Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 491. máls.
128. löggjafarþing 2002â2003.
Ãskj. 807 â 491. mál.
um að rÃkisstjórnin beiti sér gegn áformum um innrás à Ãrak og að Ãsland standi utan við hvers kyns hernaðaraðgerðir gegn Ãrak.
Alþingi ályktar að fela rÃkisstjórninni að koma þeirri afstöðu á framfæri á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og annars staðar þar sem við á að leita skuli allra leiða til að afstýra innrás à Ãrak, þar á meðal að veita vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna nægan tÃma til að ljúka störfum sÃnum. Komi til hernaðaraðgerða gegn Ãrak á næstu mánuðum skal Ãsland tilkynna að ekki verði heimiluð afnot af aðstöðu á Ãslensku yfirráðasvæði né verði um neins konar þátttöku að ræða af Ãslands hálfu à slÃkum aðgerðum.
Allt frá þvà að vopnaeftirlit á vegum Sameinuðu þjóðanna hófst að nýju à Ãrak à lok nóvember á sÃðasta ári hefur það legið à loftinu að óháð niðurstöðum eftirlitsmanna yrði ráðist inn à landið. Fyrir þvà hafa verið færðar ástæður eins og þær að stjórnvöld à Ãrak búi yfir gereyðingarvopnum, heimsbyggðinni stafi hernaðarógn af Ãrak, à landinu sitji harðstjórn að völdum og að hún styðji hryðjuverkamenn. Ãað er sannfæring flutningsmanna að enginn vandi verði leystur með strÃðsaðgerðum og þess vegna eigi Ãsland ekki að styðja slÃkar aðgerðir ef til þeirra kemur. Engu að sÃður telja flutningsmenn rétt að ræða à greinargerð þau atriði sem mest hefur verið haldið á lofti af þeim sem telja hugsanlegt að leiða málið til lykta með hernaðaraðgerðum.
Hugmyndir um stjórnarskipti à ljósi sögunnar.
Ãmsir ráðamenn á Vesturlöndum hafa rætt hugmyndir sÃnar um stjórnarskipti à Ãrak sem eitt af markmiðum innrásar à landið. Ãær hugmyndir er rétt að skoða à ljósi reynslunnar af slÃkri Ãhlutun á þessu svæði. Lengst af 20. öld voru Ãtök Breta og BandarÃkjamanna mikil à Miðausturlöndum, ekki sÃst við Persaflóa. Ãrak var meira að segja stofnað sem rÃki af Bretum árið 1921 sem fóru með málefni þess à umboði Ãjóðabandalagsins fyrstu árin. Saga vestrænna afskipta á þessu svæði er saga mistaka.
Ãrak var stofnað sem konungsrÃki og konungurinn sóttur til annars lands. Fyrir valinu varð Faysal, sonur Husseins konungs Sádi-ArabÃu og bróðir Abdullah JórdanÃukonungs. Krýning Faysals fyrsta var upphafið að stjórnartÃð HasjÃmÃta, sem náðu aldrei að vinna sér traust landsmanna, og henni lauk með blóðugri byltingu árið 1958. Fimm árum sÃðar, 1963, rændi svo Baath-flokkurinn völdum með umfangsmiklum stuðningi leyniþjónustu BandarÃkjanna en þá var Abdul-Karim Qassim, leiðtogi landsins, ráðinn af dögum. Baath-flokkurinn hefur sÃðan haldið völdum à Ãrak, lengst af undir forustu Saddams Husseins.
à grannrÃkinu Ãran var Muhammad Mossadeq steypt af stóli að undirlagi BandarÃkjastjórnar 1953 og til valda efldur Mohammed Reza Pahlavi, keisari. Ãtök BandarÃkjamanna urðu svo mikil à valdatÃð hans, m.a. vegna uppbyggingar olÃuiðnaðarins, að andóf gegn keisarastjórninni varð jafnframt andóf gegn Ãtökum og Ãhlutun BandarÃkjastjórnar à málefnum landsins. Keisaradæmið leið undir lok með byltingu undir forustu bókstafstrúaðra shÃta 1979 og við stjórnartaumum tók Ayatollah Ruhollah Khomeini.
Stafar grannrÃkjum Ãraks geigvænleg hernaðarógn af Saddam Hussein?
Ãegar rætt er um hvort rétt sé að gera innrás à Ãrak til að umbylta stjórnarfarinu er iðulega til þess tekið hversu árásargjarn Saddam Hussein sé og vonlaust að halda aftur af honum enda hafi hann tvÃvegis ráðist á önnur rÃki, fyrst Ãran 1980 og svo Kúveit 1990. StrÃðsrekstur Ãraka bliknar þó óneitanlega à samanburði við Egyptaland sem háði alls sex strÃð á árunum 1948â1973, fimm gegn Ãsrael auk borgarastyrjaldarinnar à Jemen (þar sem Egyptaher beitti efnavopnum). Fjórar styrjaldir af þessum sex hófust fyrst og sÃðast fyrir tilstilli Egypta. Ãá hefur ÃsraelsrÃki átt upptökin að þremur styrjöldum á þessu svæði fyrir utan óteljandi loftárásir og ýmsar takmarkaðar hernaðaraðgerðir gegn grannrÃkjunum. Að halda þvà fram að Ãrak hafi sérstaklega staðið fyrir ófriði à þessum heimshluta eru einfaldlega ekki gild rök à málinu.
Ef litið er á strÃðin tvö sem Saddam Hussein hóf, gegn Ãran og Kúveit, kemur à ljós að à báðum tilfellum réðst hann til atlögu gegn rÃkjum sem voru einangruð og veik fyrir. Byltingin à Ãran 1979 og það umrót sem henni fylgdi hafði vissulega dregið úr hernaðarmætti Ãrana. Ãar að auki reyndi Ãransstjórn leynt og ljóst að fá Kúrda à Norður-Ãrak og shÃta-múslima à Suður- Ãrak til að gera uppreisn gegn stjórn Husseins þar sem markmið Ãransstjórnar var að breiða út hina Ãslömsku byltingu. Saddam Hussein nýtti sér fjandskapinn milli BandarÃkjanna og Ãrans til að tryggja sér stuðning hinna fyrrnefndu à strÃðinu sem stóð til 1988 og kostaði eina milljón mannslÃfa. Fyrir innrásina à Kúveit þreifaði hann fyrir sér með afstöðu BandarÃkjastjórnar til málsins. à fundi með Saddam Hussein lýsti April Glaspie, sendiherra BandarÃkjanna, þvà yfir að bandarÃsk stjórnvöld hefðu âenga skoðun á innbyrðis átökum ArabarÃkja, eins og landamæradeilu [Ãraka] við Kúveitâ. BandarÃska utanrÃkisráðuneytið lýsti þvà yfir að BandarÃkin hefðu âengar sérstakar varnar- eða öryggisskuldbindingar gagnvart Kúveitâ. Ãessar yfirlýsingar túlkaði Ãraksstjórn sem vinsamlegt hlutleysi. Ãegar hins vegar varð ljóst að beitt yrði fullri hörku til að hrinda innrásinni à Kúveit og Saddam sá að hann hafði metið stöðuna rangt lýsti hann sig þegar à stað tilbúinn til að draga hersveitir sÃnar til baka og virða fyrri landamæri. Ãr þvà varð ekki þar eð hann gat ekki fallist á þá skilmála Bandamanna að skilja allan vÃgbúnað sinn eftir à Kúveit. Lærdómurinn sem draga má af þessu er sá að Saddam Hussein hefur hingað til ekki verið tilbúinn að taka verulega áhættu à strÃðsaðgerðum heldur velur hann veikburða andstæðinga sem virðast ekki hafa stuðning stórvelda. à raun þarf það ekki að koma á óvart þar sem Saddam Hussein hefur alla tÃð lagt höfuðáherslu á að halda völdum à Ãrak.
Ein helsta spurningin sem uppi er varðandi samskipti Ãraks og öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nú lýtur að meintum gereyðingarvopnum à eigu Ãraka. Ãvà hefur mjög verið haldið á loft à umræðum um Ãraksdeiluna að nauðsynlegt sé að afvopna Ãraka, einkum og sér à lagi ef à ljós komi að þeir ráði yfir gereyðingarvopnum. Ekki þarf að orðlengja þá afstöðu flutningsmanna að öllum slÃkum vopnum beri að farga, hvar à heiminum sem þau finnast. à hinn bóginn má spyrja við hvaða aðstæður mest hætta mundi stafa af slÃkum vopnum, komi það á daginn að Ãraksstjórn búi yfir þeim.
Ãessi spurning er rædd á eftirtektarverðan hátt à grein eftir John J. Mearsheimer, prófessor við Chicago-háskóla, og Stephen M. Walt, prófessor við Harvard-háskóla, sem nefnist âCan Saddam Be Contained? History Says Yes,â og birtist á vef CIAO-stofnunarinnar (Columbia International Affairs Online). Ãeir Mearsheimer og Walt benda á að à PersaflóastrÃðinu 1991 skaut Ãraksher eldflaugum á Ãsrael og á Sádi-ArabÃu. Ãessar eldflaugar gátu borið efnavopna- og sýklavopnahleðslur en Ãraksstjórn kaus ekki að beita slÃkum vopnum þá. Ãeim hefur ekki heldur verið beitt gegn bandarÃskum hersveitum við Persaflóa þrátt fyrir stöðugar loftárásir þeirra á Ãrak undanfarin tÃu ár. Sú ályktun sem greinarhöfundar segja að megi draga af þessu er að Ãraksstjórn beiti ekki slÃkum vopnum að fyrra bragði vegna þess að yfir vofi hættan á að svarað yrði à sömu mynt. Jafnframt vitna þeir til bréfs sem George Tenet, yfirmaður leyniþjónustunnar CIA, sendi BandarÃkjaþingi til að skýra frá þvà mati sinnar stofnunar að ólÃklegt væri að Saddam Hussein beitti gereyðingarvopnum gegn BandarÃkjamönnum nema þvà aðeins að þeir ógnuðu stjórn hans à Ãrak (grein þeirra Mearsheimer og Walt má lesa á vefslóðinni www.ciaonet.org/special_section/iraq/papers/was01/was01.html).
Ãegar öllu er á botninn hvolft verður að telja undarlegt að sömu aðilar og á sÃnum tÃma lögðu ofuráherslu á að viðhalda ógnarjafnvægi og hótun um âfullt endurgjaldâ til að âhalda aftur afâ SovétrÃkjunum skuli nú telja ógn stafa af hugsanlegum vopnabúrum Ãraka. Ãað er ekki sannfærandi og ber ekki vott um heilsteypta málafylgju ef svokölluð fælingaráhrif eru stundum tekin með à reikninginn og stundum ekki.
SÃðast en ekki sÃst verður að minna á reynsluna af nýlegum hernaðaraðgerðum gegn Afghanistan og stjórnarskiptunum þar à landi. Enginn mælir bót þeirri stjórn sem þar var sett af en bæði hið skelfilega mannfall meðal óbreyttra borgara og núverandi ástand à landinu verður að hafa à huga þegar rætt er um að knýja fram stjórnarskipti à Ãrak með vopnavaldi.
128. löggjafarþing 2002â2003.
Ãskj. 807 â 491. mál.
Tillaga til þingsályktunar
um að rÃkisstjórnin beiti sér gegn áformum um innrás à Ãrak og að Ãsland standi utan við hvers kyns hernaðaraðgerðir gegn Ãrak.
Flm.: Ãgmundur Jónasson, Ãrni Steinar Jóhannsson, Jón Bjarnason,
Kolbrún Halldórsdóttir, SteingrÃmur J. Sigfússon, ÃurÃður Backman.
Alþingi ályktar að fela rÃkisstjórninni að koma þeirri afstöðu á framfæri á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og annars staðar þar sem við á að leita skuli allra leiða til að afstýra innrás à Ãrak, þar á meðal að veita vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna nægan tÃma til að ljúka störfum sÃnum. Komi til hernaðaraðgerða gegn Ãrak á næstu mánuðum skal Ãsland tilkynna að ekki verði heimiluð afnot af aðstöðu á Ãslensku yfirráðasvæði né verði um neins konar þátttöku að ræða af Ãslands hálfu à slÃkum aðgerðum.
Greinargerð.
Allt frá þvà að vopnaeftirlit á vegum Sameinuðu þjóðanna hófst að nýju à Ãrak à lok nóvember á sÃðasta ári hefur það legið à loftinu að óháð niðurstöðum eftirlitsmanna yrði ráðist inn à landið. Fyrir þvà hafa verið færðar ástæður eins og þær að stjórnvöld à Ãrak búi yfir gereyðingarvopnum, heimsbyggðinni stafi hernaðarógn af Ãrak, à landinu sitji harðstjórn að völdum og að hún styðji hryðjuverkamenn. Ãað er sannfæring flutningsmanna að enginn vandi verði leystur með strÃðsaðgerðum og þess vegna eigi Ãsland ekki að styðja slÃkar aðgerðir ef til þeirra kemur. Engu að sÃður telja flutningsmenn rétt að ræða à greinargerð þau atriði sem mest hefur verið haldið á lofti af þeim sem telja hugsanlegt að leiða málið til lykta með hernaðaraðgerðum.
Hugmyndir um stjórnarskipti à ljósi sögunnar.
Ãmsir ráðamenn á Vesturlöndum hafa rætt hugmyndir sÃnar um stjórnarskipti à Ãrak sem eitt af markmiðum innrásar à landið. Ãær hugmyndir er rétt að skoða à ljósi reynslunnar af slÃkri Ãhlutun á þessu svæði. Lengst af 20. öld voru Ãtök Breta og BandarÃkjamanna mikil à Miðausturlöndum, ekki sÃst við Persaflóa. Ãrak var meira að segja stofnað sem rÃki af Bretum árið 1921 sem fóru með málefni þess à umboði Ãjóðabandalagsins fyrstu árin. Saga vestrænna afskipta á þessu svæði er saga mistaka.
Ãrak var stofnað sem konungsrÃki og konungurinn sóttur til annars lands. Fyrir valinu varð Faysal, sonur Husseins konungs Sádi-ArabÃu og bróðir Abdullah JórdanÃukonungs. Krýning Faysals fyrsta var upphafið að stjórnartÃð HasjÃmÃta, sem náðu aldrei að vinna sér traust landsmanna, og henni lauk með blóðugri byltingu árið 1958. Fimm árum sÃðar, 1963, rændi svo Baath-flokkurinn völdum með umfangsmiklum stuðningi leyniþjónustu BandarÃkjanna en þá var Abdul-Karim Qassim, leiðtogi landsins, ráðinn af dögum. Baath-flokkurinn hefur sÃðan haldið völdum à Ãrak, lengst af undir forustu Saddams Husseins.
à grannrÃkinu Ãran var Muhammad Mossadeq steypt af stóli að undirlagi BandarÃkjastjórnar 1953 og til valda efldur Mohammed Reza Pahlavi, keisari. Ãtök BandarÃkjamanna urðu svo mikil à valdatÃð hans, m.a. vegna uppbyggingar olÃuiðnaðarins, að andóf gegn keisarastjórninni varð jafnframt andóf gegn Ãtökum og Ãhlutun BandarÃkjastjórnar à málefnum landsins. Keisaradæmið leið undir lok með byltingu undir forustu bókstafstrúaðra shÃta 1979 og við stjórnartaumum tók Ayatollah Ruhollah Khomeini.
Stafar grannrÃkjum Ãraks geigvænleg hernaðarógn af Saddam Hussein?
Ãegar rætt er um hvort rétt sé að gera innrás à Ãrak til að umbylta stjórnarfarinu er iðulega til þess tekið hversu árásargjarn Saddam Hussein sé og vonlaust að halda aftur af honum enda hafi hann tvÃvegis ráðist á önnur rÃki, fyrst Ãran 1980 og svo Kúveit 1990. StrÃðsrekstur Ãraka bliknar þó óneitanlega à samanburði við Egyptaland sem háði alls sex strÃð á árunum 1948â1973, fimm gegn Ãsrael auk borgarastyrjaldarinnar à Jemen (þar sem Egyptaher beitti efnavopnum). Fjórar styrjaldir af þessum sex hófust fyrst og sÃðast fyrir tilstilli Egypta. Ãá hefur ÃsraelsrÃki átt upptökin að þremur styrjöldum á þessu svæði fyrir utan óteljandi loftárásir og ýmsar takmarkaðar hernaðaraðgerðir gegn grannrÃkjunum. Að halda þvà fram að Ãrak hafi sérstaklega staðið fyrir ófriði à þessum heimshluta eru einfaldlega ekki gild rök à málinu.
Ef litið er á strÃðin tvö sem Saddam Hussein hóf, gegn Ãran og Kúveit, kemur à ljós að à báðum tilfellum réðst hann til atlögu gegn rÃkjum sem voru einangruð og veik fyrir. Byltingin à Ãran 1979 og það umrót sem henni fylgdi hafði vissulega dregið úr hernaðarmætti Ãrana. Ãar að auki reyndi Ãransstjórn leynt og ljóst að fá Kúrda à Norður-Ãrak og shÃta-múslima à Suður- Ãrak til að gera uppreisn gegn stjórn Husseins þar sem markmið Ãransstjórnar var að breiða út hina Ãslömsku byltingu. Saddam Hussein nýtti sér fjandskapinn milli BandarÃkjanna og Ãrans til að tryggja sér stuðning hinna fyrrnefndu à strÃðinu sem stóð til 1988 og kostaði eina milljón mannslÃfa. Fyrir innrásina à Kúveit þreifaði hann fyrir sér með afstöðu BandarÃkjastjórnar til málsins. à fundi með Saddam Hussein lýsti April Glaspie, sendiherra BandarÃkjanna, þvà yfir að bandarÃsk stjórnvöld hefðu âenga skoðun á innbyrðis átökum ArabarÃkja, eins og landamæradeilu [Ãraka] við Kúveitâ. BandarÃska utanrÃkisráðuneytið lýsti þvà yfir að BandarÃkin hefðu âengar sérstakar varnar- eða öryggisskuldbindingar gagnvart Kúveitâ. Ãessar yfirlýsingar túlkaði Ãraksstjórn sem vinsamlegt hlutleysi. Ãegar hins vegar varð ljóst að beitt yrði fullri hörku til að hrinda innrásinni à Kúveit og Saddam sá að hann hafði metið stöðuna rangt lýsti hann sig þegar à stað tilbúinn til að draga hersveitir sÃnar til baka og virða fyrri landamæri. Ãr þvà varð ekki þar eð hann gat ekki fallist á þá skilmála Bandamanna að skilja allan vÃgbúnað sinn eftir à Kúveit. Lærdómurinn sem draga má af þessu er sá að Saddam Hussein hefur hingað til ekki verið tilbúinn að taka verulega áhættu à strÃðsaðgerðum heldur velur hann veikburða andstæðinga sem virðast ekki hafa stuðning stórvelda. à raun þarf það ekki að koma á óvart þar sem Saddam Hussein hefur alla tÃð lagt höfuðáherslu á að halda völdum à Ãrak.
Ein helsta spurningin sem uppi er varðandi samskipti Ãraks og öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nú lýtur að meintum gereyðingarvopnum à eigu Ãraka. Ãvà hefur mjög verið haldið á loft à umræðum um Ãraksdeiluna að nauðsynlegt sé að afvopna Ãraka, einkum og sér à lagi ef à ljós komi að þeir ráði yfir gereyðingarvopnum. Ekki þarf að orðlengja þá afstöðu flutningsmanna að öllum slÃkum vopnum beri að farga, hvar à heiminum sem þau finnast. à hinn bóginn má spyrja við hvaða aðstæður mest hætta mundi stafa af slÃkum vopnum, komi það á daginn að Ãraksstjórn búi yfir þeim.
Ãessi spurning er rædd á eftirtektarverðan hátt à grein eftir John J. Mearsheimer, prófessor við Chicago-háskóla, og Stephen M. Walt, prófessor við Harvard-háskóla, sem nefnist âCan Saddam Be Contained? History Says Yes,â og birtist á vef CIAO-stofnunarinnar (Columbia International Affairs Online). Ãeir Mearsheimer og Walt benda á að à PersaflóastrÃðinu 1991 skaut Ãraksher eldflaugum á Ãsrael og á Sádi-ArabÃu. Ãessar eldflaugar gátu borið efnavopna- og sýklavopnahleðslur en Ãraksstjórn kaus ekki að beita slÃkum vopnum þá. Ãeim hefur ekki heldur verið beitt gegn bandarÃskum hersveitum við Persaflóa þrátt fyrir stöðugar loftárásir þeirra á Ãrak undanfarin tÃu ár. Sú ályktun sem greinarhöfundar segja að megi draga af þessu er að Ãraksstjórn beiti ekki slÃkum vopnum að fyrra bragði vegna þess að yfir vofi hættan á að svarað yrði à sömu mynt. Jafnframt vitna þeir til bréfs sem George Tenet, yfirmaður leyniþjónustunnar CIA, sendi BandarÃkjaþingi til að skýra frá þvà mati sinnar stofnunar að ólÃklegt væri að Saddam Hussein beitti gereyðingarvopnum gegn BandarÃkjamönnum nema þvà aðeins að þeir ógnuðu stjórn hans à Ãrak (grein þeirra Mearsheimer og Walt má lesa á vefslóðinni www.ciaonet.org/special_section/iraq/papers/was01/was01.html).
Ãegar öllu er á botninn hvolft verður að telja undarlegt að sömu aðilar og á sÃnum tÃma lögðu ofuráherslu á að viðhalda ógnarjafnvægi og hótun um âfullt endurgjaldâ til að âhalda aftur afâ SovétrÃkjunum skuli nú telja ógn stafa af hugsanlegum vopnabúrum Ãraka. Ãað er ekki sannfærandi og ber ekki vott um heilsteypta málafylgju ef svokölluð fælingaráhrif eru stundum tekin með à reikninginn og stundum ekki.
SÃðast en ekki sÃst verður að minna á reynsluna af nýlegum hernaðaraðgerðum gegn Afghanistan og stjórnarskiptunum þar à landi. Enginn mælir bót þeirri stjórn sem þar var sett af en bæði hið skelfilega mannfall meðal óbreyttra borgara og núverandi ástand à landinu verður að hafa à huga þegar rætt er um að knýja fram stjórnarskipti à Ãrak með vopnavaldi.
Skrifstofa Alþingis - Hafa samband, 101 ReykjavÃk, Sjá á korti , Kt. 420169-3889 ,[email protected]
SÃmi 563 0500, Skiptiborðið er opið kl. 9â16 mánudaga til föstudaga.
Persónuverndarstefna
Ãetta vefsvæði
byggir á Eplica