Ađrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill málsins.

Ţskj. 654  —  433. mál.


Frumvarp til laga

um háskóla.

(Lagt fyrir Alţingi á 132. löggjafarţingi 2005–2006.)




I. KAFLI
Gildissviđ. Hlutverk háskóla.
1. gr.
    Lög ţessi taka til skóla sem veita ćđri menntun er leiđir til prófgráđu á háskólastigi og hlotiđ hafa viđurkenningu menntamálaráđuneytis, sbr. 3. gr.

2. gr.
    Háskóli er sjálfstćđ menntastofnun sem sinnir kennslu, rannsóknum, ţekkingarleit og sköpun á sviđum vísinda, frćđa, tćkniţróunar eđa lista. Hlutverk háskóla er ađ stuđla ađ sköpun og miđlun ţekkingar og fćrni til nemenda og samfélagsins alls. Starf háskóla miđar ađ ţví ađ styrkja innviđi íslensks samfélags og stöđu ţess í alţjóđlegu tilliti. Háskóli er miđstöđ ţekkingar og hluti af alţjóđlegu mennta- og vísindasamfélagi.
    Háskólar mennta nemendur međ kennslu og ţátttöku í vísindarannsóknum og búa ţá undir ađ gegna störfum sem krefjast vísindalegra vinnubragđa, ţekkingar og fćrni. Menntun, sem háskólar veita, tekur miđ af ţörfum samfélagsins hverju sinni og getur veriđ frćđilegs eđlis og starfsmiđuđ.
    Háskólar hafa sjálfdćmi um starfsemi sína ađ öđru leyti en ţví sem kveđiđ er á um í lögum, reglum eđa öđrum stjórnvaldsfyrirmćlum sem veitt eru á grundvelli ţeirra. Háskólar setja sér siđareglur, m.a. um frćđilegt sjálfstćđi starfsmanna.

II. KAFLI
Viđurkenning háskóla.
3. gr.
    Háskóla má reka sem ríkisstofnun, sjálfseignarstofnun, hlutafélag eđa samkvćmt öđru viđurkenndu rekstrarformi. Ríkisrekinn háskóli er sjálfstćđ ríkisstofnun sem heyrir undir menntamálaráđherra nema yfirstjórn hennar sé falin öđrum ráđherra ađ lögum.
    Menntamálaráđherra veitir háskólum viđurkenningu ađ uppfylltum skilyrđum laga ţessara.
    Menntamálaráđherra gefur út reglur um viđurkenningu háskóla sem byggjast á alţjóđlegum viđmiđum um háskólastarfsemi. Í ţeim skulu talin eftirgreind skilyrđi sem háskólar skulu fullnćgja til ađ öđlast viđurkenningu. Ţau lúta ađ eftirtöldum ţáttum:
    a.      hlutverki og markmiđum háskóla,
    b.      stjórnskipan og skipulagi,
    c.      fyrirkomulagi kennslu og rannsókna,
    d.      hćfisskilyrđum starfsmanna,
    e.      inntökuskilyrđum og réttindum og skyldum nemenda,
    f.      ađstöđu kennara og nemenda og ţjónustu viđ ţá,
    g.      innra gćđakerfi,
    h.      lýsingu á inntaki náms út frá ţekkingu, hćfni og fćrni viđ námslok,
    i.      fjárhag.
    Viđurkenning háskóla er bundin viđ tiltekin frćđasviđ.
    Háskóli skal sćkja um heimild til menntamálaráđherra óski hann eftir viđurkenningu til ađ stunda kennslu eđa rannsóknir á öđru frćđasviđi en viđurkenning hans nćr ţegar til. Háskólar geta eingöngu starfađ á frćđasviđum sem viđurkenning ţeirra nćr til.
    Menntamálaráđherra skipar ţrjá óháđa og sérfróđa einstaklinga í nefnd er veitir umsögn um umsóknir um viđurkenningu er taki til einstakra frćđasviđa.
    Hyggist háskóli láta af kennslu eđa rannsóknum á tilteknu frćđasviđi skal menntamálaráđuneyti tilkynnt um ţađ. Hafi ekki veriđ stunduđ kennsla eđa rannsóknir í tvö ár samfleytt á frćđasviđi, sem viđurkenning háskóla nćr til, fellur viđurkenning háskólans á ţví frćđasviđi úr gildi.
    Í viđurkenningu háskóla felst stađfesting á ţví ađ starfsemi viđkomandi háskóla sé í samrćmi viđ lög ţessi. Viđurkenning felur ekki í sér ađ stjórnvöld séu skuldbundin til ađ veita fé til viđkomandi háskóla.
    Menntamálaráđherra skal setja reglur um erlendar ţýđingar á heitum ţeirra háskóla sem hann veitir viđurkenningu.

4. gr.
    Uppfylli háskóli, sem fengiđ hefur viđurkenningu, ekki ákvćđi laga ţessara og reglur og skilyrđi sem sett eru á grundvelli ţeirra eđa ţćr kröfur sem gerđar eru til kennslu og rannsókna getur menntamálaráđherra afturkallađ viđurkenningu á einstökum frćđasviđum eđa ađ fullu.

5. gr.
    Menntamálaráđherra gefur út formleg viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur. Viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur eru kerfisbundin lýsing á prófgráđum og lokaprófum ţar sem lögđ er áhersla á almenna lýsingu á ţeirri ţekkingu, hćfni og fćrni sem námsmenn eiga ađ ráđa yfir viđ námslok. Í ţeim skulu koma fram ţau skilyrđi sem háskólum ber ađ uppfylla á hverju námsstigi. Háskólum ber ađ birta sambćrilegar lýsingar fyrir hverja námsleiđ á ţeirri ţekkingu, hćfni og fćrni sem námsmenn eiga ađ ráđa yfir viđ námslok. Birta skal viđmiđin á íslensku og ensku.

III. KAFLI
Námsframbođ og prófgráđur.
6. gr.
    Kennsla í háskólum skal fara fram í námskeiđum sem metin eru í stöđluđum námseiningum. Ađ jafnađi svara 60 námseiningar til fulls náms á ársgrundvelli og endurspegla alla námsvinnu nemenda. Námi á háskólastigi skal ljúka međ prófgráđu eđa öđru lokaprófi sem veitt er ţegar nemandi hefur stađist próf í öllum námskeiđum og skilađ međ fullnćgjandi árangri ţeim verkefnum sem áskilin eru. Viđ útskrift skulu nemendur fá viđauka međ prófskírteinum.

7. gr.
    Háskólar ákveđa fyrirkomulag kennslu, rannsókna, náms og námsmats.
    Háskólar ákveđa hvađa nám ţeir bjóđa innan síns frćđasviđs. Viđurkenndar prófgráđur og lokapróf, sem háskólar miđa viđ, eru:
    a.      diplómapróf sem jafngildir a.m.k. 30–120 stöđluđum námseiningum,
    b.      bakkalárpróf sem jafngildir a.m.k. 180–240 stöđluđum námseiningum,
    c.      meistara- eđa kandídatspróf sem jafngildir a.m.k. 90–120 stöđluđum námseiningum til viđbótar bakkalárprófi eđa jafngildi ţess,
    d.      doktorspróf sem jafngildir ađ lágmarki 180 stöđluđum námseiningum til viđbótar tilskildum einingafjölda til meistara- eđa kandídatsprófs.
    Ráđherra getur heimilađ háskólum, ţegar sérstaklega stendur á, ađ víkja frá námseiningafjölda skv. 2. mgr. Háskólar geta skilgreint nám sem felur í sér starfsţjálfun til námseininga á námsstigum skv. 2. mgr.
    Háskólar skulu leita heimildar menntamálaráđherra til ađ bjóđa nám til doktorsprófs. Skal sýnt fram á ađ viđkomandi háskóli uppfylli viđeigandi kröfur og skilyrđi sem tilgreind eru í reglum um doktorsnám í háskólum. Menntamálaráđherra skipar ţrjá óháđa og sérfróđa einstaklinga í nefnd er veitir umsögn um hćfi háskóla til ađ veita doktorsgráđur.
    Ráđherra getur heimilađ háskólum ađ veita doktorsgráđu án ţess ađ byggt sé á stöđluđum einingum.

8. gr.
    Háskólar skulu reglulega gera grein fyrir ţví opinberlega hvernig tryggt er ađ ţađ nám, sem ţeir bjóđa, uppfylli viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur skv. 5. gr.
    Viđ undirbúning og skipulagningu nýrra námsleiđa skal háskóli birta upplýsingar um hvernig námiđ uppfyllir ţau skilyrđi og kröfur sem fram koma í viđmiđum um ćđri menntun og prófgráđur.

9. gr.
    Háskólar, sem starfa á grundvelli laga ţessara, skulu gera međ sér samkomulag um gagnkvćma viđurkenningu námsţátta. Ţeir skulu hafa međ sér samstarf til ađ nýta sem best tiltćka starfskrafta og gagnakost og stuđla međ hagkvćmum hćtti ađ fjölbreyttri háskólamenntun. Háskólum er heimilt ađ veita prófgráđur skv. 7. gr. í samstarfi viđ ađra háskóla, innlenda sem erlenda.

10. gr.
    Heimilt er háskólum ađ meta til eininga nám sem fram fer í öđrum háskólum. Jafnframt er háskólum heimilt ađ meta til eininga nám sem fram fer viđ ađra skóla og rannsóknastofnanir enda ábyrgist ţeir ađ námiđ uppfylli sambćrilegar gćđa- og námskröfur og gerđar eru á grundvelli laga ţessara.

IV. KAFLI
Eftirlit međ gćđum kennslu og rannsókna.
11. gr.
    Markmiđ eftirlits međ gćđum kennslu og rannsókna í háskólum er:
    a.      ađ tryggja ađ skilyrđi fyrir viđurkenningu háskóla séu uppfyllt,
    b.      ađ tryggja ađ viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur séu uppfyllt,
    c.      ađ bćta kennslu og rannsóknir á markvissan hátt,
    d.      ađ stuđla ađ aukinni ábyrgđ háskóla á eigin starfi,
    e.      ađ tryggja samkeppnishćfni háskóla á alţjóđavettvangi.
    Eftirlit međ gćđum kennslu og rannsókna fer annars vegar fram međ innra mati háskóla og hins vegar međ reglubundnu ytra mati. Menntamálaráđherra setur reglur um eftirlit međ gćđum kennslu og rannsókna.

12. gr.
    Háskóli sinnir kerfisbundnu eftirliti međ gćđum kennslu og rannsókna á grundvelli innra mats. Innra mat háskóla og eininga innan hans skal vera reglubundiđ og snúa ađ stefnu og markmiđum, inntaki náms, kennslu, kennsluháttum, námsmati, rannsóknum, árangri rannsókna, ađbúnađi, stjórnun og ytri tengslum. Tryggja skal virka ţátttöku starfsmanna og nemenda í innra gćđastarfi háskóla, eftir ţví sem viđ á.
    Háskóli skal birta upplýsingar um innra gćđastarf skólans.

13. gr.
    Menntamálaráđherra ákveđur hvenćr ytra mat á gćđum kennslu og rannsókna fer fram og gerir áćtlanir um slíkt mat til ţriggja ára. Jafnframt getur menntamálaráđherra ákveđiđ ađ láta fara fram sérstakt mat á háskóla eđa einstökum einingum hans ef ástćđa ţykir til.
    Ytra matiđ getur náđ til háskóla í heild, einstakra vísinda- og frćđasviđa, deilda, námsbrauta eđa annarra skilgreindra ţátta í starfsemi háskóla. Jafnframt getur ytra mat náđ til nokkurra háskóla í senn.
    Samráđ skal haft viđ viđkomandi háskóla um ytra mat og skulu háskólar leggja fram ţá ađstođ og ţau gögn sem matiđ útheimtir. Matsskýrslur, sem unnar eru samkvćmt lögum ţessum, skulu birtar, auk greinargerđar um hvernig viđkomandi háskóli hyggst bregđast viđ niđurstöđum matsins.

14. gr.
    Menntamálaráđherra getur faliđ nefnd, stofnun, fyrirtćki eđa öđrum til ţess bćrum ađilum, innlendum eđa erlendum, ađ annast almenna umsýslu međ ytra mati á kennslu og rannsóknum.
    Framkvćmd ytra mats skal falin óháđum ađila. Ađ ţví mati skulu ađ jafnađi koma bćđi innlendir og erlendir sérfrćđingar og fulltrúi nemenda.

V. KAFLI
Stjórnskipan háskóla.
15. gr.
    Yfirstjórn háskóla er falin háskólaráđi og rektor eftir ţví sem nánar er kveđiđ á um í sérlögum, skipulagsskrá, samţykktum eđa öđrum stofnskjölum háskóla. Háskólaráđ er ćđsti ákvörđunarađili innan hvers háskóla nema annađ sé berum orđum tekiđ fram í lögum ţessum, sérlögum, skipulagsskrá, samţykktum eđa stofnskjölum háskóla.
    Ađ öđru leyti fer um stjórnskipan háskóla eftir sérlögum, skipulagsskrá, samţykktum eđa stofnskjölum háskóla.

16. gr.
    Í hverjum háskóla skal haldinn háskólafundur a.m.k. einu sinni á ári. Háskólafundur er vettvangur fyrir umrćđu um fagleg málefni innan háskólans og akademíska stefnumótun. Háskólaráđ ákveđur nánar hlutverk og fyrirkomulag háskólafundar. Háskólaráđ skal tryggja ađ fulltrúar kennara, nemenda og annars starfsliđs eigi rétt til setu á háskólafundi. Rektor stýrir háskólafundi.

VI. KAFLI
Starfsliđ háskóla.
17. gr.
    Starfsheiti kennara viđ háskóla skulu vera prófessor, dósent, lektor og ađjunkt. Háskólaráđ getur sett nánari reglur um ţessi og önnur starfsheiti sem ţađ ákveđur ađ nota.

18. gr.
    Háskólar skulu setja á fót dómnefnd til ađ meta hćfi prófessora, dósenta, lektora og sérfrćđinga. Ţeir sem bera starfsheiti skv. 17. gr. skulu hafa lokiđ meistaraprófi hiđ minnsta eđa hafa jafngilda ţekkingu og reynslu ađ mati dómnefndar. Ţeir skulu jafnframt hafa sýnt ţann árangur í starfi ađ ţeir njóti viđurkenningar á viđkomandi sérsviđi.
    Í dómnefndir má skipa ţá eina sem lokiđ hafa meistaraprófi úr háskóla eđa jafngildu námi og skal formađur dómnefndar hafa sama eđa ćđra hćfi og um er fjallađ, verđi ţví viđ komiđ. Í dómnefnd skal sitja a.m.k. einn fulltrúi sem ekki starfar viđ viđkomandi háskóla.
    Nánari fyrirmćli um dómnefndir, kröfur til kennara, hćfi ţeirra og starfsskyldur eru sett í sérlög, samţykktir, skipulagsskrár eđa stofnskjal háskóla.

VII. KAFLI
Nemendur.
19. gr.
    Nemendur, sem hefja nám í háskóla, skulu hafa lokiđ stúdentsprófi eđa jafngildu prófi. Heimilt er háskólum ađ innrita nemendur sem búa yfir jafngildum ţroska og ţekkingu ađ mati viđkomandi háskóla. Tryggja skal ađ inntökuskilyrđi í háskóla og námskröfur svari jafnan til ţess sem krafist er í viđurkenndum háskólum á sambćrilegu sviđi erlendis.
    Heimilt er ađ ákveđa sérstök inntökuskilyrđi til ađ hefja nám í háskóla, ţar á međal ađ láta nemendur, sem uppfylla skilyrđi 1. mgr., gangast undir inntökupróf eđa stöđupróf.
    Háskólum er heimilt, ađ fengnu samţykki menntamálaráđuneytis, ađ bjóđa upp á ađfaranám fyrir einstaklinga sem ekki uppfylla inntökuskilyrđi í háskóla.
    Ađ fenginni umsögn samtaka nemenda í viđkomandi háskóla setur háskólaráđ reglur um réttindi og skyldur nemenda, ţ.m.t. um málskotsrétt ţeirra innan háskólans.

20. gr.
    Menntamálaráđherra skipar áfrýjunarnefnd í kćrumálum háskólanema sem í eiga sćti ţrír menn skipađir til tveggja ára í senn; einn tilnefndur af samstarfsnefnd háskólastigsins, einn tilnefndur sameiginlega af samtökum háskólanema og einn skipađur án tilnefningar og er hann formađur nefndarinnar. Skulu ţeir allir uppfylla starfsgengisskilyrđi hérađsdómara. Varamenn eru skipađir međ sama hćtti.
    Áfrýjunarnefnd í kćrumálum háskólanema úrskurđar í málum ţar sem námsmenn í háskólum telja brotiđ á rétti sínum varđandi:
    a.      námsmat, ţ.m.t. fyrirlögn prófa, tilhögun einkunnagjafar, skipun prófdómara og birtingu einkunna,
    b.      mat á námsframvindu, ţ.m.t. rétt til endurtökuprófs,
    c.      afgreiđslu umsókna um skólavist, ţ.m.t. tilhögun mats á námi milli skóla,
    d.      brottrekstur nemanda úr háskóla.
    Áfrýjunarnefndin endurmetur ekki prófúrlausnir eđa faglega niđurstöđu kennara, dómnefnda eđa prófdómara.
    Málum verđur ekki skotiđ til áfrýjunarnefndar nema kćruleiđ, skilgreind og samţykkt af háskólaráđi viđkomandi háskóla, hafi veriđ tćmd eđa ţrír mánuđir liđnir frá ţví ađ kćra var fyrst lögđ fram skriflega. Kćra til áfrýjunarnefndar skal allt ađ einu borin fram innan ţriggja mánađa frá ţví ađ endanleg ákvörđun innan háskóla var tilkynnt nemandanum.
    Úrskurđir áfrýjunarnefndar eru endanlegir á stjórnsýslustigi og verđur ţeim ekki skotiđ til ráđherra.
    Menntamálaráđherra er heimilt ađ setja nánari reglur um störf áfrýjunarnefndar.

VIII. KAFLI
Fjárhagsmálefni.
21. gr.
    Menntamálaráđherra er heimilt ađ gera samninga til 3–5 ára í senn um fjárframlög til kennslu og rannsókna í háskólum sem hlotiđ hafa viđurkenningu menntamálaráđuneytis samkvćmt lögum ţessum. Slíkir samningar eru skilyrđi fyrir veitingu fjárframlaga til viđkomandi háskóla.
    Í samningum skal kveđiđ á um eftirfarandi:
    a.      skilmála sem menntamálaráđuneyti setur fyrir veitingu fjárframlaga til háskólans,
    b.      skilgreiningu á ţeirri kennslu- og rannsóknastarfsemi sem ríkissjóđur greiđir fyrir,
    c.      helstu áherslur í starfi háskólans og sameiginleg markmiđ samningsađila,
    d.      önnur verkefni sem háskólinn innir af hendi samkvćmt samningnum,
    e.      fjárframlög og greiđslur úr ríkissjóđi fyrir nám sem skilgreint er sem sí- og endurmenntun.
    Ráđherra er heimilt ađ kveđa sérstaklega á um greiđslur úr ríkissjóđi til háskóla fyrir nám einstaklinga sem ekki hafa ríkisfang innan Evrópska efnahagssvćđisins.

22. gr.
    Menntamálaráđherra setur reglur um fjárframlög til háskóla. Skal ţar kveđiđ á um nám og rannsóknir sem fjárveitingar renna til, vćgi námsgreina, umfang rannsókna og ađra ţćtti sem fjárveitingar skulu taka miđ af.
    Kveđiđ skal á um gjaldtökuheimildir í ríkisháskólum, sem heyra undir menntamálaráđherra, í sérlögum sem um ţá gilda.

23. gr.
    Árlega skal hver háskóli, sem nýtur fjárframlaga úr ríkissjóđi, halda opinn ársfund ţar sem fjárhagur háskólans og meginatriđi starfsáćtlunar eru kynnt.

IX. KAFLI
Önnur ákvćđi.
24. gr.
    Menntamálaráđuneyti heldur skrá um ţćr prófgráđur sem í bođi eru viđ háskóla sem ráđuneytiđ hefur viđurkennt. Háskóli skal gefa út kennsluskrá fyrir hvert kennsluár ţar sem birt er yfirlit og upplýsingar um öll einingabćr námskeiđ og prófgráđur sem skólinn veitir.

25. gr.
    Háskóla ber ađ varđveita upplýsingar um námsferil ţeirra sem ţar stunda eđa hafa stundađ nám. Ţeim ber einnig ađ láta í té ţćr upplýsingar og gögn sem nauđsynleg eru vegna opinberrar tölfrćđivinnu og hagskýrslugerđar.

26. gr.
    Rektorar háskóla, sem hafa fengiđ viđurkenningu menntamálaráđuneytis, skipa sérstaka samstarfsnefnd háskólastigsins. Nefndin skal koma saman reglulega og fjalla um málefni er varđa starfsemi og hagsmuni hlutađeigandi háskóla. Nefndin skal veita umsögn í málum sem menntamálaráđherra eđa einstakir háskólar vísa ţangađ. Nefndin setur sér nánari starfsreglur sem menntamálaráđherra stađfestir.

X. KAFLI
Gildistaka o.fl.
27. gr.
    Lög ţessi öđlast gildi 1. júlí 2006. Viđ gildistöku laga ţessara falla úr gildi lög um háskóla, nr. 136/1997.

28. gr.
    Viđ gildistöku laga ţessara verđa eftirfarandi breytingar á öđrum lögum:
    1.      Á lögum nr. 41/1999, um Háskóla Íslands, međ síđari breytingum:
               Viđ 6. gr. laganna bćtast tvćr nýjar málsgreinar er hljóđa svo:
               Ţann einan má skipa í stöđu rektors sem lokiđ hefur ćđri prófgráđu viđ háskóla og öđlast hefur stjórnunarreynslu. Óheimilt er ađ framlengja skipunartíma rektors án auglýsingar.
               Rektor verđur ekki leystur frá störfum án ţess ađ ţađ sé boriđ undir háskólaráđ og hljóti samţykki meiri hluta ţess.
    2.      Á lögum nr. 137/1997, um Kennaraháskóla Íslands, međ síđari breytingum:
                a.      Viđ 7. gr. laganna bćtast ţrjár nýjar málsgreinar er hljóđa svo:
                     Ţann einan má skipa í stöđu rektors sem lokiđ hefur ćđri prófgráđu viđ háskóla og öđlast hefur stjórnunarreynslu. Óheimilt er ađ framlengja skipunartíma rektors án auglýsingar.
                     Rektor verđur ekki leystur frá störfum án ţess ađ ţađ sé boriđ undir háskólaráđ og hljóti samţykki meiri hluta ţess.
                     Rektor er yfirmađur stjórnsýslu háskólans og ćđsti fulltrúi hans gagnvart mönnum og stofnunum innan hans og utan. Hann hefur almennt eftirlit međ starfsemi háskólans og hefur frumkvćđi ađ ţví ađ háskólaráđ marki sér heildarstefnu í málefnum skólans. Rektor hefur ráđningarvald yfir öllum starfsmönnum skólans nema annađ sé berum orđum tekiđ fram í lögum. Á milli funda háskólaráđs hefur rektor ákvörđunarvald í umbođi ráđsins í öllum málum háskólans sem ekki varđa veruleg fjárhagsmálefni skólans eđa hafa í för međ sér breytingar á skipulagi hans.
                b.      Viđ 13. gr. laganna bćtist ný málsgrein er hljóđar svo:
                     Kennaraháskóla Íslands er heimilt međ samţykki menntamálaráđherra ađ eiga ađild ađ rannsóknar- og ţróunarfyrirtćkjum sem eru hlutafélög, sjálfseignarstofnanir eđa félög međ takmarkađa ábyrgđ og stunda framleiđslu og sölu í ţví skyni ađ hagnýta og ţróa niđurstöđur rannsókna sem háskólinn vinnur ađ hverju sinni. Háskólaráđ fer međ eignarhlut skólans í slíkum fyrirtćkjum.
    3.      Á lögum nr. 40/1999, um Háskólann á Akureyri, međ síđari breytingum:
                a.      Viđ 7. gr. laganna bćtast ţrjár nýjar málsgreinar er hljóđa svo:
                     Ţann einan má skipa í stöđu rektors sem lokiđ hefur ćđri prófgráđu viđ háskóla og öđlast hefur stjórnunarreynslu. Óheimilt er ađ framlengja skipunartíma rektors án auglýsingar.
                     Rektor verđur ekki leystur frá störfum án ţess ađ ţađ sé boriđ undir háskólaráđ og hljóti samţykki meiri hluta ţess.
                     Rektor er yfirmađur stjórnsýslu háskólans og ćđsti fulltrúi hans gagnvart mönnum og stofnunum innan hans og utan. Hann hefur almennt eftirlit međ starfsemi háskólans og hefur frumkvćđi ađ ţví ađ háskólaráđ marki sér heildarstefnu í málefnum skólans. Rektor hefur ráđningarvald yfir öllum starfsmönnum skólans nema annađ sé berum orđum tekiđ fram í lögum. Á milli funda háskólaráđs hefur rektor ákvörđunarvald í umbođi ráđsins í öllum málum háskólans sem ekki varđa veruleg fjárhagsmálefni skólans eđa hafa í för međ sér breytingar á skipulagi hans.
                b.      Viđ 12. gr. laganna bćtist ný málsgrein er hljóđar svo:
                     Háskólanum er heimilt međ samţykki menntamálaráđherra ađ eiga ađild ađ rannsóknar- og ţróunarfyrirtćkjum sem eru hlutafélög, sjálfseignarstofnanir eđa félög međ takmarkađa ábyrgđ og stunda framleiđslu og sölu í ţví skyni ađ hagnýta og ţróa niđurstöđur rannsókna sem háskólinn vinnur ađ hverju sinni. Háskólaráđ fer međ eignarhlut skólans í slíkum fyrirtćkjum.

Ákvćđi til bráđabirgđa.
    Háskólar, sem starfa samkvćmt starfsleyfi menntamálaráđherra samkvćmt lögum nr. 136/1997, um háskóla, og Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri og Kennaraháskóli Íslands, sem starfa samkvćmt sérlögum, skulu innan tveggja ára frá gildistöku laga ţessara hafa öđlast viđurkenningu, sbr. 3. gr., er nái til ţeirra frćđasviđa sem starfsemi ţeirra tekur til.
    Endurskođa skal lög um búnađarfrćđslu, nr. 57/1999, innan tveggja ára frá gildistöku laga ţessara til ađ samrćma og auka samvinnu viđ gćđaeftirlit og námsframbođ á háskólastigi.

Athugasemdir viđ lagafrumvarp ţetta.

I. Inngangur.
    Hinn 12. maí 2005 skipađi Ţorgerđur Katrín Gunnarsdóttir menntamálaráđherra nefnd til ađ endurskođa lög nr. 136/1997, um háskóla. Nefndinni var faliđ ađ leggja til breytingar á gildandi háskólalögum, ásamt gildandi sérlögum um ríkisháskóla sem undir menntamálaráđuneyti heyra, eftir ţví sem ástćđa ţćtti til. Var nefndinni gert ađ taka miđ af ţeirri ţróun og breytingum sem orđiđ hafa undanfarin ár á umhverfi háskólastarfs, kennslu og rannsóknum hér á landi og í öđrum OECD-ríkjum. Tillögur nefndarinnar skyldu vera til ţess fallnar ađ efla íslenskt menntakerfi og gćđi háskólamenntunar á Íslandi. Í nefndina voru skipuđ: Guđmundur Árnason ráđuneytisstjóri, formađur nefndarinnar, Hanna Katrín Friđriksson ráđgjafi, Inga Jóna Ţórđardóttir viđskiptafrćđingur, Jón Sigurđsson seđlabankastjóri, Stefanía Katrín Karlsdóttir, fyrrverandi rektor Tćkniháskóla Íslands, og Sveinbjörn Björnsson, fyrrverandi rektor Háskóla Íslands. Međ nefndinni hafa unniđ Stefán Stefánsson, Hellen M. Gunnarsdóttir og Valur Árnason, starfsmenn menntamálaráđuneytis.
    Afrakstur nefndarstarfsins er frumvarp ţetta sem nefndin skilađi menntamálaráđherra hinn 14. nóvember 2005 og felur í sér heildarendurskođun á gildandi lögum um háskóla. Nefndin mun jafnframt halda starfi sínu áfram og endurskođa gildandi sérlög um ríkisháskólana. Viđ gerđ frumvarpsins hafđi nefndin samráđ viđ Samstarfsnefnd háskólastigsins og vísindanefnd Vísinda- og tćkniráđs.
    Helsta markmiđ međ frumvarpi ţessu er ađ setja almennan lagaramma um starfsemi háskóla sem tekur miđ af hinni öru ţróun á háskólastiginu hér á landi og erlendis undanfarin ár. Samfara henni er mikilvćgt ađ leggja aukna áherslu á gćđaeftirlit međ háskólum og samrćmingu prófgráđna til ađ tryggja aukinn hreyfanleika nemenda sem og aukna möguleika til samstarfs háskóla hér á landi og erlendis. Međ ţví er einnig skotiđ frekari stođum undir gagnkvćma viđurkenningu náms. Um leiđ er frumvarpinu ćtlađ ađ tryggja áfram sveigjanleika í skipulagi háskóla ţar sem svigrúm og sjálfstćđi ţeirra er í fyrirrúmi. Viđ samningu frumvarpsins var lögđ megináhersla á ađ rammalög um háskóla taki jafnt til háskóla óháđ rekstrarformi ţeirra. Ţví hefur ţađ ekki ađ geyma sérákvćđi um ríkisskóla umfram ţađ ađ tekiđ er fram ađ ríkisrekinn háskóli sé sjálfstćđ ríkisstofnun sem heyri undir menntamálaráđherra nema yfirstjórn hennar sé falin öđrum ráđherra ađ lögum. Gerir frumvarpiđ ráđ fyrir ţví ađ önnur ákvćđi um ríkisháskóla í gildandi lögum um háskóla verđi fćrđ í sérlög um ríkisháskóla eftir ţví sem ţörf er á. Eftir sem áđur verđa áfram í gildi sérlög um ríkisháskóla. Frumvarpiđ felur ekki í sér ađ breyta ţurfi skipulagsskrám eđa samţykktum er um ađra skóla gilda. Ţrátt fyrir ţetta er ljóst ađ háskólar sem sćkjast eftir viđurkenningu menntamálaráđuneytis á grundvelli frumvarps ţessa, verđi ţađ ađ lögum, munu ţurfa ađ laga starfsemi sína ađ fyrirmćlum laganna og ţeim reglum og stjórnvaldsfyrirmćlum sem sett verđa á grundvelli ţeirra. Stefnt er ađ ţví ađ gildandi lög um ríkisháskóla, sem heyra undir menntamálaráđuneyti, verđi endurskođuđ međ tilliti til laga ţessara eins og ađ framan greinir.

II. Ţróun háskólastigsins.
    Háskólastigiđ á Íslandi hefur tekiđ umfangsmiklum breytingum undanfarin ár. Lengi var Háskóli Íslands, sem stofnađur var áriđ 1911, eini háskólinn í landinu sem bauđ háskólanám til prófgráđu. Áriđ 1971 var Kennaraskólanum breytt međ lögum í Kennaraháskóla Íslands og međ lögum nr. 137/1997 voru Ţroskaţjálfaskólinn, Fósturskólinn og Íţróttakennaraskólinn sameinađir honum. Háskólinn á Akureyri var stofnađur 1987 og Tćkniskóli Íslands, sem stofnađur var áriđ 1962, varđ formlegur háskóli međ lögum um Tćkniháskóla Íslands, nr. 53/2002. Áriđ 2005 var Tćkniháskóli Íslands síđan sameinađur Háskólanum í Reykjavík sem hóf háskólastarfsemi áriđ 1998. Viđskiptaháskólinn á Bifröst byggist á arfleifđ Samvinnuháskólans á Bifröst og hóf háskólakennslu áriđ 1989. Ţá var Listaháskóli Íslands stofnađur áriđ 1998, m.a. á grunni Myndlista- og handíđaskóla Íslands. Auk ţess hafa menntastofnanir á háskólastigi, sem heyra undir landbúnađarráđherra, Landbúnađarháskólinn á Hvanneyri og Hólaskóli, eflt sína starfsemi á undanförnum árum.
    Hinn 1. janúar 1998 tóku gildi rammalög um háskóla, nr. 136/1997. Helsta markmiđ ţeirra var ađ festa í sessi skipan háskólastigsins og draga saman ţau meginskilyrđi sem skólastofnun ţyrfti ađ uppfylla til ađ geta talist háskóli og veita háskólagráđu viđ námslok. Gert var ráđ fyrir ađ nánar yrđi kveđiđ á um starfsemi hvers háskóla í sérlögum, reglugerđ, starfsreglum, samţykktum eđa skipulagsskrá hvers skóla. Viđ setningu laganna var á ţví byggt ađ ţau geymdu einungis einfaldar meginreglur um starfsemi háskóla.
    Óhćtt er ađ segja ađ gildandi rammalög um háskóla hafi skapađ góđan jarđveg fyrir aukna fjölbreytni og samkeppni á háskólastiginu sem hefur m.a. falist í ţví ađ veita einkaskólum starfsleyfi til háskólakennslu. Ađ sama skapi hefur námsframbođ á háskólastiginu aukist verulega á ţessum árum. Frá 1999 fjölgađi prófgráđum í háskólum um 112, eđa um 55%, og er fjölgunin mest áberandi í framhaldsnámi. Fjöldi nemenda viđ hérlenda háskóla hefur tvöfaldast, fariđ úr 8.100 í rúmlega 16.000 á sama tímabili.
    Einnig hafa veriđ gerđar veigamiklar breytingar á fjárhagslegum samskiptum menntamálaráđuneytis og háskólanna. Ţćr felast annars vegar í ţví ađ taka upp hlutlćga ađferđ viđ skiptingu kennslufjárveitinga milli háskóla og hins vegar ađ gera viđ ţá samninga um starfsemi, ţjónustu og rekstrarlega ábyrgđ.
    Allir íslensku háskólarnir hafa styrkt stöđu sína í samfélaginu á undanförnum árum. Ţeir hafa aukiđ námsframbođ, eflt rannsóknastarfsemi og tekiđ ć ríkari ţátt í alţjóđlegri samvinnu. Í ályktunum Vísinda- og tćkniráđs hefur veriđ lögđ áhersla á hlutverk háskóla í rannsóknum og menntun og fram hefur komiđ í stefnuyfirlýsingum ráđsins ađ háskólar séu leiđandi í öflun og miđlun ţekkingar og gegni vaxandi hlutverki í hagnýtingu rannsóknaniđurstađna og nýsköpun. Í ályktun Vísinda- og tćkniráđs frá 19. desember 2005 er áhersla á ađ efla doktorsnám á Íslandi og er menntamálaráđherra hvattur til ađ vinna ađ stefnumótun doktorsnáms og háskólar til ađ móta sér skýra stefnu um rannsóknir og framhaldsnám.
    Hin síđari ár hefur mikilvćgi háskóla aukist í hvívetna. Ţeir eru miđstöđvar ţekkingar og nýsköpunar á helstu sviđum ţjóđlífsins og hluti af alţjóđlegu mennta- og vísindasamfélagi ţjóđanna. Í nýlegu áliti Efnahagssamvinnu- og ţróunarstofnunarinnar (OECD) um mat á samkeppnisstöđu ţjóđa er lögđ megináhersla á mikilvćgi menntunar og árangur á sviđi rannsókna og nýsköpunar. Undirstrikađ er ađ menntun, rannsóknir og nýsköpun séu drifafl hagvaxtar í ţjóđfélagi sem byggir tilvist sína á ţví ađ afla nýrrar ţekkingar og hagnýta hana.
    Menntamálaráđuneyti tekur ţátt í alţjóđlegu samstarfi um háskólamál á ýmsum sviđum fyrir Íslands hönd. Slíkt samstarf getur af sér ýmis tćkifćri sem nauđsynlegt er ađ nýta ef Ísland á ađ halda sterkri stöđu sinni í harđnandi samkeppni á sviđi háskólamenntunar, rannsókna og nýsköpunar.
    Norrćna ráđherranefndin hefur gefiđ út fjölmargar yfirlýsingar um samstarf á sviđi háskóla og rannsókna. Frá 2002 hefur ţađ veriđ forgangsverkefni ađ ryđja úr vegi stjórnsýslulegum hindrunum milli ríkja Norđurlanda, m.a. á starfssviđi háskóla. Áriđ 2003 undirrituđu menntamálaráđherrar Norđurlanda yfirlýsingu um viđurkenningu á vitnisburđi um ćđri menntun, svokallađa Reykjavíkuryfirlýsingu. Í henni felst ađ Norđurlöndin skuldbinda sig til ađ jafngilda sambćrilegt nám á Norđurlöndum. Samstarf stjórnvalda og háskóla á Norđurlöndum á sér langa sögu og hafa löndin m.a. unniđ ađ verkefnum um sameiginlegar prófgráđur og viđurkenningu á námi milli landanna. Ţannig hafa nemendur og kennarar landanna fengiđ tćkifćri til ađ taka hluta af námi sínu í einhverju norrćnu ríki í NORDPLUS-menntaáćtlun Norrćnu ráđherranefndarinnar.
    Samstarf Norđurlanda á sviđi rannsókna og nýsköpunar hefur nýlega veriđ endurskipulagt međ aukiđ samstarf og breyttar áherslur á ţessum sviđum ađ leiđarljósi. Tilgangur ţessarar miklu endurskipulagningar er ađ fá fram samlegđaráhrif međ ţví ađ nýta betur sameiginlegt fjármagn á norrćnum markađi, stuđla ađ samkeppnishćfara atvinnulífi og koma Norđurlöndum í fremstu röđ međal ţekkingarsamfélaga.
    Áriđ 1999 undirrituđu fulltrúar 29 Evrópulanda svokallađa Bologna-yfirlýsingu um aukiđ samstarf háskóla í Evrópu. Síđan hafa fleiri lönd bćst í hópinn og eru ţau nú 45 talsins. Samstarf á grundvelli ţessarar yfirlýsingar hefur veriđ kallađ Bologna-ferliđ. Markmiđ samstarfsins er ađ gera nemendum, kennurum og frćđimönnum auđveldara ađ nema og starfa utan heimalands síns. Mikil áhersla er lögđ á ađ gćđi háskólamenntunar séu tryggđ ţannig ađ nemendur geti treyst ţví ađ prófgráđur, sem ţeir afla sér, standist alţjóđlegar gćđakröfur, bćđi til frekara náms og á vinnumarkađi.
    Bologna-yfirlýsingin gerir ráđ fyrir ađ skapađ verđi sameiginlegt evrópskt menntasvćđi (e. European Higher Education Area) sem hafi náin tengsl viđ sameiginlegt rannsóknasvćđi Evrópu (e. European Research Area) sem Evrópusambandiđ stefnir á ađ innleiđa áriđ 2010 en ţađ er sama áriđ og markmiđ Bologna-yfirlýsingarinnar eiga ađ hafa náđst. Rétt er ađ taka fram ađ Bologna-ferliđ byggist á viljayfirlýsingu en ekki ţjóđréttarlegum skuldbindingum og er ţátttaka í framkvćmd ţess valkvćđ. Allir háskólar hér á landi hafa tekiđ Bologna-ferlinu vel og hafa sýnt metnađ til ađ fylgja ţví og styrkja ţannig stöđu sína á evrópska menntasvćđinu og á alţjóđavettvangi.
    Ţar sem stefnan er ađ gera Evrópu ađ einu menntasvćđi fyrir 2010 er mjög mikilvćgt ađ gera samanburđ á ćđri menntun milli landa auđveldari en hreyfanleiki nemenda og kennara er forsenda ţess ađ menntasvćđiđ verđi ađ veruleika. Ţess vegna er gert ráđ fyrir ađ hindrunum, sem enn hamla hreyfanleika, sé rutt úr vegi.
    Til ţess ađ unnt verđi ađ ná ţessum markmiđum leggja stjórnvöld og háskólar í Evrópu áherslu á ađ auđvelt sé ađ bera saman nám ţannig ađ ţađ veiti nemendum gagnkvćm réttindi milli háskóla og milli landa. Í samrćmi viđ Bologna-ferliđ er stefnt ađ ţví ađ háskólanám miđist viđ ţriggja ţrepa kerfi sem byggist á BA/BS-gráđu, MA/MS-gráđu og doktorsnámi. Miđađ er viđ ađ allir, sem útskrifast úr háskólum ađildarlanda Bologna-ferlisins, fái viđ námslok viđauka međ prófskírteini (e. Diploma Supplement) ţar sem fram kemur lýsing á innihaldi námsins. Námsvinna nemenda er skilgreind á grundvelli svokallađra ECTS-eininga (e. European Credit Transfer System) sem hafa veriđ notađar sem viđmiđ hér á landi um árabil eins og víđa í Evrópu. Ein námseining hér á landi er sambćrileg viđ tvćr ECTS-einingar. Hvert námsár hér telst 30 einingar sem samsvara ţví 60 ECTS-einingum.
    Auk samanburđarhćfs náms er mikil áhersla lögđ á eflingu gćđaeftirlits. Menntamálaráđherrar ađildarlanda Bologna-yfirlýsingarinnar samţykktu á fundi sínum í Bergen í Noregi í maí 2005 ađ hvetja háskóla til ađ halda áfram ađ styrkja gćđakerfi sín og tengja ţau ytri gćđatryggingum. Ráđherrarnir samţykktu viđmiđ og leiđbeiningar um gćđatryggingu á evrópska menntasvćđinu sem fram koma í riti gefnu út af Evrópusamtökunum um gćđatryggingu á háskólastigi (e. European Association for Quality Assurance in Higher Education, ENQA). Ráđherrarnir samţykktu einnig evrópsk viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur á háskólastigi sem samin voru af nefnd innan Bologna-ferlisins og ákváđu ađ útfćra ţau viđmiđ nánar hver í sínu landi.
    Viđ samningu ţessa frumvarps hefur veriđ tekiđ tillit til ýmissa ákvćđa og viđmiđa sem notuđ eru á alţjóđavettvangi og ţau löguđ ađ íslenskum veruleika. Lögđ er áhersla á ađ samhljómur sé milli efnis og inntaks frumvarpsins og ţess sem er ađ gerast í öđrum Evrópulöndum og var sérstaklega litiđ til Norđurlandanna. Rétt er ţó ađ nefna ađ markmiđ Bologna-ferlisins um námsfyrirkomulag í háskólum miđar ađ verulegu leyti ađ ţví ađ laga evrópska háskólasvćđiđ ađ ţví fyrirkomulagi sem tíđkast í Bandaríkjunum, Bretlandi og víđar.
    Í flestum nágrannaríkjum okkar hefur löggjöf um háskólastarfsemi veriđ endurskođuđ nýlega eđa er í endurskođun, m.a. í ţví skyni ađ laga háskólastarfsemina ađ alţjóđlegum straumum og stefnum og auka áherslu á gćđaeftirlit. Í Danmörku voru sett ný lög um háskóla áriđ 2003. Međ ţeim lögum er háskólum breytt í sjálfseignarstofnanir, stjórnun skóla ítarlega útfćrđ og prófgráđur skilgreindar samkvćmt Bologna-viđmiđum. Rétt er ţó ađ nefna ađ ţessar sjálfseignarstofnanir eru seldar undir ýmis lög og reglur sem gilda um ríkisstofnanir. Ţćr búa viđ annađ lagaumhverfi en hefđbundnar sjálfseignarstofnanir hér á landi. Í Noregi voru sett ný lög um ćđri menntun áriđ 2005. Markmiđ međ breytingunni var ađ auka gćđi menntunar og gera breytingar í anda Bologna-viđmiđanna. Finnar hafa ákveđiđ breytingar á sínum háskólalögum ţar sem stefnt er ađ ţví ađ breyta gráđukerfinu til samrćmis viđ Bologna-viđmiđin. Stjórnvöld í Svíţjóđ hafa einnig kynnt opinberlega tillögur um breytingar á háskólalögunum ţar sem áherslan verđur á alţjóđavćđingu háskóla og opiđ háskólakerfi. Flestar ţjóđir í Evrópu hafa ađ undanförnu gert sambćrilegar breytingar á lögum um háskóla.

III. Meginefni frumvarpsins og helstu nýmćli.
    Eins og áđur segir felur frumvarp ţetta í sér heildarendurskođun á gildandi lögum um háskóla, nr. 136/1997. Meginefni frumvarpsins og helstu nýmćli ţess eru eftirfarandi:

1.    Háskólar án tillits til rekstrarforms.
    Frumvarpiđ byggist á ţví ađ rammalög um háskóla taki jafnt til allra háskóla sem öđlast viđurkenningu á grundvelli ţess, óháđ rekstrarformi. Ţví hefur frumvarpiđ ekki ađ geyma sérákvćđi um ríkisskóla eins og er í gildandi lögum, umfram ţađ ađ tekiđ er fram ađ ríkisrekinn háskóli sé sjálfstćđ ríkisstofnun sem heyri undir menntamálaráđherra nema yfirstjórn hennar sé falin öđrum ráđherra ađ lögum. Gerir frumvarpiđ ráđ fyrir ţví ađ önnur ákvćđi um ríkisháskóla í gildandi lögum verđi fćrđ í sérlög um ríkisháskóla eftir ţví sem ţörf er á. Eftir sem áđur eru og verđa áfram í gildi sérlög um ríkisháskóla, ţar međ taliđ háskóla sem heyra undir ađra en menntamálaráđherra. Dćmi um slíkt er ađ finna í lögum um búnađarfrćđslu, nr. 57/1999, ţar sem Landbúnađarháskóli Íslands og Hólaskóli heyra undir landbúnađarráđherra.

2.    Viđurkenning háskóla í stađ starfsleyfis.
    Samkvćmt gildandi lögum er menntamálaráđherra heimilađ ađ veita háskólum, sem kostađir eru af einkaađilum, starfsleyfi en starfsemi ríkisháskóla byggist á sérlögum um ţá. Frumvarpiđ gerir ráđ fyrir ađ rammalög um háskóla taki jafnt til allra háskóla sem starfa á grundvelli ţeirra, óháđ rekstrarformi, og er lagt til ađ menntamálaráđherra veiti ţeim háskólum viđurkenningu ađ uppfylltum skilyrđum sem talin eru í 3. gr. frumvarpsins. Viđurkenning hvers háskóla er bundin viđ tiltekin frćđasviđ og hafa háskólar sjálfdćmi um námsframbođ innan ţeirra frćđasviđa sem viđurkenning ţeirra nćr til. Hyggist háskóli bjóđa nám á nýju frćđasviđi eđa taka upp doktorsnám ţarf hann ađ sćkja um ţađ sérstaklega.

3.    Viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur.
    Frumvarpiđ gerir ráđ fyrir ţví ađ menntamálaráđuneytiđ gefi út viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur sem felur í sér kerfisbundna lýsingu á uppbyggingu náms og prófgráđum ţar sem lögđ er áhersla á ađ lýsa ţekkingu og hćfni nemenda viđ námslok. Í ţessum viđmiđum felast skýrari formskilyrđi varđandi skipulag náms og uppbyggingu ţeirra prófgráđna sem háskólar veita. Er ţetta liđur í ţví ađ greiđa fyrir gagnkvćmri viđurkenningu á námi en um leiđ skapast betri forsendur fyrir hreyfanleika nemenda og auknir möguleikar til samstarfs háskóla hér á landi og erlendis. Um leiđ og skotiđ er frekari stođum undir gagnkvćma viđurkenningu náms er ţess gćtt ađ tryggja sveigjanleika hvers skóla um námsframbođ.

4.    Eftirlit međ gćđum kennslu og rannsókna.
    Eitt af helstu nýmćlum í frumvarpinu frá gildandi lögum er lögfesting ákvćđa um eftirlit međ gćđum kennslu og rannsókna. Markmiđiđ er ađ tryggja ađ skilyrđi fyrir viđurkenningu háskóla séu uppfyllt, ađ tryggja ađ viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur séu uppfyllt, ađ bćta kennslu og rannsóknir á markvissan hátt, ađ stuđla ađ aukinni ábyrgđ háskóla á eigin starfi og ađ tryggja samkeppnishćfni háskóla á alţjóđavettvangi.

5.    Nemendur.
    Međ frumvarpinu er réttarstađa nemenda styrkt frá gildandi lögum á ţann veg ađ háskólaráđ, ađ fenginni umsögn samtaka nemenda í viđkomandi háskóla, setur reglur um réttindi og skyldur nemenda, ţ.m.t. um málskotsrétt ţeirra innan háskóla. Jafnframt er lagt til ađ hlutverk áfrýjunarnefndar í kćrumálum háskólanema verđi lögfest en nefndin úrskurđar í tilteknum málum ţar sem námsmenn telja brotiđ á rétti sínum.

Athugasemdir viđ einstakar greinar frumvarpsins.

Um I. kafla.
    I. kafli frumvarpsins nćr til gildissviđs laganna, sbr. 1. gr., en ţar er einnig í 2. gr. kveđiđ á um hlutverk háskóla.

Um 1. gr.
    Í greininni er viđ ţađ miđađ ađ lögin taki til skóla sem veita ćđri menntun er leiđir til prófgráđu á háskólastigi. Međ hugtakinu ćđri menntun er átt viđ alla menntun á háskólastigi hvort sem háskólarnir, sem hana veita, teljast vera hefđbundnir háskólar ţar sem lögđ er stund á kennslu og rannsóknir og skyld verkefni á breiđum grundvelli, háskólar međ afmarkađra starfssviđ eđa önnur skilgreind verkefni háskóla, fagháskólar eđa kennslustofnanir án rannsóknarskyldu. Háskólastig er ţađ námsstig sem tekur viđ af framhaldsskólastigi. Almennt er gerđ sú krafa ađ nemendur, sem innritast í nám á háskólastigi, hafi lokiđ námi á framhaldsskólastigi, sbr. 19. gr. frumvarpsins. Skýrt skal tekiđ fram ađ menntun á háskólastigi getur veriđ mismunandi. Hún getur veriđ starfsmiđuđ, rannsóknatengd eđa falist í listsköpun eđa öđru sem metiđ er til stađlađra námseininga sem lagđar eru til grundvallar námslokum og veitingu prófgráđu. Einungis ţeir háskólar, sem hlotiđ hafa viđurkenningu menntamálaráđuneytis, heyra undir ţessi lög, sbr. 3. gr. frumvarpsins. Ţví er hugsanlegt ađ hér á landi starfi háskólar án ţess ađ ţeir njóti viđurkenningar menntamálaráđuneytis og taka lögin ţá ekki til ţeirra.

Um 2. gr.
    Hér er hlutverk háskóla skilgreint. Skv. 1. mgr. er háskóli sjálfstćđ menntastofnun er sinnir kennslu, rannsóknum, ţekkingarleit og sköpun á sviđum vísinda, frćđa, tćkniţróunar eđa lista. Lagt er til ađ kveđiđ verđi á um ađ háskólar stuđli ađ sköpun og miđlun ţekkingar og fćrni til nemenda og samfélagsins alls. Starf háskóla miđi ađ ţví ađ styrkja innviđi íslensks samfélags og stöđu ţess í alţjóđlegu tilliti. Ţá segir jafnframt ađ háskóli sé miđstöđ ţekkingar og hluti af alţjóđlegu mennta- og vísindasamfélagi.
    Ţá segir í 2. mgr. ađ međ kennslu og ţátttöku í vísindarannsóknum mennti háskólar nemendur og undirbúi ţá til ađ gegna störfum sem krefjast vísindalegra vinnubragđa, ţekkingar og fćrni. Jafnframt er kveđiđ á um ađ menntun, sem háskólar veiti, taki miđ af ţörfum samfélagsins hverju sinni og geti veriđ frćđilegs eđlis og starfsmiđuđ. Samkvćmt framangreindu getur háskóli sinnt ólíkum hlutverkum samhliđa kennsluhlutverki sínu, svo sem vísinda- og rannsóknastarfsemi, almennri ţekkingarleit, listsköpun, miđlun ţekkingar og fćrni, eđa ţátttöku í tćkniţróunar- og nýsköpunarstarfi. Miđađ er viđ ađ hlutverk háskóla sé frekar skilgreint í sérlögum, skipulagsskrám eđa samţykktum skólanna sjálfra. Litiđ er svo á ađ háskólar séu miđstöđ ţekkingar og hluti af alţjóđlegu mennta- og vísindastarfi og ađ mikilvćgt sé ađ ţeir komi niđurstöđum rannsókna sinna og almennri ţekkingu til samfélagsins alls.
    Í 3. mgr. segir ađ háskólar hafi sjálfdćmi um starfsemi sína ađ öđru leyti en ţví sem kveđiđ er á um í lögum, reglum eđa öđrum stjórnvaldsfyrirmćlum sem veitt eru á grundvelli ţeirra. Ţessu ákvćđi er ćtlađ ađ tryggja ađ stjórnvöld eđa ađrir hlutist ekki til um frćđilegt starf innan háskóla heldur virđi rannsóknafrelsi og sjálfstćđi ţeirra í frćđilegu tilliti. Ţeim verđa ekki gefin fyrirmćli af hálfu stjórnvalda eđa hagsmunaađila um viđfangsefni, ađferđir og efnistök viđ kennslu, rannsóknir, ţekkingarleit eđa sköpun. Ţađ er á hinn bóginn skylda háskólanna sjálfra ađ móta ţau skilyrđi sem ţeir búa starfsfólki sínu og ţví er kveđiđ á um ţađ í sömu málsgrein ađ háskólarnir setji sér siđareglur og ađ ţćr skuli m.a. kveđa á um frćđilegt sjálfstćđi starfsmanna. Í slíkum siđareglum mćtti m.a. kveđa á um störf og hlutverk siđanefnda líkt og ţeirra sem starfađ hafa viđ Háskóla Íslands.

Um II. kafla.
    Í II. kafla frumvarpsins, 3.–5. gr., er fjallađ um viđurkenningu háskóla.

Um 3. gr.
    Í 1. mgr. er tekiđ fram ađ háskóla megi reka sem ríkisstofnun, sjálfseignarstofnun, hlutafélag eđa samkvćmt öđru viđurkenndu rekstrarformi. Tekiđ er miđ af ţeim rekstrarformum sem tíđkast í háskólum í dag en ekki er um tćmandi talningu rekstrarforma ađ rćđa og ţví ekki útilokađ ađ önnur viđurkennd rekstrarform háskóla geti orđiđ til. Ţá er tekiđ fram í ákvćđinu ađ ríkisrekinn háskóli sé sjálfstćđ ríkisstofnun. Í 3. gr. gildandi laga um háskóla er tekiđ fram ađ ríkisháskólar séu sjálfstćđar ríkisstofnanir og í athugasemdum viđ ţađ ákvćđi, í frumvarpi ţví sem varđ ađ lögum nr. 136/1997, um háskóla, kemur fram ađ međ ţví ađ lögfesta ađ ríkisháskólar séu sjálfstćđar ríkisstofnarnir sé veriđ ađ taka af allan vafa um sjálfstćđi skólanna. Kemur fram ađ í samrćmi viđ ţađ verđi ákvörđunum ţeirra ţví almennt ekki skotiđ međ stjórnsýslukćru til ráđherra. Bent er á ađ oft komi upp deilur um eđli ríkisstofnana og ţá hvort sjálfstćđi ţeirra sé slíkt ađ ekki sé hćgt ađ skjóta ákvörđunum ţeirra til ráđherra. Hér sé tekinn af allur vafi um ţetta atriđi. Ţessar skýringar viđ 3. gr. gildandi laga um háskóla eiga viđ međ sama hćtti um framangreint ákvćđi 3. gr. ţessa frumvarps um sjálfstćđi ríkisháskóla sem ríkisstofnunar. Ţá er í ákvćđinu miđađ viđ ađ ríkisreknir háskólar heyri undir menntamálaráđherra nema yfirstjórn ţeirra sé falin öđrum ráđherra ađ lögum. Dćmi um slíkt er ađ finna í lögum um búnađarfrćđslu, nr. 57/1999, ţar sem Landbúnađarháskóli Íslands og Hólaskóli heyra undir landbúnađarráđherra.
    Ađ öđru leyti fjallar 2.–9. mgr. 3. gr. um viđurkenningu háskóla. Ţannig segir í 2. mgr. ađ menntamálaráđherra veiti háskólum viđurkenningu ađ uppfylltum skilyrđum laga ţessara. Hér er um nýmćli ađ rćđa en í gildandi lögum um háskóla veitir ráđherra einungis einkareknum háskólum sérstakt starfsleyfi. Um ríkisháskóla gilda sérlög og í ţeim er ekki gert ráđ fyrir ţví ađ ţeir ţurfi sérstakt starfsleyfi. Eins og fram kemur í almennum athugasemdum hér ađ framan er ţađ í samrćmi viđ ţá megináherslu frumvarps ţessa, ađ rammalög um háskóla taki jafnt til allra háskóla í landinu, óháđ rekstrarformi, ađ menntamálaráđherra veiti öllum háskólum viđurkenningu ađ uppfylltum skilyrđum ţessarar greinar.
    Í 3. mgr. segir ađ menntamálaráđherra gefi út reglur um viđurkenningu háskóla sem byggist á alţjóđlegum viđmiđum um háskólastarfsemi. Í ţeim skuli talin eftirgreind skilyrđi sem háskólar skuli fullnćgja til ađ öđlast viđurkenningu og lúta ađ eftirtöldum ţáttum, í stafliđum a–i í greininni:
    a.      hlutverk og markmiđ háskóla: ţetta skilyrđi felur í sér ađ hlutverk háskóla og ţau markmiđ, sem honum eru sett, skuli vera skýr og í samrćmi viđ hlutverk háskóla sbr. 2. gr. frumvarpsins;
    b.      stjórnskipan og skipulag: ţetta skilyrđi felur í sér ađ stjórnskipan og skipulag verđur ađ taka miđ af V. kafla frumvarpsins;
    c.      fyrirkomulag kennslu og rannsókna: ţessi liđur felur í sér ađ háskóli skuli standa svo ađ kennslu og rannsóknum ađ ţađ sé í samrćmi viđ ţau meginsjónarmiđ sem frumvarpiđ byggist á, m.a. međ tilliti til ákvćđa III. kafla;
    d.      hćfisskilyrđi starfsmanna: hér er átt viđ ţađ ađ háskólar skuli uppfylla ákvćđi VI. kafla frumvarpsins og ţćr kröfur sem leiđir af ţeim;
    e.      inntökuskilyrđi og réttindi og skyldur nemenda: kveđiđ er á um inntökuskilyrđi í VII. kafla og í ţeim kafla er enn fremur kveđiđ á um ađ háskólar skuli setja reglur um réttindi og skyldur nemenda;
    f.      ađstađa kennara og nemenda og ţjónusta viđ ţá: ađstađa nemenda og kennara skal vera međ ţeim hćtti ađ háskóla sé kleift ađ uppfylla hlutverk sitt og markmiđ; ţjónusta viđ kennara og nemendur er háđ sama skilyrđi;
    g.      innra gćđakerfi: lýsing á innra gćđakerfi háskóla skal vera í samrćmi viđ ákvćđi IV. kafla frumvarpsins;
    h.      lýsing á inntaki náms: háskóla ber ađ birta lýsingu á ţekkingu og hćfni viđ námslok fyrir hverja námsleiđ sem í bođi er skv. II kafla;
    i.      fjárhagur: háskóli skal uppfylla ákvćđi VIII. kafla en jafnframt er gerđ sú krafa til háskóla ađ fjárhagsstađa ţeirra sé á hverjum tíma slík ađ ţeir fái mćtt ţeim skuldbindingum sem ţeir undirgangast gagnvart nemendum, starfsliđi og viđskiptaađilum háskólans, ţ.m.t. ríkissjóđi.
    Ţá segir í 4. mgr. ađ viđurkenning háskóla sé bundin viđ frćđasviđ. Ţegar háskóli leitar eftir viđurkenningu menntamálaráđuneytis óskar hann eftir ţví ađ sú viđurkenning taki til tiltekinna frćđasviđa. Ţegar háskóli öđlast viđurkenningu á tilteknum frćđasviđum felur ţađ í sér ađ hann getur starfađ innan ţeirra og ađ honum beri ađ einskorđa kennslu og rannsóknir viđ ţau, sbr. nánar athugasemdir viđ 5. mgr. 3. gr. Í greininni er jafnframt kveđiđ á um ţau atriđi sem litiđ er til viđ afgreiđslu beiđna um viđurkenningu á tilteknum frćđasviđum. Ţar skiptir meginmáli ađ sýnt sé fram á bćđi almenna og frćđilega getu og burđi til ađ veita haldgóđa menntun. Í viđurkenningu felst ađ menntamálaráđuneyti vottar ađ viđkomandi háskóli uppfylli ţćr kröfur sem ráđuneytiđ gerir til hans á grundvelli laga um háskóla. Mikilvćgt er ađ viđurkenning á einstökum frćđasviđum byggist á traustum og skýrum skilgreiningum á frćđasviđunum sjálfum; hvađ fellur innan ţeirra og hvađ utan. Hér er nauđsynlegt ađ byggja á alţjóđlegum skilgreiningum enda ţurfa gildismörk viđurkenningar ađ vera öllum ljós og ćskilegt er ađ ţessar skilgreiningar haldi merkingu sinni og ţýđingu til lengri tíma litiđ. OECD hefur í starfi sínu lagt til grundvallar ákveđna ađgreiningu milli frćđasviđa, sbr. svokallađa Frascati-handbók í viđauka I, og er miđađ viđ ađ sú greining verđi notuđ hér á landi. Samkvćmt ţeirri handbók skiptist starfsemi háskóla í eftirtalin frćđasviđ: Náttúruvísindi (Natural Sciences), verkfrćđi og tćkni (Engineering and Technology), heilbrigđisvísindi (Medical Sciences), auđlinda- og búvísindi (Agricultural Sciences), félagsvísindi (Social Sciences) og hugvísindi (Humanities). Samkvćmt tilvitnađri Frascati-handbók eru skilgreindir sérstakir undirflokkar fyrir framangreind frćđasviđ og er viđ ţađ miđađ ađ viđurkenning á frćđasviđum geti, ef ástćđa ţykir til, veriđ einskorđuđ viđ tiltekna undirflokka. Undirflokkar ţessir eru mismargir eftir frćđasviđum, frá fjórum til níu, en misjafnt er eftir frćđasviđum hversu eđlisskyldir undirflokkarnir eru innbyrđis.
    Í 5. mgr. segir ađ háskóli skuli sćkja um heimild til menntamálaráđherra óski hann eftir viđurkenningu til ađ stunda kennslu eđa rannsóknir á öđru frćđasviđi en viđurkenning hans nćr ţegar til. Er eđlilegt ađ hafa slíka skipan mála ţar sem viđurkenning háskóla er bundin viđ frćđasviđ. Ţá er tekiđ fram í ákvćđinu ađ háskólar geti eingöngu starfađ á frćđasviđum sem viđurkenning ţeirra nćr til. Felur ákvćđi ţetta í sér ađ háskólum, sem hlotiđ hafa viđurkenningu skv. 3. gr., er óheimilt ađ starfa á frćđasviđum sem ekki hafa hlotiđ viđurkenningu.
    Samkvćmt 6. mgr. skipar menntamálaráđherra ţrjá óháđa og sérfróđa einstaklinga í nefnd er veitir umsögn um umsóknir um viđurkenningu er taki til einstakra frćđasviđa. Verđa slíkar nefndir settar á stofn ţegar óskađ er eftir viđurkenningu háskóla á frćđasviđi og einnig ţegar starfandi háskóli óskar eftir ađ hefja kennslu og rannsóknir á frćđasviđi sem viđurkenning hans nćr ekki til. Markmiđ ţessara ákvćđa er ađ tryggja ađ háskóli uppfylli á hverjum tíma ţau skilyrđi sem liggja til grundvallar viđurkenningu hans. Ţá er tekiđ fram í 7. mgr. ađ hyggist háskóli láta af kennslu eđa rannsóknum á tilteknu frćđasviđi skuli menntamálaráđuneyti tilkynnt um ţađ. Segir ţar einnig ađ hafi ekki veriđ stunduđ kennsla eđa rannsóknir í tvö ár samfleytt á frćđasviđi, sem viđurkenning háskóla nćr til, falli viđurkenning háskólans á ţví frćđasviđi úr gildi.
    Í 8. mgr. er tekiđ fram ađ í viđurkenningu háskóla felist stađfesting á ţví ađ starfsemi viđkomandi háskóla sé í samrćmi viđ lög ţessi. Jafnframt er tekiđ fram í ákvćđinu ađ viđurkenning feli ekki í sér ađ stjórnvöld séu skuldbundin til ađ veita fé til viđkomandi háskóla. Er međ ţví átt viđ ađ háskólar geta starfađ og fengiđ viđurkenningu en ekki átt rétt til fjárframlaga úr ríkissjóđi. Í VIII. kafla frumvarpsins er hins vegar sérstaklega fjallađ um fjárhagsmálefni háskóla.
    Ađ lokum kveđur 9. mgr. á um ađ menntamálaráđherra skuli setja reglur um erlendar ţýđingar á heitum ţeirra háskóla sem hann veitir viđurkenningu. Ţetta ţykir nauđsynlegt af ţeirri ástćđu ađ á öđrum tungumálum en íslensku eru notuđ mismunandi heiti fyrir háskóla eftir ţví hvađa starfsemi og hlutverk ţeir hafa međ höndum. Sem dćmi um ţetta má nefna ađ á Norđurlöndum eru gerđar ađrar kröfur um námsframbođ, rannsóknir og frćđilega uppbyggingu ţeirra stofnana sem kallast universitet heldur en annarra sem t.a.m. nefnast yrkeshögskolar, högskolar eđa distrikthögskolar. Sama á viđ um enska tungu. Nafngiftin university svarar ađ öllu jöfnu til annarra vćntinga en t.a.m. university college, community college, regional college eđa institute of higher education. Nafngiftir háskóla, sem viđurkenndir eru af menntamálaráđuneyti, geta ţví gefiđ misvísandi hugmyndir um eđli stofnana og ţannig dregiđ úr trúverđugleika hins íslenska háskólakerfis og gildi viđurkenningar menntamálaráđuneytis. Eđlilegt má telja ađ reglur ţćr sem settar verđa byggist m.a. á ţví hversu fjölţćtt nám er í bođi viđ viđkomandi stofnun, umfangi rannsókna, á hvađa námsstigum veittar eru prófgráđur, fjölda kennara og menntun ţeirra og fjölda nemenda.

Um 4. gr.
    Samkvćmt greininni getur menntamálaráđherra afturkallađ viđurkenningu skv. 3. gr. á einstökum frćđasviđum eđa ađ fullu uppfylli háskóli, sem fengiđ hefur viđurkenningu, ekki ákvćđi laga ţessara og reglur og skilyrđi sem sett eru á grundvelli ţeirra, eđa ţćr kröfur sem gerđar eru til kennslu og rannsókna. Samkvćmt gildandi lögum um háskóla getur ráđherra svipt skóla starfsleyfi eđa afturkallađ ţađ uppfylli viđkomandi skóli ekki lengur ţćr kröfur sem gerđar eru til hans. Er hér ţví um sambćrilegt heimildarákvćđi ađ rćđa sem nćr nú til allra háskóla samkvćmt frumvarpi ţessu.

Um 5. gr.
    Samkvćmt greininni er lagt til ađ menntamálaráđherra gefi út formleg viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur. Viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur eru kerfisbundin lýsing á prófgráđum ţar sem lögđ er áhersla á almenna lýsingu á ţeirri ţekkingu, hćfni og fćrni sem námsmenn eiga ađ ráđa yfir viđ námslok. Í ţeim skulu koma fram ţau skilyrđi sem háskólum ber ađ uppfylla á hverju námsstigi. Háskólum ber ađ birta sambćrilegar lýsingar fyrir hverja námsleiđ á ţeirri ţekkingu, hćfni og fćrni sem námsmenn eiga ađ ráđa yfir viđ námslok. Birta skal viđmiđin á íslensku og ensku.
    Viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur eru nýmćli og tengjast ţeirri ţróun sem á sér stađ í Evrópu og víđar. Mörg lönd eru um ţessar mundir ađ skipuleggja og skýra sín háskólakerfi međ svipuđum hćtti. Hér er um almenna lýsingu ađ rćđa sem á viđ um öll frćđasviđ en er ekki bundin viđ ákveđnar námsgreinar. Samkvćmt greininni eiga háskólar ađ skilgreina međ sambćrilegum hćtti ţá ţekkingu, hćfni og getu sem nemendur á hverri námsleiđ fyrir sig eiga ađ ráđa yfir í námslok. Skilgreining háskólanna á ađ vera sérhćfđ lýsing sem á viđ um ţau frćđasviđ og ţćr námsgreinar sem ţeir kenna. Gert er ráđ fyrir ađ viđmiđin verđi hluti af gćđakerfi háskóla en eitt af markmiđum eftirlits međ gćđum kennslu er m.a. ađ ganga úr skugga um ađ viđmiđum sé fylgt. Ţá er gert ráđ fyrir ađ viđmiđin verđi jafnframt birt á ensku til ţess ađ auđvelda ţátttöku íslenskra háskóla í samstarfi um háskólamenntun á alţjóđlegum vettvangi. Ţessi viđmiđ hafa veriđ skilgreind međ hliđsjón af evrópskum viđmiđum um ćđri menntun og prófgráđur (e. European Qualification Framework) sem samţykkt voru á ráđherrafundi Bologna-ferlisins í Bergen 2005. Jafnframt hefur veriđ stuđst viđ starf sem önnur lönd í Evrópu hafa tekiđ upp, t.d. Danmörk, Írland og Skotland, og einnig lönd utan Evrópu, t.d. Ástralía.

Um III. kafla.
    III. kafli frumvarpsins, 6.–10. gr. fjallar um námsframbođ og prófgráđur í háskólum.

Um 6. gr.
    Samkvćmt greininni er skilgreint hvađ sé ađ jafnađi fullt nám á ári. Viđ einingamat er miđađ viđ fasta grunntölu um fullt nám, 60 stađlađar námseiningar ár hvert. Einingin á ađ endurspegla alla námsvinnu nemandans og ţátttöku í hvers kyns kennslustundum, svo sem viđveru í fyrirlestrum, umrćđutímum, ćfingum, verklegum tímum og prófum, fjölda og umfang verkefna og lesefni. Nám getur veriđ skipulagt međ ýmsum hćtti en hvert svo sem fyrirkomulag kennslunnar og námsins er skal samanlagđur einingafjöldi allra námskeiđa og verkefna eins árs vera ađ jafnađi 60 einingar og námskeiđum og verkefnum hvers árs gefnar einingar í hlutfalli viđ innbyrđis vćgi ţeirra. Ekki skiptir máli í ţví sambandi hversu margar kennsluvikur eru á ári.
    Í greininni er sérstaklega tekiđ fram ađ námi á háskólastigi skuli ljúka međ prófgráđu eđa öđru lokaprófi sem veitt er ţegar nemandi hefur stađist próf í öllum námskeiđum og skilađ međ fullnćgjandi árangri ţeim verkefnum sem áskilin eru. Hér er átt viđ prófgráđur (bakkalár-, meistara-, kandídats- og doktorspróf) en einnig önnur lokapróf eftir stutt fyrrihlutanám á háskólastigi og viđbótarnám ađ lokinni fyrstu prófgráđu. Um er ađ rćđa breytingu frá gildandi lögum en ţá var fullt nám á ári miđađ viđ 30 einingar. Hins vegar eru mćlistikurnar samţýđanlegar og auđvelt fyrir háskólana ađ breyta einingakerfum sínum til samrćmis enda hafa ţeir um nokkurn tíma notađ bćđi kerfin. Međ nýja einingakerfinu er íslenska einingakerfiđ fćrt til samrćmis viđ ECTS-einingakerfiđ (e. European Credit Transfer System) sem notađ hefur veriđ viđ mat á námi milli Evrópulanda.
    Í greininni er gert ráđ fyrir ađ allir nemendur í íslenskum háskólum fái viđauka međ prófskírteini. Viđauka međ prófskírteini (e. Diploma Supplement) er ćtlađ ađ veita hlutlćgar upplýsingar um innhald ţess náms sem lokiđ er og stöđu ţess innan íslenska menntakerfisins. Međ viđaukanum og breytingunni á einingakerfinu er stefnt ađ ţví bćta alţjóđlegt „gegnsći“ og sanngjarna viđurkenningu náms hjá menntastofnunum og á vinnumarkađi. Gert er ráđ fyrir ađ nemendur fái viđauka međ prófskírteinum endurgjaldslaust.

Um 7. gr.
    Í 1. mgr. er sett fram sú meginregla ađ háskólar ákveđi fyrirkomulag kennslu, rannsókna, náms og námsmats. Ţađ felur í sér ađ háskólar ákveđa sjálfir hvađa nám ţeir bjóđa innan síns frćđasviđs.
    Í 2. mgr. er íslenska gráđukerfiđ skilgreint. Fjallađ er um uppbyggingu og skipulag háskólanáms sem ţriggja ţrepa kerfi. Íslenskir háskólar hafa á undanförnum árum veriđ ađ laga námsframbođ sitt ađ ţessu kerfi og hafa ađ mestu leyti náđ ţví markmiđi. Ţrátt fyrir ţađ er taliđ mikilvćgt ađ tryggja lagagrundvöll fyrir ţessu fyrirkomulagi á háskólamenntun. Samkvćmt ákvćđinu er vinnuframlag hverrar prófgráđu og lokaprófs skilgreint út frá stöđluđum námseiningum (ECTS-einingum). Viđurkenndar prófgráđur, sem háskólar veita samkvćmt ţessu, eru bakkalárpróf, oft nefnt fyrsta háskólagráđa, meistara- eđa kandídatspróf og doktorspróf. Jafnframt geta háskólar veitt sérstakt prófskírteini eđa diplóma til lokaprófs sem fyrrihlutanám á háskólastigi og viđbótarnám eftir bakkalár til diplómaprófs.
    Samkvćmt 3. mgr. getur ráđherra heimilađ háskólum, ţegar sérstaklega stendur á, ađ víkja frá námseiningafjölda skv. 2. mgr. Ţá geta háskólar samkvćmt ákvćđinu skilgreint nám sem felur í sér starfsţjálfun til námseininga á ofangreindum námsstigum. Er taliđ mikilvćgt ađ ráđherra sé veitt slík heimild til ađ tryggja ákveđinn sveigjanleika vegna náms sem ekki fellur ađ ţví námseiningakerfi sem ćtlunin er ađ lögfesta í 2. mgr. Í ţessu sambandi er einnig rétt ađ vísa til ţess ađ mikilvćg ţróun hefur átt sér stađ varđandi mat á svokallađri raunfćrni, ţ.e. mati á ţekkingu, fćrni eđa getu sem einstaklingar búa yfir án ţess ađ hafa lokiđ formlegu námi. Á Íslandi hefur Frćđslumiđstöđ atvinnulífsins veriđ faliđ ađ ţróa ađferđir viđ svokallađ raunfćrnismat samkvćmt samningi viđ menntamálaráđuneytiđ. Lögđ er áhersla á ađ ţetta starf verđi nýtt ţegar kemur ađ ţví ađ meta stöđu einstaklinga sem ekki hafa lokiđ formlegu námi en ćskja innritunar í háskólastofnanir og viđurkenningar á ţeirri raunfćrni sem ţeir búa yfir.
    Samkvćmt 4. mgr. skulu háskólar leita heimildar menntamálaráđherra til ađ bjóđa nám til doktorsprófs. Skal sýnt fram á ađ viđkomandi háskóli uppfylli viđeigandi kröfur og skilyrđi sem tilgreind eru í reglum um doktorsnám í háskólum. Samkvćmt ákvćđinu skipar menntamálaráđherra ţrjá óháđa og sérfróđa einstaklinga í nefnd er veitir umsögn um hćfi háskóla til ađ veita doktorsgráđur. Taliđ er nauđsynlegt ađ háskólar leiti slíkrar stađfestingar hjá ráđherra ţar sem um er ađ rćđa ćđstu prófgráđu í háskólum og mikilvćgt ađ sérstakt mat sé lagt á hćfi háskóla til ađ veita slíkar háskólagráđur. Ţá er tekiđ fram í 5. mgr. ađ ráđherra geti heimilađ háskólum ađ veita doktorsgráđu án ţess ađ byggt sé á stöđluđum einingum. Er taliđ rétt ađ ráđherra hafi slíka heimild eins og í 3. mgr. vegna náms sem ekki fellur ađ ţví námseiningakerfi sem ćtlunin er ađ lögfesta í 2. mgr.

Um 8. gr.
    Samkvćmt 1. mgr. er gert er ráđ fyrir ţví ađ háskólar geri grein fyrir ţví međ reglubundnum hćtti hvernig tryggt sé ađ nám, sem í bođi er, uppfylli viđmiđ um ćđri menntun, sbr. 5. gr. Međ reglubundnum hćtti er átt viđ ađ endurskođunin fari fram á t.a.m. 2–4 ára fresti eđa ţegar háskólar endurskođa kennsluskrá sína. Námiđ er í stöđugri ţróun og ţví er mikilvćgt ađ inntak námsins sé ljóst og viđmiđ um ţekkingu og hćfni í samrćmi viđ ţađ sem fram fer í háskólunum.
    Í 2. mgr. segir ađ viđ undirbúning og skipulagningu nýrra námsleiđa skuli háskóli birta upplýsingar um hvernig námiđ uppfylli ţau skilyrđi og kröfur sem fram koma í viđmiđum um ćđri menntun og prófgráđur. Ekki er talin ţörf á ađ lögfesta nákvćmlega međ hvađa hćtti ţađ sé gert heldur viđ ţađ miđađ ađ slíkar upplýsingar séu jafnan ađgengilegar öllum ţeim sem eftir ţeim leita.

Um 9. gr.
    Samkvćmt greininni skulu háskólar, sem starfa á grundvelli laganna, gera međ sér samkomulag um gagnkvćma viđurkenningu námsţátta. Ţeir skulu hafa međ sér samstarf til ađ nýta sem best tiltćka starfskrafta og gagnakost og stuđla međ hagkvćmum hćtti ađ fjölbreyttri háskólamenntun. Ţá er háskólum heimilt ađ veita prófgráđur skv. 7. gr. í samstarfi viđ ađra háskóla, innlenda sem erlenda.
    Međ ţessari grein er lögđ áhersla á samstarf íslenskra háskóla um viđurkenningu námsţátta milli skóla. Markmiđiđ er ađ auđvelda nemendum ađ fćra sig milli háskóla eđa taka hluta af námi í einum íslenskum háskóla og fá ţađ viđurkennt ađ fullu í öđrum. Markmiđiđ er ađ auka möguleika nemenda á fjölbreyttu háskólanámi hér á landi. Samkvćmt greininni er jafnframt lagt til ađ skotiđ verđi lagastođ undir heimild háskóla til ađ bjóđa fram sameiginlegar prófgráđur (e. joint programme, double degree eđa joint degree). Heimildin nćr til grunnnáms, meistaranáms og doktorsnáms. Ţađ fćrist ć meira í vöxt ađ háskólar í Evrópu og víđar geri međ sér samkomulag um ađ útskrifa nemendur međ sameiginlega prófgráđu tveggja eđa fleiri háskóla. Í greininni er veriđ ađ tryggja ađ íslenskir háskólar geti ađ fullu tekiđ ţátt í ţessari ţróun. Um skilgreiningu á sameiginlegri prófgráđu skal taka miđ af viđauka viđ Lissabon-samninginn um viđurkenningu prófgráđna frá 9. júní 2004 sem Ísland er ađili ađ.

Um 10. gr.
    Samkvćmt greininni er háskólum heimilt ađ meta til eininga nám sem fram fer í öđrum háskólum. Jafnframt er háskólum heimilt ađ meta til eininga nám sem fram fer viđ ađra skóla og rannsóknastofnanir enda ábyrgist ţeir ađ námiđ uppfylli sambćrilegar gćđa- og námskröfur og gerđar eru á grundvelli laga ţessara. Viđ ţetta mat geta bćđi einstaklingar og háskólar fćrt sér í nyt ţjónustu skriftofu ENIC/NARIC sem starfrćkt er hér á landi samkvćmt samningi menntamálaráđuneytis og Háskóla Íslands. Hlutverk skrifstofunnar er ađ meta međ hlutlćgum hćtti nám frá erlendum háskólum, en slíkt mat er vandasamt ţegar um rćđir nám viđ stofnanir ţar sem kennslutilhögun, námsmat og einingakerfi eru ólík ţví sem almennt tíđkast hér á landi og í nágrannaríkjum.

Um IV. kafla.
    Í IV. kafla frumvarpsins, 11.–15 gr., er fjallađ um eftirlit međ gćđum kennslu og rannsókna.

Um 11. gr.
    Í 1. mgr. er gerđ grein fyrir markmiđum eftirlits međ gćđum kennslu og rannsókna í háskólum. Ţau eru ađ tryggja ađ skilyrđi fyrir viđurkenningu háskóla séu uppfyllt, ađ tryggja ađ viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur séu uppfyllt, ađ bćta kennslu og rannsóknir á markvissan hátt, ađ stuđla ađ aukinni ábyrgđ háskóla á eigin starfi og ađ tryggja samkeppnishćfni háskóla á alţjóđavettvangi.
    Í 2. mgr. kemur fram ađ eftirlit međ gćđum kennslu og rannsókna fari annars vegar fram međ innra mati háskóla og hins vegar međ reglubundnu ytra mati. Háskólar bera sjálfir ábyrgđ á innra mati sem birtist í formlegu gćđakerfi skólanna á sviđi kennslu og rannsókna. Menntamálaráđherra ber ábyrgđ á ytra mati og ađ ţađ sé framkvćmt međ reglubundnum hćtti og gerir áćtlanir ţar um, sbr. 13. gr. frumvarpsins. Ţá segir í 2. mgr. ađ menntamálaráđherra setji reglur um eftirlit međ gćđum kennslu og rannsókna. Skulu ţćr reglur hvort tveggja ná til innra og ytra mats á gćđum kennslu og rannsókna. Jafnframt er viđ ţađ miđađ ađ menntamálaráđuneyti muni vinna almennar leiđbeiningar fyrir innra og ytra mat háskóla. Framangreind tilhögun hefur veriđ viđhöfđ í framkvćmd samkvćmt gildandi lögum um háskóla.

Um 12. gr.
    Samkvćmt 1. mgr. sinnir háskóli kerfisbundnu eftirliti međ gćđum kennslu og rannsókna á grundvelli innra mats. Međ kerfisbundnu eftirliti er átt viđ ađ innra mat sé hluti af daglegri starfsemi háskóla. Ţá er tekiđ fram í ákvćđinu ađ innra mat háskóla og eininga innan hans skuli vera reglubundiđ og snúa ađ stefnu og markmiđum, inntaki náms, kennslu, kennsluháttum, námsmati, rannsóknum, árangri rannsókna, ađbúnađi, stjórnun og ytri tengslum. Međ ţví er kveđiđ á um ţá helstu ţćtti sem innra matinu er ćtlađ ađ ná til. Ţá er tekiđ fram í ákvćđinu ađ tryggja skuli virka ţátttöku starfsmanna og nemenda í innra gćđastarfi háskóla, eftir ţví sem viđ á. Međ ţví er lögđ áhersla á ţátttöku allra hagsmunaađila innan háskólans í innra gćđastarfi hans.
    Ţá segir í 2. mgr. ađ háskóli skuli birta upplýsingar um innra gćđastarf skólans. Eins og fram kemur í athugasemdum viđ 2. mgr. 8. gr. er ekki talin ţörf á ađ lögfesta nákvćmlega međ hvađa hćtti ţađ sé gert heldur viđ ţađ miđađ ađ slíkar upplýsingar séu jafnan ađgengilegar öllum ţeim sem eftir ţeim leita.

Um 13. gr.
    Í 1. mgr. kemur fram ađ menntamálaráđherra ákveđi hvenćr ytra mat á gćđum kennslu og rannsókna fari fram og geri áćtlanir um slíkt mat til ţriggja ára. Ţá segir ađ menntamálaráđherra geti jafnframt ákveđiđ ađ láta fara fram sérstakt mat á háskóla eđa einstökum einingum hans ef ástćđa ţykir til. Samkvćmt framansögđu er ţađ menntamálaráđherra sem ákveđur hvenćr ytra mat á gćđum kennslu og rannsókna fer fram og ađ hverju ţađ beinist. Gert er ráđ fyrir ađ áćtlanir séu gerđar til ţriggja ára ţannig ađ háskólum sé ţá ljóst međ eđlilegum fyrirvara hvenćr ytra mat á starfsemi ţeirra muni fara fram. Ţá getur ráđherra samkvćmt ákvćđinu ákveđiđ ađ láta fara fram sérstakt mat á háskóla eđa einstökum einingum hans ef ástćđa ţykir til. Slíkar úttektir eru ţá utan ţriggja ára áćtlunar ráđherra og koma til af sérstöku tilefni.
    Samkvćmt 2. mgr. getur ytra mat náđ til háskóla í heild, einstakra vísinda- og frćđasviđa, deilda, námsbrauta eđa annarra skilgreindra ţátta í starfsemi háskóla. Jafnframt getur ytra mat náđ til nokkurra háskóla í senn.
    Ţá er tekiđ fram í 3. mgr. ađ samráđ skuli haft viđ viđkomandi háskóla um ytra mat og skulu háskólar leggja fram ţá ađstođ og ţau gögn sem matiđ útheimtir. Međ ţví er lögđ rík áhersla á ađ úttektir fari fram í samráđi viđ ţá háskóla sem matiđ beinist ađ enda er ţeim ćtlađ ađ fćra sér matiđ í nyt. Jafnframt segir í ákvćđinu ađ matsskýrslur, sem unnar eru samkvćmt lögum ţessum, skuli birtar auk greinargerđar um hvernig viđkomandi háskóli hyggist bregđast viđ niđurstöđum matsins.

Um 14. gr.
    Í greininni er menntamálaráđherra gefin heimild til ađ fela stofnun, fyrirtćki eđa öđrum til ţess bćrum ađilum, innlendum eđa erlendum, ađ annast almenna umsýslu međ ytra mati háskóla. Međ almennri umsýslu er átt viđ almennt skipulag og yfirstjórn ytra mats, án ţess ađ viđkomandi ađili hafi međ höndum hina eiginlegu framkvćmd matsins, heldur geti hann faliđ ţađ öđrum. Menntamálaráđherra getur faliđ stofnun, fyrirtćki eđa öđrum til ţess bćrum ađilum, innlendum eđa erlendum, ţetta umsýsluhlutverk á afmörkuđum sviđum og til lengri eđa skemmri tíma. Ástćđa ţess ađ svo er mćlt fyrir í lögunum er ađ ekki ţykir sýnt ađ heppilegast sé ađ setja á fót sérstaka opinbera stofnun til ađ annast umsýslu međ ytra mati en fjöldi óháđra stofnana víđa um heim hefur sérhćft sig á ţessu sviđi. Ţykir fýsilegt ađ fćra sér í nyt ţann sveigjanleika sem ţađ getur haft í för međ sér ađ nýta slíka kosti.
    Í greininni er jafnframt lögđ áhersla á ađ utanađkomandi ađilar, óháđir bćđi ráđuneyti og háskólum, fari međ framkvćmd ytra mats. Er litiđ til ţess ađ hćgt verđi ađ koma á samstarfi viđ stjórnvöld í öđrum ríkjum um ytri úttektir, t.a.m. í tilteknum greinum og frćđasviđum.

Um V. kafla.
    V. kafli frumvarpsins, 15. og 16. gr., fjallar um stjórnskipan háskóla.

Um 15. gr.
    Í gildandi lögum um háskóla er ekki fjallađ almennt um stjórnskipan háskóla heldur einungis lögfest ákvćđi um stjórnskipan ríkisháskóla. Í samrćmi viđ ţá meginstefnu frumvarpsins ađ rammalög um háskóla taki jafnt til allra háskóla í landinu, óháđ rekstrarformi, er lagt til í 1. mgr. ađ ţar sé kveđiđ á um ađ yfirstjórn háskóla sé falin háskólaráđi og rektor eftir ţví sem nánar sé kveđiđ á um í sérlögum, skipulagsskrá, samţykktum eđa öđrum stofnskjölum háskóla. Eins og er í gildandi lögum er tekiđ fram ađ háskólaráđ sé ćđsti ákvörđunarađili innan hvers háskóla nema annađ sé berum orđum tekiđ fram í lögum ţessum, sérlögum, skipulagsskrá, samţykktum eđa stofnskjölum háskóla. Ţađ er ţví í höndum hvers háskóla, eđa löggjafans í tilviki sérlaga um ríkisháskólana, ađ útfćra nánar stjórnskipulag háskóla. Í samrćmi viđ ţađ segir í 2. mgr. ađ um stjórnskipan háskóla ađ öđru leyti, svo sem um deildaskiptingu og frekara skipulag, fari eftir sérlögum, skipulagsskrá, samţykktum eđa stofnskjölum háskóla.

Um 16. gr.
    Í ţessari grein er ađ finna nýmćli um skyldur hvers háskóla ađ halda háskólafund a.m.k. einu sinni á ári. Markmiđiđ međ ţessu lagaákvćđi um háskólafund er ađ tryggja ađkomu kennara, nemenda og annars starfsliđs ađ akademískri stefnumótun háskólanna og ţví lögđ sú skylda á háskólaráđ ađ tryggja ađ fulltrúar ţeirra eigi rétt til setu á háskólafundi. Háskólafundi er jafnframt ćtlađ ađ vera vettvangur fyrir umrćđu um fagleg málefni innan háskólans og ţví mikilvćgt ađ tekiđ sé sérstaklega fram ađ rektor stýri ţeim fundi. Gert er ráđ fyrir ađ háskólaráđ hvers skóla ákveđi nánar hlutverk og fyrirkomulag háskólafundar og hafa háskólaráđin frjálsar hendur í ţeim efnum en međ ţví ađ tryggja ađ slíkir fundir séu haldnir er skapađur vettvangur fyrir lýđrćđislega umrćđu og skođanaskipti innan skólanna.

Um VI. kafla.
    Í VI. kafla frumvarpsins, 17. og 18. gr., er fjallađ um starfsliđ háskóla.

Um 17. gr.
    Í ţessari grein er lagt til ađ starfsheiti kennara viđ háskóla verđi lögfest og viđ ţađ miđađ ađ stuđst sé viđ starfsheitin prófessor, dósent, lektor og ađjunkt. Er ţađ í samrćmi viđ ţađ sem almennt tíđkast í viđurkenndum háskólum. Jafnframt er í ákvćđinu kveđiđ á um ađ háskólaráđ geti sett nánari reglur um ţessi og önnur starfsheiti sem ţađ ákveđur ađ nota ţannig ađ ekki er girt fyrir ađ stuđst sé viđ annars konar starfsheiti.

Um 18. gr.
    Samkvćmt 1. mgr. skulu háskólar setja á fót dómnefnd til ađ meta hćfi prófessora, dósenta, lektora og sérfrćđinga. Jafnframt er kveđiđ á um ađ ţeir sem beri starfsheiti skv. 17. gr. skuli hafa lokiđ meistaraprófi hiđ minnsta eđa hafa jafngilda ţekkingu og reynslu ađ mati dómnefndar. Ţeir skulu jafnframt hafa sýnt ţann árangur í starfi ađ ţeir njóti viđurkenningar á viđkomandi sérsviđi. Eru ţessi skilyrđi sambćrileg ţeim sem er ađ finna í 1. mgr. 7. gr. gildandi laga um háskóla.
    Samkvćmt 2. mgr. má skipa ţá eina í dómnefndir sem lokiđ hafa meistaraprófi úr háskóla eđa jafngildu námi. Sérstaklega er kveđiđ á um ađ formađur dómnefndar skuli hafa sama hćfi og um er fjallađ, verđi ţví viđ komiđ. Ţótt ákvćđiđ sé ekki fortakslaust ţykir rétt ađ lögfesta ákvćđi sem felur í sér stefnumörkun um ađ a.m.k. formađur dómnefndar, sem metur hćfi í starf prófessors, dósents, lektors eđa ađjunkts, hafi sjálfur hlotiđ hćfnisdóm í sambćrilega eđa ćđri stöđu en dómnefnd er ćtlađ ađ fjalla um. Ţá kveđur 2. mgr. einnig á um ađ í dómnefnd skuli sitja a.m.k. einn fulltrúi sem ekki starfar viđ viđkomandi háskóla. Ţykir rétt ađ lögfesta slíkt ákvćđi ţannig ađ tryggt sé ađ a.m.k. einn dómnefndarmađur sé ekki tengdur starfsemi viđkomandi háskóla. Í 3. mgr. segir síđan ađ nánari fyrirmćli um dómnefndir, kröfur til kennara, hćfi ţeirra og starfsskyldur séu sett í sérlög, samţykktir, skipulagsskrár eđa stofnskjal háskóla.

Um VII. kafla.
    VII. kafli frumvarpsins, 19. og 20. gr., fjallar um nemendur.

Um 19. gr.
    Í 1. mgr. er kveđiđ á um ađ nemendur, sem hefja nám í háskóla, skuli hafa lokiđ stúdentsprófi eđa jafngildu prófi en jafnframt er háskólum heimilt ađ innrita nemendur sem búa yfir jafngildum ţroska og ţekkingu ađ mati viđkomandi háskóla. Ţá er tekiđ fram ađ tryggja skuli ađ inntökuskilyrđi í háskóla og námskröfur svari jafnan til ţess sem krafist er í viđurkenndum háskólum á sambćrilegu sviđi erlendis. Eru ţessi ákvćđi samhljóđa 1. og 2. mgr. 6. gr. gildandi laga um háskóla.
    Ţá er 2. mgr. samhljóđa 3. mgr. 6. gr. gildandi laga um háskóla ţar sem heimilt er ađ ákveđa sérstök inntökuskilyrđi til ađ hefja nám í háskóla, ţar á međal ađ láta nemendur, sem uppfylla skilyrđi 1. mgr., gangast undir inntökupróf eđa stöđupróf.
    Í 3. mgr. er ađ finna nýmćli ţar sem háskólum er heimilađ, ađ fengnu samţykki menntamálaráđuneytis, ađ bjóđa upp á ađfaranám fyrir einstaklinga sem ekki uppfylla inntökuskilyrđi í háskóla. Er taliđ rétt ađ lögfesta slíka heimild ţar sem nú ţegar er bođiđ upp á ađfaranám viđ Háskólann í Reykjavík sem áđur var starfrćkt sem frumgreinadeild innan Tćkniháskóla Íslands. Ţá er slíkt undirbúningsnám einnig ađ finna viđ Viđskiptaháskólann á Bifröst.
    Í 4. mgr. er ađ finna nýmćli ţar sem lagt er til ađ lögfest verđi ótvírćđ skylda háskóla til ađ setja reglur um réttindi og skyldur nemenda, ţ.m.t. um málskotsrétt ţeirra innan háskóla. Háskólaráđ setji slíkar reglur ađ fenginni umsögn samtaka nemenda í viđkomandi háskóla.

Um 20. gr.
    Hér er lagt til ađ lögfest verđi ákvćđi um hlutverk og störf áfrýjunarnefndar í kćrumálum háskólanema sem nú starfar samkvćmt reglum nr. 73/1999, sbr. reglur nr. 575/1999, sem menntamálaráđherra hefur sett međ heimild í 5. gr. gildandi laga um háskóla. Lagt er til ađ ákvćđi gildandi reglna um hlutverk og störf nefndarinnar verđi lögfest. Auk ţeirra ágreiningsefna sem fjallađ er um í a–c-liđum, sem jafnframt er ađ finna í núgildandi reglum, er lagt til ađ bćtt verđi viđ ákvćđi í d-liđ ţar sem nefndinni er ćtlađ ađ fjalla um brottrekstur nemanda úr háskóla en gildandi reglur gera ekki ráđ fyrir ađ nefndin fjalli um slík mál. Verđur ađ telja mikilvćgt ađ í lögum sé ađ finna heimildir fyrir nemendur til ađ skjóta ágreiningsefnum um svo íţyngjandi ákvarđanir til áfrýjunarnefndarinnar.
    Eins og er í gildandi reglum kveđur 4. mgr. á um ađ málum verđi ekki skotiđ til áfrýjunarnefndar nema kćruleiđ, skilgreind og samţykkt af háskólaráđi viđkomandi háskóla, hafi veriđ tćmd eđa ţrír mánuđir liđnir frá ţví ađ kćra var fyrst lögđ fram skriflega. Ţá ţykir rétt ađ lögfesta ţá reglu ađ kćra til áfrýjunarnefndar skuli allt ađ einu borin fram innan ţriggja mánađa frá ţví ađ endanleg ákvörđun innan háskóla var tilkynnt nemandanum.
    Eins og er í gildandi reglum kveđur 5. mgr. á um ađ úrskurđir áfrýjunarnefndar séu endanlegir á stjórnsýslustigi og verđur ţeim ekki skotiđ til ráđherra.

Um VIII. kafla.
    Í VIII. kafla, 21.–23. gr., er ađ finna ákvćđi um fjárhagsmálefni háskóla. Í grundvallaratriđum er hér veriđ ađ leggja til lögfestingu ţeirrar framkvćmdar sem veriđ hefur á fjárveitingum til háskóla samkvćmt fjárlögum og fjárhagslegum samskiptum menntamálaráđuneytis, annars vegar, og háskólanna sem undir ţađ heyra, hins vegar, á undanförnum árum.

Um 21. gr.
    Í 1. mgr. segir ađ menntamálaráđherra sé heimilt ađ gera samninga til 3–5 ára í senn um fjárframlög til kennslu og rannsókna í háskólum sem hlotiđ hafa viđurkenningu menntamálaráđuneytis samkvćmt lögunum. Segir jafnframt ađ slíkir samningar séu skilyrđi fyrir veitingu fjárframlaga til viđkomandi háskóla. Ljóst er ađ slíkir samningar eru háđir fjárframlögum á fjárlögum hvers árs.
    Skýrt er tekiđ fram í stafliđum a–e í 2. mgr. hvađ eigi ađ koma fram í ţessum samningum. Í b-liđ 2. mgr. segir ađ fram skuli koma skilgreining á ţeirri kennslu- og rannsóknastarfsemi sem ríkissjóđur greiđir fyrir. Ţetta ákvćđi felur m.a. í sér ađ háskóli getur ekki nýtt fjárveitingar til ađ greiđa fyrir tiltekiđ nám, jafnvel ţótt ţađ falli innan viđurkennds frćđasviđs hans, nema um ţađ sé sérstaklega getiđ í samningum. Ţá skal sérstaklega bent á ađ í e-liđ er gert ráđ fyrir ţví ađ menntamálaráđherra skilgreini nám sem telst til sí- og endurmenntunar. Ţykir ţetta nauđsynlegt af tveimur meginástćđum. Annars vegar er ekki viđurkennt ađ ríkissjóđur eigi ađ bera allan kostnađ af endur- og símenntunarstarfsemi sem fram fer á vegum háskólanna. Hins vegar kann ţátttaka ríkissjóđs í kostnađi viđ sí- og endurmenntun ađ orka tvímćlis á grundvelli samkeppnis- og jafnrćđissjónarmiđa. Almennir skólar, sem starfa án fjárhagslegs atbeina hins opinbera, hafa á bođstólum margs konar nám, svo sem í tungumálum, rekstrarfrćđum og upplýsingatćkni, og er óeđlilegt ađ háskólar, sem njóta opinberra fjárveitinga, hafi frjálsar hendur um ađ nýta ţćr til ađ greiđa fyrir sambćrilegt nám. Ţví er hér miđađ viđ ađ fjárveitingar til háskóla renni fyrst og fremst til ţess ađ greiđa fyrir hefđbundiđ grunn- og framhaldsnám sem miđar ađ skilgreindum námslokum, sbr. ákvćđi 7. gr. um prófgráđur og lokapróf.

Um 22. gr.
    Í 1. mgr. segir ađ menntamálaráđherra setji reglur um fjárframlög til háskóla. Skuli ţar kveđiđ á um nám og rannsóknir sem fjárveitingar renni til, vćgi námsgreina, umfang rannsókna og ađra ţćtti sem fjárveitingar skuli taka miđ af. Umfang ţeirrar kennslu, sem liggur til grundvallar fjárframlögum hverju sinni, er ákveđiđ viđ gerđ fjárlaga ár hvert.
    Ţá segir í 2. mgr. ađ kveđa skuli á um gjaldtökuheimildir í ríkisháskólum sem heyra undir menntamálaráđherra í sérlögum sem um ţá gilda. Ţykir rétt ađ taka ţađ sérstaklega fram ţar sem frumvarpiđ tekur til háskóla án tillits til ţess hvort rekstur ţeirra er á vegum ríkisins eđa annarra sem ekki ţurfa sérstaka lagaheimild til gjaldtöku.

Um 23. gr.
    Í greininni er kveđiđ á um ađ árlega skuli hver háskóli, sem nýtur fjárframlaga frá ríkissjóđi, halda opinn ársfund ţar sem fjárhagur háskólans og meginatriđi starfsáćtlunar eru kynnt. Sambćrilegt ákvćđi er ađ finna í 23. gr. gildandi laga um háskóla.

Um IX. kafla.
    IX. kafli, 24.–26. gr., hefur ađ geyma önnur ákvćđi laganna, svo sem um skrá um prófgráđur, kennsluskrár, varđveislu upplýsinga um námsferil nemenda og samstarfsnefnd háskólastigsins.

Um 24. gr.
    Hér er lagt til ađ menntamálaráđuneytiđ haldi skrá um ţćr prófgráđur sem í bođi eru viđ háskóla sem ráđuneytiđ hefur viđurkennt og ađ hver háskóli skuli gefa út kennsluskrá fyrir hvert kennsluár ţar sem birt er yfirlit og upplýsingar um öll einingabćr námskeiđ og prófgráđur sem skólinn veitir.

Um 25. gr.
    Samkvćmt greininni ber háskóla ađ varđveita upplýsingar um námsferil ţeirra sem ţar stunda eđa hafa stundađ nám. Er ţetta lagt til í ţví skyni ađ tryggja hagsmuni nemenda, m.a. viđ samruna háskólastofnana. Síđari málsliđur greinarinnar kveđur á um ađ háskólum beri einnig ađ láta í té ţćr upplýsingar og gögn sem nauđsynleg eru vegna opinberrar tölfrćđivinnu og hagskýrslugerđar. Ţykir ţetta nauđsynlegt til ţess ađ tryggt sé ađ grundvöllur opinberrar stefnumótunar í háskóla- og vísindamálum sé svo traustur sem kostur er á hverjum tíma og til ađ yfirsýn náist um ráđstöfun opinberra fjárveitinga.

Um 26. gr.
    Hér er fjallađ um samstarfsnefnd háskólastigsins. Ţar segir ađ rektorar háskóla, sem hafa fengiđ viđurkenningu menntamálaráđuneytis, skipi sérstaka samstarfsnefnd háskólastigsins. Nefndin skuli koma saman reglulega og fjalla um málefni er varđi starfsemi og hagsmuni hlutađeigandi háskóla. Nefndin skuli veita umsögn í málum sem menntamálaráđherra eđa einstakir háskólar vísi ţangađ. Nefndin setji sér nánari starfsreglur sem menntamálaráđherra stađfesti. Samkvćmt gildandi lögum er starfandi samstarfsnefnd háskólastigsins međ ađild rektora og er nefnd sú sem skipa skal samkvćmt ţessari grein arftaki ţeirrar nefndar og er henni ćtlađ hliđstćtt hlutverk.

Um X. kafla.
    Í X. kafla, 27.–28. gr., eru ákvćđi um gildistöku og lagaskil.

Um 27. gr.
    Lagt er til, verđi frumvarp ţetta ađ lögum, ađ ţau taki gildi 1. júlí 2006, međ ţeim undantekningum ţó sem bráđabirgđaákvćđi frumvarpsins felur í sér.

Um 28. gr.
    Í samrćmi viđ ţá meginstefnu frumvarpsins ađ rammalög um háskóla taki jafnt til ţeirra háskóla sem starfa á grundvelli ţeirra laga, óháđ rekstrarformi ţeirra, hefur frumvarp ţetta ekki ađ geyma sérkafla um ríkisháskóla eins og er í gildandi lögum um háskóla. Í ţessari grein er lagt til ađ tilgreind ákvćđi um ríkisháskóla, sem er ađ finna í sérstökum kafla í gildandi lögum um háskóla og ekki er ađ finna í sérlögum ríkisháskólanna, ţ.e. lögum um Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri og Kennaraháskóla Íslands, verđi fćrđ í ţau sérlög. Ađ öđru leyti ţarfnast greinin ekki skýringa.

Um ákvćđi til bráđabirgđa.
    Samkvćmt 1. mgr. skulu háskólar, sem starfa samkvćmt starfsleyfi menntamálaráđherra samkvćmt lögum nr. 136/1997, um háskóla, og Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri og Kennaraháskóli Íslands, sem starfa samkvćmt sérlögum, innan tveggja ára frá gildistöku laga ţessara hafa öđlast viđurkenningu, sbr. 3. gr., er nái til ţeirra frćđasviđa sem starfsemi ţeirra tekur til. Óhjákvćmilegt er ađ nokkurn tíma taki ađ laga starfsemi háskóla, sem nú eru starfandi, ađ breyttum lögum og ţví er frestur gefinn til tveggja ára.
    Í 2. mgr. er kveđiđ á um ađ endurskođa skuli lög um búnađarfrćđslu, nr. 57/1999, innan tveggja ára frá gildistöku laganna til ađ samrćma og auka samvinnu viđ gćđaeftirlit og námsframbođ á háskólastigi. Skv. 2. mgr. 2. gr. laga um búnađarfrćđslu ber landbúnađarráđherra ábyrgđ á gćđum menntunar sem menntastofnanir landbúnađarins veita samkvćmt ţeim lögum og ađ ţćr menntastofnanir uppfylli ţau skilyrđi sem gerđ eru samkvćmt gildandi lögum um háskóla. Ţar sem frumvarp ţetta gerir ráđ fyrir ađ gildandi lög um háskóla falli úr gildi er óhjákvćmilegt ađ landbúnađarráđherra beiti sér fyrir breytingu á lögum sem varđa ţćr stofnanir sem undir landbúnađarráđuneytiđ heyra.



Fylgiskjal.


Fjármálaráđuneyti,
fjárlagaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um háskóla.
    Međ frumvarpinu er lögđ til rammalöggjöf um alla háskóla á landinu óháđ rekstrarformi ţeirra.
    Í ţví felast ţau nýmćli ađ gert er ráđ fyrir ađ menntamálaráđuneytiđ viđurkenni háskóla sem fullnćgja ákveđnum skilyrđum og er viđurkenning bundin frćđasviđum. Samkvćmt gildandi lögum veitir ráđuneytiđ einkareknum háskólum starfsleyfi ađ uppfylltum ákveđnum skilyrđum en ríkisháskólar ţurfa ekki slíkt leyfi. Einnig er í frumvarpinu gert ráđ fyrir ađ menntamálaráđuneytiđ gefi út viđmiđ um ćđri menntun og prófgráđur og skipuleggi eftirlit međ gćđum háskólakennslu og rannsókna. Tilgangur ţessara breytinga er ađ bćta háskólakennslu og rannsóknir til ađ gera starf háskólanna markvissara og stuđla ađ ţví ađ fjármagn ţeirra nýtist sem best. Gera má ráđ fyrir ađ breyta ţurfi áherslum og fyrirkomulagi viđ stjórnun háskóla og hjá menntamálaráđuneytinu og ađ aukiđ gćđamat og gćđaeftirlit geti haft um 0,5% kostnađarauka í för međ sér fyrir háskólastigiđ vegna stjórnsýslu og úttekta. Á móti kemur ađ vćnta má markvissari nýtingar opinbers fjár sem ţó er ekki forsenda til ađ meta í fjárhćđum. Á kostnađurinn ţví ađ rúmast vel innan fjárveitinga til háskóla- og rannsóknamála í fjárlögum fyrir áriđ 2006 og langtímastefnumörkunar ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum.
    Međ frumvarpinu er ekki lögđ til breyting á núverandi fyrirkomulagi á fjármögnun háskóla, en heimild menntamálaráđherra til ađ gera samninga viđ háskóla gerđ skýrari m.a. hvađ varđar kröfur sem skólar ţurfa ađ uppfylla til ađ fá fé úr ríkissjóđi. Fjárveitingar ríkisins til háskóla munu áfram fylgja reglum um rammafjárlagagerđ viđ ákvörđun ríkisútgjalda og skiptingu ţeirra á ráđuneyti og telur fjármálaráđuneytiđ ađ ákvćđi um fjárhagsmálefni auđveldi menntamálaráđuneytinu ađ haga fjárveitingum til háskóla í samrćmi viđ langtímastefnumörkun í ríkisfjármálum.
    Verđi frumvarpiđ ađ lögum mun ţađ ekki hafa áhrif á útgjöld ríkissjóđs umfram ţađ sem felst í fjárlögum fyrir áriđ 2006 og langtímastefnumörkun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum til nćstu ára.