkomulagi um framkvęmd hennar, enda hafi žeir sameiginlega fariš fram į aš svo verši gert. Tilraun var gerš til aš nį slķku samkomulagi hér į landi milli stęrstu samtaka atvinnurekenda og launafólks en įn įrangurs.
Frumvarpiš hefur aš geyma ķtarleg įkvęši um skilyrši fyrir töku fęšingar- og foreldraorlofs sem heimilt er aš taka ķ einu lagi eša starfsmašur hagi žvķ eftir nįnara samkomulagi viš vinnuveitanda sinn. Er žvķ mešal annars mögulegt aš starfsmašur gegni hlutastarfi mešan į orlofi stendur. Orlofsrétturinn er einstaklingsbundinn og er framsal hans óheimilt aš undanskildum žremur mįnušum af fęšingarorlofi sem foreldrar geta skipt meš sér. Tilgangur žessarar takmörkunar į framsali er mešal annars aš stušla aš jafnari stöšu kynjanna innan samfélagsins.
Lögš er į žaš įhersla aš samningssambandi vinnuveitanda og starfsmanns verši višhaldiš į orlofstķmanum hvort sem foreldri er ķ fęšingar- eša foreldraorlofi. Žį er tekiš fram ķ frumvarpinu aš žau réttindi sem starfsmašur hefur žegar įunniš sér eša er aš įvinna sér į upphafsdegi fęšingar- eša foreldraorlofs skuli haldast óbreytt til loka orlofsins. Sömuleišis er starfsmanni tryggšur sį réttur aš hverfa aftur til starfa aš loknu fęšingar- eša foreldraorlofi. Enn fremur er sérstakt įkvęši sem verndar starfsmenn er vilja njóta réttar sķns samkvęmt frumvarpi žessu gegn uppsögnum af hįlfu vinnuveitanda nema gildar įstęšur séu fyrir uppsögninni. Skal žį skriflegur rökstušningur fylgja uppsögninni.
Til žess aš fyrirbyggja aš įgreiningur komi upp milli vinnuveitanda og starfsmanns sem hyggst taka fęšingar- eša foreldraorlof eru ķ frumvarpinu settar įkvešnar formreglur um samskipti žessara ašila. Oft į tķšum kann ašilum t.d. aš veitast erfitt aš sanna aš gagnašila hafi borist tilkynning skv. 9. eša 26. gr. Er žvķ ķ frumvarpinu kvešiš į um aš tilkynningar skuli įvallt vera skriflegar og hvaša atriši eigi aš koma žar fram.
Ķ frumvarpinu er kvešiš į um réttindi foreldra utan vinnumarkašar eša ķ nįmi til fęšingarstyrks. Gerš er tillaga um aš bęši móšir og fašir sem eru ķ žessari stöšu eigi rétt į fęšingarstyrk en ekki einungis móšir lķkt og er ķ nśgildandi kerfi. Žį er lögš įhersla į aš litiš verši heildstętt į žessi tvö kerfi, ž.e. rétt til fęšingarorlofs og rétt til fęšingarstyrks, ef foreldrar falla hvor undir sitt kerfiš žannig aš taki annaš foreldriš hluta af sameiginlegum rétti foreldra til fęšingarorlofs og njóti greišslna samkvęmt frumvarpinu styttist greišslutķmabil fęšingarstyrks sem žvķ nemur.
Gildistaka žessara laga leišir óhjįkvęmilega til breytinga į öšrum gildandi lögum. Er mešal annars naušsynleg breyting į lögum um almannatryggingar, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum, en ķ žeim lögum er kvešiš į um greišslur ķ fęšingarorlofi ķ nśgildandi kerfi. Žį žarf jafnframt aš breyta lögum um tryggingagjald, nr. 113/1990, meš sķšari breytingum, žar sem lagt er til ķ frumvarpi žessu aš greišslur ķ fęšingarorlofi til foreldra į vinnumarkaši skuli vera fjįrmagnašar meš hluta af tryggingagjaldi. Hvaš varšar lög um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla, nr. 70/1996, meš sķšari breytingum, gętu žurft aš koma til lagabreytingar sķšar žar sem žau lög gera rįš fyrir annars konar greišslufyrirkomulagi ķ fęšingarorlofi en gert er rįš fyrir samkvęmt frumvarpinu. 2. mgr. brįšabirgšaįkvęšis laga um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins, nr. 70/1996, meš sķšari breytingum, fellur brott žegar samkomulag hefur nįšst milli ašila. Aš öšrum kosti getur veriš žörf į lagabreytingu.
Helstu nżmęli frumvarps žessa eru eftirfarandi:
a. Lagt er til aš konur og karlar eigi jafnan rétt til fęšingarorlofs, hvort heldur er į almennum eša opinberum vinnumarkaši. Žį er gerš tillaga um aš foreldrar sem eru starfsmenn eša sjįlfstętt starfandi eigi sjįlfstęšan rétt til fęšingarorlofs ķ allt aš žrjį mįnuši hvort um sig vegna fęšingar, frumęttleišingar eša töku barns ķ varanlegt fóstur. Gert er rįš fyrir aš žessi réttur verši ekki framseljanlegur. Auk žessa eigi foreldrar sameiginlegan rétt į žremur mįnušum til višbótar sem annaš foreldriš getur tekiš ķ heild eša foreldrar skipt meš sér. Markmišiš meš žessari lögbundnu skiptingu milli foreldra er mešal annars aš stušla aš jafnri foreldraįbyrgš sem og jafnri stöšu kynjanna į vinnumarkaši. Er um tķmabundna ašgerš aš ręša sem einkum er gerš til aš bęta hag karla žar sem reynslan hefur sżnt aš ķ nśgildandi kerfi hafa konur ašallega nżtt réttinn til fęšingarorlofs žrįtt fyrir aš foreldrar eigi žann rétt sameiginlegan. Er žaš žvķ mat höfunda frumvarpsins aš lögbinda žurfi fyrirkomulag ķ samskiptum foreldra meš žessum hętti mešan réttur fešra til fęšingarorlofs festist ķ sessi. Žegar reynsla er komin į jafna foreldraįbyrgš og lögin hafa aš fullu öšlast gildi veršur tekiš til endurskošunar hvort lögbinda žurfi įfram skiptingu orlofsins milli foreldra. Verši endurskošun gerš ķ ljósi athuganna į hvernig foreldrar hafi skipt hinum sameiginlega rétti milli sķn og fešur nżtt sjįlfstęšan rétt sinn.
b. Lagšar eru til breytingar į greišslufyrirkomulagi til foreldra į vinnumarkaši og lagt er til aš stofnašur verši sérstakur Fęšingarorlofssjóšur sem annist greišslur til foreldra ķ fęšingarorlofi. Įkvešin skilyrši eru fyrir réttinum til greišslu ķ fęšingarorlofi en mįnašarleg greišsla ķ fęšingarorlofi skal nema 80% af mešaltali heildarlauna eša reiknašs endurgjalds. Skal miša viš tólf mįnaša samfellt tķmabil sem lżkur tveimur mįnušum fyrir fęšingarmįnuš barns. Lagt er til aš greišsla ķ fęšingarorlofi foreldris sem er ķ 25–49% starfi verši aldrei lęgri en 54.021 kr. og aš greišsla til foreldris ķ 50–100% starfi verši aldrei vera lęgri en sem nemur 74.867 kr. į mįnuši.
c. Gert er rįš fyrir verulegum sveigjanleika ķ töku fęšingarorlofs. Žannig eigi foreldrar žess kost aš taka fęšingarorlof ķ einu lagi į sama hįtt og samkvęmt gildandi lögum. Kjósi foreldrar heldur aš taka žaš į fleiri tķmabilum eša ķ hlutastarfi er žaš heimilt aš fengnu samžykki vinnuveitanda. Žó mį aldrei taka fęšingarorlof skemur en viku ķ senn. Geti vinnuveitandi ekki fallist į óskir starfsmanns skulu žeir reyna aš nį samkomulagi um ašra tilhögun. Takist žaš ekki į starfsmašur jafnan rétt į aš taka fęšingarorlof sitt ķ einu lagi. Réttur til fęšingarorlofs fellur sjįlfkrafa nišur er barniš nęr 18 mįnaša aldri.
d. Sérstakt įkvęši er um öryggi og heilbrigši į vinnustöšum. Ef sżnt žykir aš öryggi og heilbrigši žungašrar konu, konu sem hefur nżlega ališ barn eša konu sem er meš barn į brjósti er ķ hęttu samkvęmt sérstöku mati skal vinnuveitandi gera rįšstafanir til aš tryggja öryggi konunnar į žann hįtt sem naušsynlegt žykir. Enn fremur er lagt til aš žungašri konu verši tryggšur réttur til greišslna śr Fęšingarorlofssjóši ķ leyfi frį störf
e. Lagt er til aš foreldri į vinnumarkaši skuli eiga rétt til 13 vikna foreldraorlofs til aš annast barn sitt. Réttur til foreldraorlofs er nżmęli hér į landi. Um er aš ręša sjįlfstęšan rétt hvors foreldris og er hann ekki framseljanlegur. Orlofiš skal tekiš įšur en barniš nęr įtta įra aldri. Žį er starfsmanni heimilt aš taka foreldraorlofiš ķ einu lagi eša haga žvķ meš öšrum hętti meš samkomulagi viš vinnuveitanda.
Athugasemdir viš einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Žetta er ekki breyting frį gildandi fęšingarorlofslögum, nr. 57/1987, meš sķšari breytingum. Ķ 2. gr. žeirra laga segir: „Foreldrar, sem gegna launušum störfum og eiga lögheimili į Ķslandi, eiga rétt į fęšingarorlofi ķ allt aš sex mįnuši …“ Falliš var frį bśsetuskilyršum og er gert nęgilegt aš viškomandi starfi į ķslenskum vinnumarkaši. Er žetta einkum gert meš tilliti til samningsins um Evrópska efnahagssvęšiš. Žį er frumvarpinu bęši ętlaš aš gilda um starfsmenn į opinberum og almennum vinnumarkaši.
Lagt er til ķ frumvarpinu aš gerš verši skżrari skil ķ framkvęmd milli fęšingarorlofsgreišslna til foreldra sem leggja nišur launuš störf ķ fęšingarorlofi og žeirra sem standa fyrir utan vinnumarkašinn eša eru ķ nįmi. Žeim foreldrum sem standa utan vinnumarkašar eša eru ķ nįmi er tryggšur réttur til greišslu fęšingarstyrks į sama hįtt og er ķ nśgildandi kerfi.
Žį er gert rįš fyrir aš žeir foreldrar sem eru ķ minna en 25% starfshlutfalli falli jafnframt undir sérkafla žessa frumvarps um foreldra utan vinnumarkašar og ķ nįmi. Er žaš ķ samręmi viš nśgildandi fęšingarorlofskerfi en žar eiga foreldrar ķ minna en 25% starfi ekki rétt į fęšingardagpeningum heldur einungis fęšingarstyrk.
Markmiš frumvarps žessa er mešal annars aš veita konum og körlum jafnan rétt til fęšingar- og foreldraorlofs ķ žvķ augnamiši aš tryggja barni samvistir bęši viš móšur og föšur. Hefšbundin hlutverkaskipting kynjanna ķ ķslensku samfélagi hefur veriš sś aš konan hefur annast heimili og börn en karlinn hefur unniš utan heimilis. Hefur slķk skipan oft oršiš til žess aš karlinn hefur fariš į mis viš aš vera meš börnum sķnum į uppvaxtarįrum žeirra en bęši innlendar og erlendar rannsóknir sżna aš fešur hafa ķ auknum męli gert kröfur til aš njóta samvista meš börnum sķnum. Er ętlunin aš koma til móts viš žęr óskir meš žvķ aš veita fešrum og męšrum jafnan rétt til fęšingar- og foreldraorlofs.
Žį hefur aukin atvinnužįtttaka kvenna leitt til breytinga į skipulagi hverdagslķfs barnafólks ķ landinu, enda ę algengara aš bęši konan og karlinn vinni utan heimilis. Ein af forsendum žess aš karlar og konur geti tekiš jafnan žįtt ķ launavinnu er aš žau eigi jafnan rétt til aš sinna fjölskyldunni. Er žaš žvķ jafnframt tilgangur žessa frumvarps aš jafna rétt kvenna og karla til aš samręma žęr skyldur sem žeim eru lagšar į heršar ķ starfi og fjölskyldulķfi. Žetta er ķ samręmi viš markmiš frumvarps til laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla sem er til umręšu į Alžingi en žar er lögš įhersla į samręmingu fjölskyldu- og atvinnulķfs. Žar er mešal annars kvešiš į um aš rįšstafanir atvinnurekenda skuli miša aš žvķ aš auka sveigjanleika ķ skipulagningu vinnu og aušvelda foreldrum aš koma aftur til starfa eftir fęšingar- og foreldraorlof.
Lagt er til aš félagsmįlarįšherra sem fer meš vinnumarkašsmįl annist yfirstjórn fęšingar- og foreldraorlofsmįla samkvęmt lögum žessum, enda byggist frumvarpiš į vinnumarkašstengdu kerfi.
Lagt er til aš sérstakur sjóšur, Fęšingarorlofssjóšur, verši stofnašur til aš standa straum af kostnaši viš greišslur til foreldra į vinnumarkaši ķ fęšingarorlofi. Er žaš gert ķ samręmi viš žęr breytingar sem geršar eru į greišslufyrirkomulagi til foreldra er leggja nišur launuš störf vegna fęšingar, frumęttleišingar eša töku barns ķ varanlegt fóstur, sbr. 13. gr. frumvarpsins.
Gert er rįš fyrir ķ frumvarpinu aš Fęšingarorlofssjóšur verši ķ vörslu Tryggingastofnunar rķkisins sem sjįi um reikningshald og daglega afgreišslu sjóšsins ķ umboši félagsmįlarįšherra. Er žetta gert ķ hagręšingarskyni žar sem tališ er aš kostnašarauki yrši af žvķ aš setja į fót nżja stofnun eša skrifstofu til aš annast žessar greišslur. Lagt er til aš foreldrar sem rétt eiga til greišslna ķ fęšingarorlofi fįi greitt beint śr Fęšingarorlofssjóši. Žó er žaš gert aš tillögu aš heimilt verši aš semja um aš vinnuveitandi annist žessar greišslur. Į vinnuveitandi žį rétt į endurgreišslu śr sjóšnum sem nemur žeim greišslum sem starfsmašur įtti rétt į mešan į fęšingarorlofi hans stóš.
Fęšingarorlofssjóšur skal fjįrmagnašur meš tryggingagjaldi, sbr. lög um tryggingagjald, nr. 113/1990, meš sķšari breytingum, auk vaxta af innstęšufé sjóšsins. Lagt er til aš tiltekinn hluti tryggingagjalds verši notašur til aš fjįrmagna Fęšingarorlofssjóš. Er męlt fyrir um aš hlutfalliš af gjaldstofni skv. III. kafla laga um tryggingagjald sem rennur til almenns tryggingagjalds verši hękkaš sem nemur lękkun į hlutfalli af gjaldstofni sem rennur til atvinnutryggingagjalds. Ķ žessu sambandi er vakin athygli į žvķ aš tekjuafgangur Atvinnuleysistryggingasjóšs var verulegur sķšastlišin tvö įr. Žessar breytingar į fyrirkomulagi greišslna ķ fęšingarorlofi munu žvķ ekki leiša til hękkunar į tryggingagjaldi.
Félagsmįlarįšherra skal gęta žess aš sjóšurinn hafi nęgilegt laust fé til aš standa viš skuldbindingar sķnar. Žį er lagt til aš sjóšurinn geri įrlega fjįrhagsįętlun sem félagsmįlarįšherra leggur fyrir fjįrmįlarįšherra viš undirbśning fjįrlaga. Er tilgangurinn sį aš įętluš verši fyrirsjįanleg śtgjöld sjóšsins į nęsta fjįrhagsįri meš hlišsjón af žeim fjölda fęšinga sem varš į žremur sķšastlišnum įrum. Reikningsįr Fęšingarorlofssjóšs er almanaksįriš.
Lagt er til aš félagsmįlarįšherra skipi žrjį menn ķ śrskuršarnefnd fęšingar- og foreldraorlofsmįla, einn įn tilnefningar en Hęstiréttur tilnefni tvo. Vegna ešli žeirra mįla sem upp geta komiš fyrir śrskuršarnefndinni žykir naušsynlegt aš annar žeirra sem Hęstiréttur tilnefnir sé lęknir en hinn lögfręšingur. Er um sama skipulag aš ręša og į śrskuršarnefnd almannatrygginga. Skipunartķmi nefndarinnar yrši žrjś įr ķ senn en heimilt er aš endurskipa nefndarmenn aš žeim tķma lišnum.
Gert er rįš fyrir aš śrskuršarnefndin verši sjįlfstęš stjórnsżslunefnd sem śrskurši um įgreiningsmįl sem upp kunna aš rķsa į grundvelli frumvarps žessa. Įlit hennar verši ekki kęranleg til ęšra stjórnvalds. Žetta fyrirkomulag kemur žó ekki ķ veg fyrir aš ašilar geti lagt įgreining sinn fyrir dómstóla meš venjulegum hętti sętti žeir sig ekki viš nišurstöšur śrskuršarnefndarinnar.
Įkvęšiš fjallar um mįlsmešferš fyrir śrskuršarnefnd. Lagt er til aš tekinn verši upp žriggja mįnaša frestur frį žvķ aš ašila mįls var tilkynnt um įkvöršun. Er žaš ķ samręmi viš žann kęrufrest sem veittur er ķ 1. mgr. 27. gr. stjórnsżslulaga, nr. 37/1993. Jafnframt er gerš tillaga um aš mįlsmešferš fyrir nefndinni verši aš jafnaši skrifleg en žó geti nefndin kallaš mįlsašila eša fulltrśa žeirra į sinn fund.
Žį er įkvęšinu ętlaš aš tryggja andmęlarétt ašila mįls og aš mįl verši nęgjanlega upplżst įšur en śrskuršarnefnd kvešur upp śrskurš. Aš öšru leyti fer um mįlsmešferšina samkvęmt įkvęšum stjórnsżslulaga. Jafnframt er kvešiš į um žagnarskyldu nefndarmanna žegar um er aš ręša persónuupplżsingar sem leynt eiga aš fara. Mikilvęgt er aš žagnarskyldan haldist eftir aš nefndarmenn lįta af störfum.
Ķ įkvęšinu er skżrt nįnar hvaš įtt er viš meš hugtökunum fęšingar- og foreldraorlof. Sś skilgreining į hugtökunum sem žar kemur fram er efnislega samhljóša skilgreiningu nśgildandi laga um fęšingarorlof, nr. 57/1987, meš sķšari breytingum. Oršiš mešganga er žó ekki tekiš upp ķ a-liš 1. mgr. žar sem um almenna skilgreiningu er aš ręša. Ešli mįlsins samkvęmt geta karlar ekki tekiš fęšingarorlof vegna mešgöngu. Konur geta hins vegar hafiš fęšingarorlof allt aš mįnuši fyrir įętlašan fęšingardag en litiš er į žį heimild sem undantekningu frį meginreglunni. Žį er aldursmarkinu breytt ķ įtta įr til samręmis viš rammasamninginn um foreldraorlof.
Žį er starfsmašur skilgreindur sem hver sį er vinnur launuš störf ķ annarra žjónustu ķ a.m.k. 25% starfi ķ hverjum mįnuši. Žessi skilgreining er efnislega samhljóša skilgreiningu į starfsmanni ķ lögum um ašbśnaš, hollustuhętti og öryggi į vinnustöšum, nr. 46/1980, meš sķšari breytingum, sbr. 24. gr. žeirra laga. Žó žótti ešlilegt aš takmarka žįtttöku ķ svo vinnumarkašstengdu kerfi viš svo lįgt starfsframlag ķ ljósi tilgangs kerfisins. Er žaš ķ samręmi viš nśgildandi fęšingarorlofskerfi en žar eiga foreldrar sem eru ķ minna en 25% starfi ekki rétt į fęšingardagpeningum.
Skilgreining į sjįlfstętt starfandi einstaklingi er efnislega samhljóša skilgreiningu į hugtakinu ķ reglugerš um bótarétt sjįlfstętt starfandi einstaklinga śr Atvinnuleysistryggingasjóši, nr. 740/1997, sem į sér stoš ķ lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 12/1997, meš sķšari breytingum.
Žį er tekiš fram aš kona telst nżlega hafa ališ barn žegar barniš er 14 vikna eša yngra. Žessi skilgreining er gerš til samręmis viš tilskipun rįšsins um lögleišingu rįšstafana til aš auka öryggi og heilbrigši į vinnustöšum fyrir starfsmenn sem eru žungašir, hafa nżlega ališ börn eša hafa börn į brjósti, nr. 92/85/EBE. Tķmamark skilgreiningarinnar mišast viš žann lįgmarkstķma sem konur skulu eiga rétt til fęšingarorlofs samkvęmt tilskipuninni. Skilgreiningin er einkum til skżringar į įkvęši 30. gr. um vernd gegn uppsögnum.
Réttur til fęšingarorlofs stofnast viš fęšingu barns, sbr. 7. gr. Žó er konu heimilt aš hefja töku fęšingarorlofs allt aš einum mįnuši fyrir įętlašan fęšingardag sem stašfestur skal meš lęknisvottorši. Eru engin önnur skilyrši sett fyrir žessari heimild fyrir žungašar konur en ekki veršur litiš į žetta sem mismunun žar sem žaš telst ekki mismunun aš taka sérstakt tillit til kvenna vegna žungunar, sbr. 3. gr. laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 28/1991. Athygli er vakin į žvķ aš ef kona byrjar ķ fęšingarorlofi fyrir fęšingu barns telst sį tķmi til žeirra žriggja mįnaša sem hśn hefur sjįlfstęšan rétt į eša žeirra žriggja mįnaša sem foreldrar eiga sameiginlega rétt į.
Ķ 3. mgr. er kvešiš į um skyldu kvenna sem hafa nżlega ališ barn til aš vera ķ fęšingarorlofi aš minnsta kosti fyrstu tvęr vikurnar eftir fęšingu žess. Skal orlofiš eigi hefjast sķšar en viš fęšingu barns. Įkvęšiš byggist į 2. mgr. 8. gr. tilskipunar rįšs Evrópusambandsins um lögleišingu rįšstafana til aš auka öryggi og heilbrigši į vinnustöšum fyrir starfsmenn sem eru žungašir, hafa nżlega ališ börn eša hafa börn į brjósti, nr. 92/85/EBE. Žetta er žįttur ķ rįšstöfunum til verndar öryggi og heilbrigši starfsmanna en tališ er aš konur sem nżlega hafa ališ börn žurfi aš njóta hvķldar eftir fęšingu barns til aš jafna sig lķkamlega įšur en störf eru hafin aš nżju. Žessar tvęr vikur eru hluti af žeim tķma sem konan į rétt į ķ fęšingarorlofi.
4. mgr. er efnislega samhljóša 2. mgr. 3. gr. laga um fęšingarorlof, nr. 57/1987, meš sķšari breytingum. Ķ žessu sambandi er vakin athygli į žvķ aš ef orlof hefst viš upphaf feršar telst sį tķmi annašhvort hluti af sjįlfstęšum rétti foreldris eša žeim žremur mįnušum sem foreldrar eiga sameiginlegan rétt į.
Meginregla frumvarpsins er aš réttur foreldris sé bundinn viš aš žaš fari sjįlft meš forsjį barnsins eša hafi sameiginlega forsjį įsamt hinu foreldri žess žegar taka fęšingarorlofs hefst, sbr. žó 6. mgr. Ķ žessu sambandi er litiš til žess aš mikilvęgt er aš gott samkomulag rķki milli foreldra og aš skilningur sé į gildi sameiginlegra įkvaršana er varša barniš, einkum ķ ljósi žess hvaš barniš er ungt į žessum tķma og žvķ verulega hįš foreldrum sķnum. Žessar forsendur eru mešal annars hafšar til hlišsjónar žegar samningur um sameiginlegt forręši er stašfestur hjį yfirvöldum auk žess sem litiš er til hags og žarfa barnsins. Vakin er athygli į žvķ aš maki eša sambśšarmaki kynforeldris į ekki rétt į fęšingarorlofi samkvęmt frumvarpi žessu heldur er eingöngu įtt viš kynforeldra žegar um fęšingu er aš ręša, ęttleišanda eša fósturforeldri.
Aš vel athugušu mįli žótti ekki įstęša til aš śtiloka forsjįrlausa foreldra frį rétti til fęšingarorlofs, enda liggi fyrir samžykki žess foreldris sem fer meš forsjįna um aš forsjįrlausa foreldriš hafi umgengni viš barniš žann tķma sem fęšingarorlof stendur yfir. Slķkt samžykki leišir af inntaki forsjįr en skv. 29. gr. barnalaga, nr. 20/1992, meš sķšari breytingum, felur forsjį barns ķ sér rétt og skyldu forsjįrašila til aš rįša persónulegum högum barnsins. Žó ber aš vekja athygli į aš samkvęmt sama įkvęši ber foreldri, sem fer eitt meš forsjį barns sķns, aš stušla aš žvķ aš barn njóti umgengni viš hitt foreldri sitt nema umgengni sé andstęš hag og žörfum barns aš mati lögmęlts stjórnvalds.
Sérstök undanžįga į banni viš framsali į fęšingarorlofi er gerš ķ 7. mgr. Į žaš viš žęr ašstęšur žegar annaš foreldriš andast įšur en barn nęr 18 mįnaša aldri og žaš hefur ekki tekiš śt fęšingarorlof sitt. Fęrist žį sį réttur sem hinn lįtni hefur ekki žegar nżtt sér yfir til eftirlifandi foreldris. Žaš er skilyrši aš hiš lįtna foreldri hafi haft rétt til töku fęšingarorlofs, enda hafi žaš fariš meš forsjį barnsins. Hafi hiš lįtna foreldri įtt rétt til greišslna ķ fęšingarorlofi skal miša viš heildartekjur eftirlifandi foreldris skv. 13. gr.
Ķ 1. mgr. įkvęšisins er kvešiš į um aš starfsmašur skuli tilkynna vinnuveitanda meš a.m.k. įtta vikna fyrirvara aš hann ętli aš nżta sér rétt sinn til fęšingarorlofs. Žykir sį fyrirvari hęfilegur til žess aš vinnuveitandi geti gert naušsynlegar rįšstafanir, svo sem aš rįša stašgengil eša žjįlfa annan starfsmann til aš sinna verkefnum viškomandi starfsmanns mešan į orlofinu stendur. Žó er gerš undanžįga frį žessum tķmafresti žegar kona óskar eftir aš hefja fęšingarorlof fyrir įętlašan fęšingardag. Styttist fresturinn žį ķ žrjįr vikur. Įstęša undanžįgunnar varšar öryggi og heilbrigši žungašra kvenna.
Ešli mįlsins samkvęmt gilda įkvęši žessarar greinar ekki um tilkynningarfresti beri fęšingu aš fyrir įętlaša töku fęšingarorlofs. Telst žį fęšingarorlof móšur, sbr. 3. mgr. 8. gr., hafiš eigi sķšar en į fęšingardegi. Fyrirhugaš fęšingarorlof föšur, sem og fęšingarorlof móšur tveimur vikum eftir fęšingu, getur hlišrast til um žęr vikur sem barn fęšist fyrir tķmann óski foreldrar eftir žvķ. Dęmi um žetta er aš fęšist barn fjórum vikum fyrir tķmann fęrist fyrirhugaš fęšingarorlof fram um fjórar vikur. Sama į viš ef barn fęšist eftir įętlašan fęšingardag.
Til aš aušvelda sönnun ef upp koma deilur um töku orlofs var tališ naušsynlegt aš lögfesta įkvešnar formreglur ķ samskiptum ašila. Er žvķ tekiš fram ķ įkvęšinu aš tilkynning skuli vera skrifleg og aš žar skuli koma fram upphafsdagur, lengd og tilhögun orlofs. Žį er lagt til aš fram komi fyrirhuguš skipting fęšingarorlofs milli foreldra barns til žess aš ljóst liggi fyrir hvernig foreldrar hyggjast skipta hinum sameiginlega rétti sķn į milli. Einnig er tekiš fram aš vinnuveitandi skuli įrita tilkynninguna um hvaša dag hśn er móttekin og afhenda starfsmanni sķšan afrit hennar. Žį er tekiš fram aš vinnuveitandi geti krafist sönnunar į aš foreldri fari meš forsjį barnsins eša aš fyrir liggi samžykki žess foreldris sem fer meš forsjįna telji hann žess žörf. Er žaš mat vinnuveitanda hvort hann telur žörf į aš krefjast slķkrar sönnunar.
Starfsmašur skal eiga rétt į aš taka fęšingarorlof ķ einu lagi. Er žį įtt viš aš foreldri geti tekiš žį žrjį mįnuši sem žaš į sjįlfstęšan rétt til auk žess tķma sem žaš ętlar aš taka af žeim mįnušum sem sameiginlegir eru. Žannig getur starfsmašur mest veriš ķ sex mįnuši ķ fęšingarorlofi skipti foreldrar ekki meš sér hinum žremur sameiginlegu mįnušum.
Ķ įkvęšinu er foreldrum žó gefinn kostur į aš haga fęšingarorlofi į žann veg aš žaš skiptist nišur į fleiri tķmabil en eitt og/eša žaš verši tekiš samhliša minnkušu starfshlutfalli. Žessi sveigjanleiki er hįšur samkomulagi viš vinnuveitanda sem er gert aš leitast viš aš koma til móts viš óskir starfsmanns um tilhögun fęšingarorlofs. Er meš žessu fyrirkomulagi reynt aš aušvelda śtivinnandi foreldrum, bęši męšrum og fešrum, aš samręma žęr skyldur sem žeim eru lagšar į heršar ķ starfi og fjölskyldulķfi. Enn fremur eru vonir til aš žetta hvetji karla til aš taka fęšingarorlof og aš žeir taki žannig virkari žįtt ķ uppeldi barna sinna frį fyrstu tķš. Žį gefur žessi sveigjanleiki aukna möguleika vilji foreldri sķšur hverfa frį störfum ķ langan tķma en slķkt getur óneitanlega einnig veriš ķ hag vinnuveitanda. Sś takmörkun er žó sett į žessa heimild aš aldrei megi taka fęšingarorlof skemur en viku ķ senn. Hér er įtt viš aš žaš fyrirkomulag sem foreldri kżs aš velja og vinnuveitandi samžykkir mį aldrei standa yfir skemur en viku ķ einu.
Sjįi vinnuveitandi sér ekki fęrt aš koma til móts viš óskir starfsmanns ber honum aš hafa samrįš viš starfsmanninn. Žeir skulu sķšan reyna aš koma sér saman um ašra tilhögun sem bįšir geta sętt sig viš. Vinnuveitanda ber įvallt aš tilgreina skriflega žęr įstęšur sem liggja aš baki breyttri tilhögun. Įhersla er lögš į aš žessi sveigjanleiki komi ekki ķ veg fyrir aš foreldri geti įvallt tekiš fęšingarorlof sitt ķ einu lagi.
Ķ įkvęšinu er lagt til aš lögfest verši įkvešin réttindi samkvęmt tilskipun nr. 92/85/EBE um lögleišingu rįšstafana til aš auka öryggi og heilbrigši į vinnustöšum fyrir starfsmenn sem eru žungašir, hafa nżlega ališ börn eša hafa börn į brjósti. Žessar reglur koma nś fram ķ reglugerš nr. 679/1998, um rįšstafanir til žess aš auka öryggi og heilbrigši į vinnustöšum fyrir starfsmenn sem eru žungašir, hafa nżlega ališ barn eša hafa barn į brjósti. Sś reglugerš er sett meš stoš ķ 73. gr. laga um ašbśnaš, hollustuhętti og öryggi į vinnustöšum, nr. 46/1980, og meš hlišsjón af framangreindri tilskipun. Gert er rįš fyrir aš nįnari śtfęrsla į efni tilskipunarinnar standi įfram ķ framangreindri reglugerš. Er žar mešal annars kvešiš į um sérstakt mat į ešli hugsanlegrar hęttu fyrir starfsmenn og um ašgeršir ķ kjölfar žess. Er meš žessu įtt viš störf sem į grundvelli matsins eru talin leiša til žess aš öryggi og heilbrigši žungašrar konu, konu sem nżlega hefur ališ barn eša hefur barn į brjósti er ķ hęttu. Ķ reglugeršinni er fjallaš nįnar um hvernig standa skuli aš įkvöršun um hvort nęgilegt sé aš breyta vinnuskilyršum og/eša vinnutķma eša hvort frekari ašgerša žurfi viš. Er mešal annars kvešiš į um heimild vinnuveitanda til aš leita umsagnar Vinnueftirlits rķkisins įšur en įkvöršun er tekin um breytta vinnutilhögun starfsmanns eša leyfi. Žį er Tryggingastofnun rķkisins og/eša hlutašeigandi starfsmanni heimilt aš óska eftir žvķ viš Vinnueftirlit rķkisins aš žaš endurskoši įkvöršun vinnuveitanda.
Ķ 2. mgr. er kvešiš į um aš žęr breytingar į vinnuskilyršum konu, sbr. 1. mgr., sem teljast naušsynlegar skuli ekki hafa įhrif į launakjör hennar til lękkunar eša önnur starfstengd réttindi. Įkvęšiš er efnislega samhljóša nišurlagi 6. gr. gildandi laga um fęšingarorlof. Žaš įkvęši tekur žó ašeins til žungašra kvenna en hér er lagt til ķ samręmi viš įkvęši tilskipunar nr. 92/85/EBE aš sömu réttindi gildi fyrir konur sem hafa nżlega ališ barn eša hafa barn į brjósti.
Ķ 3. mgr. er lagt til aš žunguš kona eigi rétt į greišslum lķkt og hśn vęri ķ fęšingarorlofi žyki naušsynlegt aš veita henni leyfi frį störfum svo sem męlt fyrir um ķ 1. mgr. Hér er um aš ręša verulega réttarbót frį žeim reglum sem nś gilda um greišslur til žungašra kvenna sem verša aš fara ķ leyfi frį störfum verši ekki komiš viš breytingum į starfshįttum eša tilfęrslum ķ starfi. Samkvęmt žeim reglum sem nś gilda, sbr. 3. mgr. 4. gr. reglugeršar nr. 679/1998, getur barnshafandi kona sem veršur aš fara ķ leyfi af öryggisįstęšum sótt um greišslur skv. 15. og gr. 16. gr. laga nr. 117/1993, um almannatryggingar. Samkvęmt žeim įkvęšum į barnshafandi kona rétt į fęšingarstyrk og fęšingardagpeningum ķ hįmark 60 daga ef henni er naušsynlegt aš leggja nišur störf meira en mįnuši fyrir įętlašan fęšingar
Heimildin til greišslu skv. 3. mgr. er takmörkuš viš žungašar konur. Įstęšan er sś aš kona sem hefur nżlega ališ barn eša er meš barn į brjósti į sjįlfstęšan rétt samkvęmt frumvarpi žessu til žriggja mįnaša fęšingarorlofs meš greišslum auk sameiginlegs réttar til žriggja mįnaša til višbótar meš föšur barnsins og nżtur žį greišslna skv. 13. gr. Žó er vakin athygli į aš jafnan er heimilt aš veita konu sem er meš barn į brjósti leyfi frį störfum, skv. 1. mgr., ķ svo langan tķma sem naušsynlegt er til aš vernda öryggi hennar og heilbrigši verši ekki viš komiš aš breyta tķmabundiš vinnuskilyršum og/eša vinnutķma hennar. Vari leyfiš lengur en sį tķmi sem konan į rétt til og ętlar aš taka ķ fęšingarorlof gerir frumvarpiš ekki rįš fyrir sérstökum greišslum į žeim grundvelli.
Um 12. gr.
Lögš er til veruleg breyting į žvķ greišslufyrirkomulagi sem ķ gildi er samkvęmt nśgildandi lögum en greišslur ķ fęšingarorlofi ķ nśverandi kerfi fara eftir 15. og 16. gr. almannatryggingalaga, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum, įsamt reglugeršum sem heilbrigšis- og tryggingamįlarįšherra hefur sett meš stoš ķ žeim lögum. Fęšingarorlofsgreišslur ķ nśgildandi kerfi eru tvenns konar. Annars vegar er um aš ręša fęšingarstyrk sem greišist móšur viš hverja fęšingu barns óhįš žvķ hvort hśn er į vinnumarkaši ešur ei, sbr. 1. mgr. 15. gr. almannatryggingalaga. Hins vegar kveša almannatryggingalögin į um fęšingardagpeninga en rétt til žeirra eiga ašeins foreldrar sem leggja nišur launuš störf ķ fęšingarorlofi. Žó taka įkvęšin ekki til félagsmanna ķ samtökum opinberra starfsmanna, bankamanna eša annarra stéttarfélaga er njóta óskertra launa ķ fęšingarorlofi samkvęmt kjarasamningum žann tķma er óskert laun eru greidd.
Ķ frumvarpi žessu er hins vegar lagt til aš greišslur ķ fęšingarorlofi mišist viš įkvešiš hlutfall af heildarlaunum hvors foreldris. Foreldrar öšlast rétt til greišslna śr Fęšingarorlofssjóši eftir aš hafa veriš samfellt ķ sex mįnuši į innlendum vinnumarkaši fyrir upphafsdag fęšingarorlofs. Skal ekki draga frį žann tķma sem starfsmašur hefur veriš ķ orlofi eša leyfi samkvęmt lögum, kjarasamningi eša rįšningarsamningi žótt ólaunašur sé aš hluta eša öllu leyti. Žį er tekiš fram aš taka skuli til greina vinnuframlag foreldris ķ EES-rķki žegar meta į starfstķma žess aš žvķ tilskildu aš žaš hafi unniš a.m.k. mįnuš į innlendum vinnumarkaši į sķšustu sex mįnušum fyrir upphafsdag fęšingarorlofs.
Mįnašarleg greišsla til starfsmanns ķ fęšingarorlofi skal žį nema 80% af mešaltali heildarlauna og skal miša viš tólf mįnaša samfellt tķmabil sem lżkur tveimur mįnušum fyrir upphafsdag fęšingarorlofs. Er hér įtt viš almanaksmįnuši. Hafi foreldri veriš skemur en 14 mįnuši į vinnumarkaši en lengur en sex mįnuši skal miša viš mešalheildarlaun žess yfir žaš tķmabil sem foreldri hefur unniš aš undanskildum tveimur mįnušum fyrir upphafsdag fęšingarorlofs. Er žį aš lįgmarki unnt aš miša viš samfellt fjögurra mįnaša vinnutķmabil vinni foreldri ķ sex mįnuši fyrir upphafsdag fęšingarorlofs. Aš öšrum kosti fer um greišslur foreldris eftir VI. kafla frumvarps žessa. Er gert rįš fyrir aš kerfiš eigi bęši viš um starfsmenn į hinum opinbera og almenna vinnumarkaši. Žį er mišaš viš heildarlaun en til launa skulu teljast hvers konar laun og ašrar žóknanir samkvęmt lögum um tryggingagjald. Jafnframt skiptir ekki mįli žótt foreldri hafi veriš ķ vinnu hjį fleirum en einum vinnuveitanda į umręddu tķmabili.
Frumvarpi žessu er einnig ętlaš aš nį til sjįlfstętt starfandi einstaklinga en miša skal viš skil į tryggingagjaldi af reiknušu endurgjaldi fyrir sama tķmabil og haft er til višmišunar žegar starfsmenn eiga ķ hlut. Mįnašarleg greišsla til sjįlfstętt starfandi foreldris skal žvķ nema 80% af reiknušu endurgjaldi sem greitt hefur veriš tryggingagjald af fyrir sama tķmabil.
Lagt er til aš greišsla ķ fęšingarorlofi foreldris sem er ķ 25–49% starfi ķ hverjum mįnuši skuli žó aldrei vera lęgri en sem nemur 54.021 kr. į mįnuši og aš greišslur til foreldris ķ 50–100% starfi ķ hverjum mįnuši verši aldrei lęgri en 74.867 kr. į mįnuši. Markmiš žessa nżja kerfis er aš röskun į tekjuinnkomu heimilanna verši sem minnst žegar foreldrar žurfa aš leggja nišur störf vegna tilkomu nżs fjölskyldumešlims sem žarfnast umönnunar žeirra. Žess vegna er aš žvķ stefnt aš foreldrar fįi 80% af mešaltali heildarlauna óhįš starfshlutfalli. Hins vegar er žaš jafnframt markmiš aš foreldrar öšlist ekki lakari rétt en žeir hefšu samkvęmt nśgildandi kerfi. Af žeirri įstęšu er lagt til aš lįgmarksgreišslur ķ hinu nżja kerfi mišist annars vegar viš žęr greišslur sem foreldrar ķ 25–49% starfi ķ hverjum mįnuši njóta réttar til ķ nśgildandi kerfi og hins vegar greišslu sem foreldrar ķ 50–100% starfi ķ hverjum mįnuši eiga rétt į. Er meš žessu móti tryggt aš foreldrar fįi jafnan a.m.k. žį fjįrhęš sem žeir eiga rétt į ķ nśgildandi kerfi.
Makar bęnda sem ekki eru formlega skrįšir sem ašilar aš bśrekstri og starfa heldur ekki utan bśsins hafa įkvešna sérstöšu žar sem žeir eru hvorki skilgreindir sem starfsmenn hjį bśinu né sjįlfstętt starfandi atvinnurekendur. Samkvęmt lögum um lķfeyrissjóš bęnda, nr. 12/1999, er žeim hins vegar skylt aš greiša išgjöld til lķfeyrissjóšs bęnda ķ samręmi viš reiknuš laun žeirra ķ landbśnaši samkvęmt įkvęšum laga um tekjuskatt og eignarskatt. Vegna žessarar sérstöšu er naušsynlegt aš mešhöndla žį sérstaklega žar sem tekjuöflunarmöguleikum žeirra eru vķša žröngar skoršur settar. Veršur žvķ frį jafnréttissjónarmiši aš meta vinnuframlag žeirra į bśinu sem a.m.k. 50% starfshlutfall. Žessi sérstaša į hvorki viš um žį maka sem vinna utan bśs ķ 50% starfi eša hęrra starfshlutfalli né heldur um žį sem eru formlegir ašilar aš bśrekstri.
Tryggt er aš fjįrhęš lįgmarksgreišslna komi til endurskošunar į įri hverju viš afgreišslu fjįrlaga. Viš įkvöršun um hękkun žeirra er tekiš tillit til žróunar launa, veršlags og efnahagsmįla. Žį er félagsmįlarįšherra veitt sérstök heimild, aš fengnu samžykki rķkisstjórnar, til aš breyta greišslufjįrhęšinni til hękkunar ef verulegar breytingar verša į launažróun og žjóšhagsforsendum frį afgreišslu fjįrlaga.
Réttur foreldris til greišslna ķ fęšingarorlofi er bundinn žvķ aš foreldri uppfylli skilyrši 5. eša 6. mgr. 8. gr. frumvarpsins og vķsast til athugasemda viš žaš įkvęši til frekari skżringa.
Įkvęšinu er ętlaš aš tryggja įframhaldandi uppsöfnun tiltekinna réttinda en lagt er til aš mešan į fęšingarorlofi stendur greiši foreldri aš lįgmarki 4% af fęšingarorlofsgreišslum ķ lķfeyrissjóš og Fęšingarorlofssjóšur aš lįgmarki 6%. Foreldri er aš auki heimilt aš greiša ķ séreignarsjóš og greišir žį Fęšingarorlofssjóšur lögbundiš framlag į móti. Heimilt er aš semja um auknar greišslur ķ kjarasamningum.
Žį er lagt til aš fęšingarorlof reiknist til starfstķma viš mat į starfstengdum réttindum, svo sem rétti til orlofstöku og lengingar orlofs samkvęmt kjarasamningum. Žį reiknast fęšingarorlof til starfstķma viš mat į rétti til starfsaldurshękkana, veikindaréttar, uppsagnarfrests og réttar til atvinnuleysisbóta. Hér er ekki um tęmandi talningu aš ręša og er žaš gert meš hlišsjón af žvķ aš menn kunna aš semja um önnur réttindi sķšar, svo sem nįmsleyfi.
Įkvęšiš į einnig viš um leyfi sem veitt er žungašri konu skv. 11. gr., enda į hśn rétt į greišslum śr Fęšingarorlofssjóši į žeim tķma, sbr. 3. mgr. 11. gr.
Įkvęšiš kvešur į um hvernig foreldri skuli bera sig aš viš umsókn um greišslur śr Fęšingarorlofssjóši til Tryggingastofnunar rķkisins. Žar er lagt til aš foreldri skuli sękja um greišslu ķ fęšingarorlofi sex vikum fyrir įętlašan fęšingardag. Sami frestur gildir žó svo aš vinnuveitandi taki aš sér aš sękja um greišslur fyrir starfsmann śr Fęšingarorlofssjóši, sbr. 1. mgr. 4. gr. Veršur žaš aš teljast hęfilegur tķmi fyrir Tryggingastofnun aš reikna śt žęr fjįrhęšir sem foreldriš į rétt į śr sjóšnum mešan į fęšingarorlofi varir. Undanžįga er gerš gagnvart konum sem óska aš hefja fęšingarorlof allt aš einum mįnuši fyrir įętlašan fęšingardag. Žessi heimild er ķ samręmi viš undanžįgu um tilkynningarfrest til vinnuveitanda viš sömu ašstęšur. Įstęšan fyrir aš styttri frestur er veittur ķ undanžįgutilvikum er sś aš įstand žungašrar konu į sķšustu mįnušum mešgöngu getur breyst meš litlum fyrirvara en heimildin er tilkomin til verndar öryggi og heilbrigši žungašra kvenna.
Įkvešin skilyrši eru sett um form umsóknar en lögš er įhersla į aš foreldrar tilgreini fyrirhugaša skiptingu sameiginlegs fęšingarorlofs milli foreldra barns. Įstęša žessa er sś aš ljóst veršur aš vera frį upphafi hvernig žeirri skiptingu veršur hįttaš til aš aušvelda śtreikninga, sem og aš hafa eftirlit meš žvķ aš ekki verši teknir fleiri dagar en sem nemur žremur mįnušum ķ sameiginlegt fęšingarorlof. Jafnframt er įstęšan sś aš skilyrši greišslna er aš foreldrar leggi nišur launuš störf og žar sem greišslan er hlutfall af heildartekjum einstaklings skiptir mįli hvort foreldriš žaš er sem tekur orlofiš ķ reynd.
Til aš ganga śr skugga um aš bįšir foreldrar séu samžykkir skiptingu sameiginlega fęšingarorlofsins er žaš skilyrši sett aš tilvonandi móšir og fašir undirriti umsóknina, enda munu žau bęši fara meš forsjį barnsins. Sama gildir žótt annaš foreldriš sé utan vinnumarkašar eša ķ nįmi žar sem foreldrar eiga jafnan žrjį mįnuši sameiginlega ķ fęšingarorlof enda žótt annaš žeirra fįi greitt śr Fęšingarorlofssjóši en hitt eigi rétt į fęšingarstyrk samkvęmt VI. kafla frumvarps žessa. Ef fyrirséš er aš eingöngu annaš foreldriš muni fara meš forsjį barnsins og žaš samžykkir ekki umgengni forsjįrlausa foreldrisins viš barniš žann tķma sem žaš foreldri ętti annars rétt į ķ fęšingarorlof getur žaš foreldri tekiš śt sex mįnaša fęšingarorlof og er žį einungis krafist undirskriftar žess foreldris sem mun fara meš forsjįna. Samžykki hins vegar foreldriš meš forsjįna umgengni foreldris įn forsjįr viš barniš og sķšarnefnda foreldriš hyggst taka fęšingarorlof skulu bęši móšir og fašir undirrita umsóknina. Žį er krafist įritunar vinnuveitanda til stašfestingar į aš hann hafi samžykkt įętlaša töku fęšingarorlofs starfsmanns.
Meš įkvęšinu er Tryggingastofnun veitt heimild til aš afla upplżsinga hjį skattyfirvöldum um tekjur foreldra sem sękja um greišslur ķ fęšingarorlofi. Er um aš ręša ašgang aš stašgreišslu- og tryggingagjaldsskrį. Žykir žetta fyrirkomulag til žess falliš aš flżta fyrir afgreišslu mįla hjį Tryggingastofnun auk žess sem žaš sparar foreldrum įkvešna fyrirhöfn aš safna saman launamišum fyrir 12 mįnaša tķmabil. Telji foreldrar žęr upplżsingar rangar er Tryggingastofnun byggir śtreikninga sķna į er žeim gefinn kostur į aš leggja fram gögn žvķ til stašfestingar.
Įkvęšiš į sér fyrirmynd ķ 5. mgr. 15. gr. og h-liš 16. gr. laga um almannatryggingar, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum. Sś breyting er žó lögš til aš um sameiginlegan rétt foreldra verši aš ręša ķ samręmi viš markmiš frumvarpsins. Į framlenging fęšingarorlofs samkvęmt įkvęši žessu viš um fęšingu fjölbura, žegar ęttleišendur ęttleiša fleiri en eitt barn ķ einu eša taka fleiri en eitt barn ķ varanlegt fóstur į sama tķma. Um greišslur į žeim tķma sem framlengingin varir fer samkvęmt įkvęši 13. gr.
Žetta įkvęši į sér fyrirmynd ķ 15. gr. og 16. gr. laga um almannatryggingar, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum. Sś breyting er žó lögš til aš sį réttur foreldra til fęšingarorlofs sem heimilt er aš framlengja ķ žeim tilfellum žegar um alvarleg veikindi barns er aš ręša skuli vera foreldrum sameiginlegur. Heimilt er aš framlengja fęšingarorlof móšur um allt aš tvo mįnuši vegna alvarlegra veikinda hennar sjįlfrar sem eru ķ tengslum viš fęšinguna. Er viš žaš mišaš aš veikindi móšur sem rekja megi til fęšingar valdi žvķ aš hśn geti ekki annast barn sitt.
Samkvęmt 4. mgr. į žunguš kona rétt į aš leggja nišur launuš störf meira en mįnuši fyrir įętlašan fęšingardag teljist žaš naušsynlegt af heilsufarsįstęšum. Žetta er ķ samręmi viš įkvęši almannatryggingalaga en skilyršin fyrir réttindunum voru nįnar śtfęrš ķ reglugerš um greišslur ķ fęšingarorlofi, nr. 296/1998, eins og henni var breytt meš reglugerš nr. 127/1999. Er gert rįš fyrir aš įfram verši kvešiš į um žessi réttindi ķ reglugerš en žó er tališ rétt aš kvešiš sé į um ķ lögum aš meš umsókn um lengingu fęšingarorlofs skv. 4. mgr. skuli fylgja stašfesting vinnuveitanda, sbr. 6. mgr. Meš heilsufarsįstęšum ķ 4. mgr. er įtt viš sjśkdóma sem upp koma vegna mešgöngu og valda óvinnufęrni og sjśkdóma, tķmabundna og langvarandi, sem versna į mešgöngu og valda óvinnufęrni. Žar fellur einnig undir fyrirbyggjandi mešferš til aš koma ķ veg fyrir fyrirburafęšingu eša til aš vernda heilsu fósturs, enda valdi mešferšin óvinnufęrni, sbr. nś 9. gr. reglugeršar nr. 296/1998 meš sķšari breytingum. Réttindi til lengingar fęšingarorlofs af heilsufarsįstęšum falla nišur beri fęšingu aš fyrir įętlašan fęšingardag barns, enda skal hiš hefšbundna fęšingarorlof hefjast eigi sķšar en į fęšingardegi, sbr. 3. mgr. 8. gr.
Rökstyšja skal žörf fyrir framlengingu į fęšingarorlofi samkvęmt žessu įkvęši meš vottorši lęknis en žaš er lagt ķ hendur tryggingayfirlęknis aš meta hvort lenging fęšingarorlofs verši talin naušsynleg. Önnur veikindi foreldra eša barna lengja ekki fęšingarorlof. Um greišslur į žeim tķma sem framlengingin varir fer samkvęmt įkvęši 13. gr.
Lagt er til aš foreldrar sem standa utan vinnumarkašar eša eru ķ minna en 25% starfi eigi sjįlfstęšan rétt til fęšingarstyrks ķ allt aš žrjį mįnuši hvort um sig vegna fęšingar, frum
Gert er rįš fyrir aš frumvarpiš leiši ekki til skeršingar frį nśgildandi fęšingarorlofskerfi į greišslum til foreldra sem eru utan vinnumarkašar eša žeirra sem eru ķ minna en 25% starfi. Lagt er til aš fęšingarstyrkur verši 33.157 kr. į mįnuši en žaš er sama fjįrhęš og žessir ašilar hafa samkvęmt gildandi kerfi. Gert er aš skilyrši fyrir rétti til fęšingarstyrks aš foreldri eigi lögheimili hér į landi viš fęšingu barns og hafi įtt lögheimili hér į landi sķšustu 12 mįnuši fyrir fęšingardag barns. Ķ įkvęši žessu er įtt viš lögheimili ķ skilningi lögheimilislaga, nr. 21/1990. Skilyršiš um lögheimili hér į landi er ķ samręmi viš žaš bśsetuskilyrši sem sett er fyrir rétti til almannatrygginga, ž.e. aš einstaklingur teljist tryggšur hér į landi samkvęmt lögum um almannatryggingar, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum.
3. mgr. į sér fyrirmynd ķ 15. gr. laga um almannatryggingar, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum. Ķ žessu sambandi er vakin athygli į žvķ aš hefjist greišslur viš upphaf feršar telst sį tķmi til žeirra žriggja mįnaša sem foreldri hefur sjįlfstęšan rétt til eša žeirra žriggja mįnuša sem foreldrar eiga rétt į sameiginlega.
Réttur foreldris er bundinn viš aš žaš fari sjįlft meš forsjį barnsins eša hafi sameiginlega forsjį įsamt hinu foreldri žess žegar greišsla fęšingarstyrks hefst. Žetta er nżmęli og er ķ samręmi viš įkvęši 5. mgr. 8. gr. Vķsast til athugasemda viš įkvęši 8. gr. til frekari skżringa.
Lagt er til aš greišslur skulu inntar af hendi mįnašarlega og hefjast žęr nęstu mįnašamót eftir aš barn fęšist. Er žį greitt fyrir fęšingarmįnuš barnsins óhįš žvķ hvaša mįnašardag barn fęddist. Mišast žvķ upphaf žess tķmabils sem fęšingarstyrkur greišist fyrir viš fyrsta dag fęšingarmįnuš barns nema foreldri įkveši aš greišslur skuli hefjast sķšar.
Žį er lagt til aš litiš sé heildstętt į réttindi foreldra žrįtt fyrir aš annaš žeirra sé utan vinnumarkašar eša sé ķ minna en 25% starfi og hitt foreldriš starfi į vinnumarkaši. Er žvķ gert rįš fyrir aš foreldrar fįi greitt hvort śr sķnu kerfi ķ žvķ hlutfalli sem žau įkveša. Dęmi um žetta er aš foreldrar komast aš samkomulagi um aš žaš foreldri sem er į vinnumarkaši taki fęšingarorlof ķ sex vikur og njóti greišslna śr Fęšingarorlofssjóši žann tķma. Į žį foreldri sem er utan vinnumarkašar rétt į greišslu fęšingarstyrks fyrir žann tķma sem eftir er aš hinum sameiginlega žriggja mįnaša rétti. Er žó vakin athygli į žvķ aš réttur foreldris į vinnumarkaši til greišslu śr Fęšingarorlofssjóši er hįšur žvķ aš foreldri leggi nišur launuš störf į mešan.
Lagt er til aš foreldrar sem eru ķ fullu nįmi eigi rétt til fęšingarstyrks ķ allt aš žrjį mįnuši hvort um sig vegna fęšingar, frumęttleišingar eša töku barns ķ varanlegt fóstur. Įhersla er lögš į aš žessi réttur verši ekki framseljanlegur. Vķsast til athugasemda viš 8. gr. frumvarpsins til frekari skżringa. Til višbótar eiga foreldrar sameiginlegan rétt į fęšingarstyrk ķ žrjį mįnuši sem žeir eiga kost į aš hagręša milli sķn aš eigin vild. Er hér mišaš viš aš bįšir foreldrar séu ķ nįmi. Falli foreldrar undir mismunandi kerfi nżtur hvort um sig réttar samkvęmt sķnu kerfi en um skiptingu sameiginlega réttarins fer skv. 6. mgr.
Gert er rįš fyrir aš frumvarpiš leiši ekki til skeršingar frį nśgildandi fęšingarorlofskerfi į greišslum til foreldra sem eru ķ fullu nįmi. Lagt er til aš fęšingarstyrkur verši 74.867 kr. į mįnuši en žaš er sama fjįrhęš og žessir ašilar hafa samkvęmt gildandi kerfi.
Ķ įkvęšinu er gert rįš fyrir heimild til aš setja reglugerš en žar vęri mešal annars unnt aš kveša į um greišslur til nįmsmanna sem ekki eru ķ fullu nįmi til aš žeir haldi rétti sķnum eins og hann er samkvęmt gildandi reglum. Aš öšru leyti vķsast til athugsemda viš įkvęši 18. gr. til frekari skżringa.
Įkvęšiš er efnislega samhljóša 3. mgr. 15. gr. almannatryggingalaga, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum. Sś breyting er žó lögš til aš foreldrar eigi sameiginlegan rétt į fęšingarstyrk vegna andvanafęšingar eftir 22 vikna mešgöngu eša fósturlįts eftir 18 vikna mešgöngu.
Žį er lagt til aš litiš sé heildstętt į réttindi foreldra samkvęmt įkvęši žessu og įkvęši 12. gr. um rétt til fęšingarorlofs ķ sömu tilvikum. Taki annaš foreldriš žannig hluta af sameiginlegum rétti foreldra til fęšingarorlofs og nżtur greišslna śr Fęšingarorlofssjóši skv. 13. gr. styttist greišslutķmabil fęšingarstyrks sem žvķ nemur. Er žó vakin athygli į žvķ aš réttur foreldris į vinnumarkaši til greišslu śr Fęšingarorlofssjóši er hįšur žvķ aš foreldri leggi nišur launuš störf į mešan.
Įkvęšiš į sér fyrirmynd ķ 5. mgr. 15. gr. laga um almannatryggingar, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum. Sś breyting er žó lögš til aš um sameiginlegan rétt foreldra verši aš ręša ķ samręmi viš markmiš frumvarpsins. Aukin réttur til fęšingarstyrks samkvęmt įkvęši žessu į viš um fęšingu fjölbura, žegar ęttleišendur ęttleiša fleiri en eitt barn ķ einu eša taka fleiri en eitt barn ķ varanlegt fóstur į sama tķma.
Žį er lagt til aš litiš sé heildstętt į réttindi foreldra samkvęmt įkvęši žessu og įkvęši 16. gr. um framlengingu į rétti til fęšingarorlofs vegna fjölburafęšinga. Taki annaš foreldriš hluta af sameiginlegum rétti foreldra til fęšingarorlofs og nżtur greišslna śr Fęšingarorlofssjóši skv. 13. gr. styttist greišslutķmabil fęšingarstyrks sem žvķ nemur. Er žó vakin athygli į žvķ aš réttur foreldris į vinnumarkaši til greišslu śr Fęšingarorlofssjóši er hįšur žvķ aš foreldri leggi nišur launuš störf į mešan.
Žetta įkvęši į sér fyrirmynd ķ 15. gr. laga um almannatryggingar, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum. Sś breyting er žó lögš til aš réttur foreldra til fęšingarstyrks samkvęmt įkvęši žessu žegar um veikindi barns er aš ręša verši foreldrum sameiginlegur. Heimilt er aš framlengja rétt móšur til fęšingarstyrks um allt aš tvo mįnuši vegna alvarlegra veikinda hennar sjįlfrar sem eru ķ tengslum viš fęšinguna. Er viš žaš mišaš aš veikindi móšur sem rekja megi til fęšingar valdi žvķ aš hśn geti ekki annast barn sitt.
Rökstyšja skal žörf fyrir framlengingu į rétti til fęšingarstyrks samkvęmt žessu įkvęši meš vottorši lęknis en žaš er lagt ķ hendur tryggingayfirlęknis aš meta hvort lenging žess réttar verši talin naušsynleg. Önnur veikindi foreldra eša barna auka ekki į réttinn til fęšingarstyrks.
Žį er lagt til aš litiš sé heildstętt į réttindi foreldra samkvęmt įkvęši žessu og įkvęši 17. gr. um framlengingu į rétti til fęšingarorlofs vegna sömu tilvika. Taki žannig annaš foreldriš hluta af sameiginlegum rétti foreldra til fęšingarorlofs og nżtur greišslna śr Fęšingarorlofssjóši skv. 13. gr. styttist greišslutķmabil fęšingarstyrks sem žvķ nemur. Er žó vakin athygli į žvķ aš réttur foreldris į vinnumarkaši til greišslu śr Fęšingarorlofssjóši er hįšur žvķ aš foreldri leggi nišur launuš störf į mešan.
Įkvęšiš er ķ samręmi viš 15. gr. frumvarpsins sem kvešur į um hvernig foreldrar į vinnumarkaši skuli bera sig aš viš umsókn um greišslur śr Fęšingarorlofssjóši. Lagt er til ķ įkvęši žessu aš foreldri skuli sękja um fęšingarstyrk žremur vikum fyrir įętlašan fęšingardag barns. Hér er um styttri fresta aš ręša en ķ 15. gr. en ekki žótti įstęša aš hafa frestinn jafnlangan žar sem fęšingarstyrkur er jafnan įkvešin fjįrhęš. Sé annaš foreldriš į vinnumarkaši en hitt ekki og fellur žar meš undir 18. eša 19. gr. frumvarpsins žurfa foreldrar aš tilgreina fyrirhugaša skiptingu į hinum sameiginlega žriggja mįnaša rétti žrįtt fyrir styttri frest samkvęmt žessu įkvęši. Getur žį foreldri sem nżtur réttar til fęšingarstyrks sótt um styrkinn į sama tķma og foreldri į vinnumarkaši sękir um greišslur śr Fęšingarorlofssjóši. Aš öšru leyti vķsast til athugasemda viš 15. gr. frumvarpsins.
Lagt til aš foreldri eigi rétt į foreldraorlofi aš hįmarki ķ 13 vikur. Er žį gert rįš fyrir aš heimilt verši aš taka foreldraorlof allt žar til barniš nęr įtta įra aldri, sbr. 3. mgr. Mišaš er viš žaš aldursmark ķ rammasamningnum um foreldraorlof sem veriš er aš innleiša meš frumvarpi žessu. Ķ žessu sambandi er mišaš viš įtta įra afmęlisdag barnsins. Į žį hvort foreldri rétt į 13 vikum fyrir hvert barna sinna yngra en įtta įra.
Tekiš er fram ķ 1. mgr. aš foreldraorlof sé ętlaš til umönnunar barns starfsmanns. Ķ žvķ getur falist aš forsjįrlaust foreldri geti sótt um leyfi vilji žaš sinna umgengni viš barn sitt um lengri tķma. Žótti ekki įstęša til aš skilyrša rétt foreldris įn forsjįr til foreldraorlofs viš samžykki žess foreldris sem fer meš forsjįna į sama hįtt og fęšingarorlof. Įstęšan er mešal annars sś aš heimilt er aš taka foreldraorlof skemur en eina viku. Vęri žvķ taka foreldraorlofs forsjįrlauss foreldris vel samręmanleg žeim umgengnisrétti sem žaš į rétt į. Žó ber aš skżra žetta įkvęši til samręmis viš įkvęši barnalaga, nr. 20/1992, meš sķšari breytingum, um inntak forsjįr- og umgengnisréttar.
Foreldraorlofiš getur almennt fyrst hafist eftir fęšingu barns. Heimild er ķ rammasamningnum um aš sérstakt tillit sé tekiš til ašstęšna vegna ęttleišingar. Upphaf foreldraorlofs vegna ęttleišingar barns mišast viš žann tķma er barniš kemur inn į heimiliš. Ef foreldri žarf aš sękja barniš til śtlanda getur foreldraorlofiš hafist viš upphaf feršar. Er žetta til samręmis viš įkvęši um fęšingarorlof. Ķ nśgildandi barnaverndarlögum, nr. 58/1992, meš sķšari breytingum, er sérstaklega kvešiš į um rįšstöfun barna ķ fóstur. Ešli mįlsins samkvęmt žótti įstęša til aš fósturforeldrar sem taka barn ķ varanlegt fóstur nytu sama réttar til foreldraorlofs og ašrir foreldrar.
Tekiš er fram ķ 4. mgr. aš réttur til foreldraorlofs er ekki framseljanlegur. Til frekari skżringa vķsast til athugasemda viš 8. gr. frumvarpsins.
Ekki er gert rįš fyrir žvķ ķ frumvarpinu aš starfsmašur haldi launum mešan į foreldraorlofi stendur. Hins vegar er lögš į žaš įhersla aš samningssamband milli vinnuveitanda og starfsmanns haldist į žeim tķma sem foreldraorlofiš stendur yfir. Ekki koma til ašrar greišsl
Įkvęši 1. mgr. kvešur į um aš starfsmašur skuli eiga rétt į aš taka foreldraorlof ķ einu lagi. Žį er gert rįš fyrir ķ 2. mgr. aš starfsmanni og vinnuveitanda hans verši heimilt aš komast aš samkomulagi um hvernig orlofinu skuli hįttaš į sama hįtt og foreldrar geta samiš um fyrirkomulag fęšingarorlofs. Žį er įréttaš ķ 3. mgr. žessarar greinar aš vinnuveitandi skuli leitast viš aš koma til móts viš óskir foreldra um tilhögun foreldraorlofs.
Ķ 4. mgr. er sett takmörkun viš lengd foreldraorlofs į 12 mįnaša tķmabili. Er įkvęšinu ętlaš aš nį til žeirra tilvika žegar starfsmašur į rétt į lengra foreldraorlofi en 13 vikum vegna žess aš hann į fleiri en eitt barn undir įtta įra aldri. Getur hann samkvęmt įkvęšinu ekki tekiš lengra foreldraorlof en 13 vikur į 12 mįnaša tķmabili nema til komi sérstakt samžykki vinnuveitanda.
Lagt er til aš starfsmašur öšlist rétt til foreldraorlofs eftir aš hafa starfaš samfellt ķ sex mįnuši hjį sama vinnuveitanda. Er žó ekkert žvķ til fyrirstöšu aš hann geti gefiš vinnuveitanda sķnum tilkynningu um töku foreldraorlofs eftir aš hafa unniš hjį sama vinnuveitanda ķ tępa fimm mįnuši. Žykja sex mįnušir hęfilegur tķmi sem lįgmarksstarfstķmi sem starfsmašur skal vinna hjį sama vinnuveitanda įšur en hann getur tekiš leyfi frį störfum til aš sinna barni sķnu.
Ķ 2. mgr. er lagt til aš starfsmašur tilkynni vinnuveitanda meš a.m.k. sex vikna fyrirvara aš hann ętli aš nżta sér rétt sinn til foreldraorlofs. Žykir sį fyrirvari hęfilegur til žess aš vinnuveitandi geti gert naušsynlegar rįšstafanir, svo sem aš rįša stašgengil eša žjįlfa annan starfsmann til aš sinna žeim verkefnum sem viškomandi starfsmašur hefur annast mešan į orlofinu stendur.
Til aš aušvelda sönnun ef upp koma deilur um töku orlofs var tališ naušsynlegt aš lögfesta įkvešnar formreglur ķ samskiptum vinnuveitanda og starfsmanns. Er žvķ tekiš fram ķ įkvęšinu aš tilkynning skuli vera skrifleg og aš žar skuli koma fram upphafsdagur, lengd og tilhögun orlofs. Einnig er tekiš fram aš vinnuveitandi skuli įrita į tilkynninguna hvaša dag hśn er móttekin og afhenda starfsmanni sķšan afrit hennar.
Sś skylda er lögš į vinnuveitanda aš hann skrįi töku foreldraorlofs starfsmanns žannig aš starfsmašur geti fengiš vottorš um fjölda tekinna foreldraorlofsdaga óski hann žess. Žetta veršur aš teljast naušsynlegt bęši fyrir vinnuveitanda og starfsmann. Vinnuveitandi žarf aš halda utan um žį fęšingarorlofsdaga sem starfsmašur hefur tekiš ķ starfi hjį honum žar sem starfsmašur į einungis rétt į 13 vikna foreldraorlofi fyrir hvert barna sinna. Af sömu įstęšum žarf starfsmašur aš geta sżnt nżjum vinnuveitanda fram į hversu marga daga hann į eftir af orlofi sķnu. Er žetta einkum mikilvęgt ķ ljósi žess aš taka foreldraorlofs getur dreifst yfir įtta įra tķmabil.
Ķ 1. mgr. er aš finna reglur um meš hvaša hętti vinnuveitanda er heimilt aš įkveša breytta tilhögun foreldraorlofs. Er tekiš fram aš um slķka įkvöršun skuli hafa samrįš viš starfsmann en vinnuveitanda ber aš tilkynna formlega um ašra tilhögun innan viku frį móttökudagsetn
Lagt er til aš frestunarheimildinni verši eingöngu beitt žegar sérstakar ašstęšur eru fyrir hendi ķ rekstri fyrirtękis eša stofnunar sem gera slķkt naušsynlegt eša óhjįkvęmilegt. Taldar eru upp ķ greininni ašstęšur sem teljast munu gildar en sś upptalning telst ekki tęmandi. Į žaš mešal annars viš ef įlagstķmi fer ķ hönd er starfsmašur hugšist taka orlof sitt eša vinnuveitanda hefur ekki lįnast aš finna hęfan stašgengil ef žess er žörf. Ķ sķšarnefnda tilvikinu veršur žó aš gera kröfur um aš vinnuveitandi hafi reynt ķ tķma aš leita eftir hęfum starfskrafti. Žegar starfsmašur gegnir lykilhlutverki viš stjórnun fyrirtękis getur einnig žurft lengri frest til aš męta tķmabundnu brotthvarfi hans en žann sex vikna frest sem krafist er aš starfsmašur gefi vinnuveitanda įšur en foreldraorlof skal hefjast.
Ķ 3. mgr. eru enn fremur lagšar til tķmatakmarkanir į heimild vinnuveitanda til aš fresta foreldraorlofi. Er žar gert rįš fyrir aš frestunin geti aldrei varaš lengur en ķ sex mįnuši frį fyrirhugušum upphafsdegi foreldraorlofs nema til komi samžykki starfsmanns. Įkvęšiš ber aš skżra meš hlišsjón af 3. mgr. 25. gr. frumvarpsins žar sem kvešiš er į um aš vinnuveitandi skuli leitast viš aš taka tillit til óska starfsmanns um tilhögun foreldraorlofs. Žótti ķ žessu samhengi hįlft įr hęfilegur hįmarkstķmi til frestunar foreldraorlofs. Mį žar benda į aš vinnuveitanda ętti aš vera kleift aš finna hęfan stašgengil į žessum tķma og jafnframt veršur aš teljast lķklegt aš įlagstķmar flestra fyrirtękja eša stofnana vari ekki mikiš lengur en ķ hįlft įr. Vinnuveitandi hefur žó jafnan heimild ķ frumvarpinu aš nį samkomulagi viš starfsmann um lengri frest en til žess veršur einnig aš lķta aš hįlft įr er mikill breytingatķmi ķ lķfi ungs barns.
Ķ 4. mgr. eru talin upp atvik sem leitt geta til žess aš vinnuveitanda verši óheimilt aš fresta foreldraorlofi. Eru talin upp tvö tilvik sem oršiš geta til žess aš frestun verši almennt óheimil, ž.e. ef barn veikist eša foreldraorlof er tekiš ķ beinu framhaldi af fęšingarorlofi. Žykir ešlilegt aš takmarka heimild vinnuveitanda til frestunar foreldraorlofs žegar um veikindi barns er aš ręša žar sem barn žarfnast žį nęrveru foreldris sem og ķ ljósi tilgangs foreldraorlofs. Į seinna tilvikiš sér fyrirmynd śr dönskum lögum um foreldraorlof en margar įstęšur geta legiš aš baki žvķ aš foreldri kjósi aš taka orlofiš ķ beinu framhaldi af fęšingarorlofi. Mį žar helst nefna aš erfitt getur veriš aš fį gęslu fyrir svo ungt barn. Einnig er skżrt tekiš fram aš ef vinnuveitandi fer ekki aš žeim formreglum sem raktar eru ķ 1. mgr. žessa įkvęšis kann hann aš glata rétti til frestunar og aš vinnuveitanda er óheimilt aš afturkalla žegar veitt samžykki sitt.
Įkvęši 5. mgr. tekur til žeirra tilvika žegar starfsmašur hefur geymt rétt sinn til foreldraorlofs fram į įttunda aldursįr barns sķns. Til aš fyrirbyggja aš frestun af hįlfu vinnuveitanda leiši til žess aš rétturinn glatist er tekiš fram aš frestun viš žessar ašstęšur leiši til framlengingar orlofsréttar um eitt įr, ž.e. til žess tķma žegar barniš veršur nķu įra gamalt.
Įkvęšinu er ętlaš aš vernda starfsmann gegn žvķ aš glata žeim rétti sem hann hefur žegar įunniš sér eša er aš įvinna sér į upphafsdegi foreldraorlofs. Žetta įkvęši er ķ sam
Įkvęšinu er ętlaš aš taka af allan vafa um aš rįšningarsamband milli starfsmanns og vinnuveitanda haldist óbreytt ķ fęšingar- og foreldraorlofi. Ķ žessu sambandi mį benda į įkvęši 14. gr. frumvarpsins žar sem kvešiš er į um aš starfstengd réttindi haldist į žessu tķmabili.
Einnig eru tekin af öll tvķmęli um rétt starfsmanns til aš hverfa aftur aš starfi sķnu aš loknu fęšingar- og foreldraorlofi. Ķ žvķ felst žó ekki takmörkun į réttindum fyrirtękis eša stofnunar til aš gera almennar rekstrarlegar breytingar sem kunna aš hafa įhrif į stöšu starfsmannsins į svipašan hįtt og žęr hafa įhrif į störf annarra starfsmanna. Slķkar breytingar į starfi starfsmannsins skulu ekki hafa įhrif į launakjör hans til lękkunar eša önnur starfstengd réttindi. Žetta įkvęši er ķ samręmi viš įkvęši rammasamningsins um foreldraorlof.
Tilgangur žessa įkvęšis er aš vernda starfsmenn sem lagt hafa fram skriflega tilkynningu um aš žeir ętli aš nżta sér rétt til töku fęšingar- eša foreldraorlofs eša eru ķ fęšingar- eša foreldraorlofi gegn uppsögn af hįlfu vinnuveitanda. Įkveši vinnuveitandi aš segja upp starfsmanni sem svo er įstatt um ber honum aš tilgreina įstęšur fyrir uppsögninni og rökstyšja žęr skriflega. Slķkt įkvęši er naušsynlegt til aš koma ķ veg fyrir aš žaš hafi neikvęšar afleišingar fyrir starfsmann aš nżta sér rétt sinn samkvęmt frumvarpinu.
Įkvęšiš er efnislega samhljóša 1. mgr. 7. gr. gildandi laga um fęšingarorlof, nr. 57/1987, meš sķšari breytingum. Jafnframt er įkvęšiš ķ samręmi viš rammasamninginn um foreldraorlof. Til žess aš įkvęši žetta nįi tilgangi sķnum er naušsynlegt aš vinnuveitanda verši gert skylt aš lįta skriflegan rökstušning fylgja uppsögn ķ žeim tilvikum sem greinir ķ įkvęšinu.
Sömu skilyrši gilda um uppsagnir į žungušum konum og konum sem nżlega hafa ališ barn, sbr. 4. mgr. 7. gr., en samsvarandi įkvęši er ķ 10. gr. tilskipunar rįšsins um lögleišingu rįšstafana til aš auka öryggi og heilbrigši į vinnustöšum fyrir starfsmenn sem eru žungašir, hafa nżlega ališ börn eša hafa börn į brjósti, nr. 92/85/EBE.
Komi vinnuveitandi ķ veg fyrir aš foreldri njóti žeirra réttinda sem žaš į rétt į samkvęmt frumvarpi žessu getur vinnuveitandi oršiš skašabótaskyldur samkvęmt almennum reglum. Į žetta sérstaklega viš bregšist vinnuveitandi žeirri skyldu aš tryggja aš fyrra starf starfsmanns eša sambęrilegt starf ķ samręmi viš rįšningarsamning standi honum til boša er hann snżr aftur til starfa aš loknu fęšingar- eša foreldraorlofi. Sama gildir einnig segi hann starfsmanni upp störfum sem lagt hefur fram skriflega tilkynningu um aš hann ętli aš nżta sér rétt til töku fęšingar- eša foreldraorlofs eša er ķ fęšingar- eša foreldraorlofi įn žess aš mįlefnalegar įstęšur liggi žar aš baki.
Įkvęšiš į sér fyrirmynd ķ 15. gr. og 16. gr. laga um almannatryggingar, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum, ķ sambandi viš fęšingarorlof og fęšingarstyrk. Sś breyting er žó lögš til aš lįgmarksfęšingarorlof sem móšir hefur ķ gildandi lögum verši hluti af sameigin
Ķ 2. mgr. er lagt til aš foreldrar eigi rétt til töku fęšingarorlofs ķ allt aš tvo mįnuši eftir fęšingu barns og sama gildir um rétt foreldra til greišslu fęšingarstyrks. Falli foreldrar undir mismunandi kerfi nżtur hvort um sig greišslu samkvęmt sķnu kerfi en um skiptingu réttar samkvęmt įkvęši žessu fer eins og męlt er fyrir um ķ 3. mgr.
Ķ 1. mgr. er lagt til aš fram komi til skżringar aš foreldrar ķ fęšingar- eša foreldraorlofi eiga ekki rétt til atvinnuleysisbóta samkvęmt lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 12/ 1997, meš sķšari breytingum. Foreldri sem nżtur greišslna ķ fęšingarorlofi į ekki rétt til umönnunargreišslna vegna sama barns eša sömu fęšingar samkvęmt lögum um félagslega ašstoš, nr. 118/1993, meš sķšari breytingum. Sama gildir um greišslu sjśkradagpeninga og lķfeyrisgreišslna samkvęmt lögum um almannatryggingar, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum. Greišslur sem koma frį öšrum rķkjum koma til frįdrįttar žeim greišslum sem foreldri į rétt śr Fęšingarorlofssjóši skv. 13. gr. eša greišslu fęšingarstyrks skv. 18. og 19. gr.
Meš įkvęšinu er einkum veriš aš vķsa til samningsins um Evrópska efnahagssvęšiš (EES-samningsins). Žegar EES-samningurinn tók gildi į Ķslandi voru žar greindar ESB- geršir į sviši almannatrygginga og félagsmįla sem taka bar upp ķ landsrétt EES-rķkjanna skv. 7. gr. EES-samningsins. Žar į mešal var reglugerš rįšsins frį 14. jśnķ 1971 um beitingu almannatryggingareglna gagnvart launžegum, sjįlfstętt starfandi einstaklingum og ašstandendum žeirra sem flytjast į milli ašildarrķkja, nr. 1408/71/EBE, meš sķšari breytingum, og reglugerš rįšsins frį 21. mars 1972 sem kvešur į um framkvęmd reglugeršar nr. 1408/71/ EBE, um beitingu almannatryggingareglna gagnvart launžegum og fjölskyldum žeirra sem flytjast į milli ašildarrķkja, nr. 574/72/EBE. Žessar reglugeršir eiga stoš ķ nśgildandi almannatryggingalögum, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum. Er žvķ meš įkvęši žessu veriš aš tryggja aš framkvęmd laga žessara verši ķ samręmi viš įkvęši reglugeršanna, sem og annarra gerša į sviši almannatrygginga og félagsmįla sem hafa oršiš eša verša hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvęšiš.
Įkvęšiš veitir félagsmįlarįšherra heimild til aš setja reglugerš um nįnari framkvęmd laga žessara. Markmišiš meš slķkri heimild er aš kvešiš verši skżrar į um réttinn til fęšingar- og foreldraorlofs auk réttarins til greišslna ķ fęšingarorlofi og til fęšingarstyrks ef naušsyn ber til viš framkvęmd laganna.
Lagt er til aš lögin öšlist žegar gildi. Žó er gert aš tillögu aš įkvęši um fęšingarorlof komi til framkvęmda 1. janśar 2001 en žaš er tališ lįgmarksundirbśningstķmi fyrir framkvęmd hins nżja kerfis. Falla žį nśgildandi lög um fęšingarorlof, nr. 57/1987, meš sķšari breytingum, śr gildi 1. janśar 2001. Įkvęši um fęšingarorlof taka til barna sem fęšast, eru ęttleidd eša tekin ķ varanlegt fóstur 1. janśar 2001 eša sķšar. Foreldrar žessara barna öšlast žvķ rétt til fęšingarorlofs samkvęmt hinu nżja kerfi. Foreldrar sem eru ķ fęšingarorlofi er hiš nżja kerfi kemur til framkvęmda munu halda įfram ķ nśverandi kerfi. Męšur, sem hafa nżtt sér rétt sinn samkvęmt nśgildandi kerfi aš hefja fęšingarorlof mįnuši fyrir įętlašan fęšingardag en barn žeirra fęšist 1. janśar 2001 eša sķšar, öšlast rétt til įframhaldandi fęšingarorlofs samkvęmt hinu nżja kerfi.
Lagt er til aš lenging į sjįlfstęšum rétti föšur til töku fęšingarorlofs verši ķ įföngum žannig aš hiš nżja kerfi verši aš fullu komiš til framkvęmda į tveimur įrum. Gert er rįš fyrir aš sjįlfstęšur réttur karla til fęšingarorlofs lengist ķ fyrsta įfanga um tvęr vikur eša śr tveimur vikum ķ nśgildandi kerfi ķ einn mįnuš. Žó er vakin athygli į aš frį og meš 1. janśar 2001 eiga fešur rétt til aš taka fęšingarorlof af žeim hluta orlofsins sem ętlašur er foreldrum sameiginlega. Įri sķšar lengist sjįlfstęšur réttur karla ķ tvo mįnuši og 1. janśar 2003 veršur rétturinn žrķr mįnušir.
Enn fremur er gert rįš fyrir aš foreldraorlof megi taka vegna barna sem fędd eru 1. janśar 1998 eša sķšar. Ef horft er til nįgrannalanda er ekki aš sjį aš einhver algild regla sé rįšandi varšandi gildistķma. Įstęša žess aš lagt er til aš framangreind dagsetning verši höfš sem višmišun er aš um er aš ręša sķšustu įramótin įšur en tilskipunin įtti aš taka gildi samkvęmt lokaįkvęšum tilskipunarinnar innan ašildarrķkja Evrópusambandsins. Jafnframt er litiš til žess sanngirnissjónarmišs aš réttur til foreldraorlofs taki til foreldra barna sem fędd eru į sama almanaksįri.
Lagt er til aš Fęšingarorlofssjóšur verši fjįrmagnašur meš įkvešnum hluta tryggingagjalds. Er žaš gert aš tillögu aš almenna tryggingagjaldiš verši hękkaš śr 3,99% ķ 4,34% af gjaldstofni skv. III. kafla laganna. Sś hękkun jafngildir žeirri lękkun sem lagt er til aš gerš verši į atvinnutryggingagjaldinu. Yrši atvinnutryggingagjald žvķ lękkaš śr 1,15% ķ 0,8% af gjaldstofni skv. III. kafla laganna. Jafnframt er lagt til ķ frumvarpinu aš rįšstöfun almenna tryggingagjaldsins verši breytt žannig aš 0,85% af žvķ renni til Fęšingarorlofssjóšs, sem standa į undur fjįrmögnun hans. Gert er rįš fyrir aš lękkun atvinnutryggingagjalds hafi ķ för meš sér tekjuskeršingu hjį Atvinnuleysistryggingasjóši sem nemur um 1,2 milljöršum kr. į įrsgrundvelli. Žrįtt fyrir žaš skeršir žaš ekki bolmagn sjóšsins til aš greiša atvinnuleysisbętur mišaš viš nśverandi atvinnuįstand, enda hafa tekjur sjóšsins veriš töluvert umfram gjöld hans.
Hér er eingöngu um aš ręša tilfęrslu į fjįrmagni vegna upptöku Fęšingarorlofssjóšs og hefur žvķ engin įhrif gagnvart launagreišendum. Stašgreišslu- og įlagningarhlutfalliš veršur žaš sama eftir sem įšur.
Lagt er til aš oršalag 1. mgr. 10. gr. laga um almannatryggingar, nr. 117/1993, meš sķšari breytingum, verši svohljóšandi: „Lķfeyristryggingar taka til ellilķfeyris, örorkulķfeyris, tekjutryggingar, örorkustyrkja og barnalķfeyris.“ Ekki er um grundvallarbreytingu aš ręša į oršalagi įkvęšisins heldur felur breytingin ķ sér aš oršin „og bóta ķ fęšingarorlofi“ falla brott. Žaš er ķ samręmi viš žęr breytingar sem leišir af frumvarpinu en žar er lagt til aš bętur ķ fęšingarorlofi falli utan viš almannatryggingakerfiš.
Lagt er til aš įkvęši 15.–16. gr. a sömu laga verši fellt brott en žaš leišir af breytingum vegna hins nżja kerfis um fęšingar- og foreldraorlof sem lagt er til ķ frumvarpinu og lagabreytingum sem leišir af žvķ.
Fylgiskjal.
Fjįrmįlarįšuneyti,
fjįrlagaskrifstofa:
Ķ frumvarpinu er lagt til aš foreldrar hafi rétt til aš taka foreldraorlof frį launušum störfum vegna fęšingar barns, frumęttleišingar barns eša töku barns ķ varanlegt fóstur. Orlofiš er launalaust og skal žaš tekiš įšur en barniš nęr įtta įra aldri. Įętlašur kostnašur rķkissjóšs vegna foreldraorlofsins er 100–200 m.kr. į hverju įri, mišaš viš aš 50–70% žeirra starfsmanna sem hafa rétt til foreldraorlofs nżti sér hann. Mišaš er viš aš orlofiš sé tekiš į sjö įra tķmabili og ekki er gert rįš fyrir aš žaš sé tekiš į fyrsta įri barnsins. Nokkurn fyrirvara veršur aš hafa į žessari įętlun žar sem óvķst er ķ hve miklum męli foreldrar nżta sér žennan rétt og hve mikil žörf veršur fyrir afleysingar eša önnur śrręši til aš leysa verkefni sem starfsfólk ķ foreldraorlofi hefur meš höndum.
Tilgangurinn meš breytingum į lögum um tryggingagjald, nr. 113/1990, er aš breyta samsetningu tryggingagjalds til aš standa straum af kostnaši viš Fęšingarorlofssjóš. Sam
Tilgangurinn meš breytingum į lögum um almannatryggingar, nr. 117/1993, er aš jafna rétt karla og kvenna utan vinnumarkašar til fęšingarstyrks. Frumvarpiš nęr til foreldra sem eru heimavinnandi, ķ minna en 25% starfshlutfalli og nįmsmanna.