Ašrar śtgįfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill mįlsins.

Žskj. 252  —  233. mįl.



Frumvarp til laga

um mešferš sakamįla.

(Lagt fyrir Alžingi į 135. löggjafaržingi 2007–2008.)




1. ŽĮTTUR
Almennar reglur um mešferš sakamįla.
I. KAFLI
Gildissviš laganna og dómendur ķ héraši.
1. gr.
    Žau mįl öll, sem handhafar įkęruvalds höfša til refsingar lögum samkvęmt, skulu sęta mešferš eftir įkvęšum laga žessara nema öšruvķsi sé fyrir męlt ķ lögum.
    Sama į viš um mįl til žess aš koma fram refsikenndum višurlögum, svo sem öryggisgęslu og öšrum öryggisrįšstöfunum, upptöku eigna, sviptingu réttinda og ómerkingu ummęla, ef įkęruvaldiš į sókn sakar, žótt ekki sé krafist refsingar ķ mįlinu.

2. gr.
    Einnig skulu sęta mešferš samkvęmt lögum žessum mįl til śrlausnar kröfu um framsal sakamanns og fullnustu erlends refsidóms hér į landi og mešferš erinda frį erlendum dómstólum og yfirvöldum um ašgeršir hér į landi ķ tengslum viš sakamįl. Žar aš auki žau mįl sem sęta skulu mešferš sakamįla samkvęmt öšrum lögum.
    Einkaréttarkröfur mį hafa uppi og dęma ķ sakamįli samkvęmt įkvęšum XXVI. kafla laga žessara. Sama gildir um kröfur, allsherjarréttar ešlis, svo sem kröfur um skatta, brottnįm ólögmęts įstands eša bann viš ólögmętri starfsemi.

3. gr.
    Ķ héraši eiga mįl samkvęmt lögum žessum undir hina reglulegu hérašsdómstóla.
    Einn dómari skipar dóm ķ hverju mįli nema svo standi į sem ķ 3.–5. mgr. segir.
    Ef deilt er um stašreyndir og dómari telur žurfa sérkunnįttu ķ dómi til aš leysa śr getur hann kvatt til tvo mešdómsmenn sem hafa slķka sérkunnįttu.
    Ef įkęrši neitar sök og dómari telur sżnt aš nišurstaša kunni aš verulegu leyti aš rįšast af mati į sönnunargildi munnlegs framburšar fyrir dómi getur dómstjóri įkvešiš aš žrķr hérašsdómarar skipi dóm ķ mįlinu.
    Ef mįl er annars umfangsmikiš eša sakarefni mjög mikilvęgt frį almennu sjónarmiši getur dómstjóri įkvešiš aš žrķr hérašsdómarar skipi dóm ķ mįlinu eša tveir hérašsdómarar meš einum sérfróšum mešdómsmanni.

4. gr.
    Žį eina mį kvešja til setu ķ dómi sem sérfróša mešdómsmenn er hafa nęgilegan žroska og andlegt og lķkamlegt heilbrigši, eru ķslenskir rķkisborgarar, lögrįša og oršnir 25 įra, hafa forręši į bśi sķnu og hafa hvorki gerst sekir um refsivert athęfi sem mį telja svķviršilegt aš almenningsįliti né sżnt af sér hįttsemi sem getur rżrt žaš traust sem dómarar verša almennt aš njóta.
    Hverjum žeim sem fullnęgir skilyršum 1. mgr. er skylt aš verša viš kvašningu til starfa sem sérfróšur mešdómsmašur. Žetta gildir žó ekki um hęstaréttardómara, starfsmenn Hęstaréttar, hérašsdómara og ašstošarmenn žeirra, rįšherra, rįšuneytisstjóra, biskupa, presta og forstöšumenn ķ višurkenndum trśfélögum, umbošsmann Alžingis, rķkissaksóknara, hérašssaksóknara, sżslumenn, tollstjóra og lögreglustjóra og löglęrša starfsmenn žeirra né heldur lögmenn og fulltrśa žeirra.

5. gr.
    Mešdómsmenn skulu taka sęti ķ dómi ekki sķšar en viš upphaf ašalmešferšar mįls. Dómari skal aš öšru jöfnu greina ašilum frį žvķ meš fyrirvara hverja hann hyggist kvešja til setu ķ dómi sem sérfróša mešdómsmenn, žannig aš ašilum gefist kostur į aš gera athugasemdir ef žeir telja efni til.
    Bókaš skal um kvašningu mešdómsmanna ķ mįli žegar žeir taka fyrst sęti ķ dómi. Sé mašur aš gegna starfi sérfróšs mešdómsmanns ķ fyrsta sinn skal hann um leiš undirrita bókun žar sem kemur fram drengskaparheit hans um aš hann muni jafnan gegna slķkum störfum af samviskusemi og óhlutdręgni og fara ķ öllu aš lögum.
    Mešdómsmenn taka žįtt ķ mįlsmešferš og dómsuppsögu og hafa sömu réttindi og bera sömu skyldur og dómsformašur ķ žvķ mįli. Dómsformašur stżrir žó dómi, kvešur einn upp śrskurši um annaš en frįvķsun mįls, gefur śt kvašningar og tilkynningar, heldur žing til uppkvašningar dóms, annast gerš og stašfestingu dómsgerša og kemur fram śt į viš fyrir hönd dómsins.
    Dómsformašur įkvešur žóknun sérfróšra mešdómsmanna.

6. gr.
    Dómari, žar į mešal mešdómsmašur, er vanhęfur til aš fara meš mįl ef:
    a.      hann er sakborningur, brotažoli eša fyrirsvarsmašur žeirra,
    b.      hann hefur gętt réttar sakbornings eša brotažola ķ mįlinu,
    c.      hann hefur boriš eša veriš kvaddur til aš bera vitni um atvik mįlsins af réttmętu tilefni eša veriš mats- eša skošunarmašur um sakarefniš,
    d.      hann er eša hefur veriš maki sakbornings eša brotažola, skyldur eša męgšur žeim ķ beinan legg eša aš öšrum liš til hlišar eša tengdur žeim meš sama hętti vegna ęttleišingar,
    e.      hann tengist eša hefur tengst fyrirsvarsmanni sakbornings eša brotažola eša mįlflytjanda meš žeim hętti sem segir ķ d-liš,
    f.      hann tengist eša hefur tengst vitni ķ mįlinu meš sama hętti og segir ķ d-liš ellegar mats- eša skošunarmanni,
    g.      fyrir hendi eru önnur atvik eša ašstęšur sem eru fallnar til žess aš draga óhlutdręgni hans meš réttu ķ efa.
    Dómari skal enn fremur vķkja sęti ķ mįli eftir śtgįfu įkęru ef hann hefur fallist į kröfu um aš įkęrši sęti gęsluvaršhaldi skv. 2. mgr. 95. gr.

7. gr.
    Dómari gętir aš hęfi sķnu til aš fara meš mįl af sjįlfsdįšum, en ašili getur einnig krafist aš hann vķki sęti. Dómsformašur gętir meš sama hętti aš hęfi sérfróšra mešdómsmanna.
    Dómari eša dómsformašur, ef dómur er fjölskipašur, kvešur upp śrskurš um kröfu ašila um aš hann eša mešdómsmenn vķki sęti, svo og ef hann eša žeir vķkja sęti af sjįlfsdįšum. Ef žrķr hérašsdómarar skipa dóm kveša žeir žó allir upp slķkan śrskurš.
    Žótt dómari hafi vikiš sęti ber honum aš gera rįšstafanir sem eru naušsynlegar til aš halda mįli ķ réttu horfi žar til annar dómari tekur viš žvķ. Į žeim tķma getur hann einnig lįtiš af hendi afrit af mįlskjölum og stašfest dómsgeršir.

II. KAFLI
Žinghöld, žingbękur o.fl.
8. gr.
    Dómari stżrir žinghaldi og gętir žess aš žaš sé hįš eftir réttum reglum. Hann įkvešur ķ hverri röš mįl verša tekin fyrir. Enginn mį taka til mįls nema meš leyfi dómara og getur hann, aš undangenginni ašvörun, tekiš oršiš af manni sem heldur sig ekki viš efni mįls.
    Žegar einn mašur situr ķ dómi skal aš jafnaši vera einn žingvottur. Hann skal fullnęgja almennum vitnaskilyršum og mį ekki vera svo venslašur dómara, įkęranda, sakborningi, brotažola, fyrirsvarsmanni eša mįlflytjanda sem segir ķ d-liš 1. mgr. 6. gr. Dómari įkvešur žóknun žingvotts ef hann er ekki starfsmašur dómstólsins.

9. gr.
    Dómžing skulu haldin į föstum žingstöšum. Rétt er žó aš heyja dómžing į öšrum staš ef žaš žykir heppilegra, svo sem ķ fangelsi eša į sjśkrahśsi, ef taka žarf skżrslu af manni sem žar er staddur. Nś žarf aš taka skżrslu af barni, yngra en 15 įra, og getur dómari žį įkvešiš aš žaš skuli gert ķ sérśtbśnu hśsnęši į öšrum staš ef žaš žykir ęskilegra meš tilliti til hagsmuna barnsins.

10. gr.
    Žinghöld skulu hįš ķ heyranda hljóši. Dómari getur žó įkvešiš, aš eigin frumkvęši eša eftir kröfu įkęranda, sakbornings eša brotažola, aš žinghald fari fram fyrir luktum dyrum, aš öllu leyti eša aš hluta, ef žaš er hįš utan reglulegs žingstašar, sakborningur er yngri en 18 įra eša hann telur žaš annars naušsynlegt:
    a.      til hlķfšar sakborningi, brotažola, vandamanni žeirra, vitni eša öšrum sem mįliš varšar,
    b.      vegna naušsynjar sakbornings, brotažola, vitnis eša annars sem mįliš varšar į žvķ aš halda leyndum atrišum varšandi hagsmuni ķ višskiptum eša samsvarandi ašstöšu,
    c.      vegna hagsmuna almennings eša öryggis rķkisins,
    d.      af velsęmisįstęšum,
    e.      til aš halda uppi žingfriši,
    f.      mešan į rannsókn mįls stendur og hętta žykir į sakarspjöllum ef žing vęri hįš fyrir opnum dyrum,
    g.      mešan vitni gefur skżrslu įn žess aš žaš žurfi aš skżra frį nafni sķnu ķ heyranda hljóši, sbr. 8. mgr. 122. gr.
    Viš žingfestingu mįls er dómara heimilt aš įkveša ķ eitt skipti fyrir öll aš žinghöld ķ mįlinu skuli vera lokuš, enda sé įkvöršunin fęrš til bókar žar sem greint skal frį žvķ af hverri įstęšu žaš sé gert. Į sama hįtt tekur dómari įkvöršun um lokun einstaks žinghalds. Sį sem sęttir sig ekki viš įkvöršun dómara getur krafist žess aš hann kveši upp śrskurš um žaš hvort žinghöld eša einstakt žinghald skuli hįš fyrir luktum dyrum.
    Žótt žinghald sé hįš ķ heyranda hljóši er dómara rétt aš takmarka fjölda įheyrenda viš žį sem rśmast į žingstaš meš góšu móti. Dómari getur einnig meinaš žeim ašgang sem eru yngri en 15 įra eša žannig į sig komnir aš nįvist žeirra samręmist ekki góšri reglu viš žinghald eša hętta er į aš nęrvera žeirra valdi žvķ aš sakborningur eša vitni skżri ekki satt frį.
    Dómara er rétt aš vķsa manni śr žinghaldi ef nįvist hans horfir til truflunar žingfriši eša framkoma hans er óvišeigandi ķ orši eša verki. Ef um sakborning er aš ręša, fyrirsvarsmann hans, įkęranda, verjanda eša réttargęslumann skal dómari žó aš jafnaši įminna hann og gefa honum kost į aš bęta rįš sitt įšur en af brottvķsun veršur. Įkvöršun dómara um aš vķkja manni śr žinghaldi mį framfylgja meš lögregluvaldi ef meš žarf. Bókaš skal um brottvikningu manns ef sakborningur, fyrirsvarsmašur hans eša mįlflytjandi į ķ hlut.
    Nś telur dómari aš nęgilegt sé til žess aš tryggja žį hagsmuni sem bśa aš baki 1. mgr. aš leggja bann viš opinberri frįsögn af žinghaldi skv. 2. mgr. 11. gr. og skal hann žį grķpa til žess śrręšis ķ staš žess aš loka žinghaldi.

11. gr.
    Óheimilt er aš hljóšrita eša taka myndir ķ žinghaldi. Dómari getur veitt undanžįgu frį žessu banni ef sérstaklega stendur į. Ef tekiš hefur veriš upp hljóš eša teknar myndir ķ žinghaldi įn leyfis dómara er óheimilt aš birta žęr hljóšupptökur eša myndir.
    Óheimilt er aš skżra frį žvķ sem gerist ķ lokušu žinghaldi įn leyfis dómara. Žótt žinghald sé hįš ķ heyranda hljóši getur dómari bannaš aš skżrt verši frį žvķ sem gerist žar ef ętla mį aš frįsögn geti leitt til sakarspjalla eša valdiš vandamönnum sakbornings, brotažola eša öšrum sem ekki eru fyrir sökum hafšir žjįningum eša verulegum óžęgindum. Įkvöršun um slķkt bann mį vera tķmabundin. Skal dómari skrį hana ķ žingbók og kynna hana višstöddum.
    Brot gegn 1. og 2. mgr. varšar sektum, sbr. 1. mgr. 223. gr. Enn fremur mį dómari meina žeim sem brotiš hefur gegn žeim įkvęšum um ašgang aš žinghaldi, hvort sem er ķ sama mįli eša öšrum mįlum.

12. gr.
    Žingmįliš er ķslenska.
    Nś gefur mašur skżrslu fyrir dómi sem kann ekki ķslensku nęgilega vel og skal žį įkęruvaldiš sjį um aš kalla til löggiltan dómtślk. Sé ekki kostur į löggiltum dómtślki er dómara rétt aš samžykkja aš annar hęfur mašur annist žżšingu, en sį skal žį undirrita heit ķ žingbók um aš hann muni rękja starfann eftir bestu getu og ber honum aš stašfesta žżšingu sķna fyrir dómi ef hśn er vefengd.
    Skjali į erlendu tungumįli skal aš jafnaši fylgja žżšing į ķslensku aš žvķ leyti sem byggt er į efni žess ķ mįli nema dómari telji sér fęrt aš žżša žaš. Žżšing skjals skal aš jafnaši gerš af löggiltum skjalažżšanda. Sé ekki kostur į löggiltum skjalažżšanda mį leggja fram žżšingu annars hęfs manns, en honum ber aš stašfesta hana fyrir dómi ef hśn er vefengd.
    Ef mašur, sem į aš gefa skżrslu fyrir dómi, er ekki fęr um aš eiga oršaskipti į męltu mįli skal įkęruvaldiš sjį um aš kalla til kunnįttumann til ašstošar. Um heit slķks manns og stašfestingu fer eftir įkvęšum 2. mgr. Dómari getur žó įkvešiš ķ staš žess aš eftir atvikum verši spurningar lagšar fyrir hlutašeiganda eša hann svari žeim skriflega fyrir dómi.
    Žann einn mį kvešja til sem dómtślk, žżšanda eša kunnįttumann sem er oršinn 20 įra aš aldri. Aš auki mį dómtślkur eša kunnįttumašur ekki vera vanhęfur til aš taka starfann aš sér, sbr. 6. gr. Dómari įkvešur žóknun til handa dómtślki, žżšanda eša kunnįttumanni og greišist žóknunin og annar kostnašur vegna starfa hans śr rķkissjóši.

13. gr.
    Viš hvern hérašsdómstól skulu vera žingbękur til afnota ķ sakamįlum. Dómara er rétt aš lįta vélrita eša rita į tölvu žaš sem vęri ella fęrt ķ slķka bók, en žaš sem er skrįš meš žeim hętti skal žį varšveitt ķ prentušu formi meš įritun dómara um stašfestingu og sķšan heft eša bundiš saman sem žingbók.
    Žegar dómžing er hįš skal rita skżrslu ķ žingbók um žaš sem žar fer fram. Ķ žingbók skal jafnan skrįš hvar og hvenęr žinghald fer fram, nafn dómara sem fer meš žaš mįl sem fyrir er tekiš, gögn sem lögš eru fram, hverjir taki žįtt ķ žinghaldi og koma fyrir dóm og hvaš hafi veriš afrįšiš um rekstur mįls, svo og įkvaršanir dómara og śrskurši sem hann kvešur upp jafnharšan undir rekstri mįls. Einnig er rétt aš bóka um yfirlżsingar af hendi ašila sem hafa ekki komiš fram skriflega. Ef önnur įkvęši žessara laga męla ekki fyrir um aš bókaš verši um tiltekin atriši įkvešur dómari hvaš verši annars skrįš ķ žingbók og undirritar žaš sem hefur veriš bókaš aš loknu žinghaldi. Mįlflytjendur geta žó jafnan krafist žess aš bókašar verši stuttar athugasemdir žeirra. Ef dómari telur įstęšu til er honum rétt aš kynna žeim sem męta ķ žinghald efni bókunar ķ heild eša aš hluta og gefa hlutašeigendum kost į aš undirrita hana. Žrįtt fyrir žaš sem aš framan segir skal ekki fęra til bókar nafn og önnur persónueinkenni vitnis, sem gefur skżrslu fyrir dómi įn žess aš žaš žurfi aš skżra frį nafni sķnu ķ heyranda hljóši, sbr. 8. mgr. 122. gr., heldur skulu žęr upplżsingar varšveittar meš žeim hętti sem žar er kvešiš į um.
    Žaš sem kemur fram viš munnlega sönnunarfęrslu skal hljóšritaš, tekiš upp į myndband eša mynddisk ellegar ritaš ķ žingbók eftir įkvöršun dómara. Dómari getur einnig įkvešiš aš taka upp eša skrį śtdrįtt sinn af framburši, en hlutašeiganda skal žį gefinn kostur į aš koma aš athugasemdum um žaš sem er haft eftir honum og um framkvęmd skżrslutökunnar.

14. gr.
    Viš hvern hérašsdómstól skal haldin dómabók sem hefur aš geyma dóma, svo og śrskurši sem fela ķ sér nišurstöšu mįls, undirritaša af dómara.

15. gr.
    Skjöl, sem eru lögš fram ķ dómi, skulu vera ķ frumriti séu žau tiltęk. Žau skulu merkt ķ įframhaldandi töluröš og vottuš um framlagningu. Sį sem leggur fram skjal skal lįta ķ té žann fjölda eftirrita af žvķ sem dómari męlir fyrir um og afhendir jafnframt öšrum ašilum mįls eftirrit, svo og brotažola ef mętt er af hans hįlfu ķ mįlinu.
    Framlögš skjöl skulu varšveitt ķ skjalasafni hlutašeigandi dómstóls žar til žau verša afhent Žjóšskjalasafni.
    Frumrit skjals veršur ekki afhent öšrum en žeim sem į réttmętt tilkall til žess. Mešan mįli er ólokiš veršur frumrit skjals žó ekki afhent nema brżn naušsyn krefji og dómari telji aš lįta megi žaš af hendi gegn žvķ aš afrit komi ķ staš žess.
    Hljóšritanir, myndbönd og mynddiska skv. 3. mgr. 13. gr. skal varšveita ķ minnst žrjś įr frį lokum dómsmįls.

16. gr.
    Įkęrši og brotažoli eiga rétt į aš fį afrit af mįlskjölum įn endurgjalds um leiš og mįl hefur veriš žingfest, sbr. žó 1. mgr. 47. gr. Eftir žingfestingu er dómara skylt gegn greišslu gjalds aš lįta öšrum žeim, sem žess óskar, ķ té stašfest afrit af įkęru og greinargerš įkęrša, ef hśn hefur veriš lögš fram, svo fljótt sem viš veršur komiš. Žó skal synja um aš lįta ķ té afrit af žeim hlutum žessara skjala sem hafa aš geyma upplżsingar um einka-, fjįrhags- eša višskiptahagsmuni einstaklinga ellegar lögpersóna sem sanngjarnt er og ešlilegt aš leynt fari nema sį samžykki sem ķ hlut į. Enn fremur ef mikilvęgir almannahagsmunir krefjast žess, svo sem ef um er aš ręša upplżsingar um öryggi rķkisins eša varnarmįl ellegar samskipti žess viš önnur rķki eša alžjóšastofnanir.
    Ašilar mįls og brotažoli eiga rétt į aš fį stašfest endurrit śr žingbók eša dómabók endurgjaldslaust.
    Dómara er enn fremur skylt gegn greišslu gjalds aš lįta öšrum žeim, sem žess óskar, ķ té stašfest endurrit śr dómabók og af śrskuršum og įkvöršunum sem fęršar hafa veriš ķ žingbók. Įšur en žau endurrit eru afhent skal, ef sérstök įstęša er til, afmį śr žeim atriši sem ešlilegt er aš leynt fari meš tilliti til almanna- eša einkahagsmuna, žar į mešal atriši śr endurritum af śrskuršum og įkvöršunum ef žaš hefši ķ för meš sér hęttu į sakarspjöllum aš žau kęmust til vitundar almennings.
    Mešan mįl er rekiš ķ héraši, unnt er aš skjóta žvķ til Hęstaréttar eša mįl er rekiš žar fyrir dómi er dómara skylt aš lįta ašilum mįls endurgjaldslaust ķ té eftirgerš af hljóš- eša myndupptökum skv. 3. mgr. 13. gr. eša leyfa žeim aš hlżša į slķkar upptökur, svo fljótt sem viš veršur komiš eftir aš žess er óskaš. Eftir žann tķma mį verša viš ósk žess efnis ef sérstakar įstęšur męla meš žvķ. Dómara er skylt gegn greišslu gjalds aš lįta brotažola ķ té eftirgerš af hljóš- eša myndupptökum eša leyfa honum aš hlżša į slķkar upptökur ef honum er žörf į žvķ til žess aš geta gętt hagsmuna sinna.
    Dómara er heimilt aš krefjast fyrirframgreišslu įętlašs gjalds skv. 1., 3. og 4. mgr.
    Telji dómari óheimilt eša óskylt aš verša viš ósk um afrit eša eftirrit ellegar leyfi til aš hlżša į upptöku kvešur hann upp śrskurš um žaš ef žess er krafist.

17. gr.
    Viš hvern hérašsdómstól skal haldin skrį yfir žau mįl sem koma žar til śrlausnar samkvęmt lögum žessum.
    Dómstólarįš setur nįnari reglur um:
    a.      mįlaskrįr,
    b.      žingbękur, žar į mešal fęrslu žeirra į tölvu,
    c.      bśnaš til hljóšritunar og myndbandsupptöku ķ žinghöldum,
    d.      dómabękur,
    e.      varšveislu mįlskjala, hljóšritana, myndbanda og mynddiska,
    f.      ašgang aš endurritum af dómum og śr žingbók, svo og aš framlögšum skjölum, žar meš tališ brottnįm upplżsinga śr žeim.

III. KAFLI
Įkęruvaldiš.
18. gr.
    Įkęrendur eru rķkissaksóknari, hérašssaksóknari og lögreglustjórar. Žeim til ašstošar eru vararķkissaksóknari, saksóknarar, ašstošarsaksóknarar, saksóknarfulltrśar og lögmenn, eftir žvķ sem nįnar er fyrir męlt ķ lögum žessum.
    Hlutverk įkęrenda er aš tryggja, ķ samvinnu viš lögreglu, aš žeir sem afbrot fremja verši beittir lögmęltum višurlögum. Žeir taka ekki viš fyrirmęlum frį öšrum stjórnvöldum um mešferš įkęruvalds nema sérstaklega sé kvešiš į um žaš ķ lögum.
    Įkęrendur skulu vinna aš žvķ aš hiš sanna og rétta komi ķ ljós og gęta jafnt aš žeim atrišum sem horfa til sżknu og sektar. Žeim ber jafnframt aš hraša mešferš mįla eftir žvķ sem kostur er.
    Įkęrendum er skylt aš gęta žagmęlsku um atriši sem žeir fį vitneskju um ķ starfi sķnu eša vegna starfs sķns og leynt eiga aš fara vegna lögmęltra almanna- eša einkahagsmuna. Tekur žetta til upplżsinga um einkahagi manna sem ešlilegt er aš leynt fari, upplżsinga sem varša starfshętti įkęruvalds og lögreglu og fyrirhugašar ašgeršir ķ žįgu rannsóknar, og annarra upplżsinga sem leynt skulu fara samkvęmt lögum, stjórnvaldsfyrirmęlum eša ešli mįls. Žagnarskyldan helst žótt lįtiš sé af starfi.

19. gr.
    Dómsmįlarįšherra hefur eftirlit meš framkvęmd įkęruvalds og getur krafist žess aš rķkissaksóknari lįti ķ té gögn og greinargerš um mešferš einstakra mįla.
    Žau sérįkvęši ķ lögum skulu haldast žar sem kvešiš er į um aš mįl skuli žvķ ašeins höfša aš dómsmįlarįšherra męli svo fyrir. Žegar svo stendur į leggur rįšherra samžykki sitt į įkęru og įfrżjun og getur aš auki gefiš rķkissaksóknara fyrirmęli um mešferš mįls, žar į mešal um rannsókn žess.

20. gr.
    Rķkissaksóknari er ęšsti handhafi įkęruvalds og ber įbyrgš į įkvöršunum žeirra sem viš embętti hans starfa. Skal hann skipašur ótķmabundiš ķ embętti af dómsmįlarįšherra og fullnęgja lagaskilyršum til skipunar ķ dómaraembętti viš Hęstarétt. Skal hann enn fremur njóta sömu lögkjara og hęstaréttardómarar, eftir žvķ sem viš veršur komiš.
    Rķkissaksóknari hefur embęttisskrifstofu ķ Reykjavķk. Honum til ašstošar eru vararķkissaksóknari, sem rįšherra skipar ótķmabundiš, svo og saksóknarar sem rįšherra skipar til fimm įra ķ senn. Skal vararķkissaksóknari fullnęgja sömu lagaskilyršum og rķkissaksóknari, en saksóknarar skilyršum til skipunar ķ embętti hérašsdómara. Rķkissaksóknari ręšur annaš starfsliš viš embętti sitt, žar į mešal saksóknarfulltrśa sem lokiš hafa embęttis- eša meistaraprófi ķ lögfręši.

21. gr.
    Rķkissaksóknari gefur śt almennar reglur og fyrirmęli um mešferš įkęruvalds. Hann hefur jafnframt eftirlit meš framkvęmd įkęruvalds hjį öšrum įkęrendum.
    Rķkissaksóknari höfšar sakamįl ef brot varšar X. kafla almennra hegningarlaga, svo og žau mįl önnur žar sem dómsmįlarįšherra tekur įkvöršun um saksókn, sbr. 2. mgr. 19. gr. Ef sś hįttsemi sem um ręšir felur ķ sér annaš eša önnur brot fer rķkissaksóknari meš įkęruvald vegna žeirra. Rķkissaksóknari getur endranęr tekiš saksókn ķ sķnar hendur, žar į mešal gefiš śt įkęru, hvenęr sem hann telur žess žörf.
    Rķkissaksóknari getur gefiš öšrum įkęrendum fyrirmęli um einstök mįl sem žeim er skylt aš hlķta. Hann getur kvešiš į um rannsókn mįls, męlt fyrir um framkvęmd hennar og fylgst meš henni.
    Rķkissaksóknari tekur įkvöršun um įfrżjun hérašsdóms til Hęstaréttar, svo og um kęru til Hęstaréttar ķ mįlum sem hann hefur höfšaš.

22. gr.
    Dómsmįlarįšherra skipar hérašssaksóknara ótķmabundiš og skulu žeir fullnęgja skilyršum til skipunar ķ embętti hérašsdómara. Rįšherra įkvešur fjölda hérašssaksóknara aš höfšu samrįši viš rķkissaksóknara og er embęttisskrifstofa žeirra ķ Reykjavķk.
    Dómsmįlarįšherra skipar forstöšumann hérašssaksóknara til fimm įra ķ senn. Hann ber įbyrgš į įkvöršunum žeirra sem viš embętti hans starfa. Hann skiptir verkum meš hérašssaksóknurum og śthlutar žeim mįlum. Hann getur skipt hérašssaksóknurum ķ deildir eftir mįlaflokkum eša umdęmum. Žį ręšur hann annaš starfsliš embęttisins, žar į mešal saksóknarfulltrśa sem lokiš hafa embęttis- eša meistaraprófi ķ lögfręši.
    Dómsmįlarįšherra er heimilt aš fenginni umsögn rķkissaksóknara aš setja į stofn embętti sérstaks hérašssaksóknara til aš fara meš įkęruvald ķ tilteknum mįlaflokkum. Slķkur hérašssaksóknari skal hafa embęttisskrifstofu ķ Reykjavķk og bera starfsheiti sem kennt er viš mįlaflokka sem undir hann heyra. Um skipun hans og stöšu gilda įkvęši 1. mgr. Skal męlt fyrir ķ reglugerš um verksviš hans og verkaskiptingu milli hans og hins almenna hérašssaksóknara.

23. gr.
    Hérašssaksóknari höfšar sakamįl ef um er aš ręša eftirgreind brot į almennum hegningarlögum:
    a.      brot į įkvęšum XI. kafla laganna, öšrum en 99. og 101. gr.,
    b.      brot į įkvęšum XII.–XVI. kafla laganna,
    c.      brot į įkvęšum XVII. kafla laganna, öšrum en 155.–158. gr.,
    d.      brot į įkvęšum XVIII.–XXII. kafla laganna,
    e.      brot į įkvęšum XXIII. kafla laganna, öšrum en 215. og 219. gr., ef brot tengist broti į umferšarlögum, og 217. gr. og 1. mgr. 218. gr.,
    f.      brot į įkvęšum XXIV. og XXV. kafla laganna, öšrum en 231., 232. og 233. gr.,
    g.      brot į įkvęšum XXVI. kafla laganna, öšrum en 244., 245. og 246. gr.
    Hérašssaksóknari höfšar enn fremur mįl ef um er aš ręša meiri hįttar brot į lögum um skatta, samkeppnislögum og öšrum lögum eftir žvķ sem nįnar er kvešiš į um ķ almennum reglum sem rķkissaksóknari setur.
    Ef hįttsemi felur ķ sér annaš eša önnur brot en žau sem hérašssaksóknari fer meš skv. 1. og 2. mgr. tekur hann įkvöršun um žaš hvort hann höfšar mįl sjįlfur eša hvort lögreglustjóri gerir žaš. Hérašssaksóknari getur endranęr tekiš saksókn ķ sķnar hendur, žar į mešal gefiš śt įkęru, hvenęr sem hann telur žess žörf.
    Aš svo miklu leyti sem žaš fer ekki ķ bįga viš fyrirmęli rķkissaksóknara skv. 3. mgr. 21. gr. getur hérašssaksóknari gefiš lögreglustjórum fyrirmęli um einstök mįl sem žeim er skylt aš hlķta. Meš sama skilorši getur hann kvešiš į um rannsókn mįls, męlt fyrir um framkvęmd hennar og fylgst meš henni.
    Nś hefur hérašssaksóknari įkvešiš aš falla frį saksókn skv. 2.–4. mgr. 146. gr. og ber honum žį aš tilkynna rķkissaksóknara žaš. Ef rķkissaksóknari telur aš ekki hafi veriš efni til aš falla frį saksókn getur hann, innan tveggja mįnaša frį žvķ aš sś įkvöršun var tekin, lagt fyrir hérašssaksóknara aš höfša mįl.
    Hérašssaksóknari tekur įkvöršun um kęru til Hęstaréttar ķ mįlum sem hann hefur höfšaš.

24. gr.
    Lögreglustjórar höfša önnur sakamįl en žau sem rķkissaksóknari eša hérašssaksóknari höfšar skv. 2. mgr. 21. gr. og 1. og 2. mgr. 23. gr., sbr. žó 3. mgr. žeirrar greinar.
    Lögreglustjóri getur boriš undir hérašssaksóknara įlitaefni varšandi saksókn eša mįlsmešferš aš öšru leyti, svo sem ef hann telur aš mįl eigi aš höfša ķ öšru umdęmi, hann telur sig vanhęfan eša mįl er vandasamt śrlausnar.
    Nś hefur lögreglustjóri įkvešiš aš falla frį saksókn skv. 2.–4. mgr. 146. gr. og ber honum žį aš tilkynna hérašssaksóknara žaš. Ef hérašssaksóknari telur aš ekki hafi veriš efni til aš falla frį saksókn getur hann, innan tveggja mįnaša frį žvķ aš sś įkvöršun var tekin, įkvešiš aš höfša mįl sjįlfur eša lagt fyrir lögreglustjóra aš gera žaš.
    Lögreglustjóri sem stżrt hefur rannsókn brots höfšar sakamįl vegna žess nema rķkissaksóknari eša hérašssaksóknari höfši mįl eša annaš leiši af reglum um varnaržing skv. VI. kafla. Ķ žvķ tilviki tekur hérašssaksóknari įkvöršun um hvaša lögreglustjóri skuli höfša mįl eša hvort hann geri žaš sjįlfur.
    Lögreglustjórar taka įkvöršun um kęru til Hęstaréttar ķ mįlum sem žeir hafa til rannsóknar eša žeir hafa höfšaš skv. 1. mgr.

25. gr.
    Ķ héraši flytur rķkissaksóknari žau mįl sem hann höfšar eša tekur til sķn. Hann getur fališ hérašsdóms- eša hęstaréttarlögmanni flutning mįls ķ héraši og ber hann žį sömu skyldur og saksóknari. Žį getur rķkissaksóknari fališ hérašssaksóknara eša lögreglustjóra flutning mįls fyrir hérašsdómi. Lögreglustjórar geta fališ löglęršum starfsmönnum sķnum aš flytja slķkt mįl. Enn fremur er lögreglustjórum heimilt aš fela öšrum lögreglustjórum aš sękja žing ķ mįli.
    Ķ héraši flytur hérašssaksóknari, saksóknari eša fulltrśi hérašssaksóknara žau mįl sem hann höfšar. Einnig mį hérašssaksóknari fela öšrum flutning mįls ķ héraši į sama hįtt og segir ķ 1. mgr.
    Lögreglustjórar annast flutning žeirra mįla, sem žeir höfša, fyrir hérašsdómi. Žeir geta fališ löglęršum starfsmönnum sķnum flutning žessara mįla. Lögreglustjórum er heimilt aš fela öšrum lögreglustjórum aš sękja žing ķ mįli. Hérašssaksóknari getur tekiš viš flutningi mįls samkvęmt žessari mįlsgrein hvenęr sem hann telur žess žörf.
    Rķkissaksóknari sękir mįl fyrir Hęstarétti, sbr. žó 5. mgr. Hann getur fališ vararķkissaksóknara, hérašssaksóknara, saksóknara eša hęstaréttarlögmanni aš flytja žau mįl. Sé hęstaréttarlögmanni fališ aš flytja mįl fyrir Hęstarétti hefur hann sömu skyldur og saksóknari. Įšur en rķkissaksóknari felur saksóknara viš embętti hérašssaksóknara aš flytja mįl fyrir Hęstarétti skal hann leita samžykkis hérašssaksóknara.
    Hérašssaksóknari og lögreglustjórar flytja žau kęrumįl fyrir Hęstarétti sem žeir fara meš skv. 6. mgr. 23. gr. og 5. mgr. 24. gr. Žeim er heimilt aš fela löglęršum starfsmönnum sķnum flutning žessara mįla.

26. gr.
    Ef rķkissaksóknari vęri vanhęfur til aš fara meš mįl sem dómari skv. 6. gr. skal hann vķkja sęti. Setur dómsmįlarįšherra žį annan löghęfan mann til aš fara meš žaš mįl.
    Ef hérašssaksóknari vęri vanhęfur til aš fara meš mįl sem dómari skv. 6. gr. skal hann vķkja sęti. Felur rķkissaksóknari žį öšrum löghęfum manni aš fara meš žaš mįl.
    Ef lögreglustjóri vęri vanhęfur til aš fara meš mįl sem dómari skv. 6. gr. skal hérašssaksóknari taka sjįlfur įkvöršun um saksókn ķ žvķ eša fela öšrum lögreglustjóra aš gera žaš.
    Nś er mašur į sama hįtt og įšur greinir vanhęfur til mešferšar einstaks mįls og mį hann žį ekki flytja žaš sem įkęrandi. Skal rķkissaksóknari eša eftir atvikum hérašssaksóknari žį sjįlfur annast flutning žess eša fela öšrum löghęfum manni aš gera žaš.
    Nś hefur įkęra veriš gefin śt og skal dómari žį, annašhvort aš eigin frumkvęši eša samkvęmt kröfu ašila, vķsa mįli frį dómi ef hann telur aš įkęrandi hafi veriš vanhęfur til aš höfša mįliš eša lögreglustjóri vanhęfur til aš rannsaka žaš. Ef mašur er vanhęfur til aš fara meš mįl fyrir dómi sem įkęrandi skal dómari į sama hįtt vķsa žvķ frį dómi.

IV. KAFLI
Sakborningur og verjandi.
27. gr.
    Sakborningur er sį mašur sem borinn er sökum eša grunašur um refsiverša hįttsemi. Enn fremur sį lögašili sem er sakašur eša grunašur um aš bera įbyrgš į slķkri hįttsemi.
    Ef sakborningur er ólögrįša kemur lögrįšamašur fram sem fyrirsvarsmašur hans. Lögrįšamašur tekur įkvaršanir fyrir hönd hins ólögrįša sem hann er ekki talinn bera skynbragš į eša fęr um aš taka.
    Ef sakborningur er lögašili koma stjórnendur fram sem fyrirsvarsmenn hans, einir eša fleiri ķ sameiningu, eftir žvķ sem leišir af almennum reglum. Verši žvķ viš komiš skal sį mašur ekki fara meš fyrirsvar sem sakašur er um sams konar brot og lögašilinn.
    Fyrirsvarsmenn skv. 2. og 3. mgr. hafa sömu réttarstöšu og vęru žeir sjįlfir bornir sökum eša grunašir um refsiverša hįttsemi.

28. gr.
    Sakborningur į rétt į aš fį upplżsingar um sakarefni įšur en skżrsla er tekin af honum śt af žvķ eša viš handtöku ef til hennar kemur.
    Sakborningur sem handtekinn hefur veriš ķ žįgu rannsóknar mįls į rétt į aš hafa samband viš lögmann žegar eftir handtöku, sömuleišis nįnustu vandamenn sķna nema sérstök įstęša sé til aš ętla aš žaš muni torvelda rannsókn mįlsins. Ķ žvķ tilviki skal lögregla, svo fljótt sem kostur er, tilkynna nįnustu vandamönnum sakbornings aš hann hafi veriš handtekinn og hvar hann sé vistašur. Dómsmįlarįšherra setur ķ reglugerš nįnari įkvęši um hvenęr synja mį handteknum manni um aš hafa samband viš nįnustu vandamenn sķna.

29. gr.
    Sakborningi er heimilt aš halda sjįlfur uppi vörnum ķ mįli kjósi hann žaš og sé hann hęfur til žess aš mati dómara eša lögreglu. Ķ žvķ tilviki skal veita sakborningi, sem er ólöglęršur, leišbeiningar um formhliš mįls eftir žvķ sem naušsyn ber til.

30. gr.
    Skylt er lögreglu aš verša viš ósk sakbornings um aš tilnefna honum verjanda ef hann hefur veriš handtekinn ķ žįgu rannsóknar mįls.
    Heimilt er lögreglu endranęr eftir ósk sakbornings aš tilnefna honum verjanda viš rannsókn mįls įšur en til mįlshöfšunar kemur ef įstęša er til žess meš tilliti til ešlis brots og ašstęšna aš öšru leyti. Žį getur lögregla tilnefnt sakborningi verjanda žótt hann hafi ekki óskaš žess ef hann er ekki bęr til aš gęta hagsmuna sinna sem skyldi viš rannsókn mįls. Bera mį žį įkvöršun undir dómara.
    Tilnefning verjanda skv. 1. mgr. fellur sjįlfkrafa śr gildi žegar sakborningur er lįtinn laus eša leiddur fyrir dómara skv. 94. gr. Aš öšrum kosti fellur tilnefning śr gildi meš śrskurši dómara, sbr. 3. mįlsl. 2. mgr., žegar mįl er höfšaš ellegar rannsókn er hętt eša mįl fellt nišur meš öšrum hętti.

31. gr.
    Skylt er dómara aš verša viš ósk sakbornings um skipun verjanda ef žess hefur veriš krafist aš hann sęti gęsluvaršhaldi eša öšrum rįšstöfunum skv. XIV. kafla laga žessara ellegar ef mįl hefur veriš höfšaš gegn honum.
    Enn fremur er skylt aš skipa įkęrša verjanda ef ķ mįlinu fer fram ašalmešferš samkvęmt įkvęšum XXV. kafla nema įkęrši hafi sjįlfur vališ sér verjanda skv. 32. gr. og vilji ekki fį hann skipašan sem slķkan eša óski eftir aš flytja mįl sitt sjįlfur skv. 29. gr.
    Heimilt er dómara aš skipa sakborningi verjanda žótt hann hafi ekki óskaš žess ef hann er aš mati dómara ekki fęr um aš gęta hagsmuna sinna sem skyldi viš mešferš mįls fyrir dómi.
    Ef lögregla neitar eša lętur hjį lķša aš tilnefna sakborningi verjanda skv. 30. gr. getur hann leitaš atbeina dómara og óskaš eftir žvķ aš honum verši skipašur verjandi.
    Skipun verjanda fellur sjįlfkrafa śr gildi žegar hérašsdómur er kvešinn upp ellegar rannsókn er hętt eša mįl fellt nišur meš öšrum hętti.
    Nś er hérašsdómi įfrżjaš og fer žį um skipun verjanda fyrir Hęstarétti skv. 5. mgr. 201. gr.

32. gr.
    Sakborningi er į öllum stigum opinbers mįls heimilt aš rįša į sinn kostnaš lögmann til aš gęta hagsmuna sinna.
    Lögmašur sem sakborningur hefur rįšiš sér įn atbeina dómara eša lögreglu hefur sömu réttindi og skyldur og verjandi eftir žvķ sem viš į. Mešan į rannsókn mįls stendur mį žó takmarka rétt hans til aš ręša viš sakborning, vera višstaddur skżrslutöku, kynna sér gögn og fylgjast meš framvindu rannsóknar ef hętta er į aš hśn torveldist viš žaš.

33. gr.
    Dómara eša lögreglu ber žegar skylt er eša heimilt aš skipa eša tilnefna sakborningi verjanda aš vekja athygli hans į žeim rétti.
    Verjandi skal skipašur eša tilnefndur śr hópi lögmanna.
    Įšur en verjandi er skipašur eša tilnefndur skal gefa sakborningi kost į aš benda į lögmann til aš fara meš žann starfa. Viš skipun eša tilnefningu verjanda skal aš jafnaši fara eftir ósk sakbornings, sbr. žó 4. og 5. mgr. Enn fremur getur dómari eša lögregla neitaš aš skipa eša tilnefna žann verjanda sem óskaš er eftir ef uggvęnt žykir aš hann muni hindra rannsókn mįlsins į ólögmętan hįtt.
    Ekki mį skipa eša tilnefna žann verjanda sem gegnt hefur starfi matsmanns eša kann aš verša kvaddur til aš gefa skżrslu sem vitni ķ mįli ellegar er aš öšru leyti svo višrišinn mįl eša ašila aš hętta sé į aš hann geti ekki gętt hagsmuna sakbornings sem skyldi.
    Nś eru fleiri en einn mašur hafšir fyrir sökum ķ sama mįli og er žį heimilt aš skipa eša tilnefna sama mann verjanda beggja eša allra ef telja mį aš hagsmunir žeirra rekist ekki į.

34. gr.
    Nś óskar sakborningur eftir žvķ aš skipun eša tilnefning verjanda verši afturkölluš og nżr verjandi skipašur eša tilnefndur og skal žį verša viš slķkri ósk nema hętta sé į aš mįliš tefjist af žeim sökum.
    Ef ętla mį aš verjandi muni hindra eša hafi hindraš rannsókn mįls meš ólögmętum hętti eša hafi brotiš gegn starfsskyldum sķnum į annan hįtt getur įkęrandi eša lögregla leitaš atbeina dómara og krafist žess aš hann verši leystur frį störfum og annar skipašur ķ hans staš. Verjandinn getur krafist žess aš dómari śrskurši um žį kröfu.

35. gr.
    Hlutverk verjanda er aš draga fram ķ mįlinu allt sem verša mį skjólstęšingi hans til sżknu eša hagsbóta og gęta réttar hans ķ hvķvetna.
    Verjandi skal sjįlfur sinna starfsskyldum sķnum, žar į mešal annast flutning mįls. Honum er žó heimilt aš lįta fulltrśa sinn eša annan lögmann vera višstaddan skżrslutöku og rannsóknarathafnir, svo og sękja einstök žinghöld fyrir sķna hönd mešan į rannsókn mįls eša mešferš stendur.
    Žagnarskylda hvķlir į verjanda um žaš sem skjólstęšingur hans kann aš hafa trśaš honum fyrir um afstöšu sķna til brots žess sem um er aš tefla, svo og um önnur žau atriši sem hann hefur komist aš ķ starfa sķnum og ekki eru almenningi žegar kunn.

36. gr.
    Verjanda er heimilt aš tala einslega viš skjólstęšing sinn um hvaš eina sem mįliš varšar.
    Mešan į rannsókn stendur er verjanda ętķš heimilt aš vera višstaddur žegar tekin er skżrsla af skjólstęšingi hans. Verjanda er og heimilt aš vera višstaddur skżrslutöku af öšrum sakborningum og vitnum ķ mįli skjólstęšings sķns ef žaš žykir hęttulaust vegna rannsóknar mįlsins.
    Eftir aš įkęra hefur veriš gefin śt į verjandi rétt į žvķ aš vera višstaddur öll žinghöld ķ mįli og ber dómara aš tilkynna honum um žau. Verjandi į jafnframt rétt į aš vera višstaddur žinghöld mešan į rannsókn stendur nema hętta sé į aš rannsóknin torveldist viš žaš, sbr. 1. mgr. 104. gr.

37. gr.
    Verjandi skal jafnskjótt og unnt er fį afrit af öllum skjölum mįls sem varša skjólstęšing hans, svo og ašstöšu til aš kynna sér önnur gögn ķ mįlinu. Lögregla getur žó neitaš aš veita verjanda ašgang aš einstökum skjölum eša öšrum gögnum ķ allt aš žrjįr vikur frį žvķ aš žau uršu til eša komust ķ vörslur hennar ef hśn telur aš žaš geti skašaš rannsókn mįlsins. Af sömu įstęšu er lögreglu heimilt aš neita verjanda um afrit af einstökum skjölum mešan į rannsókn mįls stendur. Bera mį synjun undir dómara.
    Nś hefur lögregla krafist skżrslutöku fyrir dómi skv. b-liš 1. mgr. 59. gr. og getur žį dómari framlengt frest skv. 1. mgr. ķ allt aš fimm vikur svo aš unnt verši aš ljśka skżrslutöku innan hans.
    Enn fremur getur lögregla synjaš verjanda um ašgang aš einstökum skjölum og öšrum gögnum mešan į rannsókn mįls stendur ef öryggi rķkisins eša almennings er ķ hśfi ellegar brżnir einkahagsmunir annarra en skjólstęšings hans standa žvķ ķ vegi. Bera mį žį synjun undir dómara.
    Žegar verjandi hefur fengiš ašgang aš gögnum mįls er honum heimilt aš lįta skjólstęšingi sķnum ķ té eintak af žeim eša kynna honum žau meš öšrum hętti.
    Lögregla skal gefa verjanda fęri į aš fylgjast meš framvindu rannsóknar aš svo miklu leyti sem kostur er. Skal hśn taka til greina įbendingar hans um tilteknar rannsóknarašgeršir nema hśn telji žęr óheimilar eša žżšingarlausar.

38. gr.
    Žóknun skipašs verjanda skal įkvešin ķ dómi eša śrskurši ef mįli lżkur žannig nema hann hafi afsalaš sér žóknun. Ef mįli lżkur ekki meš žeim hętti įkvešur dómari žóknun meš bókun ķ žingbók eša skriflega į annan hįtt.
    Dómari įkvešur žóknun ķ einu lagi ef sį sem tilnefndur hefur veriš verjandi sakbornings er sķšar skipašur til aš gegna žvķ starfi. Aš öšrum kosti skal lögreglustjóri eša löglęršur starfsmašur hans įkveša žóknun tilnefnds verjanda. Heimilt er aš greiša verjanda hluta įętlašrar žóknunar įšur en rannsókn mįls lżkur.
    Žóknun skipašs eša tilnefnds verjanda greišist śr rķkissjóši og telst til sakarkostnašar skv. 216. gr.

V. KAFLI
Brotažoli og réttargęslumašur.
39. gr.
    Brotažoli er sį mašur sem kvešst hafa oršiš fyrir misgerš af völdum afbrots. Enn fremur sį mašur sem telur sig hafa oršiš fyrir fjįrhagslegu tjóni af refsiveršri hįttsemi, enda hafi hśn beinst aš honum sjįlfum, eša lögašili sem sagšur er hafa bešiš slķkt tjón.
    Ef brotažoli er ólögrįša kemur lögrįšamašur fram sem fyrirsvarsmašur hans. Lögrįšamašur tekur įkvaršanir fyrir hönd hins ólögrįša sem hann er ekki talinn bera skynbragš į eša vera fęr um aš taka.
    Ef brotažoli er lögašili koma stjórnendur fram sem fyrirsvarsmenn hans, einir eša fleiri ķ sameiningu, eftir žvķ sem leišir af almennum reglum.
    Fyrirsvarsmenn skv. 2. og 3. mgr. hafa sömu réttarstöšu og hefšu žeir sjįlfir tališ sig hafa bešiš tjón af refsiveršri hįttsemi.
    Brotažoli er ekki ašili aš sakamįli. Ef hann hefur uppi einkaréttarkröfu skv. XXVI. kafla nżtur hann žó, aš žvķ er žann žįtt mįlsins varšar, sömu réttarstöšu og ašili aš einkamįli, eftir žvķ sem nįnar er fyrir męlt ķ lögum žessum.

40. gr.
    Lögreglu er skylt, eftir žvķ sem viš į, aš leišbeina brotažola um réttindi hans lögum samkvęmt.
    Nś liggur fyrir hver brotažoli er og skal žį tilkynna honum ef rannsókn mįls er hętt eša žaš fellt nišur meš öšrum hętti įn tillits til žess hvort hann hefur kęrt brotiš. Ber aš rökstyšja įkvöršunina ef brotažoli krefst žess. Jafnframt skal lögregla benda brotažola į aš hann geti boriš įkvöršun hennar um aš hętta rannsókn undir hérašssaksóknara skv. 5. mgr. 52. gr.
    Ef įkęra er gefin śt skal įkęrandi tilkynna brotažola eša réttargęslumanni hans žaš žegar hśn hefur veriš birt nema hann hafi įšur fengiš vitneskju um įkęruna. Jafnframt ber įkęranda aš tilkynna brotažola um nišurstöšu dóms, ef žvķ er aš skipta, eša afdrif mįls aš öšru leyti, enda hafi hagsmuna hans ekki veriš gętt fyrir dómi.

41. gr.
    Skylt er lögreglu aš tilnefna réttargęslumann ef rannsókn mįls beinist aš broti į XXII. kafla almennra hegningarlaga og brotažoli óskar žess. Žó skal įvallt tilnefna réttargęslumann ef brotažoli hefur ekki nįš 18 įra aldri žegar rannsókn hefst.
    Skylt er lögreglu endranęr eftir ósk brotažola aš tilnefna honum réttargęslumann ef rannsókn beinist aš broti į XXIII. eša XXIV. kafla almennra hegningarlaga eša 251.–253. gr. laganna, ętla mį aš brotažoli hafi oršiš fyrir verulegu tjóni į lķkama eša andlegu heilbrigši af völdum brotsins og hann hefur aš mati lögreglu žörf fyrir sérstaka ašstoš réttargęslumanns til žess aš gęta hagsmuna sinna ķ mįlinu.
    Heimilt er lögreglu aš tilnefna brotažola réttargęslumann žótt hann hafi ekki óskaš žess ef skilyršum 2. mgr. er fullnęgt og hann er ekki fęr um aš gęta hagsmuna sinna sem skyldi viš rannsókn mįls.
    Žegar skilyrši eru til žess aš tilnefna réttargęslumann skv. 1.–3. mgr. skal žaš gert jafnskjótt og tilefni gefst. Tilnefning fellur sjįlfkrafa śr gildi viš skipun réttargęslumanns skv. 1. mgr. 42. gr., en ella skal lögregla taka įkvöršun um žaš hverju sinni.

42. gr.
    Žegar mįl hefur veriš höfšaš og skilyrši eru til žess aš tilnefna réttargęslumann skv. 1.–3. mgr. 41. gr. skipar dómari brotažola réttargęslumann.
    Ef lögregla neitar eša lętur hjį lķša aš tilnefna brotažola réttargęslumann skv. 41. gr. getur hann leitaš atbeina dómara og óskaš eftir žvķ aš sér verši skipašur réttargęslumašur.

43. gr.
    Brotažola er heimilt aš rįša į sinn kostnaš lögmann til aš gęta hagsmuna sinna.
    Lögmašur sem brotažoli hefur rįšiš sér įn atbeina dómara eša lögreglu hefur sömu réttindi og skyldur og réttargęslumašur eftir žvķ sem viš į. Mešan į rannsókn mįls stendur mį žó takmarka rétt hans til aš vera višstaddur skżrslutöku af brotažola og kynna sér gögn ef hętta er į aš rannsókn torveldist viš žaš.

44. gr.
    Įkvęši 33. og 34. gr. gilda um tilnefningu, skipun og hęfi réttargęslumanns, svo og afturköllun į tilnefningu og skipun hans, eftir žvķ sem viš į.

45. gr.
    Hlutverk réttargęslumanns er aš gęta hagsmuna skjólstęšings sķns og veita honum ašstoš ķ mįlinu, žar į mešal viš aš setja fram einkaréttarkröfur skv. XXVI. kafla.
    Réttargęslumašur skal sjįlfur sinna starfsskyldum sķnum, žar į mešal tjį sig munnlega fyrir dómi. Honum er žó heimilt aš lįta fulltrśa sinn eša annan lögmann vera višstaddan skżrslutöku af skjólstęšingi sķnum og sękja einstök žinghöld fyrir sķna hönd.
    Žagnarskylda hvķlir į réttargęslumanni um žaš sem brotažoli trśir honum fyrir og um önnur žau atriši sem hann hefur komist aš ķ starfa sķnum og ekki eru žegar kunn.

46. gr.
    Mešan į rannsókn stendur er réttargęslumanni ętķš heimilt aš vera višstaddur žegar skżrsla er tekin af skjólstęšingi hans.
    Eftir aš įkęra hefur veriš gefin śt į réttargęslumašur rétt į žvķ aš vera višstaddur öll žinghöld ķ mįli. Ber dómara aš tilkynna honum hvenęr žing veršur hįš.
    Réttargęslumašur mį ekki beina spurningum til žeirra sem gefa skżrslu hjį lögreglu eša fyrir dómi. Žó getur hann beint žeim tilmęlum til lögreglu eša dómara aš skjólstęšingur hans verši spuršur um tiltekin atriši, svo og įkęrši og vitni um afmörkuš atriši sem varša sérstaklega einkaréttarkröfur brotažola.
    Réttargęslumanni er einungis heimilt aš tjį sig munnlega fyrir dómi um einkaréttarkröfur skjólstęšings sķns, en ekki um kröfur įkęruvalds aš öšru leyti. Žó mį hann tjį sig um réttarfarsatriši ef žau snśa sérstaklega aš skjólstęšingnum.

47. gr.
    Mešan į rannsókn stendur į réttargęslumašur einungis rétt į aš fį ašgang aš žeim gögnum sem varša žįtt skjólstęšings hans ķ mįlinu og honum eru naušsynleg til aš gęta hagsmuna skjólstęšingsins. Žó er óheimilt aš afhenda réttargęslumanni afrit af skjölum eša veita honum ašgang aš gögnum ef verjanda hefur veriš synjaš um žaš. Viš žingfestingu mįls į réttargęslumašur rétt į aš fį ašgang aš öllum gögnum sem varša žįtt skjólstęšings hans nema dómari telji aš žaš kunni aš torvelda aš mįl upplżsist. Ķ žvķ tilviki skal hann žó ķ sķšasta lagi fį ašgang aš gögnunum įšur en mįliš er flutt.
    Žegar réttargęslumašur hefur fengiš ašgang aš gögnum mįls er honum heimilt aš lįta skjólstęšingi sķnum ķ té eintak af žeim eša kynna honum žau meš öšrum hętti.
    Brotažoli sem ekki nżtur ašstošar réttargęslumanns į rétt til ašgangs aš gögnum mįls skv. 1. mgr.

48. gr.
    Žóknun skipašs réttargęslumanns skal įkvešin ķ dómi eša śrskurši, ef mįli lżkur žannig, nema hann hafi afsalaš sér žóknun. Ef mįli lżkur ekki meš dómi įkvešur dómari žóknun meš bókun ķ žingbók eša skriflega meš öšrum hętti.
    Dómari įkvešur žóknun ķ einu lagi ef sį sem tilnefndur hefur veriš réttargęslumašur brotažola er sķšar skipašur til aš gegna žvķ starfi. Aš öšrum kosti skal lögreglustjóri eša löglęršur starfsmašur hans įkveša žóknun tilnefnds réttargęslumanns.
    Žóknun réttargęslumanns greišist śr rķkissjóši og telst til sakarkostnašar skv. 216. gr.

VI. KAFLI
Varnaržing.
49. gr.
    Kröfu um rannsóknarašgerš sem atbeina dómara žarf til skal aš öšru jöfnu beint til hérašsdóms ķ umdęmi žess lögreglustjóra sem stżrir rannsókn brots. Ef rķkislögreglustjóri fer meš rannsókn skal kröfu aš öšru jöfnu beint til hérašsdóms ķ Reykjavķk.
    Žrįtt fyrir įkvęši 1. mgr. mį beina kröfu um rannsóknarašgerš til hérašsdóms ķ öšru umdęmi ef žaš horfir til flżtis eša hagręšis. Ef taka žarf skżrslu fyrir dómi af sakborningi eša vitni mešan į rannsókn mįls stendur mį jafnframt gera žaš ķ umdęmi žar sem skżrslugjafi į heimili eša er staddur eša žar sem fyrirsjįanlegt er aš mįl um sakarefniš kunni aš verša höfšaš.
    Žegar įgreiningur skv. 2. mgr. 102. gr. er borinn undir dómara skal žaš gert fyrir hérašsdómi ķ umdęmi žess lögreglustjóra sem stżrir rannsókn brots, sbr. 1. mgr.

50. gr.
    Mįl sem sętir almennri mešferš fyrir dómi skv. XXV. kafla mį höfša ķ žinghį žar sem įkęrši į heimilisvarnaržing. Ef fleiri en einn eru sóttir til saka ķ sama mįli mį höfša žaš į heimilisvarnaržingi annars eša einhvers žeirra.
    Ef mįl varšar eitt brot mį höfša mįliš ķ žinghį žar sem brotiš var framiš. Žį mį höfša mįl um fleiri brot en eitt ķ žinghį žar sem eitthvert žeirra var framiš hafi žau öll veriš framin ķ umdęmi sama hérašsdómstóls.
    Höfša mį mįl fyrir hérašsdómi ķ Reykjavķk ef brot var framiš hér į landi žar sem vafi leikur į um mörk dómumdęma ellegar į ķslensku skipi eša ķ loftfari utan umdęma, svo og ef brot var framiš erlendis og mįl um žaš sętir lögsögu ķslenskra dómstóla.
    Ef įkęrši eša verjandi hans sękir žing viš žingfestingu mįls sem höfšaš er ķ annarri žinghį en aš framan greinir veršur žvķ ekki vķsaš frį dómi nema hann krefjist žess.

51. gr.
    Ef rķkissaksóknari, hérašssaksóknari eša lögreglustjóri ber undir dóm mįl sem sętir afbrigšilegri mešferš skv. XXVII. kafla skal žaš gert fyrir hérašsdómi ķ žvķ umdęmi žar sem hann hefur starfsstöš eša sį sem mįliš varšar į heimilisvarnaržing. Sé slķkt mįl boriš undir dóm af öšrum skal žaš gert fyrir hérašsdómi žar sem hann į sjįlfur heimilisvarnaržing, en sé žaš ekki fyrir hendi žį fyrir hérašsdómi ķ Reykjavķk.

2. ŽĮTTUR
Rannsókn.
VII. KAFLI
Almennar reglur um rannsókn.
52. gr.
    Rannsókn sakamįla er ķ höndum lögreglu nema öšruvķsi sé fyrir męlt ķ lögum.
    Lögregla skal hvenęr sem žess er žörf hefja rannsókn śt af vitneskju eša grun um aš refsivert brot hafi veriš framiš hvort sem henni hefur borist kęra eša ekki. Enn fremur skal lögregla rannsaka mannslįt, mannshvörf, eldsvoša, slys og ašrar ófarir, žótt ekki liggi fyrir grunur um refsiverša hįttsemi. Rķkissaksóknari eša hérašssaksóknari geta hvor um sig gefiš lögreglu fyrirmęli um aš hefja rannsókn, sbr. 3. mgr. 21. gr. og 4. mgr. 23. gr. Um verkaskiptingu rķkislögreglustjóra og lögreglu ķ einstökum umdęmum fer eftir lögum og reglum, settum samkvęmt žeim.
    Kęru vegna refsiveršs brots eša beišni um rannsókn skal beint til lögreglu eša įkęranda. Nś er hįttsemi ekki refsiverš nema brotažoli krefjist žess aš sakamįl skuli höfšaš og skal žį ekki byrja rannsókn nema samkvęmt kröfu hans. Um kröfuna gilda annars įkvęši 144. gr. eftir žvķ sem viš į.
    Lögregla vķsar frį kęru um brot ef ekki žykja efni til aš hefja rannsókn śt af henni. Sé rannsókn hafin getur lögregla einnig hętt henni ef ekki žykir grundvöllur til aš halda henni įfram, svo sem ef ķ ljós kemur aš kęra hefur ekki veriš į rökum reist eša brot er smįvęgilegt og fyrirsjįanlegt er aš rannsóknin muni hafa ķ för meš sér óešlilega mikla fyrirhöfn og kostnaš.
    Nś er kęru vķsaš frį eša rannsókn hętt skv. 4. mgr. og er lögreglu žį skylt aš tilkynna žaš kęranda hafi hann hagsmuna aš gęta. Skal honum jafnframt bent į aš hann geti kęrt įkvöršunina til hérašssaksóknara skv. 6. mgr.
    Sį sem į hagsmuna aš gęta getur kęrt įkvöršun lögreglu skv. 4. mgr. innan eins mįnašar frį žvķ aš honum er tilkynnt um hana eša hann fékk vitneskju um hana meš öšrum hętti. Ber hérašssaksóknara aš taka afstöšu til kęrunnar innan eins mįnašar frį žvķ aš hśn berst honum.
    Nś lżtur kęra aš broti sem varšaš getur aš lögum sex įra fangelsi og getur sį sem kęrt hefur įkvöršun lögreglustjóra til hérašssaksóknara skotiš śrskurši hans til rķkissaksóknara. Skal kęrufrestur og frestur til aš taka afstöšu til kęrunnar vera sį sami og skv. 6. mgr.

53. gr.
    Markmiš rannsóknar er aš afla allra naušsynlegra gagna til žess aš įkęranda sé fęrt aš įkveša aš henni lokinni hvort sękja skuli mann til sakar, svo og aš afla gagna til undirbśnings mįlsmešferš fyrir dómi.
    Žeir sem rannsaka sakamįl skulu vinna aš žvķ aš hiš sanna og rétta komi ķ ljós og gęta jafnt aš žeim atrišum sem horfa til sżknu og sektar. Žeim ber jafnframt aš hraša mešferš mįla eftir žvķ sem kostur er.
    Žeir sem rannsaka sakamįl skulu gęta žess aš mönnum verši ekki gert meira tjón, óhagręši eša miski en óhjįkvęmilegt er eftir žvķ sem į stendur. Ekki mega žeir beita sakborning eša ašra haršręši umfram žaš sem lög heimila og naušsynlegt er til aš vinna bug į mótžróa žeirra gegn lögmętum ašgeršum né į annan hįtt aš beita žį ólögmętri žvingun ķ orši eša verki, svo sem meš hótunum.

54. gr.
    Rannsaka skal og afla allra tiltękra gagna um verknaš žann sem um er aš ręša, svo sem staš og stund og öll nįnari atvik, sem ętla mį aš skipt geti mįli, leita žess sem grunašur er um brot, finna sjónarvotta og ašra sem ętla mį aš boriš geti vitni, svo og aš hafa upp į munum sem hald skal leggja į og öšrum sżnilegum sönnunargögnum. Žį skal rannsaka vettvang ef viš į og yfirleitt öll ummerki sem kunna aš vera eftir brot.
    Rannsaka skal žau atriši sem varša sakborning sjįlfan, žar į mešal eftir žvķ sem įstęša er til aldur hans, persónulegar ašstęšur, svo sem fjölskyldu- og heimilishagi, menntun, störf og efnahag, hegšun hans og fyrri brot, og žroska hans og heilbrigšisįstand, andlegt og lķkamlegt.
    Rannsaka skal hugarfar sakbornings og hvatir hans til brots, hvort hann hefur framiš brot af įsetningi eša eftir atvikum af gįleysi og ef um tilraun er aš ręša hvort hann hefur horfiš af sjįlfsdįšum frį henni. Ef fleiri en einn eru um brot skal eftir föngum rannsaka žįtt hvors eša hvers žeirra um sig.

55. gr.
    Skylt er mönnum, ef žeir eru kvaddir til žess, aš veita lögreglu liš ķ žįgu rannsóknar, aš žvķ tilskildu aš žeir geti žaš įn hęttu fyrir lķf og heilsu sķna, vandamanna sinna eša annarra sem žeir eiga aš annast. Svo er mönnum meš sama skilorši skylt aš lįta ķ té ašstöšu eša muni sem žeir rįša yfir ķ žarfir rannsóknar, svo sem hśs og flutningatęki. Undanžegnir skyldu samkvęmt žessari mįlsgrein eru nįnustu vandamenn sakbornings sem greindir eru ķ 117. gr. laga žessara.
    Greiša skal fyrir vinnu og annaš žaš sem lįtiš er ķ té skv. 1. mgr. og fer um žaš sem annan sakarkostnaš.

56. gr.
    Lögregla tekur saman skżrslu um rannsókn sķna ķ hverju mįli um sig žar sem getiš skal einstakra rannsóknarašgerša og nišurstöšu žeirra. Eftir žvķ sem viš į skal žar mešal annars koma fram žaš sem sakborningur og vitni bera viš skżrslutöku, sbr. 64. og 65. gr., athugun lögreglu sjįlfrar og nišurstaša skošunar og rannsóknar sérfróšra manna.
    Ef ętla mį aš lķfi, heilbrigši eša frelsi lögreglumanns sem gerir skżrslu eša sinnir rannsóknarašgerš ellegar nįinna vandamanna hans, sbr. 1. eša 2. mgr. 117. gr., yrši stefnt ķ hęttu ef gert vęri uppskįtt hver hann er getur sį sem rannsókn stżrir įkvešiš aš gefa lögreglumanninum žar tilbśiš heiti eša auškenni. Skal žį um leiš skjalfest hvaša lögreglumašur į hlut aš mįli, en ašrir skulu ekki hafa ašgang aš upplżsingum um žaš en sį sem rannsókn stżrir og įkęrandi, svo og dómari ef upplżsingarnar eru sķšar lagšar fyrir dóm.
    Rķkissaksóknara er heimilt aš setja reglur um skyldu lögreglu til aš veita upplżsingar um rannsókn mįls, ef eftir žeim er leitaš, žar sem mešal annars sé kvešiš į um hvaša atriši eigi aš upplżsa žegar veriš er aš rannsaka tilteknar tegundir mįla og į hvaša stigi rannsóknar žaš verši gert.

57. gr.
    Nś telur lögregla aš rannsókn sé lokiš og gögn komin fram sem geti leitt til saksóknar og sendir hśn įkęranda žį rannsóknargögnin nema lögreglustjóri megi sjįlfur höfša mįl skv. 1. og 4. mgr. 24. gr. Meš rannsóknargögnum sendir lögregla skżrslu um rannsóknina skv. 1. mgr. 56. gr.
    Įkęrandi getur męlt fyrir um frekari rannsóknarašgeršir af hįlfu lögreglu ef hann telur žess žörf, sbr. 3. mgr. 21. gr. og 4. mgr. 23. gr.
    Nś hefur rannsókn į hendur sakborningi veriš hętt vegna žess aš sakargögn hafa ekki žótt nęgileg til įkęru og į žį ekki aš taka rannsókn upp į nż gegn honum nema nż sakargögn séu fram komin eša lķklegt sé aš žau komi fram. Ef rannsókn gegn sakborningi hefur veriš hętt skal lögregla tilkynna honum žaš og į hann rétt į aš fį žaš stašfest skriflega.

VIII. KAFLI
Skżrslutaka viš rannsókn.
58. gr.
    Lögregla tekur skżrslu af sakborningi og vitnum mešan mįl er til rannsóknar eftir žvķ sem nįnar er fyrir męlt ķ žessum kafla, sbr. žó 59. gr.
    Aš kröfu lögreglu er hverjum žeim, sem spuršur er, skylt aš skżra frį nafni sķnu, kennitölu og heimili.

59. gr.
    Mešan į rannsókn stendur fer skżrslutaka fram fyrir dómi ķ eftirgreindum tilvikum:
    a.      af brotažola ef rannsókn beinist aš broti į XXII. kafla almennra hegningarlaga og hann hefur ekki nįš 15 įra aldri žegar rannsókn mįls hefst,
    b.      af sakborningi, brotažola eša öšrum vitnum ef lögregla telur žaš naušsynlegt til žess aš upplżsa mįl įšur en verjandi fęr ašgang aš einstökum skjölum eša öšrum gögnum žess,
    c.      af brotažola eša öšrum vitnum ef žau neita aš męta til skżrslutöku hjį lögreglu eša neita aš svara spurningum hennar, ętla mį aš žau komist ekki fyrir dóm viš mešferš mįlsins eša žaš er tališ ęskilegt meš tilliti til hagsmuna žeirra, svo sem ef um börn er aš ręša.
    Um skżrslutöku fyrir dómi skv. 1. mgr. gilda įkvęši XV. kafla.

60. gr.

    Ef lögregla kemur į vettvang brots og ręšir žar viš sjónarvotta eša önnur vitni getur hśn skrįš skżrslu um frįsögn žeirra įn žess aš žau stašfesti hana sérstaklega.
    Į öšrum stigum rannsóknar getur lögregla meš samtali viš vitni aflaš frįsagnar žess um atriši sem tengjast ętlušu broti og gert skżrslu um efni hennar į sama hįtt og skv. 1. mgr.
    Įkvęši 63.–65. gr. gilda um skżrslutöku skv. 1. og 2. mgr. eftir žvķ sem viš į.

61. gr.
    Ef sakborningur hefur ekki veriš handtekinn skal lögregla kvešja hann til skżrslutöku og er honum skylt aš sinna žeirri kvašningu. Ef taka į skżrslu af sakborningi yngri en 18 įra vegna ętlašs brots gegn almennum hegningarlögum eša brots gegn öšrum lögum, sem varšaš getur žyngri refsingu en tveggja įra fangelsi, skal tilkynna žaš barnaverndarnefnd sem getur sent fulltrśa sinn til aš vera viš skżrslutökuna.
    Ef lögregla telur žörf į aš taka frekari skżrslu af vitni, žar į mešal brotažola, en kvešiš er į um ķ 60. gr. skal hśn boša vitniš til skżrslutöku. Vitni getur skorast undan aš verša viš žeirri bošun.
    Ef verjandi og réttargęslumašur eiga rétt į žvķ aš vera višstaddir skżrslutöku samkvęmt žessari grein skulu žeir jafnframt bošašir til hennar.

62. gr.
    Skżrslutaka af sakborningi og vitnum skv. 61. gr. fer fram fyrir luktum dyrum. Sé žess kostur skal hśn fara fram į lögreglustöš eša ķ öšru sérśtbśnu hśsnęši.
    Skżrslutaka af manni mį ekki standa yfir lengur en ķ samtals tólf klukkustundir į hverjum 24 klukkustundum. Nś hefur skżrslutaka stašiš yfir ķ fjórar klukkustundir, žó meš stuttum hléum sé, og er žį skylt aš ósk skżrslugjafa aš gera lengra hlé į henni ķ minnst tvęr klukkustundir įšur en henni er fram haldiš. Séš skal til žess aš skżrslugjafi fįi aš öšru leyti nęgilega hvķld og nęringu.
    Spyrja skal hvern mann įn nęrveru annarra, hvort sem er sakbornings eša vitna, uns įstęša kann aš vera til aš samprófa žį sem skżrslu gefa. Samprófun fer žannig fram aš tekin skal ķ senn skżrsla af tveimur eša fleiri mönnum og spurningum žar beint til žeirra um tiltekin atriši sem žeim hefur ekki boriš saman um.
    Auk žess lögreglumanns sem stżrir skżrslutöku skal viš hana vera einn greinargóšur og trśveršugur vottur, sé žess kostur.

63. gr.
    Sį sem gefur skżrslu skv. 61. gr. skal fyrst spuršur um nafn, kennitölu og heimili.
    Skżrslugjafi į rétt į žvķ aš fį vitneskju um žaš, žegar mįl er oršiš svo skżrt aš žess sé kostur, hvort hann er spuršur vegna gruns į hendur honum um refsivert brot eša hvort hann er kvaddur til vitnisburšar.
    Spurningar lögreglu skulu vera skżrar og ótvķręšar. Ekki mį rugla skżrslugjafa meš ósannindum eša į annan hįtt eša beita hann neins konar ólögmętri žvingun ķ orši eša verki. Ekki mį gefa honum fyrirheit um ķvilnanir eša frķšindi ef hann ber į įkvešinn hįtt, enda séu slķk fyrirheit ólögleg eša ekki į valdi lögreglu aš veita žau.
    Ef verjandi er višstaddur skżrslutöku getur hann beint žeim tilmęlum til žess sem skżrslu tekur aš skżrslugjafi verši spuršur um tiltekin atriši. Į sama hįtt getur réttargęslumašur, sem višstaddur er skżrslutöku, męlst til žess aš skjólstęšingur hans verši spuršur um tiltekin atriši. Sé ekki fariš aš slķkum tilmęlum eša sjįi verjandi eša réttargęslumašur aš öšru leyti įstęšu til getur hann krafist žess aš fį bókaša stuttorša athugasemd um framkvęmd skżrslutöku ķ lok hennar.
    Nś kann skżrslugjafi ķslensku ekki nęgilega vel og skal žį lögregla kalla til löggiltan dómtślk eša annan hęfan mann til aš annast žżšingu žess sem fram fer. Ef skżrslugjafi er ekki fęr um aš eiga oršaskipti į męltu mįli skal lögregla į sama hįtt sjį um aš kalla til kunnįttumann til ašstošar. Lögregla įkvešur žóknun til handa tślki eša kunnįttumanni og greišist hśn og annar kostnašur vegna starfa žeirra śr rķkissjóši. Um störf žeirra og hęfi gilda aš öšru leyti įkvęši 12. gr. eftir žvķ sem viš į.

64. gr.
    Ef sakborningur hefur ekki fengiš upplżsingar um sakarefni skal honum gerš grein fyrir žvķ viš upphaf skżrslutöku, sbr. 1. mgr. 28. gr.
    Sakborningi er óskylt aš svara spurningum varšandi refsiverša hegšun sem honum er gefin aš sök. Ber žeim sem skżrslu tekur aš benda sakborningi ótvķrętt į žennan rétt hans.
    Ef sakborningur kżs aš gefa skżrslu um sakarefniš skal brżnt fyrir honum aš segja satt og rétt frį og draga ekkert undan sem mįli kann aš skipta.
    Sakborningur mį ekki rįšfęra sig viš verjanda sinn um hvernig hann eigi aš svara einstökum spurningum. Žó er sakborningi heimilt aš rįšgast viš verjanda um réttarstöšu sķna ķ einrśmi, enda trufli žaš ekki skżrslutöku aš mati žess sem skżrslu tekur. Nś greinir hann og verjanda į og skal skżrslutökunni samt eigi aš sķšur fram haldiš en rétt į verjandi į aš gera ķ stuttu mįli grein fyrir afstöšu sinni meš bókun.

65. gr.
    Ef vitni, žar į mešal brotažoli, gefur skżrslu skv. 61. gr. er žvķ skylt aš svara spurningum og skżra satt og rétt frį aš višlagšri refsiįbyrgš, sbr. žó 2. mgr. Ber žeim sem skżrslu tekur aš brżna fyrir vitninu žessa skyldu žess.
    Vitni er heimilt aš neita eša eftir atvikum óheimilt aš svara einstökum spurningum ef žęr įstęšur sem greindar eru ķ 117.–119. gr. eiga viš. Skal vekja athygli vitnisins į žessum undanžįgum frį skyldu til vitnisburšar ef tilefni er til.
    Vitni getur fariš fram į aš nafn žess, kennitala og heimili sem og ašrar upplżsingar, sem gętu bent til žess hvert žaš er, komi ekki fram ķ lögregluskżrslu, ef žaš telur hęttu į aš lķfi, heilbrigši eša frelsi žess sjįlfs ellegar nįinna vandamanna žess, sbr. 1. eša 2. mgr. 117. gr., yrši stefnt ķ hęttu ef gert vęri uppskįtt hvert žaš er. Ķ žvķ tilviki skulu upplżsingar žessar varšveittar žannig aš tryggt sé aš ašrir fįi ekki ašgang aš žeim en sį sem rannsókn stżrir og įkęrandi, svo og dómari ef skżrslan er sķšar lögš fyrir dóm. Skal vekja athygli vitnisins į žessum rétti žess ef tilefni er til.

66. gr.
    Žegar tekin er skżrsla af sakborningi eša vitni skv. 61.–65. gr. skal skrįš į žar til gert eyšublaš hvar skżrslutakan fer fram, hver tekur skżrsluna, hver gefur hana og hverjir ašrir eru višstaddir. Skal žar jafnframt skrįš hvenęr skżrslutaka hefst og hvenęr henni lżkur, hvernig henni er hįttaš, sbr. 2. mgr., og hvaša gögn eru lögš fyrir eša sżnd skżrslugjafa. Enn fremur athugasemdir hans, ef einhverjar eru, og athugasemdir verjanda eša réttargęslumanns, sbr. 4. mgr. 63. gr.
    Žaš sem kemur aš öšru leyti fram viš skżrslutöku skal hljóšritaš, tekiš upp į myndband eša mynddisk, ef žvķ veršur viš komiš, en annars ritaš af žeim sem skżrslu tekur eftir nįnari įkvöršun hans. Skal įkvöršunin tilkynnt skżrslugjafa og öšrum sem višstaddir eru skżrslutöku. Ef framburšur er ekki hljóšritašur eša tekinn upp į annan hįtt skal leitast viš aš skrį oršrétt eftir skżrslugjafa. Ķ lok skżrslutöku skal gefa skżrslugjafa tękifęri til aš lesa žaš sem skrįš hefur veriš eftir honum. Vilji hann leišrétta žaš sem žar kemur fram eša skżra žaš frekar ber aš gefa honum kost į žvķ, eftir atvikum meš žvķ aš skrį nišur athugasemdir hans, sbr. 1. mgr.
    Aš lokinni skżrslutöku ritar sį sem skżrslu tekur, skżrslugjafi og ašrir sem višstaddir eru nöfn sķn undir eyšublaš skv. 1. mgr. Ef framburšur skżrslugjafa hefur veriš skrįšur ritar hann jafnframt nafn sitt undir žį skżrslu. Eyšublašiš įsamt framburši skżrslugjafa į aš fylgja rannsóknarskżrslu lögreglu skv. 56. gr.
    Nś hefur vitni gefiš skżrslu hjį lögreglu įn žess aš nafn žess og önnur persónueinkenni komi žar fram, sbr. 3. mgr. 65. gr., og į žį ekki aš greina žęr upplżsingar į eyšublaši skv. 1. mgr. og žęr eiga ekki heldur aš koma fram į gögnum skv. 2. mgr., auk žess sem vitniš žarf ekki aš rita nafn sitt skv. 3. mgr.

67. gr.
    Dómsmįlarįšherra setur ķ reglugerš nįnari įkvęši um mįlaskrį lögreglu, um skżrslur sem teknar eru og varšveislu skriflegra skżrslna, hljóšritana, myndbanda og mynddiska meš framburši skżrslugjafa.

IX. KAFLI
Hald į munum.
68. gr.
    Leggja skal hald į muni, žar į mešal skjöl, ef ętla mį aš žeir ellegar hlutir eša upplżsingar sem žeir hafa aš geyma hafi sönnunargildi ķ sakamįli, aš žeirra hafi veriš aflaš į refsiveršan hįtt eša aš žeir kunni aš verša geršir upptękir. Óheimilt er aš leggja hald į muni ef žeir hafa aš geyma upplżsingar um žaš sem sakborningi og verjanda hans hefur fariš į milli, svo og upplżsingar sem 2. mgr. 119. gr. tekur til.
    Nś er žess kostur aš tryggja sönnun ķ žvķ skyni sem ķ 1. mgr. segir įn žess aš leggja žurfi hald į mun og skal žį žess ķ staš beina žvķ til eiganda eša vörsluhafa munarins aš veita ašgang aš honum eša lįta ķ té upplżsingar, sem hann hefur aš geyma, svo sem meš žvķ aš afhenda afrit af skjali eša annars konar upplżsingum.

69. gr.
    Lögreglu er heimilt aš leggja hald į muni įn dómsśrskuršar, sbr. žó 2. mgr.
    Nś eru munir ķ eigu eša vörslum annars manns en sakbornings og ekki er hętta į aš žeir fari forgöršum eša žeim verši skotiš undan og skal žį haldlagning įkvešin meš śrskurši dómara nema fyrir liggi ótvķrętt samžykki eiganda eša vörsluhafa.
    Nś vill eigandi eša vörsluhafi munar, sem hald er lagt į, ekki hlķta žeirri įkvöršun og getur hann žį boriš įgreiningsefniš undir dómara. Krafa um aš aflétta haldi frestar žvķ žó ekki.

70. gr.
    Hald mį leggja į bréf eša ašrar sendingar, sem eru ķ vörslum póst- eša flutningafyrirtękis, svo og į sķmskeyti, sķmbréf, tölvubréf eša ašrar sendingar, sem eru ķ vörslum fjarskiptafyrirtękis, enda sé žaš gert vegna rannsóknar śt af broti sem varšaš getur fangelsisrefsingu aš lögum. Ef sendandi og vištakandi hafa ekki veriš staddir viš haldlagningu skal hśn tilkynnt žeim svo fljótt sem verša mį, žó žannig aš žaš skaši ekki frekari rannsókn mįlsins. Rannsókn į efni bréfa, skeyta eša sendinga, sem hald er lagt į samkvęmt žessari mįlsgrein, mį einungis fara fram samkvęmt śrskurši dómara.
    Hald veršur ekki lagt į prentaš mįl til undirbśnings upptöku samkvęmt įkvęšum laga um prentrétt įn undangengins dómsśrskuršar.

71. gr.
    Skrį skal žį muni sem hald er lagt į og varšveita žį meš tryggum hętti. Eftir kröfu eiganda eša žess sem lętur muni af hendi skal lįta honum ķ té afrit af skrįnni.

72. gr.
    Aflétta skal haldi žegar žess er ekki lengur žörf og ķ sķšasta lagi žegar mįli er endanlega lokiš nema um sé aš ręša:
    a.      muni sem geršir hafa veriš upptękir meš dómi,
    b.      muni sem aflaš hefur veriš meš refsiveršum hętti og afhentir hafa veriš žeim sem tilkall eiga til žeirra,
    c.      muni sem lagšir hafa veriš fram sem sönnunargögn ķ mįli nema sį sem afhendingar krefst žurfi į gagni aš halda til aš nį rétti sķnum eša afstżra réttindamissi.
    Žegar haldi veršur aflétt skv. 1. mgr. skal lögregla hlutast til um aš skila munum til žess sem rétt į til žeirra.

X. KAFLI
Leit og lķkamsrannsókn.
73. gr.
    Ķ žįgu rannsóknar er heimilt įn dómsśrskuršar aš loka hśsum eša geymslustöšum, einstökum herbergjum eša hirslum, afgirša įkvešna staši eša svęši og varna mönnum för um žį eša žau, gefa śt bann viš žvķ aš fariš sé meš muni af įkvešnum stöšum eša svęšum og grķpa til sambęrilegra rįšstafana til žess aš ekki verši hróflaš viš vettvangi brots og öšrum ummerkjum sem komiš geta aš notum viš rannsóknina.

74. gr.
    Heimilt er aš leita ķ hśsum sakbornings, geymslustöšum, hirslum, skipum, loftförum, bifreišum eša öšrum farartękjum hans ķ žvķ skyni aš handtaka hann, rannsaka andlag brots og önnur ummerki eša hafa uppi į munum sem hald skal leggja į.
    Leita mį ķ hśsum, geymslustöšum, hirslum eša farartękjum annars manns en sakbornings žegar brot hefur veriš framiš žar eša sakborningur handtekinn žar. Einnig ef rökstuddur grunur leikur į aš sakborningur haldi sig žar eša žar sé aš finna muni sem hald skal leggja į.
    Skilyrši fyrir hśsleit er aš rökstuddur grunur leiki į aš framiš hafi veriš brot sem sętt getur įkęru og aš sakborningur hafi veriš žar aš verki, enda séu augljósir rannsóknarhagsmunir ķ hśfi. Žaš er enn fremur skilyrši fyrir hśsleit skv. 2. mgr. aš rannsókn beinist aš broti sem varšaš getur fangelsisrefsingu aš lögum.

75. gr.
    Leit skv. 74. gr. skal įkvešin meš śrskurši dómara nema fyrir liggi ótvķrętt samžykki eiganda eša umrįšamanns, sbr. žó 2. og 3. mgr.
    Leit er žó heimil įn dómsśrskuršar ef brżn hętta er į aš biš eftir śrskurši valdi sakarspjöllum. Enn fremur ef leitaš er aš manni sem handtaka skal og honum er veitt eftirför eša hętta er į aš hann komi sér undan ef bešiš er śrskuršar.
    Leit er heimil įn dómsśrskuršar į vķšavangi og ķ hśsakynnum eša farartękjum, sem eru opin almenningi eša hver og einn getur įtölulaust gengiš um, žótt ekki sé fullnęgt skilyršum 74. gr.
    Nś vill sį sem hagsmuna į aš gęta ekki hlķta įkvöršun lögreglu um hśsleit skv. 2. eša 3. mgr. og skal honum žį bent į aš hann geti boriš įgreiningsefniš undir dómara. Žaš frestar žó ekki hśsleitinni.

76. gr.
    Leita mį į sakborningi ef naušsynlegt žykir til aš taka af honum muni sem hald skal leggja į, enda leiki rökstuddur grunur į aš hann hafi framiš brot sem varšaš getur fangelsisrefsingu samkvęmt almennum hegningarlögum eša tveggja įra fangelsi samkvęmt öšrum lögum. Enn fremur mį meš sama skilorši leita į öšrum en sakborningi, enda leiki rökstuddur grunur į aš hann hafi į sér muni sem hald skal leggja į.
    Nś er tališ aš sakborningur feli innvortis muni eša efni sem hald skal leggja į og er žį heimilt aš framkvęma leit, enda leiki rökstuddur grunur į aš hann hafi framiš brot sem varšaš getur sex įra fangelsi aš lögum. Enn fremur veršur aš liggja fyrir įlit lęknis um aš óhętt sé aš grķpa til leitar samkvęmt žessari mįlsgrein meš tilliti til heilsu sakborningsins.
    Taka mį fingraför af sakborningi og ljósmyndir af honum ķ žįgu rannsóknar, svo og taka śr honum öndunarsżni ķ sama skyni. Samanburšarfingraför mį taka af öllum žeim sem vegna umgengni sinnar um vettvang brots gętu įtt žar fingraför. Sś heimild gildir jafnt žótt refsingu verši ekki viš komiš aš lögum.

77. gr.
    Heimilt er aš taka blóš- og žvagsżni og önnur lķfsżni śr sakborningi og rannsaka žau, svo og aš framkvęma į honum ašra žį lķkamsrannsókn ķ žįgu rannsóknar sem gerš veršur honum aš meinalausu, enda leiki rökstuddur grunur į aš hann hafi framiš brot sem varšaš getur fangelsisrefsingu aš lögum. Enn fremur mį taka lķfsżni śr öšrum en sakborningi og rannsaka žau, enda varši brot aš lögum tveggja įra fangelsi og fyrir liggi įlit lęknis um aš óhętt sé aš grķpa til slķkrar rannsóknar meš tilliti til heilsu žess sem ķ hlut į.
    Ef vafi leikur į hvort sakborningur sé sakhęfur eša refsing geti boriš įrangur vegna andlegs įstands hans er rétt aš lįta hann sęta sérstakri gešrannsókn til žess aš leiša žessi atriši ķ ljós. Skilyrši fyrir gešrannsókn er aš rökstuddur grunur leiki į aš sakborningur hafi framiš brot sem varšaš getur fangelsisrefsingu aš lögum.

78. gr.
    Lķkamsleit skv. 1. eša 2. mgr. 76. gr. skal įkvešin meš śrskurši dómara nema fyrir liggi ótvķrętt samžykki žess sem ķ hlut į. Žó er lķkamsleit skv. 1. mgr. 76. gr. heimil įn dómsśrskuršar ef brżn hętta er į aš biš eftir śrskurši valdi sakarspjöllum.
    Lķkamsrannsókn eša gešrannsókn skv. 77. gr. skal įkvešin meš śrskurši dómara nema fyrir liggi ótvķrętt samžykki žess sem ķ hlut į.

79. gr.
    Lögregla stżrir hśsleit og framkvęmir lķkamsleit samkvęmt įkvęšum žessa kafla. Lķkamsleit skal gerš af lögreglumanni sem er sama kyns og sį sem leitaš er į. Leit skv. 2. mgr. 76. gr. og lęknisrannsókn, žar meš talin gešrannsókn, skal framkvęmd af lękni eša öšrum sem hefur til žess tilskilda menntun.
    Eiganda eša umrįšamanni hśsakynna eša farartękis, žar sem leit fer fram, skal kynnt heimild til hśsleitar og veittur kostur į aš vera višstaddur hana ef unnt er. Sé hann fjarri skulu til kvaddir heimilismenn hans eša starfsmenn sem žar eru staddir. Hverjum žeim sem hindrar eša truflar leitina mį vķkja brott af leitarstaš. Ef enginn er višstaddur hśsleit af hįlfu eiganda eša umrįšamanns skal lögregla tilkynna honum um leitina įn įstęšulauss drįttar.
    Viš leit og lķkamsrannsókn skal gęta žeirrar varfęrni og hlķfšar sem samręmist markmiši hennar. Ekki skal gera hśsleit aš nęturželi nema brżnir rannsóknarhagsmunir séu ķ hśfi.

XI. KAFLI
Sķmahlustun og önnur sambęrileg śrręši.
80. gr.
    Meš žeim skilyršum sem greind eru ķ 1. mgr. 83. gr. og 1. mgr. 84. gr. er heimilt ķ žįgu rannsóknar aš leggja fyrir fjarskiptafyrirtęki aš veita upplżsingar um sķmtöl eša önnur fjarskipti viš tiltekinn sķma, tölvu eša annars konar fjarskiptatęki.

81. gr.
    Meš žeim skilyršum sem greind eru ķ 83. gr. og 1. mgr. 84. gr. er heimilt ķ žįgu rannsóknar aš leggja fyrir fjarskiptafyrirtęki aš leyfa aš hlustaš sé į eša tekin séu upp sķmtöl eša önnur fjarskipti viš tiltekinn sķma, tölvu eša annars konar fjarskiptatęki ellegar viš sķma, tölvu eša annars konar fjarskiptatęki ķ eigu eša umrįšum tilgreinds manns. Meš sömu skilyršum er heimilt aš leyfa lögreglu aš fylgjast meš eša taka upp fjarskipti meš žar til geršum bśnaši.

82. gr.
    Meš žeim skilyršum sem greind eru ķ 83. gr. og 1. mgr. 84. gr. er heimilt ķ žįgu rannsóknar:
    a.      aš taka upp samtöl eša nema annars konar hljóš eša merki meš žvķ aš nota til žess sérstaka hljóšupptökutękni eša sambęrilega tękni įn žess aš žeir sem ķ hlut eiga viti af žvķ,
    b.      aš taka myndir af fólki, hvort sem er ljósmyndir eša kvikmyndir įn žess aš žeir sem ķ hlut eiga viti af žvķ,
    c.      aš koma fyrir bśnaši į eša inni ķ bifreiš eša öšru farartęki, ķ varningi eša į manni til aš veita honum eftirför eša ķ öšrum lögmętum tilgangi, t.d. ķ veski, fatnaši eša handtösku hans.
    Heimilt er aš taka upp hljóš, taka myndir af fólki og fylgjast meš žvķ ķ žįgu rannsóknar į almannafęri eša į stöšum sem almenningur į ašgang aš įn žess aš skilyršum 83. gr. og 1. mgr. 84. gr. sé fullnęgt.

83. gr.
    Skilyrši fyrir ašgeršum skv. 80.–82. gr. er aš įstęša sé til aš ętla aš upplżsingar, sem skipt geta miklu fyrir rannsókn mįls, fįist meš žeim hętti.
    Auk žess sem segir ķ 1. mgr. verša žau skilyrši aš vera fyrir hendi svo aš gripiš verši til ašgerša skv. 81. gr. og 1. mgr. 82. gr. aš rannsókn beinist aš broti sem varšaš getur aš lögum įtta įra fangelsi ellegar aš rķkir almannahagsmunir eša einkahagsmunir krefjist žess.

84. gr.
    Til žeirra ašgerša sem taldar eru upp ķ 80.–82. gr. žarf śrskurš dómara. Žó ber aš veita upplżsingar skv. 80. gr. įn dómsśrskuršar ef fyrir liggur ótvķrętt samžykki umrįšamanns og eiginlegs notanda sķma, tölvu eša annars konar fjarskiptatękis.
    Ķ śrskurši skal m.a. taka fram hvaša sķma eša annaš fjarskiptatęki er um aš ręša eša hver eigandi eša umrįšamašur fjarskiptatękis er, sbr. 80. og 81. gr., ellegar hvar og hvaša ašferš skuli višhöfš til aš taka upp hljóš, taka myndir, fylgjast meš fólki eša koma fyrir eftirfararbśnaši, sbr. 82. gr.
    Ķ śrskurši skal heimild til ašgeršar markašur įkvešinn tķmi sem ekki mį vera lengri en fjórar vikur hverju sinni.
    Starfsmönnum fjarskiptafyrirtękja er skylt aš veita lögreglu ašstoš viš framkvęmd žeirra ašgerša sem taldar eru upp ķ 80. og 81. gr. eftir žvķ sem žörf krefur.

85. gr.
    Upptökum af sķmtölum, hljóšupptökum, myndum eša öšrum upplżsingum, sem aflaš er į žann hįtt er greinir ķ 80.–82. gr., skal eyša jafnskjótt og žeirra er ekki lengur žörf, enda hafi žęr ekki veriš lagšar fyrir dóm. Sama gildir um afrit eša endurrit af žessum upplżsingum. Ef framangreind gögn hafa aš geyma samtöl eša önnur samskipti sakbornings viš verjanda sinn, svo og upplżsingar sem 2. mgr. 119. gr. tekur til, skal eyša žeim žegar ķ staš.
    Žegar ašgerš skv. 80.–82. gr. er lokiš skal lögreglustjóri sjį um aš žeim sem ašgerš beindist aš, svo og eiganda eša umrįšamanni fjarskiptatękis, hśsnęšis eša farartękis, sé tilkynnt um ašgeršina svo fljótt sem verša mį, žó žannig aš žaš skaši ekki frekari rannsókn mįlsins. Skal hérašssaksóknari fylgjast sérstaklega meš žvķ aš lögreglustjórar sinni žessari skyldu sinni.

XII. KAFLI
Żmsar rannsóknarašgeršir.
86. gr.
    Ķ žįgu rannsóknar leitar lögregla til sérfróšra manna žegar žörf er į sérfręšilegri skošun eša rannsókn til aš upplżsa mįl, svo sem lęknisskošun, efnafręšilegri rannsókn, rithandarrannsókn eša bókhaldsrannsókn. Ef įstęša er til getur lögregla eša įkęrandi fariš fram į aš dómkvaddur verši matsmašur skv. 128. gr.
    Žóknun fyrir rannsókn eša skošun skv. 1. mgr. skal įkvešin af lögreglustjóra eša löglęršum starfsmanni hans.

87. gr.
    Réttarlęknisfręšileg lķkskošun skal fara fram žegar lögregla telur žaš naušsynlegt ķ žįgu rannsóknar. Einnig skal framkvęma réttarkrufningu, ef naušsyn žykir, og skal leita śrskuršar dómara um krufningu nema nįnasti venslamašur eša nįnustu venslamenn hins lįtna samžykki aš hśn fari fram.

88. gr.
    Til tryggingar greišslu sektar, sakarkostnašar og upptöku įvinnings, sem aflaš hefur veriš meš broti, getur lögregla krafist kyrrsetningar hjį sakborningi ef hętta žykir į aš eignum verši ella skotiš undan eša žęr glatist eša rżrni aš mun.
    Um framkvęmd og gildi kyrrsetningar samkvęmt žessari grein fer sem um kyrrsetningu fjįrmuna almennt, meš žeim undantekningum aš tryggingu žarf ekki aš setja, mįl žarf ekki aš höfša til stašfestingar kyrrsetningu og gjöld skal ekki greiša fyrir rįšstafanirnar.
    Kyrrsetning samkvęmt žessari grein fellur nišur ef įkęrši hefur veriš sżknašur meš endanlegum dómi af greišslu sektar og sakarkostnašar eša upptaka įvinnings hefur ekki veriš dęmd. Sama į viš ef saksókn hefur veriš felld nišur eša rannsókn leišir ekki til saksóknar. Sakborningur į žį heimtingu į aš felldar verši śr gildi žęr rįšstafanir sem geršar hafa veriš til tryggingar kyrrsetningunni. Kyrrsetning fellur į sama hįtt nišur ef sakborningur innir af hendi žęr greišslur sem kyrrsetning į aš tryggja.

89. gr.
    Rķkissaksóknara er heimilt aš setja reglur um sérstakar ašferšir og ašgeršir lögreglu viš rannsókn sakamįla sem ekki er kvešiš į um ķ lögum žessum. Ķ reglunum skal m.a. koma fram hvaša skilyrši žurfa aš vera fyrir hendi til žess aš gripiš verši til tiltekinnar ašferšar eša ašgeršar, hverjir séu bęrir til aš taka įkvöršun um hana og hvernig stašiš skuli aš framkvęmd hennar.

XIII. KAFLI
Handtaka.
90. gr.
    Lögreglu er rétt aš handtaka mann ef rökstuddur grunur leikur į aš hann hafi framiš brot sem sętt getur įkęru, enda sé handtaka naušsynleg til aš koma ķ veg fyrir įframhaldandi brot, til aš tryggja nįvist hans eša öryggi hans eša annarra ellegar til aš koma ķ veg fyrir aš hann spilli sönnunargögnum.
    Nś veršur uppžot eša fjölmennar óeiršir brjótast śt sem hafa haft eša gętu haft ķ för meš sér lķkamsmeišingar eša stórfelld eignaspjöll og ekki veršur meš vissu bent į hinn seka eša hina seku og er žį lögreglu heimilt aš handtaka hvern žann sem nęrstaddur er og įstęša er til aš gruna um refsiverša hįttsemi.
    Auk žess sem kvešiš er į um ķ öšrum lögum er lögreglu enn fremur heimilt aš handtaka mann:
    a.      ef hann neitar aš segja til nafns og deili į sér aš öšru leyti, enda sé žaš naušsynlegt ķ žįgu rannsóknar,
    b.      ef hann hefur veriš kvaddur til aš gefa skżrslu hjį lögreglu sem sakborningur en ekki sinnt kvašningu,
    c.      ef hann hefur ekki aš forfallalausu sinnt fyrirkalli eša mętt til aš gefa skżrslu ķ sakamįli,
    d.      ef hann hefur leyfislaust horfiš śr gęsluvaršhaldi eša rofiš bann skv. 1. mgr. 100. gr.

91. gr.
    Hver sį sem stendur mann aš broti sem sętt getur įkęru og varšaš getur fangelsi hefur heimild til aš handtaka hann. Ķ žvķ tilviki skal koma hinum handtekna ķ hendur lögreglu tafarlaust įsamt upplżsingum um įstęšu handtökunnar og hvenęr hśn fór fram.

92. gr.
    Dómari getur fyrirskipaš handtöku eftir kröfu hérašssaksóknara eša lögreglu ef skilyrši 1. eša 3. mgr. 90. gr. eru fyrir hendi. Slķk handtökuskipun skal vera skrifleg og tilgreina deili į žeim sem handtaka skal og įstęšur handtöku.
    Handtökuskipun dómara mį birta opinberlega og skora į hvern sem er aš framkvęma hana ef ókunnugt er um dvalarstaš žess sem handtaka skal og brot getur varšaš fangelsi.

93. gr.
    Viš handtöku skal upplżsa žann sem handtekinn er um įstęšur hennar.
    Viš handtöku skal foršast aš valda hinum handtekna tjóni eša baka honum meiri óžęgindi en naušsyn ber til. Žess ber jafnframt aš gęta eftir föngum aš hann geti ekki unniš tjón į sjįlfum sér eša öšrum.
    Leita mį į handteknum manni og taka af honum muni sem hann hefur į sér. Skila skal mununum aftur žegar handtöku lżkur nema hald hafi veriš lagt į žį skv. 1. mgr. 68. gr.
    Dómsmįlarįšherra setur ķ reglugerš įkvęši um vistun į handteknum mönnum, žar į mešal hvaša atriši skuli skrį sem hana varša.

94. gr.
    Mann sem handtekinn hefur veriš skal leiša fyrir dóm innan 24 klukkustunda frį žvķ aš hann var sviptur frelsi, enda sé hann ekki lįtinn laus ellegar fęršur aftur ķ gęslu sem hann į aš sęta. Ef vešur, ófęrš eša ašrar žvķlķkar įstęšur koma ķ veg fyrir aš handtekinn mašur verši leiddur fyrir dóm samkvęmt framansögšu skal žaš gert jafnskjótt og kostur er. Sama į viš ef ekki er unnt aš taka skżrslu af handteknum manni fljótlega eftir aš hann hefur veriš sviptur frelsi vegna žess aš hann er undir įhrifum įfengis eša annarra vķmuefna. Žó mį aldrei draga lengur en ķ 30 klukkustundir aš leiša hann fyrir dómara af žeirri įstęšu.

XIV. KAFLI
Gęsluvaršhald og ašrar sambęrilegar rįšstafanir.
95. gr.
    Sakborningur veršur žvķ ašeins śrskuršašur ķ gęsluvaršhald aš fram sé kominn rökstuddur grunur um aš hann hafi gerst sekur um hįttsemi sem fangelsisrefsing er lögš viš, enda hafi hann nįš 15 įra aldri. Auk žess veršur aš vera fyrir hendi eitthvert eftirtalinna skilyrša:
    a.      aš ętla megi aš sakborningur muni torvelda rannsókn mįlsins, svo sem meš žvķ aš afmį merki eftir brot, skjóta undan munum ellegar hafa įhrif į samseka eša vitni,
    b.      aš ętla megi aš hann muni reyna aš komast śr landi eša leynast ellegar koma sér meš öšrum hętti undan mįlsókn eša fullnustu refsingar,
    c.      aš ętla megi aš hann muni halda įfram brotum mešan mįli hans er ekki lokiš eša rökstuddur grunur leiki į aš hann hafi rofiš ķ verulegum atrišum skilyrši sem honum hafa veriš sett ķ skiloršsbundnum dómi,
    d.      aš telja megi gęsluvaršhald naušsynlegt til aš verja ašra fyrir įrįsum sakbornings ellegar hann sjįlfan fyrir įrįsum eša įhrifum annarra manna.
    Einnig mį śrskurša sakborning ķ gęsluvaršhald žótt skilyrši a–d-lišar 1. mgr. séu ekki fyrir hendi ef sérstaklega sterkur grunur leikur į aš hann hafi framiš afbrot sem aš lögum getur varšaš 10 įra fangelsi, enda sé brotiš žess ešlis aš ętla megi varšhald naušsynlegt meš tilliti til almannahagsmuna.
    Ekki er heimilt aš śrskurša sakborning ķ gęsluvaršhald ef sżnt žykir aš brot, sem hann er sakašur um, muni ašeins hafa ķ för meš sér sektir eša skiloršsbundna fangelsisrefsingu mišaš viš ašstęšur. Enn fremur skal eftir föngum gęta žess aš sakborningur verši ekki lįtinn sęta gęsluvaršhaldi lengur en sżnt žykir aš fangelsisrefsing verši dęmd.
    Ekki er heimilt aš śrskurša sakborning til aš sęta gęsluvaršhaldi lengur en ķ tólf vikur nema mįl hafi veriš höfšaš gegn honum eša brżnir rannsóknarhagsmunir krefjist žess, sbr. a-liš 1. mgr.
    Ekki mį śrskurša sakborning yngri en 18 įra ķ gęsluvaršhald nema telja megi vķst aš önnur śrręši sem vķsaš er til ķ 1. mgr. 100. gr. eša męlt er fyrir um ķ barnaverndarlögum geti ekki komiš ķ staš žess.

96. gr.
    Alžingismann mį ekki śrskurša ķ gęsluvaršhald mešan Alžingi er aš störfum įn samžykkis žingsins nema hann sé stašinn aš glęp.

97. gr.
    Gęsluvaršhald skal įkvešiš meš śrskurši dómara, žar sem žvķ skal markašur įkvešinn tķmi sem mį ekki vera lengri en fjórar vikur ķ senn, enda setji įkvęši 4. mgr. 95. gr. žvķ ekki enn žrengri tķmamörk. Gęsluvaršhald veršur ekki framlengt nema til komi nżr dómsśrskuršur.
    Gęsluvaršhald skal ekki vara lengur en žörf krefur. Skal sį sem krafist hefur gęsluvaršhalds lįta sakborning lausan jafnskjótt og įstęšur til gęslu eru ekki lengur fyrir hendi.
    Gęsluvaršhaldi lżkur žegar hérašsdómur hefur veriš kvešinn upp ķ mįlinu. Eftir kröfu įkęranda getur dómari žó śrskuršaš aš gęsluvaršhald skuli haldast mešan į įfrżjunarfresti skv. 199. gr. stendur, svo og mešan mįl er til mešferšar fyrir Hęstarétti uns dómur er žar upp kvešinn.

98. gr.
    Dómari skal aš jafnaši leggja śrskurš į kröfu um gęsluvaršhald svo fljótt sem verša mį. Įvallt er skylt aš kveša upp śrskurš innan 24 klukkustunda frį žeim tķma aš sakborningur, sem handtekinn hefur veriš, kom fyrir dóm, sbr. 94. gr.
    Nś er žess krafist aš sakborningur skuli sęta einangrun ķ gęsluvaršhaldi skv. b-liš 1. mgr. 99. gr. og į dómari žį aš taka afstöšu til žeirrar kröfu ķ śrskurši. Ekki mį śrskurša sakborning til aš sęta einangrun nema hśn sé naušsynleg af žeim įstęšum sem greindar eru ķ a- eša d-liš 1. mgr. 95. gr. Hśn mį ekki standa samfleytt lengur en ķ įtta vikur nema sį sem henni sętir sé sakašur um brot sem varšaš getur aš lögum 10 įra fangelsi. Enn fremur tekur dómari ķ śrskurši afstöšu til kröfu um hver tilhögun gęsluvaršhaldsvistar skuli vera aš öšru leyti, sbr. 3. mgr. 99. gr.

99. gr.
    Gęsluvaršhaldsfangar skulu sęta žeirri mešferš sem naušsynleg er til žess aš gęslan komi aš gagni og góš regla haldist ķ henni en varast skal aš beita žį hörku eša haršżšgi. Um gęsluna gilda annars žessar reglur:
    a.      gęsluföngum er heimilt aš śtvega sér sjįlfir og taka viš fęši og öšrum persónulegum naušsynjum, žar į mešal fatnaši,
    b.      gęslufangar skulu ašeins lįtnir vera ķ einrśmi samkvęmt śrskurši dómara en žó skulu žeir ekki gegn vilja sķnum hafšir meš öšrum föngum,
    c.      gęslufangar eiga rétt į heimsóknum. Žó getur sį sem rannsókn stżrir bannaš heimsóknir ef naušsyn ber til ķ žįgu hennar en skylt er aš verša viš óskum gęslufanga um aš hafa samband viš verjanda og ręša viš hann einslega, sbr. 1. mgr. 36. gr., og rétt aš verša viš óskum hans um aš hafa samband viš lękni eša prest, ef žess er kostur,
    d.      gęslufangar mega nota sķma eša önnur fjarskiptatęki og senda og taka viš bréfum og öšrum skjölum. Žó getur sį sem rannsókn stżrir bannaš notkun sķma eša annarra fjarskiptatękja og lįtiš athuga efni bréfa eša annarra skjala og kyrrsett žau ef naušsyn ber til ķ žįgu hennar en gera skal sendanda višvart um kyrrsetningu, ef žvķ er aš skipta,
    e.      gęslufangar mega lesa dagblöš og bękur, svo og fylgjast meš hljóšvarpi og sjónvarpi. Žó getur sį sem rannsókn stżrir takmarkaš ašgang gęslufanga aš fjölmišlum ef naušsyn ber til ķ žįgu rannsóknar,
    f.      gęsluföngum er, eftir žvķ sem unnt er, heimilt aš śtvega sér vinnu mešan į gęsluvaršhaldi stendur.
    Žrįtt fyrir įkvęši d-lišar 1. mgr. mį gęsluvaršhaldsfangi taka viš og senda bréf til dómstóla, dómsmįlarįšherra, umbošsmanns Alžingis og verjanda sķns įn žess aš efni žeirra sé athugaš.
    Aš kröfu sakbornings, sem sętir gęsluvaršhaldi, mį įkveša ķ dómsśrskurši aš óheimilt sé aš skerša réttindi žau sem honum eru įskilin sem gęsluvaršhaldsfanga ķ c–e-lišum 1. mgr.
    Dómsmįlarįšherra skal setja nįnari reglur um tilhögun gęsluvaršhaldsvistar ķ reglugerš, žar į mešal um nįnari framkvęmd žeirra atriša sem ķ 1. og 2. mgr. getur.
    Gęsluvaršhaldsfanga er heimilt aš bera atriši sem varša gęsluvaršhaldsvist undir dómara skv. 102. gr.

100. gr.
    Nś eru skilyrši gęsluvaršhalds skv. 1. eša 2. mgr. 95. gr. fyrir hendi og getur dómari žį, ķ staš žess aš śrskurša sakborning ķ gęsluvaršhald, męlt fyrir um vistun hans į sjśkrahśsi eša višeigandi stofnun, bannaš honum brottför af landinu ellegar lagt fyrir hann aš halda sig į įkvešnum staš eša innan įkvešins svęšis.
    Dómari skal męla fyrir um rįšstöfun skv. 1. mgr. ķ śrskurši og skal hśn ekki vara lengur en žörf krefur. Ber žeim sem krafist hefur gęsluvaršhalds eša rįšstöfunar aš aflétta henni jafnskjótt og hennar er ekki lengur žörf. Rįšstöfun lżkur ķ sķšasta lagi žegar hérašsdómur hefur veriš kvešinn upp ķ mįlinu. Eftir kröfu įkęranda getur dómari žó śrskuršaš aš hśn skuli haldast mešan į įfrżjunarfresti skv. 199. gr. stendur, svo og mešan mįl er til mešferšar fyrir Hęstarétti uns dómur er žar upp kvešinn.
    Lögregla getur lagt fyrir sakborning sem sętir farbanni eša annarri rįšstöfun skv. 1. mgr. aš tilkynna henni um verustaš sinn eša gefa sig fram viš hana į įkvešnum tķmum. Lögregla getur enn fremur lagt fyrir sakborning sem sętir farbanni aš afhenda henni vegabréf sitt til varšveislu.
    Sakborningi er heimilt aš bera atriši sem varša framkvęmd farbanns og annarra rįšstafana skv. 1. mgr. undir dómara skv. 102. gr.

101. gr.
    Nś eru skilyrši gęsluvaršhalds skv. b-liš 1. mgr. 95. gr. fyrir hendi og getur dómari žį įkvešiš aš sakborningur haldi frelsi sķnu gegn žvķ aš hann setji tryggingu. Skal trygging vera ķ formi reišufjįr, veršbréfa eša įbyrgšar, eftir nįnari įkvöršun dómara.
    Dómari skal męla fyrir um tryggingu ķ śrskurši žar sem kveša skal į um fjįrhęš hennar. Įkęrandi eša lögregla annast vörslur veršmęta, sem sett eru aš tryggingu, og gerir naušsynlegar rįšstafanir til verndar henni.
    Tryggingarfé skal vera fyrirgert til rķkissjóšs ef sakborningur rżfur skilyrši žau sem trygging er sett fyrir. Aš öšrum kosti fellur tryggingin ķ sķšasta lagi nišur žegar mįli er endanlega lokiš eša, ef įkęrši hefur veriš sakfelldur og dęmdur ķ óskiloršsbundiš fangelsi, žegar afplįnun er hafin. Sama į viš ef sakašur mašur veršur allt aš einu settur ķ gęsluvaršhald.

XV. KAFLI
Mešferš rannsóknarmįla fyrir dómi.
102. gr.
    Eftir įkvęšum žessa kafla mį leggja fyrir hérašsdóm kröfu um ašgerš į rannsóknarstigi sem atbeina dómara žarf til eftir öšrum įkvęšum laga žessara, žar į mešal kröfu um aš skżrsla verši tekin af sakborningi, brotažola eša öšru vitni fyrir dómi skv. 59. gr.
    Auk žess sem ķ 1. mgr. segir mį leggja fyrir hérašsdóm įgreining um lögmęti rannsóknarathafna lögreglu eša įkęranda. Enn fremur įgreining um réttindi sakbornings, verjanda hans eša lögmanns, žar į mešal kröfu žeirra um tilteknar rannsóknarašgeršir, ellegar réttindi brotažola, réttargęslumanns hans eša lögmanns.

103. gr.
    Žegar lögreglustjóri eša įkęrandi telur žörf į atbeina dómara til ašgeršar skv. 1. mgr. 102. gr. leggur hann skriflega og rökstudda kröfu um hana fyrir hérašsdóm. Eftir žvķ sem viš į skal koma žar skżrlega fram hver krafan er, aš hverjum hśn beinist og į hvaša grunni hśn er reist. Kröfunni skulu fylgja žau gögn sem hśn styšst viš. Žess skal jafnframt getiš hvort sį sem hana gerir krefjist žess aš hśn sęti mešferš fyrir dómi įn žess aš sakborningur eša annar sį sem hśn beinist aš verši kvaddur į dómžing, sbr. 1. mgr. 104. gr.
    Žegar lögreglustjóri, įkęrandi, sakborningur, verjandi eša lögmašur hans ellegar annar sį sem hagsmuna hefur aš gęta ber undir hérašsdóm įgreiningsatriši ķ tengslum viš rannsókn mįls skv. 2. mgr. 102. gr. skal žaš gert į sama hįtt og įšur greinir meš skriflegri og rökstuddri kröfu. Geri lögreglustjóri eša įkęrandi slķka kröfu eiga gögn um įgreiningsefniš aš fylgja henni en ella skal dómari krefja lögreglu eša įkęranda sem hlut į aš mįli um slķk gögn.
    Žrįtt fyrir įkvęši 1. og 2. mgr. er žeim sem beinir kröfu til hérašsdóms heimilt aš breyta henni munnlega į dómžingi, enda hafi tilefni ekki gefist til žess fyrr og fyrirliggjandi gögn og upplżsingar nęgi annars aš mati dómara til žess aš afstöšu megi taka til kröfunnar ķ breyttri mynd.

104. gr.
    Nś er krafa gerš um rannsóknarašgerš sem 1. mgr. 102. gr. tekur til og žess er žar beišst aš hśn hljóti mešferš fyrir dómi įn žess aš sakborningur eša annar sį sem hśn beinist aš verši kvaddur į dómžing og skal žį dómari taka įkvöršun um hvort oršiš skuli viš žeirri beišni. Žaš skal aš jafnaši ekki gert nema dómari telji žaš nęgilega rökstutt aš vitneskja um ašgeršina fyrir fram hjį sakborningi eša žeim sem hśn į aš beinast aš geti spillt fyrir rannsókn. Fallist dómari į aš taka kröfuna fyrir į dómžingi įn žess aš kvešja žangaš sakborning eša žann sem hśn beinist aš tilkynnir hann žeim sem kröfuna gerir um staš og stund til žinghalds sem hįš skal svo fljótt sem verša mį.
    Verši ekki fariš meš kröfu skv. 102. gr. į žann hįtt sem um ręšir ķ 1. mgr. žessarar greinar įkvešur dómari staš og stund til žinghalds og tilkynnir žaš žeim sem kröfuna gerši, svo og eftir atvikum lögreglustjóra eša įkęranda, sakborningi eša verjanda ellegar žeim öšrum sem kröfu er beint aš, nema dómari telji slķka annmarka į kröfunni aš vķsa beri henni žegar frį dómi meš śrskurši. Ef tilkynning um žinghald er skrifleg skal henni aš jafnaši fylgja afrit af kröfu sem žar į aš taka fyrir. Heimilt er dómara aš fela lögreglu eša įkęranda aš koma į framfęri tilkynningu um žinghald.
    Ef sį sem kröfu gerir mętir ekki ķ žinghaldi skal fella mįliš nišur en śrskurša mį sakborningi eša öšrum sem sótt hefur žinghaldiš ómaksbętur śr hendi hans.

105. gr.
    Žegar krafa er tekin fyrir į dómžingi gefur dómari žeim sem hana hefur gert kost į aš gera fyrst grein fyrir henni munnlega. Ef sakborningur eša sį sem kröfu er beint aš hefur veriš kvaddur fyrir dóm og sótt er žing af hans hįlfu skulu honum kynnt fram komin gögn meš žeim takmörkunum sem kunna aš leiša af 1. mgr. 37. gr. og sķšan gefinn kostur į aš tjį sig um kröfuna. Frestur skal aš jafnaši ekki veittur ķ mįli til annars žinghalds nema sį sem kröfu gerir samžykki žaš eša dómari fallist į aš žaš horfi honum ekki til réttarspjalla.
    Sé žess krafist ķ žinghaldi skv. 1. mgr. aš kröfu verši vķsaš frį dómi skal dómari taka afstöšu til žess eftir aš hafa hlżtt į röksemdir ašila. Telji hann aš ekki séu efni til aš vķsa kröfunni frį dómi fęrir hann įkvöršun sķna um žaš ķ žingbók en ella tekur hann kröfuna til greina meš śrskurši.

106. gr.
    Nś lżtur krafa sem til mešferšar er fyrir dómi aš žvķ aš tekin verši skżrsla af sakborningi eša vitni og gętir dómari žį aš žvķ hvort fullnęgt sé til žess įkvęšum 59. gr. Ef taka į skżrslu af sakborningi skal hann fęršur fyrir dóm af lögreglu hafi hann veriš handtekinn eša sęti hann gęsluvaršhaldi, en ella gilda įkvęši 1. og 2. mgr. 120. gr. um bošun skżrslugjafa og eftir atvikum kvašningu hans į dómžing, svo og 121. gr. um višbrögš viš žvķ ef hann mętir ekki eša vitni fullnęgir annars ekki vitnaskyldu sinni.
    Viš mešferš kröfu um gęsluvaršhald eša ašrar rįšstafanir skv. XIV. kafla er sakborningi skylt aš męta fyrir dóm og gefa žar skżrslu ef lögregla eša įkęrandi telur žess žörf.
    Eftir žvķ sem įstęša er til getur ašili annars krafist žess aš munnlegar skżrslur verši teknar fyrir dómi viš mešferš mįls samkvęmt žessum kafla. Dómari tekur afstöšu til slķkrar kröfu aš gęttu įkvęši 3. mgr. 110. gr.
    Um skżrslutöku af sakborningi og vitnum fyrir dómi skal fariš eftir įkvęšum XVII. og XVIII. kafla. Eftir žvķ sem kostur er skal skżrsla skv. 1. mgr. tekin upp į myndband eša mynddisk.

107. gr.
    Ef krafa skv. 102. gr. lżtur aš öšru en žvķ aš skżrsla verši tekin munnlega į dómžingi tekur dómari afstöšu til hennar eftir aš hafa hlżtt į röksemdir ašila fyrir henni. Skal žaš gert meš śrskurši ef um mįlefni er aš tefla sem lokiš skal į žann hįtt eftir öšrum įkvęšum laga žessara eša įgreiningur er um atriši sem kęra mį śrlausn um til Hęstaréttar. Aš öšrum kosti lżkur dómari mįlinu meš įkvöršun eša annarri rįšstöfun sem fęrš skal ķ žingbók.

3. ŽĮTTUR
Sönnun og sönnunargögn.
XVI. KAFLI
Almennar reglur um sönnun.
108. gr.
    Sönnunarbyrši um sekt įkęrša og atvik, sem telja mį honum ķ óhag, hvķlir į įkęruvaldinu.

109. gr.
    Dómari metur hverju sinni hvort nęgileg sönnun, sem ekki verši vefengd meš skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert žaš atriši sem varšar sekt og įkvöršun višurlaga viš broti, žar į mešal hvaša sönnunargildi skżrslur įkęrša hafi, vitnisburšur, mats- og skošunargeršir, skjöl og önnur sżnileg sönnunargögn.
    Dómari metur žaš enn fremur ef žörf krefur hvert sönnunargildi žęr stašhęfingar hafa sem varša ekki beinlķnis žaš atriši sem sanna skal en įlyktanir mį leiša af um žaš.
    Ekki žarf aš sanna žaš sem er alkunnugt į žeim staš og tķma sem dómur eša śrskuršur gengur.

110. gr.
    Įkęrandi aflar sönnunargagna en įkęrši getur einnig aflaš sönnunargagna telji hann įstęšu til žess.
    Eftir žvķ sem dómari telur naušsynlegt til aš upplżsa mįl eša skżra žaš er honum rétt aš beina žvķ til įkęranda aš afla gagna um tiltekin atriši žess.
    Ef dómari telur bersżnilegt aš atriši, sem ašili vill sanna, skipti ekki mįli eša aš gagn sé tilgangslaust til sönnunar getur hann meinaš ašila um sönnunarfęrslu.

111. gr.
    Dómur skal reistur į sönnunargögnum sem fęrš eru fram viš mešferš mįls fyrir dómi.
    Dómara er heimilt aš taka til greina sem sönnunargögn skżrslur sem įkęrši, brotažoli eša önnur vitni hafa gefiš fyrir dómi įšur en mįl var höfšaš skv. 59. og 106. gr. Žó skulu skżrslugjafar koma į nż fyrir dóm viš mįlsmešferš ef žess er kostur og annar hvor mįlsašili krefst eša dómari telur annars įstęšu til. Ef um er aš ręša brot į XXII. kafla almennra hegningarlaga og brotažoli hefur ekki nįš 15 įra aldri skal hann žó ekki koma fyrir dóm aš nżju nema dómari telji sérstaka įstęšu til.
    Nś hefur vitni ekki komiš fyrir dóm og žess er ekki kostur viš mešferš mįls, en skżrsla hefur veriš gefin hjį lögreglu eša öšrum stjórnvöldum mešan mįliš var til rannsóknar, og metur dómari žį hvort slķk skżrsla hafi sönnunargildi og hvert žaš sé.

112. gr.
    Öflun sönnunargagna skal aš jafnaši fara fram fyrir žeim dómara sem fer meš mįliš og kvešur upp dóm ķ žvķ. Ef žessu veršur ekki komiš viš nema meš verulegum kostnaši eša óhagręši getur dómari įkvešiš aš gagnaöflun megi fara fram fyrir öšrum dómi samkvęmt įkvęšum XXI. kafla, enda leiši žaš ekki til óžarfra tafa į rekstri mįls.
    Nś er skżrsla tekin fyrir dómi af sakborningi, brotažola eša vitni įšur en mįl er höfšaš skv. 1. mgr. 59. gr. og skal žaš gert, ef žvķ veršur viš komiš, fyrir žeim dómara sem mun sķšar fara meš mįliš og kveša upp dóm ķ žvķ ef til žess kemur, eftir atvikum sem dómsformašur.

XVII. KAFLI
Skżrslugjöf įkęrša fyrir dómi.
113. gr.
    Įkęrša er jafnan rétt og skylt aš koma fyrir dóm til skżrslugjafar eftir aš mįl hefur veriš höfšaš gegn honum. Sakborningi er enn fremur rétt og skylt aš koma fyrir dóm til skżrslugjafar mešan į rannsókn stendur ef tilefni gefst, sbr. b-liš 1. mgr. 59. og 2. mgr. 106. gr.
    Įkęrša er óskylt aš svara spurningum varšandi refsiverša hegšun sem honum er gefin aš sök. Hann getur żmist neitaš aš gefa skżrslu um sakarefniš eša neitaš aš svara einstökum spurningum žar aš lśtandi.
    Nś mętir įkęrši ekki til skżrslutöku įn žess aš um lögmęt forföll sé aš ręša og getur žį įkęrandi lagt fyrir lögreglu aš sękja hann eša fęra hann sķšar fyrir dóm meš valdi ef žörf krefur. Lögreglu er skylt aš verša viš slķkum fyrirmęlum įkęranda.
    Sem įkęrši eftir įkvęšum žessa kafla skošast fyrirsvarsmašur sem kemur fram fyrir hans hönd.

114. gr.
    Žegar įkęrši kemur fyrir dóm lętur dómari hann fyrst gera grein fyrir nafni sķnu, kennitölu og heimili. Sķšan gerir dómari honum grein fyrir žvķ aš honum sé óskylt aš svara spurningum varšandi refsiverša hegšun sem honum er gefin aš sök, sbr. 2. mgr. 113. gr., en kjósi hann aš gera žaš beri honum aš skżra satt og rétt frį. Aš svo bśnu bżšur dómari įkęrša aš tjį sig sjįlfstętt um mįlsatvik og gefur sķšan įkęranda og svo verjanda kost į aš leggja spurningar fyrir įkęrša.
    Į mešan įkęrši gefur skżrslu skulu vitni ķ sama mįli ekki hlżša į framburšinn. Dómari getur enn fremur įkvešiš aš žaš sama gildi um ašra įkęršu ef įstęša žykir til.
    Žegar įkęrši gefur skżrslu fer aš öšru leyti um framkvęmd skżrslugjafar eftir įkvęšum 2. og 3. mgr. 122. gr. eftir žvķ sem viš getur įtt.

115. gr.
    Dómari metur sönnunargildi framburšar įkęrša, žar į mešal trśveršugleika hans, viš śrlausn mįls. Ķ žvķ sambandi skal mešal annars hugaš aš įstandi og hegšun įkęrša viš skżrslugjöf og stöšugleika ķ frįsögn hans.

XVIII. KAFLI
Vitni.
116. gr.
    Hverjum manni, sem er oršinn 15 įra, lżtur ķslenskri lögsögu og er ekki įkęrši eša fyrirsvarsmašur hans, er skylt aš koma fyrir dóm sem vitni til aš svara munnlega spurningum sem er beint til hans um mįlsatvik. Žeim sem veitt hefur įkęruvaldi eša lögreglu sérfręšilega ašstoš eša rįšgjöf įšur en mįl er höfšaš er enn fremur skylt aš koma fyrir dóm sem vitni til aš svara munnlega spurningum sem beint er til hans um sérfręšileg atriši.
    Dómari metur meš hlišsjón af atvikum hverju sinni hvort yngri manni en getur ķ 1. mgr. verši gert skylt aš gefa skżrslu sem vitni. Sama hįtt hefur dómari į um menn sem eru andlega vanheilir.
    Ef vitni kemst ekki į žingstaš vegna veikinda eša svipašra įstęšna mį dómari įkveša aš žaš gefi skżrslu į öšrum staš žar sem žess er kostur.
    Nś er vitni statt fjarri žingstaš eša žaš hefši annars sérstakt óhagręši af žvķ aš koma fyrir dóm og getur žį dómari įkvešiš aš skżrsla verši tekin af žvķ į dómžingi gegnum sķma eša annaš fjarskiptatęki, enda verši skżrslutöku hagaš žannig aš allir sem eru staddir į dómžingi heyri oršaskipti viš vitniš. Žessari heimild veršur žó ekki beitt ef ętla mį aš śrslit mįls geti rįšist af framburši vitnisins.
    Dómari getur lagt fyrir vitni ķ kvašningu skv. 2. mgr. 120. gr. aš hafa meš sér gögn til sżningar fyrir dómi eša aš athuga bękur sķnar, skjöl og ašra muni og gera śtdrįtt śr tilteknum atrišum ķ žeim til skżringar į mįlsatvikum. Žetta į žó ekki viš ef gögnin eša munirnir hafa aš geyma upplżsingar sem 2. mgr. 119. gr. tekur til.

117. gr.
    Eftirtaldir geta skorast undan žvķ aš gefa vitnaskżrslu aš öllu leyti eša einhverju:
    a.      sį sem er eša hefur veriš maki įkęrša,
    b.      skyldmenni įkęrša ķ beinan legg, systkin hans og žeir sem tengjast honum žannig vegna ęttleišingar,
    c.      stjśpforeldri įkęrša og stjśpbarn,
    d.      tengdaforeldri įkęrša og tengdabarn.
    Dómari getur leyst ašra sem eru eša hafa veriš nįkomnir įkęrša undan vitnaskyldu ef honum viršist samband žeirra mjög nįiš, svo sem ef um er aš ręša fósturforeldri eša fósturbarn, sambśšarkonu eša sambśšarmann, unnustu eša unnusta.
    Verjanda er óheimilt aš bera vitni ķ mįli skjólstęšings sķns įn leyfis hans.
    Embęttis- og sżslunarmönnum er óskylt aš koma fyrir dóm til aš vitna um atvik sem hafa gerst ķ embętti žeirra eša sżslan og mį leiša nęgilega ķ ljós meš vottorši śr embęttisbók eša öšru opinberu skjali.

118. gr.
    Vitni er rétt aš skorast undan žvķ aš svara spurningu ef ętla mį aš ķ svari žess geti falist jįtning eša bending um aš žaš hafi framiš refsiveršan verknaš eša atriši sem valdi žvķ sišferšislegum hnekki eša tilfinnanlegu fjįrhagstjóni. Žaš sama į viš ef ętla mį aš svar hefši sömu afleišingar fyrir einhvern žann sem tengist vitni meš žeim hętti sem segir ķ 1. eša 2. mgr. 117. gr.
    Dómari getur undanžegiš vitni frį žvķ aš upplżsa um leyndarmįl varšandi višskipti žess, uppgötvanir eša önnur slķk verk ef hann telur hagsmuni vitnis af leyndinni verulega rķkari en hagsmuni af vęttinu.

119. gr.
    Įn leyfis hlutašeigandi rįšherra er vitni óheimilt aš svara spurningum um leynilegar rįšageršir, įlyktanir eša samninga handhafa rķkisvalds um mįlefni sem varša öryggi, réttindi eša heill rķkisins eša skipta mjög miklu fyrir višskipti eša fjįrhag žjóšarinnar.
    Vitni er óheimilt įn leyfis žess sem ķ hlut į aš svara spurningum um:
    a.      hver sé höfundur eša heimildarmašur aš riti, grein, frįsögn eša tilkynningu sem hefur birst įn žess aš hann vęri nafngreindur, ef vitniš ber įbyrgš aš lögum į efni prentašs rits eša öšru efni sem birtist opinberlega eša žaš hefur öšlast vitneskju um höfund eša heimildarmann ķ starfi hjį įbyrgšarmanni,
    b.      einkahagi manns sem žvķ hefur veriš trśaš fyrir ķ starfi sem endurskošandi, félagsrįšgjafi, lögmašur, lęknir, prestur, forstöšumašur trśfélags eša sįlfręšingur ellegar ķ öšru starfi sem višlķka trśnašarskylda fylgir,
    c.      atriši sem žaš hefur komist aš ķ opinberu starfi og į aš fara leynt,
    d.      leyndarmįl um višskipti, uppgötvanir eša önnur slķk verk sem žaš hefur komist aš ķ starfi.
    Nś telur dómari aš vitnisburšur geti rįšiš śrslitum um nišurstöšu mįls og getur hann žį žrįtt fyrir fyrirmęli 1. og 2. mgr. įkvešiš aš vitni skuli svara spurningum um tiltekin atriši, enda séu rķkari hagsmunir af žvķ aš spurningunum verši svaraš en trśnaši haldiš. Žetta į žó ekki viš um žaš sem įkęrši hefur trśaš verjanda sķnum, presti eša forstöšumanni trśfélags fyrir um mįlsatvik.
    Ef dómari telur óvķst hvort skilyršum 3. mgr. sé fullnęgt getur hann lagt fyrir vitni aš tjį sér fyrst ķ trśnaši hvers efnis svar žess yrši.

120. gr.
    Įkęrandi annast bošun vitnis į dómžing. Žó getur verjandi bošaš vitni į dómžing kjósi hann žaš. Nś er vitni yngra en 18 įra og skal žaš žį bošaš fyrir milligöngu lögrįšamanns.
    Ef įstęša er til bošar dómari vitni į dómžing meš skriflegri kvašningu sem hann gefur śt aš eigin frumkvęši eša ósk annars hvors ašila. Ķ kvašningu skal greint nafn og heimili vitnis, tilefni bošunar ķ ašalatrišum, nafn dómstóls, hvar og hvenęr vitnaleišslan fer fram og hverjar afleišingar žaš geti haft aš vitni męti ekki eša sinni ekki skyldu sinni aš öšru leyti. Įkęrandi skal sjį um aš kvašning sé birt og skal žaš gert meš sama hętti og birtingu įkęru skv. 156. gr.
    Ef vitni er statt į dómžingi er žvķ skylt aš bera žegar vętti žótt žaš hafi ekki veriš bošaš ķ žvķ skyni.

121. gr.
    Nś kemur vitni ekki fyrir dóm samkvęmt löglega birtri kvašningu įn žess aš um lögmęt forföll sé aš ręša og getur žį įkęrandi lagt fyrir lögreglu aš sękja vitniš eša fęra žaš sķšar fyrir dóm. Lögreglu er skylt aš verša viš slķkum fyrirmęlum įkęranda.
    Ef vitni kemur fyrir dóm en fullnęgir annars ekki vitnaskyldu sinni, žar į mešal fyrirmęlum dómara skv. 5. mgr. 116. gr., getur dómari aš kröfu ašila gert žvķ dagsektir meš śrskurši. Žęr falla nišur ef vitni fullnęgir sķšan skyldu sinni eša ašili hverfur frį žvķ aš krefja žaš vęttis.
    Ef vitni kemur fyrir dóm en getur ekki fullnęgt vitnaskyldu sinni vegna įstands sķns, svo sem vegna ölvunar eša gešshręringar, getur dómari gert naušsynlegar rįšstafanir til aš tryggja aš žaš geti leyst skyldu sķna af hendi sķšar.

122. gr.
    Žegar vitni kemur fyrir dóm lętur dómari žaš fyrst gera grein fyrir nafni sķnu, kennitölu og heimili, en prófar svo eftir žörfum hvort žvķ sé rétt eša skylt aš bera vętti. Sķšan brżnir dómari alvarlega fyrir vitni skyldu žess til aš skżra satt og rétt frį og draga ekkert undan, og leišir athygli žess aš žeirri refsi- og sišferšisįbyrgš sem er samfara vķsvitandi eša gįleysislega röngum framburši, svo og aš žess kunni aš verša krafist aš žaš stašfesti framburš sinn meš eiši eša drengskaparheiti.
    Aš svo bśnu verša spurningar lagšar fyrir vitni. Dómara er rétt aš lįta įkęranda og verjanda um aš spyrja vitniš og skal įkęrandi aš jafnaši leggja spurningar fyrir žaš fyrst, en sķšan verjandi. Skal jafnframt gefa réttargęslumanni kost į aš koma į framfęri viš dómara spurningum sem hann óskar eftir aš verši lagšar fyrir vitniš, sbr. 3. mgr. 46. gr. Dómara er rétt aš umorša, laga og skżra spurningar įšur en vitniš svarar og koma ķ veg fyrir aš spurningar séu lagšar fyrir vitniš sem eru óįkvešnar, tvķręšar, veišandi, óžarflega móšgandi eša sęrandi, lagašar til aš villa um fyrir vitni eša sżnilega tilgangslausar. Dómari getur svipt žann sem brżtur gegn žessu rétti til aš leggja spurningar fyrir vitni og tekiš skżrslutöku ķ sķnar hendur. Dómara er og rétt aš krefja vitniš frekari skżringa į svari žannig aš efni žess komi skżrt fram, svo og aš leggja spurningar sjįlfstętt fyrir vitniš eša aš ósk įkęrša ef žvķ er aš skipta.
    Nś hefur vitni įšur gefiš skżrslu hjį lögreglu, žar į mešal skv. 1. eša 2. mgr. 60. gr., eša fyrir dómi ķ mįlinu og kynnir dómari žį slķka skżrslu og önnur sżnileg sönnunargögn ekki fyrir vitninu fyrr en honum žykir žess žörf til skżringar eša leišréttingar skżrslu žess. Sama į viš um skżrslu sem vitniš kann aš hafa gefiš hjį öšrum stjórnvöldum en lögreglu mešan mįliš var til rannsóknar.
    Hvert vitni skal aš jafnaši prófa sér įn žess aš önnur vitni hlżši į. Aš kröfu ašila getur dómari žó įkvešiš aš vitniš verši samprófaš viš įkęrša eša annaš vitni.
    Nś er dómžing hįš fyrir opnum dyrum og spurningu til vitnis er žannig hįttaš aš svar viš henni varšar einkahagi žess eša annarra og getur žį dómari lįtiš vitniš svara skriflega. Skal žį bókaš um svariš og ašilum og vitninu gefinn kostur į aš ganga śr skugga um aš bókun sé rétt įn žess aš hśn sé lesin upp.
    Dómari leišbeinir vitni um atriši sem lśta aš skyldu og heimild žess til vitnisburšar. Ef vitniš telur sér óskylt aš gefa skżrslu eša svara einstökum spurningum eša heldur fram heimildarskorti ber žvķ aš leiša lķkur aš stašreyndum sem į veltur ķ žeim efnum. Dómari getur leyft vitninu aš leiša ašra fyrir dóm til skżrslugjafar ķ žvķ skyni.
    Viš skżrslugjöf vitnis leitar dómari eftir žörfum vitneskju um atriši sem varša mat į trśveršugleika žess. Ķ žeim efnum skal dómari jafnan leitast viš aš ganga śr skugga um hvort skżrsla vitnisins sé reist į skynjun žess sjįlfs eša sögusögn annarra. Žį skal dómari gera sér far um aš leiša ķ ljós hvort horf vitnisins til mįls, įkęrša og eftir atvikum brotažola sé meš einhverjum žeim hętti aš žaš geti haft įhrif į sönnunargildi framburšar žess.
    Dómari getur samkvęmt kröfu įkęranda, įkęrša eša vitnis įkvešiš aš vitni sem kemur fyrir dóm geri ekki ķ heyranda hljóši grein fyrir nafni sķnu, kennitölu og heimili, sbr. 1. mgr., eša segi į sér deili aš öšru leyti ef dómari telur aš lķfi, heilbrigši eša frelsi vitnisins ellegar nįinna vandamanna žess, sbr. 1. eša 2. mgr. 117. gr., yrši stefnt ķ hęttu ef žaš vęri gert uppskįtt hvert žaš er. Žó skal dómari ekki fallast į kröfu um nafnleynd vitnis nema brżna naušsyn beri til og ekki sé įstęša til aš telja aš hśn geti spillt fyrir vörn įkęrša svo aš mįli skipti. Ķ žvķ tilviki skal dómara greint skriflega og ķ trśnaši frį nafni vitnis og öšrum atrišum, sem leynt skulu fara, en gögn meš žeim upplżsingum skulu sķšan varšveitt žannig aš tryggt sé aš ašrir fįi ekki ašgang aš žeim. Sé mįli skotiš til Hęstaréttar skulu žessar upplżsingar į sama hįtt fylgja žvķ.

123. gr.
    Dómari getur samkvęmt kröfu įkęranda eša vitnis įkvešiš aš įkęrša verši vikiš śr žinghaldi mešan žaš gefur skżrslu ef dómari telur aš nęrvera įkęrša geti oršiš vitninu sérstaklega til ķžyngingar og haft įhrif į framburš žess.
    Nś er skżrsla tekin af vitni yngra en 15 įra og getur žį dómari kvatt til kunnįttumann sér til ašstošar viš skżrslutöku. Įkęrandi, įkęrši og verjandi hans eiga ekki rétt į aš vera višstaddir ķ dómsal eša annars stašar žar sem dómžing er hįš ef dómari telur aš nęrvera žeirra geti oršiš vitninu sérstaklega til ķžyngingar og haft įhrif į framburš žess. Į sama hįtt getur dómari įkvešiš aš įkęrši og mįlflytjendur skuli vķkja śr žinghaldi ef skżrsla er tekin af vitni įn žess aš žaš žurfi aš skżra frį nafni sķnu ķ heyranda hljóši, sbr. 8. mgr. 122. gr.
    Ef įkęrša er óheimilt aš vera višstaddur skżrslutöku skv. 1. mgr. eša įkęrša og mįlflytjendum skv. 2. mgr. skal dómari sjį til žess aš žeir geti fylgst meš skżrslutöku um leiš og hśn fer fram. Jafnframt er honum rétt aš leggja fyrir vitniš žęr spurningar sem žeir óska. Dómstólarįš setur nįnari reglur um tilhögun skżrslutöku samkvęmt žessari grein.

124. gr.
    Eftir kröfu ašila skal dómari lįta vitni stašfesta framburš sinn meš eiši eša drengskaparheiti žegar žaš hefur lokiš skżrslugjöf. Vitni veršur žó ekki lįtiš stašfesta framburš sinn ef:
    a.      žaš hefur ekki nįš 15 įra aldri,
    b.      žaš į viš svo mikla andlega vanheilsu aš strķša aš žaš beri ekki skyn į eša er ófęrt um aš meta helgi eša žżšingu stašfestingar,
    c.      žaš er undir įkęru fyrir rangan framburš eša hefur veriš sakfellt fyrir slķkt brot,
    d.      žaš fęrist undan stašfestingu og įkvęši 117. gr. og 1. mgr. 118. gr. eiga viš,
    e.      dómari telur žaš svo tengt ašila eša hafa slķka hagsmuni af mįlsśrslitum aš stašfesting sé óvišeigandi.
    Įšur en vitni stašfestir framburš sinn brżnir dómari fyrir žvķ helgi og žżšingu stašfestingar, bęši fyrir śrslit mįls og vitniš sjįlft lagalega og sišferšislega.
    Ef vitni lżsir žvķ yfir aš gefnu tilefni frį dómara aš žaš samrżmist afstöšu žess ķ trśarefnum aš vinna eiš og aš žaš trśi į guš fer stašfesting žannig fram aš vitniš lyftir upp hęgri hendi og hefur žessi orš eftir dómara: Ég sver žaš og vitna til gušs mķns aš ég hef sagt žaš sem ég veit sannast og réttast og ekkert dregiš undan.
    Ef ekki eru skilyrši til eišvinningar skv. 3. mgr. vinnur vitni heit og fer stašfesting žannig fram aš vitniš lyftir upp hęgri hendi og hefur žessi orš eftir dómara: Ég lżsi žvķ yfir og legg viš drengskap minn og heišur aš ég hef sagt žaš sem ég veit sannast og réttast og ekkert dregiš undan.
    Eišur og heitvinning hafa sömu žżšingu aš lögum.

125. gr.
    Ef įkęrandi bošar vitni į dómžing eša žaš er kvatt žangaš er honum skylt, sé žess óskaš, aš sjį žvķ fyrir fram fyrir fé til greišslu kostnašar af ferš og dvöl į žingstaš.
    Ef vitni krefst žess aš fullnęgšum skyldum sķnum įkvešur dómari žvķ greišslu vegna śtlagšs kostnašar af rękslu vitnaskyldu og žóknun fyrir atvinnumissi sem mį telja skipta žaš mįli mišaš viš efnahag žess og ašstęšur. Įkęrandi skal sjį um aš vitni sé greiddur kostnašur og žóknun um sinn og skal inna greišslu af hendi svo fljótt sem verša mį.

126. gr.
    Dómari metur sönnunargildi vitnisburšar viš śrlausn mįls. Ķ žvķ sambandi skal mešal annars hugaš aš afstöšu vitnis til įkęrša og eftir atvikum brotažola, hagsmunum žess af mįlsśrslitum, žroska žess, įreišanleika skynjunar žess į atvikum, minni, įstandi og hegšun žess viš skżrslugjöf, öryggi žess og skżrleika ķ svörum og samręmi ķ frįsögn.

XIX. KAFLI
Matsgeršir.
127. gr.
    Skošunar- og matsgeršir, lżsingar į hlutum og ašrar rannsóknargeršir ķ žvķ sambandi kallast hér einu nafni matsgeršir eša mat og athafnir sem lśta aš žeim aš meta.
    Dómari leggur sjįlfur mat į atriši sem krefjast almennrar žekkingar og menntunar eša lagažekkingar.
    Ef opinber starfsmašur er skipašur ķ eitt skipti fyrir öll til aš meta tiltekin atriši getur ašili snśiš sér beint til hans ef honum er skylt aš framkvęma matiš eša hann er fśs til žess įn dómkvašningar, enda sé žaš ķ verkahring hans.

128. gr.
    Ef ekki veršur fariš svo aš sem segir ķ 2. eša 3. mgr. 127. gr. kvešur dómari einn eša tvo matsmenn, ef honum žykir žörf į, til aš framkvęma mat eftir skriflegri beišni ašila. Ķ beišni skal koma skżrlega fram hvaš eigi aš meta, hvar žaš er sem meta į og hvaš ašili hyggst sanna meš mati. Įkęrandi eša įkęrši geta hvor um sig beišst mats eftir aš mįl hefur veriš höfšaš. Enn fremur getur lögregla eša įkęrandi beišst mats į rannsóknarstigi.
    Ašilar skulu kvaddir į dómžing žar sem matsbeišni er tekin fyrir og skal dómari greina žeim frį žvķ hvern hann hafi ķ hyggju aš kvešja til matsstarfa.
    Žann einn mį dómkvešja til aš framkvęma mat sem er oršinn 20 įra aš aldri, er aš öllu leyti óašfinnanlegt vitni um žaš atriši sem į aš meta og hefur naušsynlega kunnįttu til aš leysa starfann af hendi eša annars žį kunnįttu sem bestrar er kostur. Mašur getur ekki skorast undan aš verša viš kvašningu ef honum vęri skylt og heimilt aš bera vitni um matsatriši og breytir engu žótt naušsyn beri til aš hann fari ķ ašra žinghį en žar sem hann į heimili til aš rękja starfann. Dómara er žó rétt aš taka rökstudda undanfęrslu til greina, enda sé žį kostur jafnhęfs manns til starfans.
    Dómari getur dómkvatt matsmann sem er bśsettur utan lögsagnarumdęmis hans.
    Dómkvašning skal bókuš ķ žingbók. Ķ henni skal greina skżrt hvaš skuli metiš, hvenęr mati skuli lokiš og hverjum eigi aš gefa kost į aš gęta hagsmuna sinna viš framkvęmd žess. Dómari getur aš eigin frumkvęši bętt viš atrišum viš matsbeišni og skulu žau jafnframt fęrš til bókar. Enn fremur skal tekiš fram aš matsmanni beri aš vinna verk sitt af bestu vitund og semja rökstudda matsgerš sem hann megi vera višbśinn aš žurfa aš gefa skżrslu um fyrir dómi, sbr. žó 2. mgr. 130. gr.
    Ef matsmašur deyr, forfallast, reynist óhęfur til starfans eša vanrękir žaš kvešur dómari annan ķ hans staš aš kröfu matsbeišanda.

129. gr.
    Matsbeišandi tilkynnir matsmanni um dómkvašningu og lętur honum ķ té endurrit af bókun um hana.
    Matsmašur tilkynnir ašilum svo fljótt sem verša mį og meš sannanlegum hętti hvar og hvenęr verši metiš. Dómara ber aš veita matsmanni leišbeiningar eftir föngum um matsatriši. Matsmanni er rétt aš afla sér gagna til afnota viš matiš en ašilum, sem eru višstaddir, skal žį gefinn kostur į aš tjį sig um žau eftir žörfum. Ef vitnaleišsla reynist naušsynleg til skżringar į matsatriši er dómara rétt aš lįta hana žegar fara fram.
    Žeim sem hefur umrįš žess sem matsgerš lżtur aš er skylt aš veita matsmanni ašgang aš žvķ nema hann megi skorast undan vitnaskyldu um matsatriši eša sé óheimilt aš bera vitni um žaš.
    Matsmašur framkvęmir starf sitt žótt ašilar męti ekki žegar metiš er nema upplżsingar vanti sem žeir hefšu mįtt veita.

130. gr.
    Matsmašur skal semja skriflega og rökstudda matsgerš žar sem žau sjónarmiš eru greind sem įlit hans er reist į, sbr. žó 2. mgr. Matsgerš skal fengin dómara ķ hendur nema fariš hafi veriš fram į mat į rannsóknarstigi, en žį skal hśn afhent matsbeišanda. Matsmanni er žó rétt aš krefjast įšur greišslu skv. 3. mgr.
    Dómari getur įkvešiš aš matsmašur, sem dómkvaddur er eftir aš mįl hefur veriš höfšaš, žurfi ekki aš semja skriflega matsgerš skv. 1. mgr. heldur skuli hann męta fyrir dóm įšur en ašalmešferš fer fram og gefa žar skżrslu um nišurstöšu matsins, sbr. 2. mgr. 132. gr.
    Matsmašur į rétt į hęfilegri žóknun fyrir störf sķn samkvęmt reikningi og endurgreišslu śtlagšs kostnašar śr hendi įkęruvaldsins. Ef annar hvor ašili telur aš fjįrhęš sś sem matsmašur fer fram į sé ósanngjörn getur hann krafist śrskuršar dómara um hana. Matsmanni er rétt aš krefjast greišslu fyrir fram vegna feršakostnašar samkvęmt įkvöršun dómara.

131. gr.
    Ašili getur krafist yfirmats žar sem tekin verši til endurmats žau atriši sem hafa įšur veriš metin. Skal dómari verša viš žeirri kröfu telji hann įstęšu til. Yfirmatsmenn skulu vera fleiri en matsmenn voru en aš öšru leyti gilda įkvęši 128.–130. gr. um yfirmat.

132. gr.
    Matsmanni sem skilaš hefur skriflegri matsgerš ber aš koma fyrir dóm til aš gefa skżrslu til skżringar og stašfestingar į matsgerš og um atriši sem tengjast henni ef ašili krefst žess eša dómari telur annars įstęšu til. Ef matsmašur hefur ekki skilaš slķkri matsgerš er honum skylt aš koma fyrir dóm og skżra frį nišurstöšu mats, svo og aš svara spurningum um atriši sem tengjast žvķ.
    Įkvęšum XVIII. kafla veršur beitt um skżrslugjöf matsmanns eftir žvķ sem žau geta įtt viš.

133. gr.
    Dómari leysir śr įgreiningi sem lżtur aš dómkvašningu og hęfi matsmanns meš śrskurši. Dómari getur enn fremur śrskuršaš um atriši sem varša framkvęmd matsgeršar, svo sem hvort žaš hafi veriš metiš sem skyldi meta samkvęmt dómkvašningu eša hvort matsgerš sé nęgilega rökstudd, ef til įlita kemur aš endurskoša hana eša framkvęma endurmat.
    Dómari leggur mat į önnur atriši varšandi matsgerš, žar į mešal sönnunargildi hennar, žegar leyst er aš öšru leyti śr mįli.

XX. KAFLI
Skjöl og önnur sżnileg sönnunargögn.
134. gr.
    Ašilar leggja fram žau skjöl og önnur sżnileg sönnunargögn sem žeir vilja aš tekiš verši tillit til viš śrlausn mįls.
    Įkęrandi leggur fram žau skjöl og önnur sżnileg sönnunargögn sem aflaš hefur veriš viš rannsókn og sönnunargildi hafa aš hans mati, žar į mešal žau sem hafa aš geyma framburš įkęrša og vitna fyrir dómi og hjį lögreglu. Žó er einungis heimilt aš leggja fram skżrslur sem vitni hafa gefiš hjį lögreglu eša eftir atvikum öšrum stjórnvöldum ef ętlunin er aš leiša žau fyrir dóm eša ekki er kostur į aš fį žau fyrir dóm til aš gefa skżrslu. Ef įstęša er til skal įkęrandi enn fremur leggja fram lista meš nöfnum žeirra sem hafa gefiš skżrslu hjį lögreglu eša öšrum stjórnvöldum.
    Aš öšru leyti en žvķ sem greinir ķ 2. mgr. mį ekki leggja fram skjöl eša annars konar gögn ef žau hafa aš geyma framburš įkęrša eša annarra sem skylt er aš koma fyrir dóm sem vitni.
    Óheimilt er aš leggja fram skjöl eša annars konar gögn ef žau hafa aš geyma upplżsingar um žaš sem sakborningi og verjanda hans hefur fariš į milli, svo og upplżsingar sem 2. mgr. 119. gr. tekur til.

135. gr.
    Nś er skjal eša annaš sżnilegt sönnunargagn ķ vörslum manns sem ekki er ašili aš mįli og getur žį įkęrandi eša įkęrši krafist žess aš fį žaš afhent til framlagningar, enda megi ętla aš žaš hafi sönnunargildi ķ mįlinu og vörslumanni sé skylt og heimilt aš bera vitni um efni žess. Verši mašur ekki viš įskorun um aš afhenda skjal eša annars konar gagn skal įkęrandi leggja hald į žaš samkvęmt śrskurši dómara.
    Vörslumašur getur krafist žess aš dómari aflétti haldi skv. 1. mgr. meš śrskurši. Aš öšrum kosti skal aflétta žvķ žegar žess er ekki lengur žörf og ķ sķšasta lagi žegar mįli er endanlega lokiš nema žęr įstęšur eigi viš sem greindar eru ķ a- eša b-liš 1. mgr. 72. gr.

136. gr.
    Nś hefur skjal sem hald veršur lagt į skv. 1. mgr. 135. gr. aš geyma atriši sem hlutašeiganda vęri óskylt eša óheimilt aš bera vitni um og getur žį dómari įkvešiš aš skjališ verši lagt fyrir hann ķ trśnaši og gegn žagnarskyldu og annašhvort aš hann taki afrit af žvķ śr skjalinu sem er skylt og heimilt aš lįta uppi eša geri skżrslu um žau atriši.
    Ef eigandi eša vörslumašur skjals sem hald veršur lagt į skv. 1. mgr. 135. gr. gerir sennilegt aš žaš baki sér tjón eša óhagręši aš žaš verši gert getur dómari įkvešiš aš lįta viš žaš sitja aš skjališ verši afhent fyrir dómi til afritunar. Žaš sama į viš ef skjal er veršmętt fyrir hlutašeiganda eša sérstök hętta er į žvķ aš žaš glatist eša spillist ef žaš er lįtiš af hendi.
    Frumrit skjala, sem įkvęši 1. og 2. mgr. taka til, skulu afhent hlutašeiganda um leiš og afnotum er lokiš.
    Įkvęši 1.–3. mgr. gilda um önnur sżnileg sönnunargögn eftir žvķ sem įtt getur viš.

137. gr.
    Dómari metur sönnunargildi skjala og annarra sżnilegra sönnunargagna meš hlišsjón af atvikum hverju sinni.

XXI. KAFLI
Öflun sönnunargagna fyrir öšrum dómi.
138. gr.
    Nś óskar ašili aš leiša vitni, fį matsmann kvaddan ellegar afla skjala eša annarra sżnilegra sönnunargagna fyrir öšrum dómi en žar sem mįl er rekiš og leggur hann žį skriflega beišni um žaš fyrir dómara ķ mįlinu. Ķ beišni skal greint frį įstęšum fyrir henni, hvar sé óskaš aš gagnaöflun fari fram, hver gögn žurfi aš senda hlutašeigandi dómi, hverjum eigi aš gera ašvart um žinghald žar og um hverja gagnaöflun sé nįnar aš tefla. Ef óskaš er aš leiša vitni skal žannig greint frį nafni žess, kennitölu og heimili, svo og žeim atrišum nįkvęmlega sem vętti į aš varša. Sé óskaš dómkvašningar matsmanns skal beišni um hana aš jafnaši fylgja.
    Beišni skv. 1. mgr. skal tekin fyrir ķ žinghaldi ķ mįlinu. Ef dómari telur skilyršum 1. mgr. 112. gr. fullnęgt til aš verša viš beišni bókar hann įkvöršun sķna um žaš ķ žingbók. Śrskuršur skal kvešinn upp ef krafist er.

139. gr.
    Ef gagnaöflun į aš fara fram fyrir öšrum dómi hér į landi sendir dómari ķ mįlinu hlutašeigandi dómi skriflegt erindi įsamt beišni ašila, frumritum eša afritum naušsynlegra gagna og endurritum śr žingbók.
    Nś į gagnaöflun aš fara fram fyrir dómi ķ öšru rķki og aflar žį dómari ķ mįlinu žżšingar į žeim gögnum sem um ręšir ķ 1. mgr. Dómari sendir skriflegt erindi sitt og önnur gögn įsamt žżšingum til hlutašeigandi dóms, eftir atvikum fyrir milligöngu stjórnvalda.

140. gr.
    Žegar gagnaöflun eftir fyrirmęlum žessa kafla fer fram fyrir dómi hér į landi skal fariš eftir įkvęšum II. og XVIII.–XX. kafla eftir žvķ sem įtt getur viš. Dómari, sem gagnaöflun fer fram fyrir, tekur įkvaršanir og śrskuršar um atriši varšandi framkvęmd hennar.
    Ef sérstakt tilefni veršur til žess mešan į gagnaöflun stendur fyrir öšrum dómi getur ašili óskaš eftir žvķ aš frekari gagna verši aflaš žar en var beišst ķ byrjun. Įkvešur hlutašeigandi dómari hvort oršiš verši viš slķkri ósk.

141. gr.
    Eftir žvķ sem įtt getur viš skal įkvęšum 140. gr. beitt žegar sönnunargagna er aflaš ķ héraši ķ tengslum viš rekstur mįls fyrir Hęstarétti.
    Žį skal įkvęšum 140. gr. einnig beitt eftir žvķ sem getur įtt viš žegar gagna er aflaš fyrir hérašsdómi hér į landi ķ tengslum viš rekstur mįls erlendis.

4. ŽĮTTUR
Saksókn og mešferš mįls fyrir hérašsdómi.
XXII. KAFLI
Almennar reglur um saksókn.
142. gr.
    Sérhver refsiverš hįttsemi skal sęta įkęru nema annaš sé sérstaklega įkvešiš ķ lögum.

143. gr.
    Ef mašur er saksóttur fyrir fleiri en eitt brot skal žaš gert ķ einu mįli eftir žvķ sem viš veršur komiš.
    Ef fleiri menn en einn eru sóttir til saka fyrir žįtttöku ķ sama verknaši skal žaš gert ķ einu mįli nema annaš žyki hagkvęmara.

144. gr.
    Nś er žaš gert aš skilyrši fyrir žvķ aš sakamįl sé höfšaš aš krafa sé um žaš gerš og skal žaš žį žvķ ašeins gert aš brotažoli eša einhver brotažola krefjist žess. Sé brotažoli lįtinn hafa maki, börn, ašrir nišjar, foreldrar eša systkini hins lįtna rétt til aš krefjast mįlshöfšunar ķ hans staš. Ef nįnustu vandamenn brotažola eru samkvęmt framansögšu fleiri en einn og ekki į eitt sįttir um hvort mįl skuli höfšaš įkvešur įkęrandi hvort žaš skuli gert.
    Ekki į aš taka til greina kröfu um mįlshöfšun skv. 1. mgr. ef sį sem hana gerir vill undanskilja einhvern af žeim sem sekur kann aš vera um hina refsiveršu hįttsemi. Kröfu um mįlshöfšun mį afturkalla allt žar til dómur er kvešinn upp ķ mįlinu ķ héraši. Sį sem hefur afturkallaš kröfu getur ekki boriš hana fram aš nżju nema žaš sé gert innan žeirra tķmamarka sem greind eru ķ 3. mgr. og įkęrandi geti į žaš fallist.
    Heimild til žess aš bera fram kröfu um mįlshöfšun skv. 1. mgr. fellur nišur sé krafa ekki gerš innan sex mįnaša frį žvķ aš sį sem heimildina hefur fékk vitneskju um žann sem sekur kann aš vera um hina refsiveršu hįttsemi. Nś andast brotažoli įšur en fresturinn er lišinn og getur žį sį sem kemur ķ hans staš įvallt boriš fram kröfu innan žriggja mįnaša frį andlįtinu. Nś kunna fleiri aš vera sekir og frestur til žess aš krefjast mįlshöfšunar į hendur einhverjum žeirra er lišinn og skal žį žvķ ašeins taka til greina kröfu um mįlshöfšun į hendur hinum aš įkęrandi geti į žaš fallist.

145. gr.
    Žegar įkęrandi hefur fengiš gögn mįls ķ hendur og gengiš śr skugga um aš rannsókn sé lokiš athugar hann hvort sękja skuli sakborning til sakar eša ekki. Ef hann telur žaš sem fram er komiš ekki nęgilegt eša lķklegt til sakfellis lętur hann viš svo bśiš standa en ella höfšar hann mįl į hendur sakborningi skv. 152. gr., sbr. žó 146. gr.

146. gr.
    Mįlsókn fellur nišur ef sakborningur gengst undir eša honum eru įkvešin višurlög skv. XXIII. kafla, sbr. žó 3. mgr. 148. gr. og 4. mgr. 149.
    Falla mį frį saksókn meš žvķ aš fresta įkęru skiloršsbundiš samkvęmt almennum hegningarlögum.
    Enn fremur mį falla frį saksókn žegar svo stendur į sem hér segir:
    a.      ef brot er smįvęgilegt eša fyrirsjįanlegt er aš umfang mįlsins verši ķ verulegu ósamręmi viš žį refsingu sem vęnta mį,
    b.      ef sakborningur og brotažoli hafa komist aš samkomulagi, aš undangenginni sįttamišlun, og sakborningur hefur efnt žaš fyrir sitt leyti,
    c.      ef sakborningur viršist vera ósakhęfur og ekki er naušsynlegt aš gera kröfu um aš hann verši beittur öryggisrįšstöfunum,
    d.      ef brot hefur valdiš sakborningi sjįlfum óvenjulega miklum žjįningum eša ašrar sérstakar įstęšur męla meš žvķ aš falliš sé frį saksókn, enda verši aš telja aš almannahagsmunir krefjist ekki mįlshöfšunar.
    Nś kemur til greina aš sękja mann til sakar ķ einu mįli śt af fleiri brotum og er žį heimilt aš falla frį saksókn vegna žeirra brota sem ętla mį aš skipti engu eša óverulegu mįli viš įkvöršun višurlaga. Enn fremur mį falla frį saksókn ef mašur, sem bśiš er aš dęma fyrir brot, veršur uppvķs aš žvķ aš hafa framiš annaš eša önnur brot įšur en hann var dęmdur, enda megi ętla aš ekki verši um frekari refsingu aš ręša žótt sakfellt yrši fyrir žau brot.
    Ķ mįlum žar sem lögreglustjóri fer meš įkęruvald getur hann falliš frį saksókn. Nś telur hann įstęšu til aš falla frį saksókn skv. 2.–4. mgr. en vafa leika į heimild til žess og skal hann žį senda hérašssaksóknara mįliš til įkvöršunar.

147. gr.
    Nś er mįl fellt nišur skv. 145. gr. eša falliš er frį saksókn skv. 2.–4. mgr. 146. gr. og skal įkęrandi sem žį įkvöršun tók tilkynna hana sakborningi og ef žvķ er aš skipta brotažola, enda liggi fyrir hver hann er. Ber aš rökstyšja įkvöršunina ef žess er krafist.
    Sį sem ekki vill una įkvöršun lögreglustjóra skv. 1. mgr. getur kęrt hana til hérašssaksóknara innan eins mįnašar frį žvķ aš honum var tilkynnt um hana. Skal hérašssaksóknari taka afstöšu til kęrunnar innan tveggja mįnaša frį žvķ aš įkvöršun var tekin.
    Nś lżtur įkvöršun hérašssaksóknara skv. 2. mgr. aš broti sem varšaš getur aš lögum sex įra fangelsi og getur sį sem ekki vill una henni kęrt hana til rķkissaksóknara. Skal kęrufrestur og frestur til aš taka afstöšu til kęrunnar vera sį sami og skv. 2. mgr.
    Hérašssaksóknari getur fellt įkvöršun lögreglustjóra skv. 1. mgr. śr gildi aš eigin frumkvęši ef hann telur hana andstęša lögum eša fjarstęša aš öšru leyti, enda sé žaš gert innan tveggja mįnaša frį žvķ aš hśn var tekin. Rķkissaksóknari getur meš sama skilorši fellt śr gildi žį įkvöršun hérašssaksóknara eša lögreglustjóra aš fella mįl nišur eša falla frį saksókn.

XXIII. KAFLI
Lok mįls įn įkęru.
148. gr.
    Nś stendur lögregla mann aš broti sem heyrir undir įkęruvald lögreglustjóra, hann gengst skżlaust viš brotinu og lögregla telur aš hęfileg višurlög viš žvķ séu einvöršungu sekt sem fari ekki fram śr tiltekinni fjįrhęš samkvęmt reglugerš sem dómsmįlarįšherra setur skv. 1. mgr. 151. gr. Getur žį lögregla įkvešiš višurlög viš broti samkvęmt henni. Lögregla gerir sakborningi ljós žau višurlög sem viš broti liggja og afleišingar žess aš sekt sé ekki greidd meš žvķ aš afhenda honum skżrslu žar sem fram kemur stutt lżsing į broti, hvar og hvenęr žaš er framiš, žau refsiįkvęši sem žaš varšar viš, hvaša sekt og vararefsing liggur viš broti og aš unnt sé aš krefjast fjįrnįms ef sekt greišist ekki eša honum kunni aš vera gert aš afplįna vararefsingu. Ef žvķ er aš skipta skal jafnframt kynna sakborningi og tiltaka ķ skżrslunni hversu mörgum punktum brotiš varši samkvęmt reglugerš um ökuferilsskrį og punktakerfi vegna umferšarlagabrota. Sakborningur undirritar skżrsluna og fęr afhent afrit hennar. Lögregla getur bošiš sakborningi aš ljśka žegar mįli meš greišslu sektar į vettvangi. Geri sakborningur žaš ekki skal honum settur tiltekinn frestur ķ skżrslunni til aš greiša hana.
    Nś er sekt sem įkvešin er skv. 1. mgr. ekki greidd og mį žį ķ staš saksóknar vegna brotsins fullnęgja sektinni meš fjįrnįmi eftir žvķ sem segir ķ 2. mgr. 151. gr.
    Nś telur lögreglustjóri eša hérašssaksóknari aš saklaus mašur hafi veriš lįtinn gangast undir višurlög samkvęmt žessari grein eša aš mįlalok hafi veriš fjarstęš aš öšru leyti og getur hann žį innan mįnašar frį žvķ aš honum barst vitneskja um žau fellt geršina śr gildi, enda sé žį ekki lišiš įr frį mįlalokum.

149. gr.
    Nś berst lögreglustjóra kęra um brot sem heyrir undir įkęruvald hans eša lögregla stendur mann aš slķku broti og lögreglustjóri telur višurlög viš brotinu ekki fara fram śr sviptingu ökuréttar allt aš einu įri, upptöku eigna eša sekt aš tiltekinni fjįrhęš samkvęmt reglugerš sem dómsmįlarįšherra setur skv. 1. mgr. 151. gr. Getur lögreglustjóri žį bréflega, innan mįnašar frį žvķ aš honum barst kęran, gefiš sakborningi kost į aš ljśka mįlinu meš žvķ aš gangast undir hęfileg višurlög įsamt greišslu sakarkostnašar. Gangist sakborningur undir įkvöršun višurlaga hafa žau mįlalok sama gildi um ķtrekunarįhrif og dómur, ef žvķ er aš skipta. Hafni sakborningur žessum mįlalokum eša sinni ekki boši lögreglustjóra skal tekin įkvöršun um saksókn eftir almennum reglum.
    Nś hefur sakborningur gengist skriflega undir įkvöršun sektar og sakarkostnašar skv. 1. mgr. en ekki greitt og mį žį ķ staš saksóknar vegna brotsins fullnęgja įkvöršuninni meš fjįrnįmi eftir žvķ sem segir ķ 2. mgr. 151. gr.
    Rķkissaksóknari lętur lögreglustjórum ķ té skrį yfir brot sem heimild skv. 1. mgr. nęr til, įsamt leišbeiningum um sektarfjįrhęš og önnur višurlög fyrir hverja tegund brots. Ber aš lįta rķkissaksóknara ķ té skżrslur um mįlalok skv. 1. mgr. eftir žeim reglum sem hann įkvešur.
    Nś telur hérašssaksóknari aš saklaus mašur hafi veriš lįtinn gangast undir višurlög samkvęmt žessari grein eša aš mįlalok hafi veriš fjarstęš aš öšru leyti og getur hann žį innan mįnašar frį žvķ aš honum barst vitneskja um žau fellt geršina śr gildi, enda sé žį ekki lišiš įr frį mįlalokum.

150. gr.
    Nś eru skilyrši til aš ljśka mįli samkvęmt žvķ sem segir ķ 1. mgr. 149. gr. og lögreglustjóri telur aš hęfileg višurlög viš brotinu séu einvöršungu sekt sem fari ekki fram śr aš tiltekinni fjįrhęš samkvęmt reglugerš sem dómsmįlarįšherra setur skv. 1. mgr. 151. gr. Getur žį lögreglustjóri gefiš sakborningi kost į aš ljśka mįlinu meš greišslu tiltekinnar sektar, en ķ sektarboši skal koma fram stutt lżsing į broti, hvar og hvenęr žaš var framiš og žau refsiįkvęši sem žaš varšar viš. Einnig skal koma fram ķ sektarboši hverjar geta oršiš afleišingar žess aš žvķ er ekki sinnt.
    Hafni sakborningur sektarboši skv. 1. mgr. skal tekin įkvöršun um saksókn eftir almennum reglum.
    Sinni sakborningur ekki sektarboši skv. 1. mgr. innan 30 daga eftir aš žaš hefur veriš birt skv. 156. gr. getur lögreglustjóri sent mįliš hérašsdómara til įkvöršunar sektar og vararefsingar. Dómari tekur įkvöršun um višurlög meš įritun į sektarboš lögreglustjóra. Slķk įritun hefur sömu įhrif og dómur. Ekki er žörf į aš kvešja sakborning fyrir dóm įšur en mįli veršur lokiš į žennan hįtt.
    Telji dómari hęfileg višurlög viš broti fara fram śr žvķ sem greinir ķ 1. mgr. eša fyrirliggjandi gögn ekki nęgileg til aš sżnt sé fram į sök sakbornings hafnar hann mįlalokum skv. 3. mgr. meš įritun sektarbošs. Er dómari ekki bundinn af slķkri įkvöršun ef til mįlshöfšunar kemur vegna brotsins.
    Nś hefur mįli veriš lokiš meš įkvöršun višurlaga skv. 3. mgr. og getur sakborningur žį krafist žess aš mįliš verši tekiš upp į nż, enda fęri hann fram varnir sem gętu hafa haft įhrif į śrslit žess. Kröfu um endurupptöku skal beint til žess dómstóls žar sem mįli var lokiš innan fjögurra vikna frį žvķ aš sakborningi varš kunnugt um sektarįkvöršun. Dómari įkvešur meš śrskurši hvort krafa veršur tekin til greina. Fallist dómari į kröfuna fellur įkvöršun um višurlög skv. 3. mgr. śr gildi og sętir mįliš upp frį žvķ mešferš samkvęmt almennum reglum, žó įn žess aš įkęra hafi veriš gefin śt. Eftir žvķ sem viš getur įtt fer aš öšru leyti um kröfu um endurupptöku samkvęmt žessari mįlsgrein og mešferš mįls, sé krafan tekin til greina, eftir įkvęšum XXIX. kafla.
    Nś telur hérašssaksóknari aš sakborningur hafi veriš lįtinn sęta fjarstęšum mįlalokum og getur hann žį krafist endurupptöku mįlsins fyrir hlutašeigandi dómstóli. Um mešferš žeirrar kröfu og mįlsins upp frį žvķ fer eftir 5. mgr.

151. gr.
    Dómsmįlarįšherra įkvešur ķ reglugerš sem hann setur aš fenginni tillögu rķkissaksóknara žau višurlög, žar į mešal hįmark sektar, sem lögregla getur įkvešiš vegna brota skv. 1. mgr. 148. gr. Enn fremur žaš hįmark sektar sem lögreglustjóri getur įkvešiš vegna brota skv. 1. mgr. 149. gr. og žaš hįmark sektar sem mišaš skal viš ķ 1. mgr. 150. gr. Rįšherra getur einnig sett nįnari reglur um mešferš mįla skv. 148.–150. gr.
    Lögreglustjóri getur krafist fullnustu sektar sem lögregla hefur įkvešiš skv. 1. mgr. 148. gr. og įkvöršunar skv. 1. mgr. 149. gr. meš ašför. Um ašförina skulu gilda reglur um ašför eftir sįtt sem komist hefur į fyrir yfirvaldi.

XXIV. KAFLI
Įkęra, fyrirkall og birting.
152. gr.
    Įkęrandi höfšar sakamįl meš śtgįfu įkęru. Ķ henni skal greina svo glöggt sem verša mį:
    a.      žann dómstól sem mįliš er höfšaš fyrir,
    b.      nafn įkęrša, kennitölu eša fęšingardag og heimili eša dvalarstaš,
    c.      hver sś hįttsemi er sem įkęrt er śt af, hvar og hvenęr brotiš er tališ framiš, heiti žess aš lögum og önnur skilgreining og loks heimfęrslu žess til laga og stjórnvaldsfyrirmęla, ef žvķ er aš skipta,
    d.      röksemdir sem mįlsóknin er byggš į, ef žörf krefur, svo sem ef mįl er flókiš eša umfangsmikiš, en röksemdafęrslan skal žį vera gagnorš og svo skżr aš ekki fari į milli mįla hverjar sakargiftir eru,
    e.      kröfur um refsingu og önnur višurlög, svo sem sviptingu réttinda og upptöku eigna, svo og kröfu um greišslu sakarkostnašar,
    f.      einkaréttarkröfur og kröfur allsherjarréttar ešlis skv. XXVI. kafla.
    Žegar įkęra hefur veriš gefin śt į hendur manni nefnist hann įkęrši.

153. gr.
    Įkęrandi getur breytt eša aukiš viš įkęru meš śtgįfu framhaldsįkęru til aš leišrétta augljósar villur eša ef upplżsingar, sem ekki lįgu fyrir žegar įkęra var gefin śt, gefa tilefni til. Framhaldsįkęru skal gefa śt svo fljótt sem verša mį eftir aš žörfin į henni er kunn, en žó ķ sķšasta lagi tveimur vikum fyrir ašalmešferš mįls skv. 166. gr., nema įkęrši samžykki aš žaš sé gert sķšar.
    Įkęrandi getur allt fram til žess aš dómur er upp kvešinn afturkallaš įkęru sem hann hefur gefiš śt eša falliš frį einstökum įkęruatrišum.
    Nś hefur mįli veriš vķsaš frį dómi eša žaš veriš fellt nišur og veršur žį nżtt mįl um sama sakarefni ekki höfšaš sķšar en žremur mįnušum frį žvķ aš mįlinu var endanlega lokiš į žann hįtt. Skal fresturinn reiknast frį žvķ aš mįlinu var vķsaš frį dómi eša žaš var fellt nišur ķ fyrsta sinn, eftir atvikum fyrir Hęstarétti.

154. gr.
    Įkęra skal send hérašsdómi įsamt žeim sżnilegu sönnunargögnum sem įkęruvaldiš hyggst leggja fram ķ mįlinu. Įkęru į aš fylgja skrį yfir gögnin og skulu žau vera ķ nęgilega mörgum eintökum. Jafnframt į aš fylgja tilkynning um žaš hver fari meš mįliš fyrir įkęruvaldiš, hvaša vitni žaš óskar eftir aš verši leidd ķ mįlinu og hvaša sönnunargagna žaš telji naušsynlegt aš afla aš öšru leyti. Tekiš skal fram hvort halda beri upplżsingum um nafn og önnur persónueinkenni einstakra vitna og lögreglumanna leyndum fyrir öšrum en dómara mįlsins, sbr. 2. mgr. 56. gr. og 3. mgr. 65. gr.

155. gr.
    Eftir aš hérašsdómi hefur borist įkęra įkvešur dómari staš og stund žinghalds žar sem mįliš veršur žingfest. Skal žingfesting fara fram svo fljótt sem verša mį. Samhliša gefur dómari śt fyrirkall į hendur įkęrša sem greini staš og stund žingfestingar įsamt įskorun til hans um aš sękja žing. Jafnframt skal greina žann fyrirvara sem birta skal įkęru įsamt fyrirkalli fyrir įkęrša įšur en mįl veršur žingfest og mį sį fyrirvari ekki vera skemmri en žrķr sólarhringar. Telji dómari skilyrši til aš mįl verši dęmt aš įkęrša fjarstöddum, sbr. 1. mgr. 161. gr., skal žess skilmerkilega getiš ķ fyrirkalli aš fjarvist įkęrša kunni aš verša metin til jafns viš jįtningu hans og aš dómur kunni aš ganga um mįliš žótt hann sęki ekki žing. Ella skal žess getiš ķ fyrirkalli aš lögregla megi fęra įkęrša fyrir dóm, meš valdi ef meš žarf, sinni hann žvķ ekki.
    Ef dómari telur aš gallar séu į mįlatilbśnaši sem varšaš geta frįvķsun skal hann benda įkęranda į žį. Hins vegar mį hann ekki synja um śtgįfu fyrirkalls af žeim sökum, enda er hann óbundinn af slķku įliti sķnu viš śrlausn mįls.
    Žegar dómari hefur gefiš śt fyrirkall skv. 1. mgr. sendir hann žaš įsamt įkęru til įkęranda sem hlutast til um birtingu skv. 156. gr.

156. gr.
    Įkęra įsamt fyrirkalli, hér eftir nefnd ķ einu lagi įkęra, skal birt fyrir įkęrša sjįlfum, sé žess kostur, en annars fyrir lögmanni hans eša öšrum lögrįša manni sem fengiš hefur skriflegt umboš frį honum til aš taka viš birtingu ellegar fyrir heimilismanni eša öšrum sem dvelur eša hittist fyrir į skrįšu lögheimili hans. Žeim sem birt er fyrir er skylt aš segja į sér deili.
    Įkęra skal birt af einum lögreglumanni, fangaverši eša öšrum starfsmanni Fangelsismįlastofnunar ellegar stefnuvotti nema hśn sé birt į dómžingi af dómara. Skal sį sem birtingu annast votta hana meš įritun į įkęru eša sérstöku vottorši. Žeim sem įkęra er birt skal afhent afrit af henni. Sé hśn birt fyrir öšrum en įkęrša sjįlfum ber žeim, aš višlagšri sekt, aš koma afriti įkęru ķ hendur hans, en sé žess ekki kostur žį ķ hendur žess sem telja mį lķklegastan til aš koma afriti til skila ķ tęka tķš. Skal sį sem birtingu annast benda žeim sem birt er fyrir į žessa skyldu.
    Ef óvķst er um dvalarstaš įkęrša mį birta įkęru ķ Lögbirtingablaši meš hęfilegum fyrirvara įšur en mįl veršur žingfest og mį sį fyrirvari ekki vera skemmri en einn mįnušur.
    Viš birtingu įkęru skal įkęrši spuršur hvort hann óski eftir verjanda og žį hverjum ef žvķ er aš skipta. Skal afstöšu įkęrša getiš ķ vottorši um birtinguna. Įkęrši getur žó frestaš aš taka įkvöršun um verjanda žar til mįl er žingfest.
    Įkęrandi skal endursenda dómara įkęru įsamt birtingarvottorši aš birtingu lokinni. Aš žremur sólarhringum lišnum frį birtingu įkęru er įkęranda skylt aš lįta žeim sem žess óskar ķ té afrit af henni meš žeim takmörkunum sem greindar eru ķ 1. mgr. 16. gr.

157. gr.
    Hafi įkęrši óskaš eftir skipun verjanda viš birtingu įkęru skal dómari taka įkvöršun um skipunina. Dómari sendir verjanda jafnskjótt afrit af gögnum mįls og tilkynnir honum hvenęr žaš verši žingfest.

XXV. KAFLI
Almenn mešferš mįls fyrir dómi.
158. gr.
    Mįl er žingfest žegar įkęra og önnur mįlsgögn af hįlfu įkęruvaldsins eru lögš fram į dómžingi. Žingfesta mį mįl žótt fyrirkall hafi ekki veriš gefiš śt ef įkęrši sękir žing.
    Nś er skylt eša heimilt aš skipa įkęrša verjanda og žaš hefur ekki veriš gert fyrir žingfestingu mįls og skal žaš žį gert viš žingfestingu eša svo fljótt sem verša mį. Ef skilyrši eru til žess aš skipa brotažola réttargęslumann skal žaš gert viš žingfestingu eša ef žaš er ekki unnt, svo sem vegna žess aš ekki hefur nįšst til brotažola, svo fljótt sem verša mį.

159. gr.
    Viš žingfestingu athugar dómari hvort gallar séu į mįli sem geta varšaš frįvķsun žess įn kröfu. Žį žegar eša hvenęr sem er eftir žaš getur dómari vķsaš mįli frį dómi meš śrskurši žótt engin krafa hafi komiš fram um žaš ef hann telur svo bersżnilega annmarka į žvķ sem ekki verši bętt śr undir rekstri žess aš dómur verši ekki kvešinn upp um efni žess. Ef žvķ er aš skipta getur dómari kvešiš į um frįvķsun mįls aš hluta og leyst śr efni žess aš öšru leyti ķ dómi. Įšur en mįli veršur vķsaš frį dómi skal įkęranda žó gefinn kostur į aš tjį sig um mįlefniš munnlega, svo og įkęrša hafi hann sótt žing ķ mįlinu.
    Nś kemur fram krafa um frįvķsun mįls aš öllu leyti eša hluta viš žingfestingu eša sķšar undir rekstri žess og skal dómari žį į sama hįtt gefa įkęranda og įkęrša kost į aš tjį sig um kröfuna. Dómari tekur afstöšu til kröfu um frįvķsun mįlsins meš śrskurši įšur en fjallaš veršur frekar um efni žess.
    Nś hrindir dómari frįvķsunarkröfu og er hann žį ekki bundinn af žeim śrskurši ef nżjar upplżsingar koma fram sķšar undir rekstri mįls um žau atriši sem śrskuršaš var um.
    Nś fellir Hęstiréttur śr gildi śrskurš um frįvķsun mįls aš einhverju leyti eša öllu og skal žį hérašsdómari taka mįliš upp į nż eins og žaš stóš žegar hann tók žaš til śrskuršar.

160. gr.
    Nś sękir įkęrandi ekki žing viš žingfestingu mįls eša į sķšari stigum žess og veršur žį ekkert ašhafst ķ žvķ frekar į žvķ stigi. Skal žį dómari įkveša nżtt žinghald og tilkynna įkęranda um žaš, en verši heldur ekki sótt žing af hans hįlfu ķ žaš sinn ber aš fella mįliš nišur.

161. gr.
    Nś kemur įkęrši ekki fyrir dóm viš žingfestingu mįls žótt honum hafi veriš löglega birt įkęra og žess getiš ķ fyrirkalli aš mįl kunni aš vera dęmt aš honum fjarstöddum, sbr. 1. mgr. 155. gr., og mį žį leggja dóm į mįliš ef ekki er kunnugt um aš įkęrši hafi lögmęt forföll og svo stendur į:
    a.      aš brot žykir ekki varša žyngri višurlögum en sekt, upptöku eigna og sviptingu réttinda og dómari telur framlögš gögn nęgileg til sakfellingar eša
    b.      aš įkęrši hefur komiš fyrir dóm viš rannsókn mįls, jįtaš skżlaust žį hįttsemi sem honum er gefin aš sök og dómari telur ekki įstęšu til aš draga ķ efa aš jįtningin sé sannleikanum samkvęm, enda verši ekki dęmd žyngri refsing en sex mįnaša fangelsi.
    Slķkum dómi getur įkęrši ekki įfrżjaš, en žess ķ staš getur hann leitaš eftir endurupptöku skv. XXIX. kafla.

162. gr.
    Nś kemur įkęrši ekki fyrir dóm viš žingfestingu mįls og žvķ veršur ekki lokiš samkvęmt žvķ sem ķ 1. mgr. 161. gr. segir og įkvešur dómari žį nżtt žinghald. Skal įkęrandi leggja fyrir lögreglu aš fęra įkęrša fyrir dóm nema kunnugt sé um aš hann hafi haft lögmęt forföll, en ķ žvķ tilviki skal lögregla boša hann til nżs žinghalds og eftir atvikum fęra hann fyrir dóm meš valdi, sbr. c-liš 3. mgr. 90. gr.

163. gr.
    Viš žingfestingu mįls skal įkęrši spuršur hvort hann jįti efni įkęru rétt og honum kynnt efni framlagšra skjala ef hann er višstaddur. Ella skal žaš gert ķ žinghaldi žegar įkęrši kemur fyrst fyrir dóm eftir žingfestingu.
    Nś sękir įkęrši žing og jįtar žį hįttsemi sem honum er gefin aš sök og mį žį įkęrandi gefa honum kost į aš ljśka mįli meš žvķ aš gangast undir sekt sem greišist innan tiltekins tķma aš višlagšri vararefsingu, įsamt sakarkostnaši. Fallist įkęrši į slķk mįlalok og dómari telur višurlög hęfileg getur hann lokiš mįli meš įkvöršun sinni um žau višurlög. Meš sama hętti mį og leysa śr kröfum į hendur įkęrša um sviptingu ökuréttar og upptöku eigna.
    Nś telur hérašssaksóknari aš saklaus mašur hafi fallist į višurlög skv. 2. mgr. eša aš įkęrši hafi veriš lįtinn undirgangast fjarstęš mįlalok aš öšru leyti og getur hann žį kęrt mįliš til Hęstaréttar til ónżtingar į įkvöršuninni.

164. gr.
    Nś veršur mįli ekki lokiš skv. 2. mgr. 163. gr., įkęrši jįtar skżlaust alla žį hįttsemi sem honum er gefin aš sök og dómari telur ekki įstęšu til aš draga ķ efa aš jįtningin sé sannleikanum samkvęm. Tekur dómari žį mįliš žegar til dóms nema annar hvor ašila krefjist žess aš fram fari ašalmešferš ķ žvķ skv. 166. gr.
    Verši mįli lokiš skv. 1. mgr. žarf ekki aš fęra fram önnur sönnunargögn en žegar hafa veriš lögš fram. Ašili getur žó óskaš eftir aš leggja fram sżnileg sönnunargögn. Skal ašilum gefinn kostur į aš tjį sig ķ stuttu mįli um lagaatriši mįls og įkvöršun višurlaga.

165. gr.
    Ef mįli veršur ekki lokiš samkvęmt žvķ sem aš framan segir mį gefa įkęrša kost į aš leggja fram skriflega greinargerš af sinni hįlfu innan hęfilegs frests enda sé mįliš flókiš eša umfangsmikiš. Ķ greinargerš skulu greindar kröfur og röksemdir įkęrša, svo og žau gögn sem hann leggur fram og žau vitni sem hann óskar eftir aš verši leidd ķ mįlinu. Leggi įkęrši ekki fram greinargerš skal hann lįta uppi hvort hann hyggst leggja fram sönnunargögn og leiša vitni ķ mįlinu og žį hver žau séu.
    Dómari getur frestaš mįli til aš ašilar geti aflaš frekari sönnunargagna ef žeir óska eftir žvķ eša hann telur žess žörf.
    Dómari įkvešur hvort mįl verši munnlega flutt eša skriflega. Dómari skal ekki įkveša skriflegan flutning mįls nema ašilar óski žess og hann telji hęttu į aš mįliš skżrist ekki nęgilega meš munnlegum mįlflutningi.
    Žegar ašilar hafa lżst žvķ yfir aš öflun sżnilegra sönnunargagna sé lokiš įkvešur dómari žing til ašalmešferšar mįls meš hęfilegum fyrirvara. Ef tilefni gefst skal hann jafnframt taka įkvöršun um žaš hvort ašalmešferš fari fram fyrir luktum dyrum, hvort vitni skuli gefa skżrslu įn žess aš žaš žurfi aš skżra frį nafni sķnu ķ heyranda hljóši og hvort įkęrši og mįlflytjendur skuli vķkja śr žinghaldi mešan vitni gefur skżrslu. Dómara er rétt aš inna ašila eftir žvķ hve langan tķma žeir žurfi fyrir mįlflutningsręšur viš ašalmešferš og įkvešur dómari sķšan lengd hennar ķ ljósi žess.
    Heimilt er aš taka skżrslu af įkęrša eša vitnum įšur en ašalmešferš hefst, enda verši sį sem skżrslu į aš gefa fyrirsjįanlega fjarverandi vegna lögmętra forfalla.

166. gr.
    Viš ašalmešferš mįls fara aš jafnaši fram ķ einni lotu skżrslutökur og munnlegur flutningur mįls. Įkęrši į rétt į aš vera viš ašalmešferš mįls. Dómari getur žó įkvešiš aš hann vķki af žingi mešan skżrsla er tekin af öšrum sem eru įkęršir ķ mįlinu eša mešan vitni gefur skżrslu, sbr. 123. gr.
    Ašalmešferš hefst meš žvķ aš įkęrandi gerir stuttlega grein fyrir įkęru og hvaša gögnum hśn sé studd. Žį skal tekin skżrsla af įkęrša. Ef įkęrši jįtar aš hafa framiš žaš brot sem hann er įkęršur fyrir įkvešur dómari ķ samrįši viš mįlflytjendur hvort og žį aš hve miklu leyti žörf er frekari sönnunarfęrslu. Sķšan eru teknar skżrslur af vitnum og gengiš į vettvang ef žvķ er aš skipta.
    Aš loknum skżrslutökum fer fram munnlegur flutningur mįls. Įkęrandi talar fyrst, žvķ nęst sį sem fer meš kröfu skv. XXVI. kafla ef žvķ er aš skipta og sķšan įkęrši. Aš žvķ loknu geta žeir ķ sömu röš fęrt fram andsvör af sinni hįlfu. Flytji verjandi mįliš fyrir įkęrša er honum sjįlfum heimilt aš taka stuttlega til mįls ķ lok ašalmešferšar. Dómari stżrir mįlflutningi og gętir žess aš ręšumašur haldi sig viš efniš og aš mįlflutningur sé glöggur og fari ekki śt fyrir žau mörk sem sęmandi er ķ žinghaldi. Dómari getur takmarkaš mįlfrelsi eša stöšvaš mįlflutning žess sem lagar sig ekki aš įminningum hans eša fer aš mun fram śr žeim tķma sem hefur veriš įętlaš aš mįlflutningur hans muni taka. Aš loknum mįlflutningi er mįliš tekiš til dóms.

167. gr.
    Nś er mįl skriflega flutt og skal žį taka skżrslur af įkęrša og vitnum įšur en mįlflutningur hefst. Sķšan skal gefa įkęranda kost į aš skila sókn til višbótar įkęru. Aš žvķ bśnu gefst įkęrša kostur į aš skila vörn til višbótar greinargerš ef žvķ er aš skipta. Skriflegum andsvörum mį skila einu sinni af hįlfu hvors ašila. Aš loknum mįlflutningi er mįliš tekiš til dóms.

168. gr.
    Nś telur dómari eftir dómtöku mįls naušsynlegt aš fram komi frekari gögn ellegar aš spyrja žurfi įkęrša eša vitni nįnar. Skal hann žį kvešja ašila fyrir dóm og eftir atvikum leggja spurningar fyrir žį og beina žvķ til įkęranda aš afla frekari gagna eša leiša tiltekin vitni fyrir dóm. Fresta mį mįlinu eftir žörfum, en aš žvķ bśnu gefur dómari ašilum kost į aš gera athugasemdir til višbótar fyrri mįlflutningi sķnum og tekur mįliš til dóms į nż.

169. gr.
    Nś hafa fleiri mįl veriš höfšuš gegn įkęrša fyrir sama dómstóli og getur dómari žį įkvešiš, ef hann telur žaš hagkvęmt, aš sameina mįl žessi og reka žau og dęma sem eitt mįl.
    Nś hefur mįl veriš höfšaš ķ einu lagi gegn fleiri en einum og getur dómari žį eftir ósk ašila eša af sjįlfsdįšum įkvešiš aš skilja mįliš ķ sundur og dęma sérstaklega mįl eins eša fleiri įkęršu ef žaš žykir hentugra og horfa til flżtis og sparnašar.

170. gr.
    1. Mįl veršur fellt nišur ef:
    a.      įkęrši fellur frį mešan į mįlsmešferš stendur, nema įkveša megi sekt eša upptöku eigna śr dįnarbśi hans,
    b.      ef įkęrandi afturkallar įkęru įšur en dómur gengur,
    c.      ef įkęrandi sękir ekki žing eftir žvķ sem fyrir er męlt ķ 160. gr.,
    d.      ef saksókn er hįš kröfu brotažola og hann fellur frį henni įšur en hérašsdómur er kvešinn upp, nema įkęrandi telji rétt aš halda mįlinu įfram vegna almannahagsmuna.
    Mįl skal fella nišur meš bókun ķ žingbók nema įgreiningur rķsi um hvort žaš verši gert, sem dómari tekur žį afstöšu til meš śrskurši. Kvešiš skal į um sakarkostnaš ķ bókuninni og hefur sś įkvöršun sama gildi og dómur um žaš efni.

171. gr.
    Hraša skal mešferš mįls eftir föngum.
    Ekki skiptir mįli hvenęr yfirlżsingar, mótmęli og sönnunargögn koma fram undir rekstri mįls.

XXVI. KAFLI
Einkaréttarkröfur o.fl.
172. gr.
    Brotažoli og hver sį annar sem telur sig hafa öšlast kröfu aš einkarétti į hendur sakborningi vegna refsiveršrar hįttsemi hans getur leitaš dóms um hana ķ sakamįli eftir žvķ sem nįnar er įkvešiš ķ žessum kafla.
    Ef hįttsemi sakbornings er auk refsiįbyrgšar talin hafa leitt af sér kröfu allsherjarréttar ešlis getur žaš stjórnvald sem hlut į aš mįli leitaš dóms um hana į sama hįtt og ķ 1. mgr. greinir.
    Sį sem neytir heimildar skv. 1. eša 2. mgr., hér eftir nefndur kröfuhafi, veršur ekki ašili aš sakamįli nema aš žvķ leyti einu sem varšar kröfu hans.

173. gr.
    Kröfu skv. 1. eša 2. mgr. 172. gr. skal komiš į framfęri viš lögreglu mešan į rannsókn mįls stendur eša viš įkęranda įšur en įkęra er gefin śt. Heimilt er og aš koma kröfu į framfęri viš įkęranda eftir śtgįfu įkęru ef fullnęgt er skilyršum 1. mgr. 153. gr. til śtgįfu framhaldsįkęru ķ mįli eša įkęrši samžykki, enda sé aš öšru leyti fullnęgt skilyršum žess aš hafa megi slķka kröfu uppi ķ mįlinu.
    Kröfuhafi skal lįta af hendi viš lögreglu eša įkęranda skriflega greinargerš um kröfu sķna žar sem getiš skal eftirfarandi atriša:
    a.      nafns kröfuhafa, heimilis og kennitölu, svo og sömu atriša varšandi fyrirsvarsmann hans ef žvķ er aš skipta,
    b.      nafns réttargęslumanns eša annars lögmanns kröfuhafa ķ mįlinu ef hann gętir ekki hagsmuna sinna sjįlfur eša fyrirsvarsmašur hans,
    c.      dómkrafna kröfuhafa, sem skulu śr garši geršar į sama hįtt og ķ stefnu ķ einkamįli,
    d.      skżringa į ašild kröfuhafa aš kröfunni ef um annan er aš ręša en brotažola,
    e.      mįlsįstęšna sem krafa er reist į,
    f.      tilvķsunar til helstu lagaįkvęša eša réttarreglna sem mįlatilbśnašur er studdur viš.
    Meš greinargerš skv. 2. mgr. skulu fylgja žau gögn sem varša mįlatilbśnaš kröfuhafa og ekki liggja žegar fyrir ķ sakamįlinu.
    Ef kröfu er komiš į framfęri viš lögreglu įšur en rannsókn mįls er lokiš skal hśn kynnt sakborningi og leitaš afstöšu hans til hennar sé žess kostur. Berist krafa sķšar getur įkęrandi fališ lögreglu aš fara meš hana į sama veg.
    Žegar įkvöršun hefur veriš tekin um saksókn skal įkęrandi taka afstöšu til žess hvort skilyršum 1. eša 2. mgr. 172. gr. sé fullnęgt til aš hafa fram komna kröfu uppi ķ sakamįli. Hann skal einnig leggja mat į žaš hvort krafan sé réttilega śr garši gerš og henni fylgi naušsynleg gögn, en hann getur veitt kröfuhafa skamman frest til aš bęta śr slķkum annmörkum į henni. Telji įkęrandi aš ekki séu skilyrši til aš hafa kröfuna uppi ķ mįlinu skal hann tilkynna kröfuhafa žaš skriflega og er sś įkvöršun endanleg. Ella getur įkęrandi kröfunnar ķ įkęru eša eftir atvikum framhaldsįkęru og lętur greinargerš um hana og önnur gögn fylgja įkęrunni til hérašsdóms, sbr. 154. gr.

174. gr.
    Ef krafa skv. 1. eša 2. mgr. 172. gr. er höfš uppi ķ sakamįli skal dómari lįta afrit af greinargerš um hana fylgja įkęru įsamt fyrirkalli til birtingar fyrir įkęrša. Žegar birt hefur veriš skal dómari tilkynna kröfuhafa um staš og stund žegar mįliš veršur žingfest.
    Viš žingfestingu mįls skal leggja fram greinargerš um kröfuna įsamt mešfylgjandi gögnum. Nś sękir kröfuhafi ekki žing viš žingfestingu eša žegar mįliš er tekiš fyrir į sķšari stigum og skal žį krafan felld nišur nema hann hafi lögmęt forföll eša įkęrandi hafi tekiš aš sér aš męta fyrir hans hönd ķ žinghaldinu.
    Undir rekstri mįls skal dómari gęta aš žvķ af sjįlfsdįšum į sama hįtt og ķ einkamįli hvort einhverjir žeir annmarkar séu į kröfu sem valdiš gętu žvķ aš vķsa beri henni frį dómi. Telji hann svo vera eša krefjist įkęrši žess aš kröfunni verši vķsaš frį dómi skal ašilum mįlsins gefinn kostur į aš tjį sig um žaš į dómžingi įsamt kröfuhafa. Ef dómari vķsar kröfunni frį dómi eša hafnar kröfu įkęrša um frįvķsun skal hann gera žaš meš śrskurši.
    Kröfuhafi hefur einn forręši į kröfunni į sama hįtt og ef hann hefši hana uppi ķ einkamįli. Honum er heimilt į öllum stigum mįls aš falla frį henni en dómari getur žį gert honum eftir kröfu įkęrša aš greiša ómaksžóknun vegna kostnašar sem sérstaklega hefur fylgt žvķ aš halda uppi vörnum gegn kröfunni. Kröfuhafi og įkęrši geta gert dómsįtt um kröfuna eftir sömu reglum og gilda um slķka sįtt ķ einkamįli įn tillits til žess hvort hśn hafi veriš höfš uppi į žann hįtt sem greinir ķ 173. gr.
    Verši kröfu ekki vķsaš frį dómi, sé ekki falliš frį henni eša hśn felld nišur ellegar gerš sįtt um hana skal dómari tilkynna kröfuhafa į sannanlegan hįtt um žinghöld ķ mįlinu.

175. gr.
    Nś višurkennir įkęrši ekki kröfu sem gerš er į hendur honum skv. 1. eša 2. mgr. 172. gr. og dómari telur aš mešferš hennar geti leitt til teljandi tafa eša óhagręšis viš rekstur mįls og getur hann žį į öllum stigum žess fram til munnlegs mįlflutnings kvešiš upp śrskurš um aš skilja hana frį öšrum žįttum mįlsins og vķkja henni til mešferšar fyrir dómi ķ sérstöku einkamįli. Įšur en slķkur śrskuršur veršur upp kvešinn skal žó dómari gefa ašilum og kröfuhafa kost į aš tjį sig um žaš atriši.
    Kveši dómari upp śrskurš skv. 1. mgr. skal krafan tekin til mešferšar fyrir sama dómstóli eins og einkamįl hefši veriš žingfest um hana. Hafi įkęrši ekki lagt fram greinargerš ķ sakamįlinu skv. 1. mgr. 165. gr. skal hann ķ fyrsta žinghaldi ķ einkamįlinu fį frest til aš taka žar til varna. Aš öšru leyti veršur mįliš rekiš upp frį žvķ eftir almennum reglum um mešferš einkamįla.

176. gr.
    Nś er kröfu skv. 1. eša 2. mgr. 172. gr. ekki vķsaš frį dómi, frį henni falliš, hśn felld nišur, sįtt gerš um hana eša henni vikiš til mešferšar ķ einkamįli og į žį kröfuhafi rétt į aš lįta mįliš til sķn taka aš žvķ er hana varšar, žar į mešal aš leggja fram gögn til stušnings henni. Kröfuhafa er og heimilt aš beina žvķ til dómara aš tilteknar spurningar verši viš munnlega sönnunarfęrslu lagšar fyrir įkęrša, vitni eša kröfuhafa sjįlfan um atriši sem sérstaklega varša kröfuna, svo og aš flytja mįliš munnlega um hana eina.
    Nś er sakamįl fellt nišur, žvķ vķsaš frį dómi eša įkęrši sżknašur meš dómi įn žess aš žaš hafi veriš vegna žess aš hann sé talinn ósakhęfur og skal žį dómari vķsa kröfu skv. 1. eša 2. mgr. 172. gr. af sjįlfsdįšum frį dómi. Skal žaš gert ķ dómi eša aš öšrum kosti meš śrskurši, žar į mešal ef mįliš er fellt nišur.
    Ef leyst er śr kröfu aš efni til skal afstaša tekin til hennar į sama hįtt og gert yrši ķ einkamįli. Dęma mį įkęrša til greišslu mįlskostnašar vegna kröfunnar, enda hafi žess veriš krafist, nema um sé aš ręša kröfu brotažola sem hefur fengiš sér skipašan réttargęslumann.

XXVII. KAFLI
Afbrigšileg mešferš mįls fyrir dómi.
177. gr.
    Aš žvķ leyti sem mįl koma til śrlausnar fyrir hérašsdómi samkvęmt žessum lögum, įn žess aš handhafi įkęruvalds hafi höfšaš mįl eftir žvķ sem męlt er fyrir um ķ 1. gr. eša fariš sé meš žau eftir XV. kafla, skulu žau rekin samkvęmt įkvęšum žessa kafla, žar į mešal žau mįl sem getiš er sérstaklega ķ 1. mgr. 2. gr.

178. gr.
    Mįl skv. 177. gr. skal lagt fyrir hérašsdóm meš skriflegri kröfu, žar sem greina skal frį eftirfarandi:
    a.      nafni žess sem leggur mįliš fyrir dóm įsamt heimili, svo og kennitölu ef ekki er um stjórnvald aš ręša,
    b.      hver fari meš mįliš af hįlfu hans,
    c.      hvert mįlefniš eša erindiš sé įsamt nafni, heimilisfangi og eftir atvikum kennitölu žess sem krafan beinist aš,
    d.      hvers sé krafist ķ mįlinu,
    e.      hver atvik séu aš baki kröfunni,
    f.      į hvaša rökum og réttarreglum krafan sé reist.
    Kröfunni skulu fylgja naušsynleg gögn. Henni skal beint til višeigandi hérašsdóms, sbr. 51. gr.
    Žegar dómara hefur borist krafa skal hann kanna hvort lagaheimild standi til aš taka hana til mešferšar. Telji hann svo ekki vera skal hann žegar ķ staš vķsa mįlinu frį dómi meš śrskurši, en ella įkvešur hann staš og stund til žinghalds til aš žingfesta mįliš. Dómari tilkynnir žessa įkvöršun žeim sem kröfuna gerši og telst hann upp frį žvķ sóknarašili mįls. Skal įkvöršunin jafnframt tilkynnt varnarašila meš sannanlegum hętti sé um hann aš ręša nema krafa sé gerš um ašgerš viš rannsókn sakamįls og vitneskja varnarašila um hana gęti spillt fyrir rannsókn, sbr. 1. mgr. 104. gr.

179. gr.
    Ef sóknarašili mętir ekki į dómžingi žegar žingfesta į mįl veršur žaš ekki gert. Ella veršur mįliš žingfest meš žvķ aš gögn žess eru lögš žar fram.
    Standi enginn til varnarašildar ķ mįli, hafi varnarašili ekki veriš kvaddur į dómžing eša hann sękir ekki žing samkvęmt kvašningu skal gefa sóknarašila kost į aš gera munnlega grein fyrir mįlinu og leggja fram frekari gögn. Jafnframt mį veita honum frest til aš afla frekari gagna. Aš lokinni gagnaöflun skal krafa sóknarašila tekin til śrlausnar.
    Ef varnarašili sękir žing viš žingfestingu mįls skulu honum fengin afrit af skjölum žess. Mį veita honum frest til aš kynna sér mįlsgögn og undirbśa mįlsvörn, en aš öšru jöfnu skal sķšan fara fram munnleg sókn og vörn ķ mįlinu. Aš žvķ bśnu leysir dómari śr kröfu sóknarašila meš śrskurši.
    Mešferš mįla samkvęmt žessum kafla fer aš öšru leyti eftir įkvęšum laga žessara um almenna mešferš mįla eftir žvķ sem viš getur įtt.

XXVIII. KAFLI
Dómsśrlausnir hérašsdóms.
180. gr.
    Hvorki mį dęma įkęrša fyrir ašra hegšun en žį sem ķ įkęru greinir né heldur dęma ašrar kröfur į hendur honum. Žó mį sakfella įkęrša žótt aukaatriši brots, svo sem stašur og stund žess, séu ekki skżrt eša rétt greind, enda telji dómari aš vörn hafi ekki veriš įfįtt žess vegna. Dómari getur gefiš ašilum fęri į aš tjį sig um atriši aš žessu leyti, ef žurfa žykir. Meš sömu skilyršum er dómara og rétt aš dęma eftir öšrum refsiįkvęšum en fram koma ķ įkęru, žó aldrei ašrar kröfur en žar greinir.
    Aš öšru leyti er dómari óbundinn af kröfum ašila og yfirlżsingum nema žęr varši kröfu skv. XXVI. kafla.

181. gr.
    Aš žvķ leyti sem önnur įkvęši laga žessara męla ekki į annan veg og įgreiningur er ekki uppi tekur dómari afstöšu til atriša sem varša rekstur mįls meš įkvöršun sem veršur eftir atvikum skrįš ķ žingbók. Slķk atriši mį einnig leiša til lykta meš įkvöršun žótt įgreiningur sé um žau ef įgreiningsefniš sętir ekki kęru til Hęstaréttar.
    Dómari leysir śr öšrum atrišum sem rįša žarf til lykta fyrir dómtöku mįls meš śrskurši. Śrskurš skal kveša upp žegar ķ staš ķ žinghaldi ef unnt er en aš öšrum kosti svo fljótt sem verša mį.
    Śrskuršur skal vera skriflegur og skrįšur ķ žingbók eša dómabók. Dómari skal fęra rök fyrir nišurstöšu sinni ķ śrskurši įn žess aš greina frekar en žörf er į samhengis vegna frį atvikum mįls eša rökstušningi ašila. Nišurstašan skal sķšan dregin saman ķ śrskuršaroršum.
    Feli śrskuršur ķ sér lokanišurstöšu mįls, sem rekiš er eftir įkvęšum XXV. eša XXVII. kafla, skulu forsendur fylgja śrskuršaroršum meš sama hętti og ef um dóm vęri aš ręša. Ef mįli er vķsaš frį dómi įn kröfu eša žaš er fellt nišur mį dómari žó lįta viš žaš sitja aš greina ķ forsendum śrskuršar frį žingfestingardegi mįls, įkęru, įkęrša, kröfum hans og rökstušningi fyrir nišurstöšu.
    Dómari getur breytt įkvöršun sinni um atriši varšandi rekstur mįls, svo og śrskurši sem felur ekki ķ sér lokanišurstöšu žess.

182. gr.
    Žegar mįli lżkur meš višurlagaįkvöršun dómara skv. 2. mgr. 163. gr. skal hśn fęrš ķ žingbók og skżrlega tekiš žar fram aš meš henni sé mįlinu lokiš meš žvķ aš įkęrši sęti nįnar tiltekinni refsingu og eftir atvikum öšrum refsikenndum višurlögum. Skal einnig tekiš fram hvernig fari um sakarkostnaš.
    Višurlagaįkvöršun hefur sömu įhrif og dómur, žar į mešal um ķtrekunarįhrif ef žvķ er aš skipta.

183. gr.
    Nś veršur mįl ekki fellt nišur, žvķ vķsaš frį dómi eša lokiš meš višurlagaįkvöršun skv. 182. gr. og skal žį saminn skriflegur dómur žar sem forsendur fylgja dómsoršum.
    Ķ dómi skal greina dómstól og nafn dómara eša nöfn ef fleiri en einn dęma mįliš, svo og staš og stund dómsuppkvašningar. Sķšan skal greina svo stutt og glöggt sem verša mį:
    a.      nafn, kennitölu eša fęšingardag og heimili įkęrša,
    b.      hver hafi gefiš śt įkęru og hvenęr og hvert meginefni hennar sé,
    c.      hvers krafist sé ķ mįlinu,
    d.      hver mįlsatvik séu ķ ašalatrišum,
    e.      viš hvaša sönnunargögn og rök hvert įkęruatriši sé stutt og hvaša andsvör įkęrši fęri viš žeim ef žvķ er aš skipta,
    f.      röksemdir dómara fyrir žvķ hvaš teljist sannaš ķ mįlinu og meš hverjum hętti,
    g.      röksemdir dómara fyrir nišurstöšu um önnur atriši mįls, žar į mešal um višurlög,
    h.      sakarkostnaš.
    Ķ dómsoršum skulu nišurstöšur mįls dregnar saman.
    Žrįtt fyrir įkvęši 2. mgr. mį ķ mįli sem fariš er meš skv. 164. gr. lįta nęgja aš skķrskota ķ dómi til įkęru ķ staš žess aš lżsa mįlsatvikum og geta žess jafnframt aš mįliš sé dęmt samkvęmt skżlausri jįtningu įkęrša. Žaš sama mį gera ķ öšrum tilvikum žar sem ekki er deilt um verknašarlżsingu ķ įkęru. Ķ mįli sem fariš er meš skv. 161. gr. mį į sama hįtt ķ dómi skķrskota til įkęru og taka fram aš įkęrši hafi ekki sótt žing žótt žess hafi veriš getiš ķ fyrirkalli aš mįliš kynni aš verša dęmt aš honum fjarstöddum.
    Samkvęmt kröfu įkęruvaldsins getur dómari įkvešiš ķ dómi aš įkvöršun um missi réttinda komi žegar til framkvęmda og įn tillits til įfrżjunar ef žaš telst naušsynlegt til verndar lķfi, heilsu eša eignum einstakra manna eša almennings, óvišurkvęmilegt mį telja aš dómfelldi haldi réttindum aš gengnum dómi eša lög bjóša aš įfrżjun fresti ekki įhrifum réttindamissis. Į sama hįtt mį įkveša ķ dómi aš įfrżjun fresti ekki dómsįkvęšum skv. 62., 63., 65. eša 67. gr. almennra hegningarlaga. Įkęruvaldiš getur gert kröfu um dómsįkvęši sem žessi allt fram aš dómtöku mįls.

184. gr.
    Dómur skal kvešinn upp svo fljótt sem unnt er. Hafi dómur ekki veriš kvešinn upp ķ mįli sem var munnlega flutt innan fjögurra vikna frį žvķ aš žaš var dómtekiš skal žaš flutt aš nżju nema dómari og ašilar telji žaš óžarft.
    Ef dómur er fjölskipašur og mįl munnlega flutt skulu allir dómendur hafa hlżtt į flutning žess. Geti žeir ekki allir lokiš dómi į mįl skal nefna dómara ķ staš žess sem hefur misst viš og endurtaka munnlegan flutning mįls. Dómendur ręša um nišurstöšu mįls fyrir luktum dyrum og ręšur afl atkvęša śrslitum um hvert atriši. Nś veršur dómari ķ minni hluta um eitthvert atriši og skal hann žį allt aš einu taka žįtt ķ įlyktun um önnur atriši, en įgreiningsatrišis skal žį getiš ķ dómi. Formašur dóms stżrir atkvęšagreišslu og sér um samningu dóms.

185. gr.
    Dómari tilkynnir ašilum hvar og hvenęr dómur verši kvešinn upp nema fariš hafi veriš meš mįl skv. 161. gr. Viš uppkvašningu skal lesa upp dómsorš į dómžingi. Eins skal fariš aš viš uppkvašningu śrskuršar sem felur ķ sér lokanišurstöšu mįls.
    Endurrit af dómi eša śrskurši skal aš öšru jöfnu vera til reišu viš uppkvašningu hans.
    Ef įkęrši sękir žing viš uppkvašningu dóms telst dómurinn birtur fyrir honum, enda standi honum žegar til boša endurrit dómsins. Nś veršur dómur ekki birtur į žann hįtt į dómžingi og įkęrša eru žar gerš önnur eša žyngri višurlög en sekt eša upptaka eigna sem svarar til įfrżjunarfjįrhęšar ķ einkamįli og skal žį įkęrandi birta honum dóm. Ella žarf ekki aš birta dóm žótt ekki sé sótt žing af hįlfu įkęrša viš uppkvašningu hans.
    Ekki mį fullnęgja įkvęši ķ dómi um refsingu og önnur višurlög fyrr en afrįšiš er hvort honum verši įfrżjaš, sbr. žó 5. mgr. 183. gr. Meš sama skilorši frestar įfrżjun fullnustu dóms um refsingu og önnur višurlög.

186. gr.
    Dómur er bindandi um śrslit sakarefnis fyrir įkęrša, įkęruvaldiš og ašra um žau atriši sem žar eru dęmd aš efni til.
    Krafa sem dęmd hefur veriš aš efni til veršur ekki borin aftur undir sama eša hlišsettan dómstól framar en ķ lögum žessum segir. Nżju mįli um slķka kröfu skal vķsaš frį dómi.
    Dómur er bindandi fyrir dómara žegar hann hefur veriš kvešinn upp. Dómara er žó heimilt aš leišrétta ritvillur, reikningsskekkjur, nafnskekkjur og ašrar bersżnilegar villur ķ dómi, enda lįti hann ašilum sem hafa fengiš endurrit af dómi ķ té nżtt endurrit įn tafar.
    Dómur hefur fullt sönnunargildi um žau mįlsatvik sem ķ honum greinir žar til žaš gagnstęša er sannaš.

5. ŽĮTTUR
Endurupptaka og mįlskot.
XXIX. KAFLI
Endurupptaka śtivistarmįls ķ héraši.
187. gr.
    Nś hefur įkęrši ekki sótt žing viš žingfestingu mįls fyrir hérašsdómi og žvķ hefur veriš lokiš meš dómi samkvęmt žvķ sem segir ķ 161. gr. Getur hann žį innan fjögurra vikna frį žvķ aš dómur var birtur fyrir honum eša dómur var kvešinn upp ef birtingar var ekki žörf skv. 3. mgr. 185. gr. krafist žess aš mįliš verši tekiš upp į nż fyrir hérašsdómi, enda berist beišni hans um endurupptöku innan žess frests.
    Įkęrši getur ekki beišst endurupptöku ef dómi hefur žegar veriš įfrżjaš til Hęstaréttar af įkęruvaldsins hįlfu aš žvķ er hann varšar.
    Žegar frestur skv. 1. mgr. er lišinn veršur mįl ekki tekiš upp į nż nema meš įkvöršun Hęstaréttar skv. XXXII. kafla.

188. gr.
    Skriflegri beišni įkęrša um endurupptöku skal beint til žess dómstóls žar sem śtivistardómur gekk. Ķ henni skal skżrlega greint frį žvķ hvaša mįl hśn varšar, hverra breytinga įkęrši krefjist į fyrri mįlsśrslitum og į hvaša sönnunargögnum, rökum og réttarreglum sś krafa sé byggš.
    Ef beišni er ófullnęgjandi, hśn berst röngum dómstóli eša dómari telur aš skilyršum 187. gr. sé ekki fullnęgt synjar hann žegar ķ staš um endurupptöku, en śrskuršur skal kvešinn upp um synjunina ef krafist er. Aš öšrum kosti bošar dómari įkęranda og įkęrša fyrir dóm til aš taka beišnina fyrir.
    Sęki įkęrši ekki žing žegar beišni hans er tekin fyrir telst hśn fallin nišur.
    Haldi įkęrandi uppi andmęlum gegn beišni um endurupptöku skal leyst śr žeim meš śrskurši įšur en lengra er haldiš. Aš öšrum kosti tekur dómari mįliš upp į nż meš bókun ķ žingbók.

189. gr.
    Nś hefur mįl veriš endurupptekiš og falla žį nišur réttarįhrif dóms žar til žvķ er lokiš į nż ķ héraši. Frį žessu getur dómari žó vikiš samkvęmt kröfu įkęranda, enda standi svo į sem um ręšir ķ 5. mgr. 183. gr.
    Upphaflegum dómi ķ mįlinu veršur ekki įfrżjaš til Hęstaréttar eftir aš žaš er endurupptekiš nema endurupptöku ljśki meš žvķ aš dómurinn standi óhaggašur skv. 2. mgr. 190. gr. og įkęruvaldiš įfrżi.

190. gr.
    Žegar endurupptaka er rįšin veršur fariš meš mįl eftir almennum reglum laga žessara frį žvķ stigi žegar žaš var upphaflega žingfest.
    Hverfi įkęrši frį kröfu um endurupptöku eša falli žingsókn nišur af hans hįlfu į nż įn žess aš hann hafi lagt fram greinargerš skv. 1. mgr. 165. gr. lżkur henni meš bókun dómara ķ žingbók um aš upphaflegur dómur standi óhaggašur nema įkęrandi krefjist žess aš mįliš sęti frekari mešferš.
    Mįl veršur ekki endurupptekiš öšru sinni eftir įkvęšum žessa kafla.

191. gr.
    Nś hefur mįl veriš endurupptekiš įn žess aš žvķ hafi veriš lokiš samkvęmt žvķ sem segir ķ 2. mgr. 190. gr. eša aš žaš hafi veriš fellt nišur. Skal žį dómari įkveša įkęrša višurlög skv. 182. gr. eša leggja į žaš dóm į nżjan leik nema žvķ verši vķsaš frį dómi meš śrskurši. Fellur žį fyrri dómur sjįlfkrafa śr gildi.
    Žegar mįli lżkur samkvęmt žvķ sem segir ķ 1. mgr. skal dómari kveša ķ einu lagi į um sakarkostnaš vegna mįlsins ķ heild.
    Įfrżja mį dómi til Hęstaréttar eftir endurupptöku mįls samkvęmt almennum reglum laga žessara.

XXX. KAFLI
Kęra.
192. gr.
    Śrskuršir hérašsdómara um eftirfarandi sęta kęru til Hęstaréttar, sbr. žó 2. mgr.:
    a.      hvort hann vķki sęti ķ mįli,
    b.      hvort loka eigi žinghaldi eša leggja bann viš opinberri frįsögn af žvķ sem žar fer fram,
    c.      synjun um aš lįta af hendi afrit af gögnum eša veita leyfi til aš hlżša į upptöku śr žinghaldi,
    d.      atriši varšandi réttindi sakbornings, verjanda hans eša lögmanns viš rannsókn mįls,
    e.      atriši varšandi réttindi brotažola eša réttargęslumanns hans viš rannsókn mįls,
    f.      atriši varšandi skżrslutöku af sakborningi, brotažola eša öšrum vitnum viš rannsókn mįls,
    g.      heimild til aš leggja hald į muni eša hvort žvķ verši aflétt,
    h.      heimild til leitar og annarra ašgerša skv. X. kafla, svo og framkvęmd žeirra ašgerša,
    i.      heimild til ašgerša skv. XI. kafla,
    j.      heimild til réttarkrufningar,
    k.      kyrrsetningu į eignum,
    l.      gęsluvaršhald og ašrar rįšstafanir skv. XIV. kafla, žar į mešal tilhögun gęsluvaršhaldsvistar,
    m.      synjun um aš fara meš rannsóknarmįl įn žess sakborningur eša annar sį sem žaš varšar verši kvaddur fyrir dóm,
    n.      atriši varšandi skżrslugjöf įkęrša eša vitnis fyrir dómi,
    o.      atriši varšandi matsgeršir,
    p.      heimild til aš leggja fram sönnunargagn, skyldu til aš lįta žaš af hendi til framlagningar ķ mįli eša hald til aš fylgja žeirri skyldu eftir,
    q.      synjun um heimild til aš afla sönnunargagna fyrir öšrum dómi,
    r.      synjun um endurupptöku mįls sem lokiš hefur veriš meš įritun sektarbošs,
    s.      aš frestur skuli veittur,
    t.      aš mįli sé vķsaš frį dómi,
    u.      aš kröfu skv. XXVI. kafla sé vķsaš frį dómi eša vikiš til mešferšar ķ einkamįli,
    v.      hvort mįl verši fellt nišur,
    w.      mįlefni sem sęta mešferš skv. XXVII. kafla,
    x.      synjun um endurupptöku dęmds mįls,
    y.      réttarfarssekt.
    Eftir aš ašalmešferš mįls er hafin veršur śrskurši hérašsdómara ekki skotiš til ęšra dóms nema śrskuršur sé um:
    a.      frįvķsun mįls, nišurfellingu žess eša frestun,
    b.      žvingunarrįšstafanir skv. IX., X., XI., XII. og XIV. kafla,
    c.      hvort vitni eša matsmašur verši leiddur fyrir dóm, spurning verši lögš fyrir hann eša honum gert aš svara henni,
    d.      atriši sem varša annars hagsmuni manns sem ekki į ašild aš mįlinu.
    Śrskuršur hérašsdómara veršur ekki kęršur ef athöfn sem žar er kvešiš į um hefur žegar fariš fram eša įstand sem leitt hefur af śrskuršinum er žegar um garš gengiš.
    Nś hefur śrskuršur veriš kęršur og svo fer sem ķ 3. mgr. segir eftir žann tķma en įšur en dómur er felldur ķ kęrumįlinu og skal žį vķsa žvķ frį Hęstarétti.

193. gr.
    Hérašsdómari leišbeinir žeim sem ekki nżtur ašstošar lögmanns um rétt til aš kęra śrskurš og um kęrufrest.
    Nś vill mašur kęra śrskurš og skal hann žį lżsa žvķ yfir innan žriggja sólarhringa frį žvķ aš hann fékk vitneskju um śrskuršinn. Sé kęru lżst yfir į dómžingi mį kęrandi lįta viš žaš sitja aš bókaš verši um hana ķ žingbók, žar į mešal ķ hvaša skyni kęrt er. Aš öšrum kosti skal hann afhenda hérašsdómara skriflega kęru žar sem greint skal frį žvķ hvaša śrskuršur sé kęršur, kröfu um breytingu į honum og įstęšur sem kęra er reist į. Skriflegri kęru skulu fylgja nż gögn sem kęrandi hyggst bera fyrir sig, enda sé ķ kęru getiš hvaš sanna eigi meš žeim.
    Sé ekki kęrt innan žess frests sem settur er ķ 2. mgr. getur sį sem kęra vill leitaš eftir leyfi Hęstaréttar til žess, en afhenda skal hann hérašsdómara skriflega kęru įšur en žaš veršur gert. Um žį leyfisbeišni og mešferš hennar fer samkvęmt žvķ sem segir ķ 200. gr.
    Kęra śrskuršar um ašgeršir skv. IX., X., XI., XII. og XIV. kafla frestar ekki framkvęmdum ķ mįli. Žegar öšruvķsi stendur į frestar kęra framkvęmdum viš rannsókn eša mįlsmešferš nema hérašsdómari fallist į kröfu um annaš.

194. gr.
    Ef hérašsdómari telur annmarka vera į kęru getur hann gefiš kęranda skamman frest til aš bęta śr henni. Aš öšrum kosti sendir hérašsdómari kęruna til Hęstaréttar svo fljótt sem verša mį įsamt endurritum śr žingbók og öšrum gögnum mįlsins sem varša kęruefniš nema hann telji rétt aš fella sjįlfur śrskurš sinn śr gildi. Gögnin sendir hérašsdómari ķ fjórriti įsamt athugasemdum sķnum ef hann vill.
    Nś hefur kęru ekki veriš lżst yfir ķ žinghaldi aš višstöddum gagnašila kęranda og skal hérašsdómari žį tilkynna gagnašilanum tafarlaust um hana, enda hafi ekki veriš fariš meš mįliš įn žess aš honum vęri kunngert um žaš. Hafi hérašsdómari ekki žegar sent Hęstarétti kęrumįliš getur hann um leiš gefiš gagnašilanum kost į aš afhenda sér skriflega greinargerš sem geymi kröfur hans og röksemdir. Heimilt er aš lįta skrifleg gögn fylgja žeirri greinargerš, enda sé žess getiš žar hvaš sanna eigi meš žeim. Hafi greinargerš ekki veriš afhent hérašsdómara įšur en hann sendir Hęstarétti mįlsgögnin skal henni beint til réttarins.
    Ašilar kęrumįls geta hvor eša hver fyrir sitt leyti sent Hęstarétti greinargerš meš žvķ efni sem greinir ķ 2. mgr. įsamt nżjum gögnum innan sólarhrings eftir aš mįliš hefur borist réttinum. Ašili skal samhliša žvķ senda gagnašila sķnum afrit af greinargeršinni, enda hafi ekki veriš fariš meš mįliš fyrir hérašsdómi įn žess aš honum vęri kunngert žaš.

195. gr.
    Aš lišnum fresti skv. 3. mgr. 194. gr. eša žegar greinargeršir hafa borist Hęstarétti getur hann lagt dóm į kęrumįl. Tekiš skal tillit til greinargerša eša gagna sem berast eftir aš fresturinn er lišinn svo framarlega sem mįlinu er žį ekki lokiš.
    Hęstiréttur leggur dóm į kęrumįl į grundvelli skriflegra gagna en getur žó įkvešiš aš žaš verši munnlega flutt. Dómur skal kvešinn upp svo fljótt sem kostur er.
    Hęstiréttur skal tilkynna hérašsdómara og ašilum kęrumįls sem hafa lįtiš žaš til sķn taka fyrir réttinum um śrslit žess.
    Aš öšru leyti en aš framan greinir veršur reglum um įfrżjunarmįl beitt um kęrumįl eftir žvķ sem įtt getur viš.

XXXI. KAFLI
Įfrżjun.
196. gr.
    Meš žeim takmörkunum sem leišir af öšrum įkvęšum laga žessara er heimilt aš įfrżja hérašsdómi til Hęstaréttar til žess aš fį:
    a.      endurskošun į įkvöršun višurlaga,
    b.      endurskošun į nišurstöšum sem byggšar eru į skżringu eša beitingu réttarreglna,
    c.      endurskošun į nišurstöšum sem byggšar eru į mati į sönnunargildi annarra gagna en munnlegs framburšar fyrir hérašsdómi,
    d.      ómerkingu į dómi og heimvķsun mįls,
    e.      frįvķsun mįls frį hérašsdómi.
    Viš įfrżjun dóms er jafnframt heimilt aš leita endurskošunar į śrskuršum sem kvešnir hafa veriš upp og įkvöršunum sem teknar hafa veriš undir rekstri mįls ķ héraši.
    Nś er hérašsdómi įfrżjaš ķ einhverjum žeim tilgangi sem um ręšir ķ 1. mgr. og er žį um leiš heimilt aš leita endurskošunar į nišurstöšum hans um kröfu skv. XXVI. kafla, enda hafi veriš leyst śr henni aš efni til og įkęrši eša kröfuhafi hafi krafist endurskošunar fyrir sitt leyti. Verši hérašsdómi ekki įfrżjaš samkvęmt framansögšu er įkęrša og kröfuhafa hvorum um sig heimilt aš įfrżja sérstaklega śrlausn dómsins um kröfuna aš efni til en um žaš mįlskot fer eftir reglum um įfrżjun dóms ķ einkamįli.

197. gr.
    Rķkissaksóknari getur įfrżjaš hérašsdómi ef hann telur įkęrša hafa ranglega veriš sżknašan eša refsingu eša önnur višurlög įkvešin aš mun of vęg, sbr. žó 1. mgr. 198. gr. Hann getur einnig įfrżjaš dómi įkęrša til hagsbóta.
    Įkęrši sem sakfelldur hefur veriš ķ héraši getur įfrżjaš hérašsdómi, sbr. žó 1. mgr. 198. gr. Nś er įkęrši lįtinn og getur žį maki hans, börn, ašrir nišjar, foreldrar eša systkini įfrżjaš dómi fyrir hans hönd.

198. gr.
    Įfellisdómi veršur ašeins įfrżjaš ef įkęrši hefur veriš dęmdur ķ fangelsi ellegar til aš greiša sekt eša sęta upptöku eigna sem nęr įfrżjunarfjįrhęš ķ einkamįli. Rķkissaksóknara er įvallt heimilt aš įfrżja dómi um sżknu įkęrša.
    Žrįtt fyrir įkvęši 1. mgr. mį įfrżja hérašsdómi meš leyfi Hęstaréttar sem veita mį ef śrslit mįlsins hafa verulegt almennt gildi eša varša mikilvęga hagsmuni ellegar ekki er śtilokaš samkvęmt fyrirliggjandi gögnum aš dómi kunni aš verša breytt svo aš einhverju nemi.

199. gr.
    Ef įkęrši er staddur viš uppkvašningu hérašsdóms skal dómari kynna honum rétt hans til įfrżjunar og frest til aš lżsa henni yfir. Žegar annars er žörf į aš birta dóm skv. 3. mgr. 185. gr. skal sį sem birtir kynna įkęrša žetta. Skal getiš aš žessa hafi veriš gętt meš bókun ķ žingbók eša ķ birtingarvottorši.
    Įkęrši skal lżsa yfir įfrżjun hérašsdóms ķ bréflegri tilkynningu sem berast veršur rķkissaksóknara innan fjögurra vikna frį birtingu dómsins, hafi birtingar veriš žörf skv. 3. mgr. 185. gr., en ella innan fjögurra vikna frį uppkvašningu hans. Ķ tilkynningunni skal tekiš nįkvęmlega fram ķ hverju skyni įfrżjaš sé og hverjar dómkröfur įkęrša séu, žar į mešal varšandi kröfur skv. XXVI. kafla ef žvķ er aš skipta, svo og hvern hann vill fį skipašan sem verjanda fyrir Hęstarétti eša hvort hann óskar eftir aš flytja mįl sitt sjįlfur. Rķkissaksóknara er skylt aš veita įkęrša leišbeiningar um gerš tilkynningar ef eftir žvķ er leitaš en jafnframt ber honum aš benda į hvernig bęta megi śr annmörkum į efni hennar ef um žį er aš ręša. Žegar tilkynning hefur borist frį įkęrša innan framangreinds frests telst hérašsdómi įfrżjaš af hans hįlfu.
    Nś hyggst rķkissaksóknari įfrżja hérašsdómi og skal hann žį gefa śt įfrżjunarstefnu innan fjögurra vikna frį uppkvašningu dómsins.
    Hvort sem įkęrši eša rķkissaksóknari įfrżjar hérašsdómi getur gagnašili, žar į mešal kröfuhafi ef krafa skv. XXVI. kafla hefur veriš dęmd aš efni til, įvallt gert kröfu fyrir Hęstarétti um breytingar į nišurstöšum dómsins įn žess aš įfrżja fyrir sitt leyti, enda komi sś krafa fram ķ greinargerš hans skv. 203. gr.
    Hafi hvorki įkęrši né rķkissaksóknari įfrżjaš innan žeirra fresta sem męlt er fyrir um ķ 2. og 3. mgr. skal litiš svo į aš hérašsdómi sé unaš af beggja hįlfu. Žrįtt fyrir žaš getur Hęstiréttur oršiš viš umsókn um leyfi til aš įfrżja hérašsdómi sem berst nęstu žrjį mįnuši eftir lok įfrżjunarfrests, enda sé fullnęgt skilyršum 2. mgr. 198. gr. og drįttur į įfrżjun nęgilega réttlęttur. Beišni um slķkt įfrżjunarleyfi frestar ekki fullnustu hérašsdóms um refsingu og önnur višurlög.

200. gr.
    Nś vill įkęrši leita leyfis Hęstaréttar til aš įfrżja hérašsdómi og skal hann žį senda rķkissaksóknara tilkynningu skv. 2. mgr. 199. gr. įsamt skriflegri umsókn um leyfiš žar sem rökstutt skal ķtarlega hvernig įkęrši telur aš skilyršum fyrir įfrżjunarleyfi sé fullnęgt. Leiti įkęrši įfrżjunarleyfis skv. 2. mgr. 198. gr. veršur umsókn hans įsamt tilkynningu um įfrżjun aš berast rķkissaksóknara innan įfrżjunarfrests sem žar meš telst rofinn.
    Leiti rķkissaksóknari įfrżjunarleyfis skal hann beina til Hęstaréttar skriflegri umsókn um žaš. Skal hśn vera sama efnis og um ręšir ķ 1. mgr. Sé leitaš įfrżjunarleyfis skv. 2. mgr. 198. gr. veršur umsóknin aš berast réttinum innan įfrżjunarfrests sem žar meš telst rofinn.
    Hęstiréttur gefur öšrum mįlsašilum kost į aš tjį sig um umsókn um įfrżjunarleyfi. Žegar mešferš umsóknar er lokiš tilkynnir rétturinn ašilunum skriflega um nišurstöšuna. Sé leyfiš veitt veršur ekki krafist rökstušnings fyrir žeirri įkvöršun en sé umsókn hafnaš skal greint frį įstęšum žess ķ tilkynningu til ašilanna.

201. gr.
    Rķkissaksóknari er sóknarašili mįls fyrir Hęstarétti, hvort sem hann hefur sjįlfur įfrżjaš hérašsdómi eša įkęrši.
    Žegar įfrżjun er rįšin gefur rķkissaksóknari śt įfrżjunarstefnu žar sem skal greina:
    a.      heiti og nśmer sem mįliš bar fyrir hérašsdómi, fyrir hverjum hérašsdómstóli var leyst śr žvķ og hvenęr dómur var kvešinn upp,
    b.      nafn įkęrša, kennitölu eša fęšingardag og heimili, svo og hver komi fram fyrir hans hönd viš įfrżjun skv. 2. mgr. 197. gr. ef žvķ er aš skipta,
    c.      hver įfrżi hérašsdómi og nįkvęmlega ķ hverju skyni žaš sé gert,
    d.      ef žvķ er aš skipta hvert sé nafn, kennitala og heimili žess sem haft hefur uppi kröfu skv. XXVI. kafla sem dęmd hefur veriš aš efni til fyrir hérašsdómi,
    e.      aš mįliš verši tekiš til mešferšar fyrir Hęstarétti ķ samręmi viš tilkynningar sem ašilunum verši į sķšari stigum sendar žašan.
    Hafi rķkissaksóknari įfrżjaš hérašsdómi skal hann svo fljótt sem verša mį fį įfrżjunarstefnu birta fyrir įkęrša. Skal įkęrša um leiš gefinn kostur į aš bera fram ósk um verjanda eša greina ella frį ósk sinni um aš fį aš flytja mįl sitt sjįlfur.
    Hafi krafa skv. XXVI. kafla veriš dęmd aš efni til ķ héraši skal rķkissaksóknari lįta birta įfrżjunarstefnu fyrir žeim sem meš kröfuna fer. Sé um brotažola aš ręša skal honum um leiš gefinn kostur į aš bera fram ósk um réttargęslumann žį žegar eša meš tilkynningu til Hęstaréttar.
    Aš žvķ bśnu sem aš framan greinir sendir rķkissaksóknari Hęstarétti įfrżjunarstefnuna meš sönnun fyrir birtingu hennar įsamt endurriti af hérašsdómi og tilkynningu įkęrša um įfrżjun ef žvķ er aš skipta. Hęstiréttur skipar įkęrša verjanda nema hann hafi óskaš eftir aš flytja mįl sitt sjįlfur, enda sé hann hęfur til žess aš mati réttarins. Ef žvķ er aš skipta skipar Hęstiréttur enn fremur brotažola réttargęslumann ef skilyrši eru til žess. Aš žvķ bśnu tilkynnir Hęstiréttur eftir žvķ sem viš į rķkissaksóknara, įkęrša, verjanda, brotažola eša réttargęslumanni aš mįliš hafi borist réttinum og hvaša auškenni žaš hefur hlotiš, svo og aš tilkynnt verši frekar į sķšara stigi um fresti hvers um sig til aš leggja fram greinargerš ķ mįlinu af sinni hįlfu.

202. gr.
    Žegar įfrżjun er rįšin skal hérašsdómstóllinn, žar sem leyst var śr mįli, verša viš beišni rķkissaksóknara um aš afhenda honum dómsgeršir.
    Žegar rķkissaksóknara hafa borist dómsgeršir skv. 1. mgr. og verjandi hefur veriš skipašur skal rķkissaksóknari ķ samrįši viš verjanda bśa til mįlsgögn en til žeirra teljast afrit žeirra mįlskjala og endurrita sem ašilarnir telja žörf į viš śrlausn mįlsins eins og įfrżjun er hįttaš. Hęstarétti skulu sķšan afhent mįlsgögn ķ žeim fjölda eintaka sem hann telur žörf į, svo og dómsgeršir.
    Hęstiréttur setur nįnari reglur um frįgang mįlsgagna og dómsgerša.

203. gr.
    Žegar mįlsgögn hafa veriš afhent skal Hęstiréttur veita žeim ašila sem įfrżjaš hefur tiltekinn frest til aš skila skriflegri greinargerš og gögnum sem hann kann enn aš telja vanta og hann hyggst byggja mįl sitt į fyrir Hęstarétti. Žegar greinargerš og gögn hafa borist skal gagnašila veittur frestur til aš skila greinargerš og gögnum af sinni hįlfu. Ef žvķ er aš skipta skal aš lokum veita kröfuhafa skv. XXVI. kafla frest til aš skila greinargerš og gögnum. Žegar greinargerš er skilaš til Hęstaréttar skal sį sem žaš gerir senda öšrum žeim sem aš framan er getiš afrit af henni, svo og af gögnum sem fylgja henni.
    Ķ greinargerš mįlsašila skal koma fram:
    a.      hvers krafist sé fyrir Hęstarétti,
    b.      hvort hann felli sig viš lżsingu mįlsatvika ķ hérašsdómi og röksemdir fyrir nišurstöšu en ef svo er ekki skal getiš į stuttan og gagnoršan hįtt ķ hverjum atrišum hann sé ósammįla og hvernig hann rökstyšji ķ meginatrišum kröfur um breytingar į nišurstöšum hérašsdóms,
    c.      athugasemdir viš mįlatilbśnaš gagnašila ef žeirra er žörf,
    d.      hvort hann hyggist enn leggja nż gögn fram fyrir Hęstarétti į sķšara stigi og hver žau séu žį ķ meginatrišum.
    Mįlsašilum er heimilt aš leggja frekari gögn fyrir Hęstarétt en žau skulu žį afhent réttinum og kynnt gagnašila ekki sķšar en einni viku fyrir flutning mįls. Frį žessu getur Hęstiréttur vikiš ef sérstaklega stendur į, enda séu ašilar į žaš sįttir aš nż gögn komi fram meš skemmri fyrirvara. Rķkissaksóknara er žó jafnan heimilt aš leggja fram nżtt sakavottorš įkęrša viš upphaf mįlflutnings.

204. gr.
    Hęstiréttur getur kvešiš upp dóm um frįvķsun mįls frį réttinum vegna galla į mįlatilbśnaši žar fyrir dómi įn žess aš mįlflutningur fari įšur fram. Į sama hįtt getur Hęstiréttur ómerkt hérašsdóm ef verulegir gallar hafa veriš į mešferš mįls ķ héraši og vķsaš žvķ frį hérašsdómi ef undirbśningi undir mįlshöfšun hefur veriš įfįtt ķ meginatrišum.
    Nś er mįlatilbśnaši įfįtt, įn žess aš naušsynlegt žyki žó aš vķsa mįli frį eša ómerkja hérašsdóm, og getur žį Hęstiréttur beint žvķ til ašila aš afla gagna um tiltekin atriši eša grķpa til annarra ašgerša til aš rįša bót į žvķ sem įfįtt er.
    Įšur en mįlflutningur fer fram getur Hęstiréttur tekiš mįl fyrir į dómžingi eftir žörfum til aš rįša til lykta atrišum varšandi rekstur žess. Skulu ašilar kvaddir fyrir dóm meš hęfilegum fyrirvara ķ žessu skyni.

205. gr.
    Mįl skal aš jafnaši flutt munnlega fyrir Hęstarétti. Rétturinn getur žó įkvešiš aš mįl verši skriflega flutt ef sérstakar įstęšur męla meš žvķ. Hann getur einnig įkvešiš aš mįl verši dómtekiš įn sérstaks mįlflutnings ef samhljóša óskir koma fram um žaš frį ašilum eša dómi er ašeins įfrżjaš um įkvöršun višurlaga.
    Nś er įkvešinn munnlegur flutningur ķ mįli og skulu žį ašilar tilkynna Hęstarétti aš fram komnum greinargeršum žeirra beggja eša allra hve langan tķma žeir įętli hvor eša hver fyrir sitt leyti aš žurfi til aš flytja mįlflutningsręšu. Hęstiréttur įkvešur hvenęr munnlegur mįlflutningur fer fram og tilkynnir žaš ašilum meš hęfilegum fyrirvara. Um leiš skal ašilum tilkynnt hve langan tķma žeir fįi til aš flytja mįlflutningsręšur ef ekki er fallist į óskir žeirra ķ žeim efnum. Hęstiréttur getur viš sama tękifęri beint til ašila aš žeir afhendi hvor eša hver um sig meš tilteknum fyrirvara stutt yfirlit um atvik mįls ķ tķmaröš, helstu röksemdir sķnar og tilvķsanir ķ fręširit og dóma sem žeir hyggjast styšjast viš ķ mįlflutningi.
    Hęstiréttur getur įkvešiš aš munnleg sönnunarfęrsla fari žar fram ķ žeim męli sem hann telur žörf, enda žyki honum ķ ljósi atvika įstęša til aš ętla aš sś sönnunarfęrsla geti haft įhrif į śrslit mįls.

206. gr.
    Įšur en munnlegur mįlflutningur hefst į dómžingi skal gerš grein fyrir dómsoršum hérašsdóms og įfrżjunarstefnu aš žvķ leyti sem forseti telur žess žörf til skżringar į mįlflutningi. Veršur svo flutt frumręša af hįlfu įkęruvalds, sķšan ef žvķ er aš skipta af hįlfu žess sem gerir kröfu skv. XXVI. kafla og loks af hįlfu įkęrša nema forseti hafi įkvešiš ašra röš og ašilum veriš tilkynnt žaš meš hęfilegum fyrirvara fyrir mįlflutning. Eftir frumręšur eiga ašilar kost į aš fęra fram stutt andsvör ķ sömu röš. Flytji verjandi mįliš af hįlfu įkęrša getur forseti heimilaš įkęrša sjįlfum aš koma aš stuttum athugasemdum aš loknum andsvörum verjanda.
    Ķ mįlflutningi skal gera grein fyrir žeim atrišum ķ nišurstöšum hérašsdóms sem leitaš er breytinga į, kröfum ķ žeim efnum og röksemdum fyrir žeim. Skal foršast mįlalengingar og mįlflutningi beint aš žeim atrišum einum įsamt naušsynlegri frįsögn af öšru sem žarf samhengis vegna.
    Forseti stżrir žinghaldi. Hann getur krafist aš mįlflytjendur haldi sér viš efniš og lįti vera aš fjalla um žį žętti mįls sem ekki eru til endurskošunar eša įstęšulaust er af öšrum sökum aš gera frekari grein fyrir. Forseti getur stöšvaš mįlflutning ef ręšur verša langar śr hófi fram eša sett honum tķmatakmörk og viš žau bundiš enda į mįlflutning.
    Aš loknum mįlflutningi tekur Hęstiréttur mįliš til dóms.

207. gr.
    Aš žvķ leyti sem taka žarf afstöšu til atriša varšandi rekstur mįls fyrir Hęstarétti ręšur hann žeim til lykta meš įkvöršun, hvort sem įgreiningur er um žau milli ašila eša ekki, enda leiši įkvöršunin ekki til loka mįls fyrir dóminum. Įkvöršun skal ekki rökstudd sérstaklega en um efni hennar skal getiš ķ žingbók eftir žörfum.
    Śr öšrum atrišum mįls leysir Hęstiréttur meš dómi. Ef mįli er vķsaš frį Hęstarétti mį lįta viš žaš sitja aš geta um įstęšur žess ķ dómi, svo og um sakarkostnaš. Sama gildir ef hérašsdómurinn er ómerktur og mįli vķsaš heim eša žvķ er vķsaš frį hérašsdómi.
    Sé kvešiš į um önnur mįlalok ķ dómi en getur ķ 2. mgr. skal greina žar frį kröfum ašila eftir žvķ sem žörf er į svo aš nišurstaša verši skżr. Aš žvķ leyti sem greinargerš um mįlsatvik er įbótavant ķ hérašsdómi skal bętt śr žvķ ķ dómi Hęstaréttar. Ef og aš žvķ leyti sem nišurstöšu hérašsdóms er breytt skal žaš rökstutt ķ dómi Hęstaréttar. Fallist Hęstiréttur į nišurstöšu hérašsdóms en ekki į röksemdir fyrir henni greinir hann frį rökum sķnum eftir žvķ sem žörf žykir.
    Um dóma Hęstaréttar gilda aš öšru leyti įkvęši 183. gr. eftir žvķ sem getur įtt viš.

208. gr.
    Refsing og önnur višurlög į hendur įkęrša verša ekki žyngd meš dómi Hęstaréttar nema žess hafi veriš krafist af hįlfu įkęruvalds. Įkvęšum hérašsdóms um kröfu skv. XXVI. kafla veršur heldur ekki breytt nema žess hafi veriš krafist af žeim sem breyting er til hagsbóta, hvort sem žaš er įkęrši eša kröfuhafi. Aš öšru leyti getur Hęstiréttur įvallt breytt dómi til hagsbóta įkęrša žótt hann hafi ekki gert kröfu um žaš.
    Hęstiréttur getur ekki endurmetiš nišurstöšu hérašsdómara um sönnunargildi munnlegs framburšar nema hlutašeigandi vitni eša įkęrši hafi gefiš skżrslu žar fyrir dómi.
    Nś telur Hęstiréttur lķkur į aš nišurstaša hérašsdómara um sönnunargildi munnlegs framburšar fyrir dómi kunni aš vera röng svo aš einhverju skipti um śrslit mįls og vitni eša įkęrši sem eiga ķ hlut hafa ekki gefiš munnlega skżrslu fyrir Hęstarétti. Getur žį rétturinn fellt śr gildi hérašsdóm og mešferš mįlsins ķ héraši ķ žeim męli aš munnleg sönnunarfęrsla geti fariš žar fram eftir žörfum og leyst verši śr mįli į nż. Sé hérašsdómur ómerktur samkvęmt žessu skulu žrķr dómarar skipa dóm ķ mįlinu viš nżja mešferš žess ķ héraši og mega žeir ekki vera hinir sömu og įšur fóru meš žaš.

209. gr.
    Dóm skal kveša upp svo fljótt sem unnt er eftir aš mįl er dómtekiš og aldrei sķšar en žegar fjórar vikur eru lišnar frį žvķ. Verši žvķ ekki komiš viš og hafi mįl veriš munnlega flutt skal endurtaka mįlflutning aš žvķ leyti sem Hęstarétti žykir naušsynlegt.
    Strax eftir dómtöku mįls skulu dómarar ręša meš sér fyrir luktum dyrum röksemdir og nišurstöšu dóms. Fyrir mįlflutning felur forseti einum dómara aš vera frummęlandi į žeim fundi en forseti stżrir žar rįšageršum, ber fram spurningar, stušlar aš žvķ aš įlit hvers dómara komi žar sem skżrast fram og telur atkvęši žeirra. Afl atkvęša ręšur śrslitum. Aš lokinni umręšu felur forseti frummęlandanum aš semja atkvęši aš dómi. Greinist dómarar ķ meiri og minni hluta semur frummęlandinn atkvęši fyrir žann hluta sem hann heyrir til en hinir dómararnir įkveša hver semji atkvęši žeirra. Dómari sem greišir atkvęši meš ómerkingu hérašsdóms eša frįvķsun mįls og veršur ķ minni hluta veršur einnig aš greiša atkvęši um efni mįls. Dómarar ganga ķ sameiningu frį dómi, meš eša įn sératkvęša.
    Viš uppkvašningu dóms skal lesa upp dómsorš ķ heyranda hljóši į dómžingi eftir žvķ sem žörf žykir. Ef sératkvęši er ķ dómi skal žess einnig getiš.

210. gr.
    Eftir žvķ sem įtt getur viš fer aš öšru leyti um mešferš og śrlausn sakamįla fyrir Hęstarétti eftir įkvęšum žessara laga um mešferš mįls ķ héraši.

XXXII. KAFLI
Endurupptaka óįfrżjašs mįls.
211. gr.
    Nś hefur hérašsdómur gengiš ķ sakamįli sem ekki hefur veriš įfrżjaš og įfrżjunarfrestur er lišinn og getur žį Hęstiréttur oršiš viš beišni manns, sem telur sig ranglega sakfelldan eša sakfelldan fyrir mun meira brot en žaš sem hann hefur framiš, um aš mįliš verši endurupptekiš ķ héraši ef einhverju eftirtalinna skilyrša er fullnęgt:
    a.      fram eru komin nż gögn sem ętla mį aš hefšu verulega miklu skipt fyrir nišurstöšu mįlsins ef žau hefšu komiš fram įšur en dómur gekk,
    b.      ętla mį aš lögregla, įkęrandi, dómari eša ašrir hafi haft ķ frammi refsiverša hįttsemi ķ žvķ skyni aš fį fram žau mįlalok sem oršin eru, svo sem ef vitni eša ašrir hafa vķsvitandi boriš ranglega fyrir dómi eša fölsuš skjöl veriš lögš fram og žaš hefur valdiš rangri nišurstöšu mįlsins,
    c.      verulegar lķkur eru leiddar aš žvķ aš sönnunargögn sem fęrš voru fram ķ mįli hafi veriš rangt metin svo aš įhrif hafi haft į nišurstöšu žess,
    d.      verulegir gallar hafa veriš į mešferš mįls žannig aš įhrif hafi haft į nišurstöšu žess.
    Ef einhver sį sem vinnur aš rannsókn eša mešferš sakamįla fęr vitneskju eša rökstuddan grun um atriši sem ķ 1. mgr. getur ber honum aš veita dómfellda vitneskju um žaš.
    Hęstiréttur getur oršiš viš beišni rķkissaksóknara um aš mįl verši tekiš upp į nż ķ héraši ef dómur hefur gengiš žar, honum hefur ekki veriš įfrżjaš, įfrżjunarfrestur er lišinn og įkęrši hefur veriš sżknašur eša sakfelldur fyrir mun minna brot en hann var borinn sökum um ef:
    a.      įkęrši hefur eftir aš dómur gekk jįtaš aš hafa framiš žaš brot sem hann var sakašur um eša önnur gögn hafa komiš fram sem geta gefiš ótvķręšar vķsbendingar um sök hans, eša
    b.      svo stendur į sem um ręšir ķ b-liš 1. mgr.
    Rķkissaksóknari getur beišst endurupptöku mįls til hagsbóta fyrir dómfellda ef hann telur atvik vera meš einhverjum žeim hętti sem greinir ķ 1. mgr.

212. gr.
    Beišni um endurupptöku skal vera skrifleg og henni beint til Hęstaréttar. Ķ henni skal ķtarlega rökstutt hvernig skilyršum til endurupptöku teljist fullnęgt. Gögn žvķ til stušnings skulu fylgja beišninni.
    Ef dómfelldi leitar endurupptöku og hann er sviptur frelsi er yfirmanni fangelsis skylt aš koma beišni hans į framfęri.
    Ef beišni um endurupptöku er bersżnilega ekki į rökum reist hafnar Hęstiréttur henni žegar ķ staš.

213. gr.
    Verši ekki fariš meš beišni um endurupptöku samkvęmt žvķ sem ķ 3. mgr. 212. gr. segir skulu hśn og gögnin, sem henni fylgdu, send til gagnašila og hann krafinn um skriflega greinargerš um višhorf sķn til hennar innan tiltekins frests. Hafi dómfelldi boriš fram beišnina og stašiš sjįlfur aš henni getur žó Hęstiréttur fyrst skipaš honum verjanda og gefiš honum kost į aš gera beišni į nżjan leik. Skylt er endranęr aš skipa dómfellda eša įkęrša verjanda vegna beišni um endurupptöku ef hann óskar eftir žvķ.
    Hęstiréttur getur įkvešiš aš beišni um endurupptöku fresti réttarįhrifum dóms mešan į mešferš hennar stendur.
    Viš mešferš beišni um endurupptöku getur Hęstiréttur beint žvķ til rķkissaksóknara aš hann hlutist til um rannsókn į nįnar tilgreindum atrišum eša aš aflaš verši sönnunargagna fyrir hérašsdómi. Dómfelldi eša įkęrši getur jafnframt krafist žess aš gagna verši aflaš fyrir dómi. Um slķka gagnaöflun fer skv. XXI. kafla eftir žvķ sem įtt getur viš.
    Hęstiréttur getur gefiš ašilum kost į aš tjį sig munnlega um beišni um endurupptöku į dómžingi.
    Ef ķ ljós er leitt aš beišni um endurupptöku hafi gengiš of skammt getur sį sem hana bar fram breytt henni žvķ til samręmis.

214. gr.
    Hęstiréttur tekur įkvöršun um hvort mįl verši endurupptekiš. Sé beišni tekin til greina skal fyrri dómur ķ mįlinu falla śr gildi, annašhvort aš öllu leyti eša aš hluta, nema Hęstiréttur įkveši aš réttarįhrif hans haldist žar til nżr dómur hefur veriš kvešinn upp. Ķ įkvöršun skal ķ meginatrišum greint frį įstęšum sem nišurstaša hennar er reist į.
    Hafi endurupptaka veriš heimiluš skal mįliš sęta mešferš į nż fyrir hérašsdómi eftir almennum reglum laga žessara ķ samręmi viš įkvöršun Hęstaréttar skv. 1. mgr. Um įfrżjun į nżjum dómi gilda įkvęši XXXI. kafla.
    Nś hefur mįl veriš endurupptekiš eftir beišni dómfellda og mį žį hlutur hans aldrei verša lakari en hann var eftir hinum upphaflega dómi.
    Kostnašur af beišni dómfellda um endurupptöku og af nżrri mešferš mįlsins ef į hana er fallist skal greiddur śr rķkissjóši nema dómfelldi hafi komiš henni til leišar meš gögnum sem hann mįtti vita aš vęru ósönn. Aš öšru leyti fer um sakarkostnaš eftir almennum reglum.

XXXIII. KAFLI
Endurupptaka mįls sem hefur veriš dęmt ķ Hęstarétti.
215. gr.
    Hęstiréttur getur leyft samkvęmt beišni aš mįl, sem žar hefur veriš dęmt, verši tekiš žar til mešferšar og dómsuppsögu į nż ef fullnęgt er žeim skilyršum sem greinir ķ 211. gr.
    Um beišni um endurupptöku mįls fyrir Hęstarétti og mešferš hennar gilda įkvęši 212. og 213. gr. eftir žvķ sem įtt getur viš. Hęstiréttur getur įkvešiš aš varadómarar, einn eša fleiri, verši kvaddir til aš taka įkvöršun um hvort mįl skuli tekiš žar upp į nż žótt ekki sé fullnęgt almennum skilyršum til aš kvešja varadómara til starfa.
    Hęstiréttur tekur įkvöršun um hvort mįl verši endurupptekiš. Sé beišni tekin til greina skal fyrri dómur ķ mįlinu falla śr gildi nema Hęstiréttur įkveši aš réttarįhrif hans haldist žar til nżr dómur hefur veriš kvešinn upp, en aš öšru leyti žarf ekki aš fęra fram įstęšur sem įkvöršun um endurupptöku er reist į. Sé beišni hafnaš skal ķ meginatrišum greint ķ įkvöršun frį įstęšum sem sś nišurstaša er reist į.
    Nś hefur endurupptaka mįls veriš heimiluš, annašhvort aš öllu leyti eša aš hluta, og skal žį upp frį žvķ fara meš žaš aš žvķ marki, sem heimildin nęr, eftir almennum reglum XXXI. kafla eins og įfrżjunarstefna hefši veriš gefin śt į žeim tķma žegar endurupptaka var rįšin.
    Aš žvķ leyti sem endurupptaka mįls hefur veriš heimiluš skal nżr dómur ganga ķ žvķ fyrir Hęstarétti įn tillits til žess hvort nišurstöšu sé breytt frį fyrra dómi.
    Įkvęši 3. og 4. mgr. 214. gr. gilda um mįl sem endurupptekiš er fyrir Hęstarétti.

6. ŽĮTTUR
Sakarkostnašur og réttarfarssektir.
XXXIV. KAFLI
Sakarkostnašur.
216. gr.
    Til sakarkostnašar teljast óhjįkvęmileg śtgjöld vegna rannsóknar sakamįls og mešferšar žess, žar į mešal:
    a.      žóknun verjanda og réttargęslumanns, svo og annar kostnašur vegna varnar sakbornings og réttargęslu fyrir brotažola,
    b.      kostnašur og žóknun vitna,
    c.      kostnašur viš sérfręšilegar įlitsgeršir, matsgeršir og afnot af ašstöšu eša munum annarra manna,
    d.      kostnašur af birtingu įkęru, kvašninga og annarra tilkynninga.
    Žóknun dómtślks, žżšanda eša kunnįttumanns skv. 12. gr. telst ekki til sakarkostnašar. Af sakamįli greišast heldur engin dómsmįlagjöld.

217. gr.
    Ķ dómi, višurlagaįkvöršun eša śrskurši, ef mįli lżkur į žann veg, skal kveša į um hvort rķkissjóšur eša įkęrši skuli bera sakarkostnaš. Sé įkęrša gert aš greiša sakarkostnaš, hvort sem er aš öllu leyti eša aš hluta, skal tiltaka žį heildarfjįrhęš sem honum ber aš greiša. Sé rķkissjóši gert aš greiša sakarkostnaš skal fjįrhęšin ekki tilgreind. Ķ bįšum tilvikum skal žóknun verjanda og réttargęslumanns žó įvallt greind sérstaklega meš tiltekinni fjįrhęš.
    Įkęrandi skal taka saman yfirlit um žau śtgjöld sem hlotist hafa af mįlinu fram aš žingfestingu žess og teljast til sakarkostnašar. Skal žaš yfirlit lagt fram ķ mįlinu žegar žaš er žingfest. Ef sakarkostnašur fellur til eftir žingfestingu skal įkęrandi leggja fram yfirlit um žau višbótarśtgjöld įšur en mįlinu lżkur, žó ķ sķšasta lagi viš upphaf ašalmešferšar. Ef til įlita kemur aš vķsa mįli frį dómi eša ljśka žvķ meš öšrum hętti įn dóms getur dómari beint žvķ til įkęranda aš leggja fram yfirlit um slķk višbótarśtgjöld telji hann įstęšu til.

218. gr.
    Nś er įkęrši sakfelldur fyrir žaš brot eša žau brot sem honum eru gefin aš sök og skal honum žį gert aš greiša sakarkostnaš. Ef įkęrši er sakfelldur fyrir sum brotin en sżknašur af öšrum getur dómari gert honum aš greiša įkvešiš hlutfall sakarkostnašar en įkvešiš aš kostnašurinn greišist aš öšru leyti śr rķkissjóši. Žó skal aldrei gera įkęrša aš greiša kostnaš sem lögregla, įkęruvald, verjandi eša réttargęslumašur hafa valdiš vegna vanrękslu eša skeytingarleysis.
    Nś er įkęrši sżknašur af kröfu um refsingu og önnur višurlög eša mįl gegn honum fellur nišur af hvaša įstęšu sem er og veršur honum žį ekki gert aš greiša sakarkostnaš nema hann hafi oršiš valdur aš kostnašinum meš vķsvitandi og ólögmętu framferši viš rannsókn mįls eša mešferš žess.

219. gr.
    Nś er höfšaš mįl gegn tveimur eša fleiri mönnum saman og žeir sakfelldir og skal žį hvorum eša hverjum žeirra gert aš greiša einum sér žóknun verjanda sķns ef hann hefur fengiš skipašan annan verjanda en hinn eša hinir. Žį menn sem saman eru um verjanda skal dęma óskipt til aš greiša žóknun hans.
    Nś hafa bįšir įkęršu eša allir tekiš žįtt ķ broti meš vitund og vilja hvors eša hvers annars og eru sakfelldir ķ sama mįli. Skal žį venjulega gera žeim óskipt aš greiša annan sakarkostnaš en žóknun verjanda. Ef sammęli einhverra žeirra eša allra um brot hefur ekki veriš slķkt skiptir dómari sakarkostnaši hlutfallslega milli žeirra.
    Nś eru tveir eša fleiri menn hafšir fyrir sökum og annar eša sumir žeirra sżknašir, en hinn eša hinir sakfelldir, og skal žį rķkissjóšur bera žann hluta kostnašar sem telja mį aš ašeins komi viš hinum sżknaša eša sżknušu nema telja megi hinn sakfellda eša hina sakfelldu beinlķnis hafa valdiš honum. Ef ekki liggur nįkvęmlega fyrir hve hįa fjįrhęš rķkissjóšur skuli bera af žessum sökum metur dómari ķ hvaša hlutfalli eša hlutföllum hinn sakfelldi eša hinir sakfelldu skuli bera sakarkostnaš į móti rķkissjóši.

220. gr.
    Nś įfrżjar įkęrši hérašsdómi og hann er sżknašur meš öllu eša aš hluta meš dómi Hęstaréttar eša višurlög eru žar milduš. Skal žį kostnašur af įfrżjun felldur į rķkissjóš eša honum skipt samkvęmt žvķ sem segir ķ 1. mgr. 218. gr.
    Nś įfrżjar rķkissaksóknari hérašsdómi og višurlög eru ekki žyngd svo aš neinu nemi meš dómi Hęstaréttar. Skal žį kostnašur af įfrżjun felldur į rķkissjóš.
    Kęrumįlskostnašur veršur ekki dęmdur fyrir Hęstarétti nema mįli sé žį lokiš meš dómi.
    Eftir žvķ sem viš į fer aš öšru leyti um sakarkostnaš fyrir Hęstarétti samkvęmt žvķ sem męlt er fyrir ķ 216.–219. gr.

221. gr.
    Lagt skal śt fyrir sakarkostnaši śr rķkissjóši. Sakarkostnašur sem sakfelldum manni er gert aš greiša samkvęmt dómi, śrskurši eša višurlagaįkvöršun skal innheimtur hjį honum, eftir atvikum meš fjįrnįmi og naušungarsölu. Skal hann bera kostnaš af žeim ašgeršum, svo og ašgeršum vegna fullnustu refsingar og annarra višurlaga į hendur honum, til višbótar sakarkostnaši.
    Nś liggur nęgilega ljóst fyrir aš sakfelldur mašur hefur hvorki eignir né tekjur til aš standa straum af sakarkostnaši sem honum hefur veriš gert aš greiša og ber žį aš falla frį kröfu į hendur honum um greišslu kostnašarins.

XXXV. KAFLI
Réttarfarssektir.
222. gr.
    Dómari įkvešur sektir samkvęmt reglum žessa kafla af sjįlfsdįšum og renna žęr ķ rķkissjóš. Žó mį höfša sjįlfstętt mįl vegna brota sem varša sektum samkvęmt žessum kafla.
    Ef refsing liggur aš auki eftir öšrum lögum viš broti sem įkvęši žessa kafla taka til mį hafa kröfu um hana uppi ķ öšru mįli įn tillits til įkvöršunar um réttarfarssekt.

223. gr.
    Įkveša mį sekt į hendur įkęranda, verjanda eša réttargęslumanni fyrir:
    a.      aš valda af įsetningi óžörfum drętti į mįli,
    b.      aš brjóta gegn banni skv. 1. eša 2. mgr. 11. gr.,
    c.      aš višhafa ósęmileg ummęli, skrifleg eša munnleg, fyrir dómi um dómara eša ašra menn,
    d.      aš misbjóša viršingu dóms į annan hįtt meš framferši sķnu ķ žinghaldi.
    Įkęrša eša öšrum žeim sem gefur skżrslu fyrir dómi mį įkveša sekt fyrir brot gegn b-, c- eša d-liš 1. mgr.
    Įkveša mį sekt į hendur öšrum en žeim sem įkvęši 1. og 2. mgr. taka til fyrir aš brjóta gegn banni skv. 1. eša 2. mgr. 11. gr., aš hlżša ekki fyrirskipunum dómara sem miša aš žvķ aš halda uppi reglu į dómžingi eša aš koma žar annars hneykslanlega eša ósęmilega fram.
    Nś telur dómari aš brotiš hafi veriš gegn 1.–3. mgr. en brot er smįvęgilegt aš hans dómi. Getur hann žį įkvešiš aš vķta žann brotlega ķ staš žess aš gera honum sekt.
    Fyrir Hęstarétti mį įkveša sekt į hendur įkęranda eša verjanda ellegar žeim bįšum ķ senn fyrir tilefnislaust mįlskot. Enn fremur mį gera įkęranda, verjanda eša réttargęslumanni sekt fyrir vķtaverša vanrękslu eša önnur glöp viš mešferš mįls ķ héraši eša viš undirbśning eša mešferš mįls fyrir Hęstarétti. Įkvęši 1.–4. mgr. taka til mešferšar mįls fyrir Hęstarétti eftir žvķ sem viš getur įtt.

224. gr.
    Nś gengur dómur ķ mįli og skal žį sekt į hendur įkęranda, įkęrša, verjanda eša réttargęslumanni įkvešin žar. Ef mįli lżkur meš öšrum hętti skulu sektir į hendur žeim įkvešnar ķ śrskurši.
    Sektir į hendur öšrum en žeim sem greindir eru ķ 1. mgr. skulu įkvešnar ķ śrskurši jafnskjótt og brot er framiš.

7. ŽĮTTUR
Żmis įkvęši.
XXXVI. KAFLI
Sakaskrį o.fl.
225. gr.
    Rķkissaksóknari skal halda sakaskrį fyrir allt landiš žar sem skrįš eru śrslit sakamįla.
    Rķkissaksóknari skal setja nįnari reglur um gerš og varšveislu sakaskrįr, žar į mešal hvaš skuli skrįš ķ henni um mįl sem lżkur įn saksóknar, svo og um sakavottorš.

226. gr.
    Lögreglu er heimilt aš skrį og varšveita upplżsingar um brotaferil einstakra manna og atriši sem varša einkahagi žeirra. Skal dómsmįlarįšherra setja fyrirmęli ķ reglugerš um žetta, žar į mešal um aš upplżsingum um brotaferil einstakra manna og ašra einkahagi žeirra skuli eytt žegar žeirra er ekki lengur žörf viš rannsókn sakamįla.

227. gr.
    Įkęrandi skal leggja sakavottorš įkęrša fram ķ sakamįli viš žingfestingu mįls nema hann telji óžarft aš lķta til sakaferils hans viš śrlausn mįlsins.
    Hver og einn į rétt į aš fį afhent sakavottorš eša upplżsingar um eigin sakaferil śr sakaskrį. Ašrir eiga žvķ ašeins rétt į aš fį ašgang aš slķkum upplżsingum aš sį sem hlut į aš mįli hafi veitt ótvķrętt samžykki sitt til žess.

XXXVII. KAFLI
Bętur vegna sakamįls.
228. gr.
    Mašur sem borinn hefur veriš sökum ķ sakamįli į rétt til bóta skv. 2. mgr. ef mįl hans hefur veriš fellt nišur eša hann veriš sżknašur meš endanlegum dómi įn žess aš žaš hafi veriš gert vegna žess aš hann var talinn ósakhęfur.
    Dęma skal bętur vegna ašgerša skv. IX., X., XI., XIII. og XIV. kafla laga žessara ef skilyrši 1. mgr. eru fyrir hendi. Žó mį fella nišur bętur eša lękka žęr ef sakborningur hefur valdiš eša stušlaš aš žeim ašgeršum sem hann reisir kröfu sķna į.
    Nś hefur mašur ekki veriš borinn sökum ķ sakamįli og į hann žó engu sķšur rétt til bóta ef hann hefur bešiš tjón af žeim ašgeršum sem taldar eru upp ķ 2. mgr. Žó mį fella nišur bętur eša lękka žęr ef hann hefur valdiš eša stušlaš aš žeim ašgeršum sem hann reisir kröfu sķna į.
    Mašur sem hlotiš hefur saklaus dóm ķ sakamįli, žolaš refsingu eša refsikennd višurlög į rétt til bóta. Žó mį lękka bętur ef hann hefur įtt sök į žvķ aš hann var ranglega dęmdur.
    Bęta skal fjįrtjón og miska samkvęmt žessari grein ef žvķ er aš skipta.

229. gr.
    Sömu reglur gilda um ašilaskipti aš bótakröfu skv. 228. gr. og um kröfu um bętur fyrir lķkamstjón samkvęmt skašabótalögum.

230. gr.
    Sękja skal bótakröfu skv. 228. gr. ķ einkamįli į hendur rķkinu en veita skal stefnanda, enda sé um einstakling aš ręša, gjafsókn ķ héraši. Aš öšru leyti fer um mįlsókn eftir almennum reglum.
    Nś hefur rķkiš veriš dęmt til greišslu bóta og į žaš žį endurkröfu um žęr į hendur lögreglumanni, įkęranda eša öšrum ef telja mį žį hafa meš įsetningi eša stórkostlegu gįleysi valdiš žeim ašgeršum sem krafa var reist į eša framkvęmt žęr meš sama hętti.
    Nś er rannsókn eša mešferš sakamįls tekin upp į nż og žaš kemur ķ ljós aš manni hafi ranglega veriš greiddar bętur skv. 228. gr. Ber honum žį aš endurgreiša bęturnar.

231. gr.
    Mašur sem hefur oršiš fyrir žeim ašgeršum sem taldar eru ķ 228. gr. getur ķ staš bóta krafist vottoršs rķkissaksóknara um aš ķ ljós hafi komiš aš hann hafi veriš órétti beittur. Telji rķkissaksóknari aš mašur eigi rétt į slķku vottorši ber aš lįta honum žaš ķ té.

XXXVIII. KAFLI
Gildistaka, brottfall laga o.fl.
232. gr.
    Lög žessi taka gildi 1. jślķ 2008.

233. gr.
    Viš gildistöku laga žessara falla brott eftirfarandi lög og įkvęši einstakra laga:
    1.      Lög um mešferš opinberra mįla, nr. 19 26. mars 1991, meš įoršnum breytingum.
    2.      Ķ 1. mįlsl. 11. gr. tilskipunar um veiši į Ķslandi frį 20. jśnķ 1849, sbr. lög nr. 116/1990, oršin „og fer um mįl śt af žeim samkvęmt lögum um mešferš opinberra mįla“.
    3.      Ķ 7. gr. laga um landamerki o.fl., nr. 41 28. nóvember 1919, sbr. lög nr. 116/1990, oršin „og fer um mįl vegna žeirra aš hętti opinberra mįla“.
    4.      Ķ 2. gr. laga um heimild handa rķkisstjórninni til aš banna flutning til landsins į varningi, sem stjórnin telur stafa sżkingarhęttu af, nr. 8 18. maķ 1920, sbr. lög nr. 116/1990, oršin „og sęta mįl śt af žvķ mešferš opinberra mįla“.
    5.      Ķ 33. gr. laga um skipströnd og vogrek, nr. 42 15. jśnķ 1926, sbr. lög nr. 10/1983, oršin „og fer um mįl śt af brotunum aš hętti opinberra mįla“.
    6.      Ķ 32. gr. hjśalaga, nr. 22 7. maķ 1928, sbr. lög nr. 116/1990, oršin „og fer um mįl vegna žess aš hętti opinberra mįla“.
    7.      3. mgr. 6. gr. laga um rįšstafanir til öryggis viš siglingar, nr. 56 23. jśnķ 1932, sbr. lög nr. 75/1982.
    8.      Ķ 5. gr. laga um ostrurękt, nr. 21 12. jśnķ 1939, sbr. lög nr. 116/1990, oršin „og fer um mįl śt af žeim samkvęmt lögum um mešferš opinberra mįla“.
    9.      2. mgr. 3. gr. laga um heimild fyrir rķkisstjórnina til aš banna aš veita upplżsingar um feršir skipa, nr. 9 12. febrśar 1940, sbr. lög nr. 116/1990.
    10.      2. mįlsl. 40. gr. laga um ófrišartryggingar, nr. 2 21. janśar 1944, sbr. lög nr. 10/1983.
    11.      Ķ 4. gr. laga um kirkju- og manntalsbękur (sįlnaregistur), nr. 3 12. janśar 1945, oršin „og skulu mįl śt af brotum sęta mešferš opinberra mįla“.
    12.      Ķ 9. gr. laga um fyrirhlešslu Hérašsvatna noršur af Vindheimabrekkum, nr. 113 31. desember 1945, oršin „og skulu mįl śt af brotum sęta mešferš opinberra mįla“.
    13.      Ķ 27. gr. laga um innlenda endurtryggingu, strķšsslysatryggingu skipshafna o.fl., nr. 43 9. maķ 1947, sbr. lög nr. 10/1983, oršin „og skal fariš meš mįl śt af brotum į lögunum aš hętti opinberra mįla“.
    14.      2. mįlsl. 17. gr. laga um tilkynningu ašsetursskipta, nr. 73 25. nóvember 1952, sbr. lög nr. 10/1983.
    15.      Ķ 37. gr. laga um skógrękt, nr. 3 6. mars 1955, sbr. lög nr. 10/1983, oršin „og fer um mįl śt af žeim brotum aš hętti opinberra mįla“.
    16.      67. gr. lyfsölulaga, nr. 30 29. aprķl 1963.
    17.      2. mįlsl. 43. gr. laga um landgręšslu, nr. 17 24. aprķl 1965.
    18.      83. gr. orkulaga, nr. 58 29. aprķl 1967, sbr. lög nr. 53/1985.
    19.      11. gr. laga um getraunir, nr. 59 29. maķ 1972.
    20.      3. mįlsl. 3. gr. laga um róšrartķma fiskibįta, nr. 47 25. aprķl 1973.
    21.      2. mgr. 10. gr. hjśkrunarlaga, nr. 8 13. mars 1974.
    22.      3. mgr. 5. gr. laga um įvana- og fķkniefni, nr. 65 21. maķ 1974.
    23.      3. mįlsl. 4. gr. laga um samręmda vinnslu sjįvarafla og veišar, sem hįšar eru sérstökum leyfum, nr. 12. 25. aprķl 1975.
    24.      2. mįlsl. 6. gr. laga um sįlfręšinga, nr. 40 23. maķ 1976, sbr. lög nr. 41/2007.
    25.      2. mgr. 11. gr. laga um sjśkražjįlfun, nr. 58 31. maķ 1976.
    26.      2. mgr. 11. gr. laga um išjužjįlfun, nr. 75 31. desember 1977.
    27.      8. gr. laga um žroskažjįlfa, nr. 18 28. aprķl 1978.
    28.      4. mgr. 37. gr. laga um stimpilgjald, nr. 36 10. maķ 1978.
    29.      66. gr. laga um stjórn efnahagsmįla o.fl., nr. 13 10. aprķl 1979.
    30.      6. mgr. 2. gr. laga um framkvęmd samnings um framtķšarsamvinnu rķkja varšandi fiskveišar į Noršvestur-Atlantshafi, nr. 48 30. maķ 1979.
    31.      3. mgr. 99. gr. laga um ašbśnaš, hollustuhętti og öryggi į vinnustöšum, nr. 46 28. maķ 1980.
    32.      9. gr. laga um lķfeindafręšinga, nr. 99 29. desember 1980, sbr. lög nr. 35/2005.
    33.      5. gr. laga um rétt manna til aš kalla sig višskiptafręšinga eša hagfręšinga, nr. 27 25. maķ 1981.
    34.      6. mgr. 3. gr. laga um ašild Ķslands aš samningi um framtķšarsamvinnu rķkja varšandi fiskveišar į Noršaustur-Atlantshafi, nr. 68 29. maķ 1981.
    35.      2. mįlsl. 6. gr. laga um žjóšsöng Ķslendinga, nr. 7 8. mars 1983.
    36.      3. mgr. 9. gr. laga um sjóntękjafręšinga, nr. 17 24. aprķl 1984, sbr. lög nr. 41/2007.
    37.      9. gr. ljósmęšralaga, nr. 67 28. maķ 1984.
    38.      2. mįlsl. 4. gr. laga um bókasafnsfręšinga, nr. 97 28. maķ 1984.
    39.      2. mgr. 22. gr. laga um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna į ķslenskum skipum, nr. 112 31. desember 1984.
    40.      2. mgr. 14. gr. laga um atvinnuréttindi vélfręšinga, vélstjóra og vélavarša į ķslenskum skipum, nr. 113 31. desember 1984.
    41.      Ķ 70. gr. laga um afréttamįlefni, fjallskil o.fl., nr. 6 21. mars 1986, oršin „og skal fara meš mįl śt af žeim aš hętti opinberra mįla“.
    42.      2. mįlsl. 18. gr. laga um skiptaveršmęti og greišslumišlun innan sjįvarśtvegsins, nr. 24 7. maķ 1986, sbr. lög nr. 79/1994.
    43.      2. mgr. 18. gr. laga um Rannsóknadeild fisksjśkdóma, nr. 50 6. maķ 1986.
    44.      18. gr. laga um lögskrįningu sjómanna, nr. 43 30. mars 1987.
    45.      2. mgr. 3. gr. laga um śtflutningsleyfi o.fl., nr. 4 11. janśar 1988.
    46.      25. gr. laga um eiturefni og hęttuleg efni, nr. 52 18. maķ 1988.
    47.      31. gr. lęknalaga, nr. 53 19. maķ 1988.
    48.      2. mgr. 5. gr. laga um rįšstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbśša fyrir drykkjarvörur, nr. 52 19. maķ 1989.
    49.      2. mįlsl. 1. mgr. 12. gr. laga um Hagžjónustu landbśnašarins, nr. 63 29. maķ 1989.
    50.      2. mįlsl. 1. mgr. 8. gr. laga um flokkun og mat į gęrum og ull, nr. 57 16. maķ 1990.
    51.      9. gr. laga um félagsrįšgjöf, nr. 95 28. september 1990.
    52.      Ķ 2. mįlsl. 11. gr. laga um tryggingagjald, nr. 113 28. desember 1990, oršiš „opinberrar“.
    53.      2. mgr. 14. gr. laga um fjįrfestingu erlendra ašila ķ atvinnurekstri, nr. 34 25. mars 1991, sbr. lög nr. 46/1996.
    54.      2. mgr. 7. gr. laga um vinnslu afla um borš ķ skipum, nr. 54 16. maķ 1992, sbr. lög nr. 58/1996 og 154/2002.
    55.      7. gr. laga um sinubrennur og mešferš elds į vķšavangi, nr. 61 1. jśnķ 1992.
    56.      3. mgr. 4. gr. laga um innflutning, nr. 88 17. nóvember 1992.
    57.      2. mgr. 30. gr. laga um dżrasjśkdóma og varnir gegn žeim, nr. 25 7. aprķl 1993.
    58.      22. gr. laga um dżravernd, nr. 15 16. mars 1994.
    59.      2. mgr. 9. gr. laga um eftirlit meš fóšri, įburši og sįšvöru, nr. 22 29. mars 1994.
    60.      22. gr. laga um vernd, frišun og veišar į villtum fuglum og villtum spendżrum, nr. 64 19. maķ 1994, sbr. lög nr. 94/2004.
    61.      2. mįlsl. 9. gr. laga um merkingar og upplżsingaskyldu varšandi orkunotkun heimilistękja o.fl., nr. 72 11. maķ 1994.
    62.      2. mgr. 7. gr. laga um lķfręna landbśnašarframleišslu, nr. 162 31. desember 1994, sbr. lög nr. 150/2001.
    63.      3. mgr. 9. gr. laga um vernd Breišafjaršar, nr. 54 8. mars 1995.
    64.      1. mgr. 29. gr. laga um erfšabreyttar lķfverur, nr. 18 2. aprķl 1996.
    65.      25. gr. laga um umgengni um nytjastofna sjįvar, nr. 57 3. jśnķ 1996.
    66.      2. mįlsl. 17. gr. laga um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga, nr. 146 27. desember 1996.
    67.      3. mgr. 16. gr. laga um fiskveišar utan lögsögu Ķslands, nr. 151 27. desember 1996.
    68.      2. mgr. 60. gr. skipulags- og byggingarlaga, nr. 73 28. maķ 1997.
    69.      3. mgr. 19. gr. laga um veišar ķ fiskveišilandhelgi Ķslands, nr. 79 26. maķ 1997.
    70.      2. mgr. 21. gr. laga um eldi og heilbrigši slįturdżra, slįtrun, vinnslu, heilbrigšisskošun og gęšamat į slįturafuršum, nr. 96 27. maķ 1997.
    71.      2. mgr. 34. gr. laga um hollustuhętti og mengunarvarnir, nr. 7 12. mars 1998.
    72.      3. mgr. 15. gr. laga um veišar og vinnslu erlendra skipa ķ fiskveišilandhelgi Ķslands, nr. 22 8. aprķl 1998.
    73.      33. gr. laga um mešferš, vinnslu og dreifingu sjįvarafurša, nr. 55 10. jśnķ 1998.
    74.      2. mįlsl. 19. gr. laga um dżralękna og heilbrigšisžjónustu viš dżr, nr. 66 15. jśnķ 1998.
    75.      2. mgr. 76. gr. laga um nįttśruvernd, nr. 44 22. mars 1999.
    76.      2. mįlsl. 7. gr. laga um orkunżtnikröfur, nr. 51 17. maķ 2000.
    77.      2. mgr. 2. gr. laga um starfsréttindi tannsmiša, nr. 109 25. maķ 2000.
    78.      2. mgr. 13. gr. laga um lękningatęki, nr. 16 30. aprķl 2001.
    79.      Ķ 1. mgr. 16. gr. laga um fólksflutninga og farmflutninga į landi, nr. 73 31. maķ 2001, sbr. lög nr. 51/2005, oršin „og skal fara meš slķk mįl aš hętti opinberra mįla“.
    80.      Ķ 1. mgr. 11. gr. laga um leigubifreišar, nr. 134 21. desember 2001, oršin „og skal fariš meš mįl śt af slķkum brotum aš hętti opinberra mįla“.
    81.      2. mgr. 13. gr. giršingarlaga, nr. 135 21. desember 2001.
    82.      21. gr. laga um tóbaksvarnir, nr. 6 31. janśar 2002.
    83.      2. mįlsl. 22. gr. laga um geislavarnir, nr. 44 18. aprķl 2002.
    84.      2. mįlsl. 8. gr. laga um śtflutning hrossa, nr. 55 2. maķ 2002.
    85.      3. mįlsl. 18. gr. laga um bśfjįrhald o.fl., nr. 103 15. maķ 2002.
    86.      3. mgr. 22. gr. laga um ašild starfsmanna aš Evrópufélögum, nr. 27 27. aprķl 2004.
    87.      2. mįlsl. 9. gr. laga um žjóšgaršinn į Žingvöllum, nr. 47 1. jśnķ 2004.
    88.      2. mįlsl. 49. gr. įbśšarlaga, nr. 80 9. jśnķ 2004.
    89.      2. mįlsl. 56. gr. jaršalaga, nr. 81 9. jśnķ 2004.
    90.      2. mgr. 9. gr. laga um gręšara, nr. 34 11. maķ 2005.
    91.      Ķ 4. gr. laga um gęšamat į ęšardśni, nr. 52 18. maķ 2005, oršin „og sęta mešferš opinberra mįla“.
    92.      2. mgr. 26. gr. laga um skipan feršamįla, nr. 73 24. maķ 2005.
    93.      1. mįlsl. 9. gr. laga um uppbošsmarkaši sjįvarafla, nr. 79 24. maķ 2005.
    94.      3. mgr. 13. gr. laga um starfsmannaleigur, nr. 139 20. desember 2005.
    95.      2. mgr. 60. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, nr. 54 14. jśnķ 2006.
    96.      2. mįlsl. 2. mgr. 19. gr. laga um vinnumarkašsašgeršir, nr. 55. 14. jśnķ 2006.
    97.      1. mįlsl. 6. mgr. 5. gr. laga um eftirlit meš ašgangi barna aš kvikmyndum og tölvuleikjum, nr. 62 13. jśnķ 2006.
    98.      27. gr. laga um stjórn fiskveiša, nr. 116 10. įgśst 2006.
    99.      3. mgr. 10. gr. laga um upplżsingar og samrįš ķ fyrirtękjum, nr. 151 15. desember 2006.
    100.      2. mįlsl. 5. mgr. 3. gr. laga um skipan nefndar til aš kanna starfsemi vist- og mešferšarheimila fyrir börn, nr. 26 23. mars 2007.
    101.      Ķ 13. gr. laga um ķslenska alžjóšlega skipaskrį, nr. 38 27. mars 2007, oršin „og skal fariš meš žau aš hętti opinberra mįla“.
    102.      3. mgr. 27. gr. laga um ašild starfsmanna aš evrópskum samvinnufélögum, nr. 44 27. mars 2007.
    103.      3. mgr. 18. gr. laga um réttindi og skyldur erlendra fyrirtękja sem senda starfsmenn tķmabundiš til Ķslands og starfskjör starfsmanna žeirra, nr. 45 27. mars 2007.
    104.      2. mgr. 59. gr. vegalaga, nr. 80 29. mars 2007.

234. gr.
    Viš gildistöku laga žessara breytast eftirfarandi įkvęši laga sem hér segir:
    1.      Almenn hegningarlög, nr. 19 12. febrśar 1940, meš įoršnum breytingum:
                a.      24. gr. fellur brott.
                b.      Ķ 1. mgr. 25. gr. falla brott oršin „opinbera“, „eša žaš į žvķ ašeins aš fylgja mįlinu fram, aš krafa sé um žaš gerš“ og „eša boriš fram kröfuna“.
                c.      Ķ 3. mgr. 25. gr. falla brott oršin „eša bera fram kröfu um opinbera mįlshöfšun“.
                d.      1. og 3. mgr. 26. gr. falla brott.
                e.      2. mgr. 26. gr. veršur svohljóšandi:
                     Hafi fleiri en einum manni veriš misbošiš meš sama verknaši getur hver um sig sótt hinn seka til refsingar ķ einkamįli, enda beri įkęruvaldinu ekki aš höfša mįl śt af brotinu.
                f.      27. gr. fellur brott.
                g.      3. mgr. 28. gr. fellur brott.
                h.      1. mgr. 29. gr. veršur svohljóšandi:
                     Heimild til žess aš höfša einkamįl til refsingar fellur nišur sé mįl ekki höfšaš įšur en 6 mįnušir eru lišnir frį žvķ aš sį, sem heimildina hefur, fékk vitneskju um hinn seka. Nś andast sį, sem misgert var viš, įšur en frestur er lišinn, og getur žį sį, sem ķ staš hans kemur, įvallt höfšaš einkamįl į nęstu 3 mįnušum eftir andlįtiš, žótt frestur vęri annars lišinn.
                i.      Ķ 2. mįlsl. 2. mgr. 29. gr. falla brott oršin „kröfu gera um mįlssókn eša“.
                j.      2. mįlsl. 2. mgr. og 2. mįlsl. 3. mgr. 59. gr. falla brott.
                k.      Heiti IV. kafla veršur: Einkarefsimįl.
                l.      Viš 59. gr. bętist nż mįlsgrein, svohljóšandi:
                     Mįl samkvęmt žessari grein sęta mešferš eftir lögum um mešferš sakamįla.
                m.      6. mįlsl. 62. gr. veršur svohljóšandi: Mįl samkvęmt žessari grein sęta mešferš eftir lögum um mešferš sakamįla.
                n.      3. mgr. 66. gr. veršur svohljóšandi:
                     Mįl samkvęmt žessari grein sęta mešferš eftir lögum um mešferš sakamįla.
                o.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 1. mgr. og 1. mįlsl. 2. mgr. 68. gr. kemur: sakamįli.
                p.      Ķ staš oršanna „opinbert mįl“ ķ 1. mįlsl. 6. mgr. 68. gr. kemur: sakamįl.
                q.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 1. mgr. og 1. mįlsl. 2. mgr. 68. gr. a kemur: sakamįla. Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 1. mįlsl. 2. mgr. sömu greinar kemur: sakamįli.
                r.      2. mįlsl. 1. mgr. og 2. mįlsl. 2. mgr. 68. gr. a falla brott.
                s.      Ķ staš oršanna „opinbers mįls“ ķ 1. mįlsl. 4. mgr. 82. gr. kemur: sakamįls.
                t.      Ķ staš oršanna „opinbert mįl“ ķ 1. mįlsl. 5. mgr. 82. gr. kemur: sakamįl.
                u.      4. mįlsl. 5. mgr. 82. gr. fellur brott.
                v.      3. mįlsl. 2. mgr. 83. gr. b veršur svohljóšandi: Mįl samkvęmt žessari mįlsgrein sętir mešferš eftir lögum um mešferš sakamįla.
                w.      Ķ staš oršanna „opinberri mešferš“ ķ 97. og 105. gr. kemur: mešferš sakamįla.
                x.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 3. mgr. 162. gr. kemur: sakamįli.
                y.      2. mgr. 217. gr. veršur svohljóšandi:
                     Įkęruvaldiš höfšar mįl śt af broti skv. 1. mgr. og skal žaš ekki gert nema almenningshagsmunir krefjist žess.
                z.      Ķ 1. mgr. 232. gr. falla brott oršin „samkvęmt lögum um mešferš opinberra mįla“.
                aa.      Ķ staš oršsins „įkęru“ ķ 1. mįlsl. 242. gr. kemur: saksókn. Ķ 1. tölul. og a-, b- og c-liš 2. tölul. sömu greinar fellur brott oršiš „opinberri“.
    2.      Lög um žjóšfįna Ķslendinga og rķkisskjaldarmerkiš, nr. 34 17. jśnķ 1944, sbr. lög nr. 67/1998:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 8. gr. kemur: sakamįla.
                b.      3. mgr. 14. gr. fellur brott.
    3.      Lög um prentrétt, nr. 57 10. aprķl 1956:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 29. gr., sbr. lög 92/1991, kemur: sakamįla.
                b.      1. mgr. 31. gr. fellur brott.
    4.      Ķ staš oršanna „lögum um mešferš opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 5. gr. laga um framsal sakamanna til Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svķžjóšar, nr. 7. 14. mars 1962, meš įoršnum breytingum, og sömu orša hvarvetna annars stašar ķ lögunum kemur ķ višeigandi beygingarfalli: lög um mešferš sakamįla.
    5.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 24. gr., 1. mįlsl. 25. gr. og 1. tölul. 2. mgr. 26. gr. erfšalaga, nr. 8 14. mars 1962, kemur: sakamįli.
    6.      Lög um landsdóm, nr. 3 19. febrśar 1963, meš įoršnum breytingum:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mgr. 23. gr. og 4. mįlsl. 24. gr. kemur: sakamįla.
                b.      29. gr. fellur brott.
                c.      Ķ staš oršsins „refsimįlum“ ķ 31. gr. kemur: sakamįlum.
                d.      2. mįlsl. 4. mgr. 32. gr. fellur brott.
                e.      Ķ staš oršsins „einkamįla“ ķ 51. gr. kemur: sakamįla.
    7.      Lög um fullnustu refsidóma, sem kvešnir hafa veriš upp ķ Danmörku, Finnlandi, Noregi eša Svķžjóš, o.fl., nr. 69 12. desember 1963:
                a.      Ķ 2. mgr. 1. gr. fellur brott oršiš „opinberum“.
                b.      Ķ staš oršanna „110. gr. laga um mešferš opinberra mįla“ ķ 4. gr. a, sbr. lög nr. 15/2000, kemur: 100. gr. laga um mešferš sakamįla.
                c.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mgr. 22 gr. kemur: sakamįla.
    8.      15. gr. laga um verslun meš įfengi og tóbak, nr. 63 28. maķ 1969, sbr. lög nr. 95/1995, veršur svohljóšandi:
                   Brot gegn lögunum varša sektum nema žyngri refsing liggi viš samkvęmt öšrum lögum.
    9.      6. gr. laga um bann viš losun hęttulegra efna ķ sjó, nr. 20 21. aprķl 1972, veršur svohljóšandi:
                   Brot gegn lögum žessum varša sektum.
    10.      59. gr. höfundalaga, nr. 73 29. maķ 1972, sbr. lög nr. 78/1984:
                a.      Ķ 1. og 3. mgr. fellur brott oršiš „opinberri“.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberrar įkęru“ ķ 2. mgr. kemur: žess aš įkęra verši gefin śt.
    11.      Lög um norręna vitnaskyldu, nr. 82 31. maķ 1976:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 1. gr. og 1. mgr. 5. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberum mįlum“ ķ 1. mįlsl. 2. mgr. 5. gr. kemur: sakamįlum.
    12.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 1. mįlsl. 14. gr. laga um lyfjafręšinga, nr. 35 11. maķ 1978, sbr. lög nr. 41/2007, kemur: sakamįli.
    13.      Lög um framsal sakamanna og ašra ašstoš ķ sakamįlum, nr. 13 17. aprķl 1984, meš įoršnum breytingum:
                a.      Ķ staš oršanna „lögum um mešferš opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 8. gr. og sömu orša hvarvetna annars stašar ķ lögunum kemur ķ višeigandi beygingarfalli: lög um mešferš sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 3. mgr. 13. gr. kemur: sakamįla.
                c.      Ķ staš oršanna „opinbers mįls“ ķ 23. gr. b kemur: sakamįls.
    14.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 226. gr. siglingalaga, nr. 34 19. jśnķ 1985, kemur: sakamįla.
    15.      74. gr. sjómannalaga, nr. 35 19. jśnķ 1985, sbr. lög 53/1990:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberri mįlssókn“ ķ 1. mgr. kemur: saksókn.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 3. mgr. kemur: sakamįla.
    16.      1. mgr. 13. laga um Veršlagsrįš sjįvarśtvegsins, nr. 43 4. jśnķ 1985, sbr. lög nr. 84/1991, veršur svohljóšandi:
                   Brot gegn lögum žessum og reglum settum samkvęmt žeim varša sektum nema žyngri refsing liggi viš samkvęmt öšrum lögum.
    17.      Ķ staš oršanna „opinberum mįlum“ ķ 3. mgr. 2. gr. laga um rķkislögmann, nr. 51 24. jśnķ 1985, kemur: sakamįlum.
    18.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 18. gr. laga um skrįningu skipa, nr. 115 31. desember 1985, kemur: sakamįla.
    19.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 2. mįlsl. 16. gr. laga um lögskrįningu sjómanna, nr. 43 30. mars 1987, sbr. lög nr. 92/1991, kemur: sakamįli.
    20.      Lög um stašgreišslu opinberra gjalda, nr. 45 30. mars 1987, meš įoršnum breytingum:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 4. mgr. 25. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 2. mįlsl. 4. mgr. 25. gr. kemur: rannsóknar lögreglu.
                c.      Ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 31. gr. fellur brott oršiš „opinberrar“.
                d.      Ķ staš oršanna „opinberrar mešferšar“ ķ 1. mįlsl. 2. mgr. 31. gr. kemur: rannsóknar lögreglu.
                e.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 4. mgr. 31. gr. kemur: rannsóknar lögreglu.
                f.      5. mgr. 31. gr. veršur svohljóšandi:
                     Greišslukröfu mį hafa uppi og dęma ķ sakamįli vegna brota į lögunum.
                g.      Ķ fyrirsögn į undan 31. gr. fellur brott oršiš „opinber“.
    21.      Umferšarlög, nr. 50 30. mars 1987, meš įoršnum breytingum:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 1. mįlsl. 2. mgr. 97. gr. og 105. gr. kemur: sakamįli.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mįlsl. 1. mgr. 103. gr., 2. mįlsl. 3. mgr. 106. gr. a og 1. mįlsl. 2. mgr. 107. gr. kemur: sakamįla.
    22.      Lög um viršisaukaskatt, nr. 50 24. maķ 1988, meš įoršnum breytingum:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 5. mgr. 38. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 2. mįlsl. 5. mgr. 38. gr. og 4. mgr. 41. gr. kemur: rannsóknar lögreglu.
                c.      Ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 41. gr. fellur brott oršiš „opinberrar“.
                d.      Ķ staš oršanna „opinberrar mešferšar“ ķ 1. mįlsl. 2. mgr. 41. gr. kemur: rannsóknar lögreglu.
                e.      5. mgr. 41. gr. veršur svohljóšandi:
                     Skattakröfu mį hafa uppi og dęma ķ sakamįli vegna brota į lögunum.
    23.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 3. mįlsl. 1. mgr. 29. gr., 5. mįlsl. 3. mgr. 30. gr. og 3. mįlsl. 2. mgr. 31. gr. laga um ašför, nr. 90 1. jśnķ 1989, kemur: sakamįla.
    24.      Ķ staš oršanna „opinbert mįl“ ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 4. gr. laga um skipti į dįnarbśum o.fl., nr. 20 23. mars 1991, kemur: sakamįl.
    25.      Lög um gjaldžrotaskipti o.fl., nr. 21 26. mars 1991:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 3. mgr. 83. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinbert mįl“ ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 116. gr. kemur: sakamįl.
    26.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 2. mįlsl. 82. gr. laga um samvinnufélög, nr. 22 27. mars 1991, sbr. lög nr. 144/1994, kemur: sakamįli.
    27.      Lög um mešferš einkamįla, nr. 91 31. desember 1991:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 24. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinbert mįl“ og „opinbers mįls“ ķ 1. mįlsl. 3. mgr. 102. gr. kemur: sakamįl, og: sakamįls. Ķ sama mįlsliš fellur brott oršiš „opinber“.
    28.      1. mgr. 22. gr. laga um yfirskattanefnd, nr. 30 27. maķ 1992:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 1. mįlsl. kemur: rannsóknar lögreglu.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mįlsl. kemur: sakamįla.
    29.      Ķ 2. mįlsl. 11. gr. laga um sérstakt gjald vegna ólögmęts sjįvarafla, nr. 37 27. maķ 1992, fellur brott oršiš „opinber“. Ķ staš oršanna „opinbers mįls“ ķ sama mįlsliš kemur: sakamįls.
    30.      Stjórnsżslulög, nr. 37 30. aprķl 1993:
                a.      Viš 1. mgr. 2. gr. bętist: eša mešferš įkęruvalds ķ sakamįlum.
                b.      Ķ staš oršanna „og saksóknar ķ opinberu mįl“ ķ 1. mįlsl. 3. mgr. 15. gr. kemur: sakamįls og saksóknar.
    31.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 2. mgr. 18. gr. skašabótalaga, nr. 50 19. maķ 1993, kemur: sakamįli.

    32.      Lög um alžjóšlega samvinnu um fullnustu refsidóma, nr. 56 19. maķ 1993, sbr. lög nr. 15/2000:
                a.      Ķ staš oršanna „2. mgr. 115. gr. laga um mešferš opinberra mįla“ ķ 1. mgr. 16. gr. kemur: 149. gr. laga um mešferš sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „110. gr. laga um mešferš opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 3. mgr. og 4. mgr. 17. gr. og 2. mįlsl. 3. mgr. og 2. mįlsl. 4. mgr. 25. gr. kemur: 100. gr. laga um mešferš sakamįla.
                c.      Ķ staš oršanna „X. kafla laga um mešferš opinberra mįla“ ķ 3. mįlsl. 18. gr. kemur: 88. gr. laga um mešferš sakamįla.
                d.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mgr. 28. gr. kemur: sakamįla.
    33.      1. mgr. 82. gr. laga um framleišslu, veršlagningu og sölu į bśvörum, nr. 99 8. september 1993, sbr. lög nr. 101/2002, veršur svohljóšandi:
                   Brot gegn lögum žessum og reglugeršum settum samkvęmt žeim varša sektum nema žyngri refsing liggi viš samkvęmt öšrum lögum.
    34.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 1. mįlsl. 6. mgr. 18. gr. laga um dżravernd, nr. 15 16. mars 1994, kemur: sakamįli.
    35.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 3. mgr. 1. gr. laga um öflun įlits EFTA- dómstólsins um skżringu samnings um Evrópska efnahagssvęšiš, nr. 21 21. febrśar 1994, kemur: sakamįla.
    36.      Ķ staš oršanna „laga um mešferš opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 4. gr. laga um réttarašstoš viš alžjóšadómstólinn sem fjallar um strķšsglępi ķ fyrrum Jśgóslavķu, nr. 49 9. maķ 1994, og sömu orša hvarvetna annars stašar ķ lögunum kemur ķ višeigandi beygingarfalli: lög um mešferš sakamįla.
    37.      Lög um vįtryggingastarfsemi, nr. 60 11. maķ 1994, sbr. lög nr. 69/2001 og 55/2007:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberri rannsókn“ ķ 10. tölul. 2. mgr. og 7. tölul. 4. mgr. 39. gr. kemur: rannsókn lögreglu.
                b.      1. mgr. 99. gr. f veršur svohljóšandi:
                     Brot gegn lögum žessum sęta ašeins rannsókn lögreglu aš undangenginni kęru Fjįrmįlaeftirlitsins.
                c.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 4. mįlsl. 2. mgr. 99. gr. f kemur: rannsóknar lögreglu.
    38.      Lyfjalög, nr. 93 20. maķ 1994, meš įoršnum breytingum:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 3. mįlsl. 2. mgr. 18. gr. kemur: sakamįla.
                b.      1. mgr. 48. gr. fellur brott.
    39.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 2. mįlsl. 131. gr. laga um einkahlutafélög, nr. 138 28. desember 1994, kemur: sakamįli.
    40.      41. gr. laga um bókhald, nr. 145 29. desember 1994, sbr. lög nr. 37/1995 og 48/2005:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 1. mgr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 2. mįlsl. 1. mgr. kemur: rannsóknarlögreglu.
                c.      Ķ 1. mįlsl. 2. mgr. fellur brott oršiš „opinberrar“.
    41.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 2. mįlsl. 157. gr. laga um hlutafélög, nr. 2 30. janśar 1995, kemur: sakamįli.
    42.      Ķ staš oršanna „eša saksókn ķ opinberu mįli“ ķ 1. mgr. 2. gr. upplżsingalaga, nr. 50 24. maķ 1996, kemur: sakamįls eša saksókn.

    43.      Ķ staš oršanna „aš hętti opinberra mįla“ ķ 2. mįlsl. 1. mgr. 27. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins, nr. 70 11. jśnķ 1996, kemur: lögreglu.
    44.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mgr. 8. gr. laga um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla, nr. 72 11. jśnķ 1996, kemur: sakamįla.
    45.      Lögreglulög, nr. 90 13. jśnķ 1996, meš įoršnum breytingum:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ c-liš 2. mgr. 2. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Viš 8. gr. bętist nż mįlsgrein svohljóšandi:
                     7. Lögreglustjórar og ašrir žeir sem fara meš lögregluvald mega ekki rannsaka brot ef žeir eru vanhęfir til žess samkvęmt stjórnsżslulögum, sbr. žó 5. mgr. 5. gr. Starfsmenn žess lögreglustjóra, sem vanhęfur er, geta žó rannsakaš mįl undir stjórn annars lögreglustjóra nema žeir séu sjįlfir vanhęfir til aš fara meš mįliš samkvęmt stjórnsżslulögum.
                c.      Viš 1. mgr. 16. gr. bętast žrķr nżir staflišir, svohljóšandi:
                     c.      ef hann į aš afplįna refsingu,
                    d.      ef hann hefur leyfislaust vikiš śr fangelsi,
                    e.      ef rökstuddur grunur leikur į aš hann hafi rofiš ķ verulegum atrišum skilyrši sem honum hafa veriš sett ķ skiloršsbundnum dóm, reynslulausn eša nįšun.
                d.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 3. mgr. 17. gr. kemur: sakamįla.
    46.      Lög um stašgreišslu skatts į fjįrmagnstekjur, nr. 94 14. jśnķ 1996, sbr. lög nr. 134/2005:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 2. mįlsl. 4. mgr. 15. gr. og 2. mįlsl. 4. mgr. 20. gr. kemur: rannsóknar lögreglu.
                b.      Ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 20. gr. fellur brott oršiš „opinberrar“.
                c.      Ķ staš oršanna „opinberrar mešferšar“ ķ 1. mįlsl. 2. mgr. 20. gr. kemur: rannsóknar lögreglu.
                d.      Ķ staš oršanna „Rannsóknarlögregla rķkisins“ ķ 1. mįlsl. 4. mgr. 20. gr. kemur: Rķkislögreglustjóri. Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ sama mįlsliš kemur: sakamįla.
                e.      5. mgr. 20. gr. veršur svohljóšandi:
                     Greišslukröfu mį hafa uppi og dęma ķ sakamįli vegna brota į lögunum.
    47.      Sóttvarnalög, nr. 19 17. aprķl 1997:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 3. mįlsl. 2. mgr. 15. gr. kemur: sakamįla.
                b.      1. mgr. 19. gr. fellur brott.
    48.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 2. mįlsl. 45. gr. laga um vörumerki, nr. 45 22. maķ 1997, kemur: sakamįli.
    49.      5. mgr. 8. gr. laga um varnir gegn snjóflóšum og skrišuföllum, nr. 49 23. maķ 1997, veršur svohljóšandi:
                   Nś fer fram rannsókn į ętlašri refsiveršri hįttsemi ķ tengslum viš ofanflóš og er slķk rannsókn óhįš rannsókn samkvęmt žessari grein.
    50.      Lögręšislög, nr. 71 28. maķ 1997:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. og 2. mįlsl. 1. mgr. 31. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 3. mgr. 78. gr. kemur: sakamįli.
    51.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mįlsl. 5. mgr. 7. gr. laga um umbošsmann Alžingis, nr. 85 27. maķ 1997, kemur: sakamįla.
    52.      34. gr. f laga um rafręna eignarskrįningu veršbréfa, nr. 131 23. desember 1997, sbr. lög nr. 55/2007:
                a.      1. mgr. veršur svohljóšandi:
                     Brot gegn lögum žessum sęta ašeins rannsókn lögreglu aš undangenginni kęru Fjįrmįlaeftirlitsins.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 4. mįlsl. 2. mgr. kemur: rannsóknar lögreglu.
    53.      4. gr. laga um kjaramįl fiskimanna, nr. 10 27. mars 1998, veršur svohljóšandi:
                   Brot gegn 3. gr. laganna varšar sektum ef ekki liggja viš žyngri refsingar samkvęmt öšrum lögum.
    54.      29. gr. laga um dómstóla, nr. 15 25. mars 1998:
                a.      Ķ staš oršanna „opinber rannsókn“ og „opinbert mįl“ ķ 3. mįlsl. 1. mgr. kemur: rannsókn lögreglu, og: sakamįl.
                b.      Ķ 3. mįlsl. 3. mgr. fellur brott oršiš „opinberri“. Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ sama mįlsliš kemur: sakamįli.
    55.      24. gr. laga um verslunaratvinnu, nr. 28 8. aprķl 1998, sbr. lög nr. 94/2002:
                a.      1. mgr. fellur brott.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 2. mįlsl. 4. mgr. kemur: sakamįli.
    56.      Lög um loftferšir, nr. 60 10. jśnķ 1998, meš įoršnum breytingum:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 3. mgr. 141. gr. kemur: sakamįli.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 3. mįlsl. 1. mgr. 143. gr. kemur: sakamįla.
                c.      4. mįlsl. 1. mgr. 143. gr. fellur brott.
    57.      Lög um lögmenn, nr. 77 15. jśnķ 1998:
                a.      Ķ staš oršanna „opinber mįl“ ķ 2. mgr. 2. gr. og 2. mįlsl. 3. mgr. 9. gr. kemur: sakamįl.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 1. mgr. 20. gr. kemur: sakamįli.
    58.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. og 2. mįlsl. 4. mgr. 9. gr. laga um opinbert eftirlit meš fjįrmįlastarfsemi, nr. 87 16. jśnķ 1998, sbr. lög nr. 67/2006, kemur: sakamįla.
    59.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mgr. 5. gr. laga um vegabréf, nr. 136 22. desember 1998, kemur: sakamįla.
    60.      Lög um Schengen-upplżsingakerfiš į Ķslandi, nr. 16 14. aprķl 2000:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ d-liš 1. mgr. 6. gr. og 8. gr. kemur: sakamįli.
                b.      Ķ staš oršanna „opinbers mįls“ ķ a-liš 7. gr. kemur: sakamįls.
    61.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mgr. 119. gr. laga um kosningar til Alžingis, nr. 24 16. maķ 2000, kemur: sakamįla.
    62.      Śtvarpslög, nr. 53. 17. maķ 2000, sbr. lög nr. 57/2007:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 5. mįlsl. 5. mgr. 6. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinbera mįlssókn“ ķ 2. mįlsl. 2. mgr. 27. gr. kemur: saksókn. Ķ sama mįlsliš falla brott oršin „opinber“ og „opinberri“.
    63.      Lög um rannsókn sjóslysa, nr. 68 20. maķ 2000:
                a.      4. mgr. 1. gr. veršur svohljóšandi:
                     Nś fer fram rannsókn į ętlašri refsiveršri hįttsemi ķ tengslum viš sjóslys og er slķk rannsókn óhįš rannsókn samkvęmt lögum žessum.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberum mįlum“ ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 12. gr. kemur: sakamįlum.
    64.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 27. gr. laga um brunavarnir, nr. 75 23. maķ 2000, kemur: sakamįla.


    65.      37. gr. laga um skrįningu og mat fasteigna, nr. 6 6. febrśar 2001, veršur svohljóšandi:
                   Brot gegn įkvęšum laga žessara varša sektum nema žyngri refsing liggi viš samkvęmt öšrum lögum.
    66.      Lög um framkvęmd Rómarsamžykktar um Alžjóšlega sakamįladómstólinn, nr. 43 19. maķ 2001:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mįlsl. 2. mgr. 3. gr., 2. mįlsl. 1. mgr. 4. gr. og 2. mgr. 5. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „VII. kafla laga um mešferš opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 6. gr. kemur: V. kafla laga um mešferš sakamįla.
    67.      3. mgr. 37. gr. laga um hönnun, nr. 46 19. maķ 2001:
                a.      Ķ 2. mįlsl. fellur brott oršiš „opinberri“.
                b.      3. mįlsl. fellur brott.
    68.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 3. mgr. 16. gr. laga um įhafnir ķslenskra faržegaskipa og flutningaskipa, nr. 76 31. maķ 2001, kemur: sakamįla.
    69.      Ķ staš oršanna „opinberu dómsmįli“ ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 6. gr. laga um flutning menningarveršmęta śr landi og um skil menningarveršmęta til annarra landa, nr. 105 31. maķ 2001, kemur: sakamįli.
    70.      Barnaverndarlög, nr. 80 10. maķ 2002:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberum mįlum“ og „opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 18. gr. kemur: sakamįlum, og: sakamįla.
                b.      Ķ 3. mįlsl. 37. gr. falla brott oršin „um mešferš opinberra mįla“.
    71.      Lög um śtlendinga, nr. 96 15. maķ 2002:
                a.      Ķ staš oršanna „opinbers mįls“ ķ 1. mįlsl. 27. gr. kemur: sakamįls.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 3. mįlsl. 2. mgr., 1. mįlsl. 3. mgr. og 2. mįlsl. 7. mgr. 29. gr. og 3. mįlsl. 4. mgr. og 1. mįlsl. 5. mgr. 33. gr. kemur: sakamįla.
                c.      Ķ staš oršanna „VI. kafla laga um mešferš opinberra mįla“ ķ 3. mgr. 34. gr. kemur: IV. kafla laga um mešferš sakamįla.
    72.      Lög um fjįrmįlafyrirtęki, nr. 161 20. desember 2002, sbr. lög nr. 55/2007:
                a.      Ķ 10. tölul. 1. mgr. 41. gr. og 7. tölul. 1. mgr. 42. gr. fellur brott oršiš „opinberri“.
                b.      1. mgr. 112. gr. d veršur svohljóšandi:
                     Brot gegn lögum žessum sęta ašeins rannsókn lögreglu aš undangenginni kęru Fjįrmįlaeftirlitsins.
                c.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 4. mįlsl. 2. mgr. 112. gr. d kemur: rannsóknar lögreglu.
    73.      70. gr. d laga um veršbréfasjóši og fjįrfestingarsjóši, nr. 30 20. mars 2003, sbr. lög nr. 55/2007:
                a.      1. mgr. veršur svohljóšandi:
                     Brot gegn lögum žessum sęta ašeins rannsókn lögreglu aš undangenginni kęru Fjįrmįlaeftirlitsins.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 4. mįlsl. 2. mgr. kemur: rannsóknar lögreglu.
    74.      Lög um eftirlit meš skipum, nr. 47 20. mars 2003:
                a.      1. mgr. 26. gr. fellur brott.
                b.      Ķ staš oršanna „höfšar opinbert mįl śt af brotum“ ķ 2. mgr. 26. gr. kemur: gefur śt įkęru vegna brota.
                c.      Ķ 29. gr. falla nišur oršin „og lśta mešferš opinberra mįla“.
    75.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mįlsl. 3. mgr. 25. gr. raforkulaga, nr. 65 27. mars 2003, kemur: sakamįla.
    76.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mįlsl. 7. mgr. 5. gr. laga um Póst- og fjarskiptastofnun, nr. 69 24. mars 2003, kemur: sakamįla.
    77.      Lög um fjarskipti, nr. 81 26. mars 2003, sbr. lög nr. 78/2005 og 74/2006:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 3. mgr. 42. gr. og 3. mįlsl. 7. mgr. 47. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinbers mįls“ ķ 2. mįlsl. 7. mgr. 47. gr. kemur: sakamįls.
                c.      Ķ staš oršanna „6. mgr.“ ķ 11. mgr. 47. gr. kemur: 10. mgr.
                d.      Viš 47. gr. bętist nż mįlsgrein, svohljóšandi:
                     Ķ žįgu rannsóknar mįls er lögreglu heimilt aš leggja fyrir fjarskiptafyrirtęki aš varšveita žegar ķ staš tölvugögn, žar meš talin gögn um tölvusamskipti. Fyrirmęli lögreglu geta eingöngu tekiš til gagna sem žegar eru fyrir hendi. Ķ fyrirmęlunum į aš koma fram hvaša gögn eigi aš varšveita og hve lengi, en sį tķmi mį žó ekki vera lengri en 90 dagar.
    78.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 3. mgr. 26. gr. laga um Įbyrgšarsjóš launa, nr. 88 26. mars 2003, kemur: rannsóknar lögreglu.
    79.      Lög um tekjuskatt, nr. 90 7. maķ 2003, meš įoršnum breytingum:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 2. mįlsl. 4. mgr. 94. gr. og 1. mįlsl. 4. mgr. 110. gr. kemur: rannsóknar lögreglu.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 7. mgr. 103. gr. kemur: sakamįla.
                c.      Ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 110. gr. fellur brott oršiš „opinberrar“.
                d.      Ķ staš oršanna „opinberrar mešferšar“ ķ 1. mįlsl. 2. mgr. 110. gr. kemur: rannsóknar lögreglu.
                e.      5. mgr. 110. gr. veršur svohljóšandi:
                     Skattakröfu mį hafa uppi og dęma ķ sakamįli vegna brota į lögunum.
                f.      Ķ fyrirsögn 110. gr. fellur brott oršiš „opinber“.
    80.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 2. mįlsl. 2. mgr. 12. gr. laga um erfšafjįrskatt, nr. 14 26. mars 2004, kemur: rannsóknar lögreglu.
    81.      Lög um rannsókn flugslysa, nr. 35 7. maķ 2004:
                a.      Ķ staš oršanna „lögum nr. 19/1991, um mešferš opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 2. gr. kemur: lögum um mešferš sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberum mįlum“ ķ 1. mgr. 20. gr. kemur: sakamįlum.
                c.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 2. mgr. 20. gr. kemur: sakamįla.
    82.      21. gr. laga um olķugjald og kķlómetragjald, nr. 87 9. jśnķ 2004, sbr. lög nr. 169/2006:
                a.      Ķ 1. mįlsl. 1. mgr. fellur brott oršiš „opinberrar“.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 2. mgr. kemur: rannsóknar lögreglu.
                c.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 5. mgr. kemur: sakamįli.
    83.      Lög um sölu fasteigna, fyrirtękja og skipa, nr. 99 9. jśnķ 2004:
                a.      Ķ staš oršanna „XI. kafla laga um mešferš opinberra mįla“ ķ 3. mįlsl. 5. mgr. 21. gr. kemur: X. kafla laga um mešferš sakamįla.
                b.      2. mįlsl. 28. gr. fellur brott.
    84.      Lög um rannsóknarnefnd umferšarslysa, nr. 24 21. mars 2005:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla, nr. 19/1991“ ķ 2. mgr. 2. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 4. mgr. 9. gr. kemur: sakamįla.
                c.      Ķ staš oršanna „opinbers mįls“ ķ 1. mįlsl. 5. mgr. 12. gr. kemur: sakamįls.
                d.      Ķ staš oršanna „opinberum mįlum“ ķ 14. gr. kemur: sakamįlum.
    85.      62. gr. f laga um mišlun vįtrygginga, nr. 32 11. maķ 2005, sbr. lög nr. 55/2007:
                a.      1. mgr. veršur svohljóšandi:
                     Brot gegn lögum žessum sęta ašeins rannsókn lögreglu aš undangenginni kęru Fjįrmįlaeftirlitsins.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 4. mįlsl. 2. mgr. kemur: rannsóknar lögreglu.
    86.      Samkeppnislög, nr. 44 19. maķ 2005, sbr. lög nr. 52/2007:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 20. gr. kemur: sakamįla.
                b.      1. mgr. 42. gr. veršur svohljóšandi:
                     Brot gegn lögum žessum sęta ašeins rannsókn lögreglu aš undangenginni kęru Samkeppniseftirlitsins.
                c.      Ķ 1. mįlsl. 1. mgr. 42. gr. a fellur brott oršiš „opinbera“.
                d.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 2. mgr. 42. gr. a kemur: sakamįli.
    87.      Lög um fullnustu refsinga, nr. 49 17. maķ 2005:
                a.      Ķ staš oršanna „1. mgr. 105. gr. laga um mešferš opinberra mįla“ ķ 2. mįlsl. 2. mgr. 65. gr. kemur: XV. kafla laga um mešferš sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „XVII. kafla laga um mešferš opinberra mįla“ ķ 3. mįlsl. 2. mgr. 65. gr. kemur: XXX. kafla laga um mešferš sakamįla.
                c.      Ķ 1. mįlsl. 2. mgr. 69. gr. fellur brott oršiš „opinber“.
                d.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 2. mgr. 77. gr. kemur: sakamįla.
    88.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 20. gr. a laga um eftirlit meš óréttmętum višskiptahįttum og gagnsęi markašarins, nr. 57 20. maķ 2005, sbr. lög nr. 57/2007, kemur: sakamįla.
    89.      Tollalög, nr. 88 18. maķ 2005:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 4. tölul. 42. gr., 1. mgr. 163. gr., fyrirsögn 163. gr. og 4. mgr. 183. gr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 161. gr. kemur: sakamįli.
                c.      1. mgr. 185. gr. fellur brott.
                d.      Ķ 1. mįlsl. 2. mgr. 185. gr. fellur brott oršiš „žó“.
                e.      Ķ staš oršanna „19. og 115. gr. laga nr. 19/1991, um mešferš opinberra mįla“ ķ 6. mgr. 185. gr. kemur: laga um mešferš sakamįla.
    90.      126. gr. laga um įrsreikninga, nr. 3 17. janśar 2006:
                a.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 1. mįlsl. 1. mgr. kemur: sakamįla.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 2. mįlsl. 1. mgr. kemur: rannsóknar lögreglu.
                c.      Ķ 1. mįlsl. 2. mgr. fellur brott oršiš „opinberrar“.
    91.      Ķ staš oršanna „opinberu mįli“ ķ 3. mgr. 4. gr. laga um upplżsingarétt um umhverfismįl, nr. 23 12. aprķl 2006, kemur: sakamįli.
    92.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 2. mgr. 6. gr. laga um Landhelgisgęslu Ķslands, nr. 52 14. jśnķ 2006, kemur: sakamįla.
    93.      Ķ staš oršanna „opinberra mįla“ ķ 4. mgr. 11. gr. laga um įhafnir ķslenskra fiskiskipa, varšskipa, skemmtibįta og annarra skipa, nr. 30 23. mars 2007, kemur: sakamįl.



    94.      Lög um veršbréfavišskipti, nr. 108 26. jśnķ 2007:
                a.      3. mįlsl. 3. mgr. 133. gr. veršur svohljóšandi: Um skilyrši slķkrar kröfu fer eftir 1. mgr. 83. gr. laga um mešferš sakamįla og um mešferš hennar fer eftir XV. kafla sömu laga.
                b.      Ķ staš oršanna „85. gr. laga um mešferš opinberra mįla“ ķ 2. mįlsl. 8. mgr. 133. gr. kemur: 88. gr. laga um mešferš sakamįla.
                c.      1. mgr. 148. gr. veršur svohljóšandi:
                     Brot gegn lögum žessum sęta ašeins rannsókn lögreglu aš undangenginni kęru Fjįrmįlaeftirlitsins.
                d.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 4. mįlsl. 2. mgr. 148. gr. kemur: rannsóknar lögreglu.
    95.      39. gr. laga um kauphallir, nr. 110 26. jśnķ 2007:
                a.      1. mgr. veršur svohljóšandi:
                     Brot gegn lögum žessum sęta ašeins rannsókn lögreglu aš undangenginni kęru Fjįrmįlaeftirlitsins.
                b.      Ķ staš oršanna „opinberrar rannsóknar“ ķ 4. mįlsl. 2. mgr. kemur: rannsóknar lögreglu.

Įkvęši til brįšabirgša.
I.
    Mįl sem höfšaš hefur veriš fyrir gildistöku laga žessara į grundvelli heimilda ķ 1. eša 2. gr. eldri laga, sem ekki eiga sér samsvörun ķ 1. eša 2. gr. laga žessara, skulu žrįtt fyrir žaš rekin įfram fyrir dómi en eftir žvķ sem įtt getur viš skal fariš meš žau og śr žeim leyst eftir fyrirmęlum žessara laga.
    Nś hefur fyrir gildistöku laga žessara veriš lagt fyrir hérašsdómara mįl sem eftir žann tķma ętti aš sęta mešferš eftir XXVII. kafla og skal žį fariš svo meš žaš eftir žvķ sem įtt getur viš.
    Mįl sem réttilega hefur veriš höfšaš fyrir gildistöku laga žessara skal rekiš įfram fyrir sama dómstóli žótt fara ętti meš žaš į öšru varnaržingi eftir reglum VI. kafla.

II.
    Önnur mįl en žau sem um ręšir ķ 1. og 2. mgr. įkvęšis til brįšabirgša I og höfšuš hafa veriš fyrir gildistöku laga žessara skulu eftir žvķ sem įtt getur viš rekin įfram fyrir dómi eftir reglum žeirra aš öšru leyti en žvķ sem hér segir:
    a.      Hérašssaksóknari skal taka viš sókn mįls sem höfšaš hefur veriš af lögreglustjóra, žar meš tališ rķkislögreglustjóra, fyrir gildistöku laga žessara ef ekki er lengur heimild fyrir įkęruvaldi lögreglustjórans ķ įkvęšum III. kafla.
    b.      Hafi mįl veriš śthlutaš einum dómara til mešferšar eftir fyrirmęlum eldri laga skal sś skipan standa žrįtt fyrir įkvęši 3. gr.
    c.      Įkęrša skal ekki gefinn kostur į aš leggja fram greinargerš skv. 165. gr. ef tķmi til ašalmešferšar mįls hefur žegar veriš įkvešinn fyrir gildistöku laga žessara.
    d.      Leyst skal śr einkaréttarkröfu, sem réttilega hefur veriš höfš uppi samkvęmt eldri lögum, žótt hśn fullnęgi ekki skilyršum XXVI. kafla.

III.
    Hafi veriš krafist atbeina dómara til rannsóknarašgeršar fyrir gildistöku laga žessara en žvķ mįli hefur ekki veriš lokiš skal eftir žvķ sem įtt getur viš fariš meš kröfu um hana eftir įkvęšum XV. kafla upp frį žvķ.

IV.
    Lögreglurannsókn sem stendur yfir viš gildistöku laga žessara skal upp frį žvķ fara eftir įkvęšum žeirra en ekki haggar žaš gildi žess sem žegar hefur veriš gert.
    Eftir gildistöku laga žessara mį framkvęma rannsóknarašgerš eftir reglum 2. žįttar žótt śrskuršur dómara eša įkvöršun hans um heimild til hennar hafi veriš kvešinn upp eša tekin eftir eldri lögum.
    Śrskuršur um aš mašur sęti gęsluvaršhaldi, sem kvešinn var upp fyrir gildistöku laga žessara, skal standa óraskašur svo lengi sem įkvešiš var aš gęsluvaršhald stęši. Frį žvķ aš lög žessi öšlast gildi veršur mašur žó ekki lįtinn sęta einangrun ķ gęsluvaršhaldi nema til žess standi heimild ķ 98. gr.

V.
    Įkvęšum XXIX. kafla veršur beitt um endurupptöku mįls sem lokiš hefur veriš į grundvelli 126. gr. eldri laga fyrir gildistöku laga žessara.
    Fyrirmęli eldri laga um kęruheimildir til Hęstaréttar gilda um śrskurši og įkvaršanir hérašsdómara sem kvešnir hafa veriš upp eša teknar hafa veriš fyrir gildistöku laga žessara. Aš öšru leyti gilda įkvęši laga žessara um mešferš kęrumįla.
    Nś hefur dómur veriš kvešinn upp ķ héraši fyrir gildistöku laga žessara og skal žį įfrżjunarfrestur fara eftir įkvęšum eldri laga. Verši slķkum dómi sķšan įfrżjaš eša hafi hérašsdómi veriš įfrżjaš fyrir gildistöku laga žessara skal įkvęšum žeirra beitt um mešferš mįlsins frį žeim tķma eftir žvķ sem įtt getur viš.
    Reglur XXXII. og XXXIII. kafla gilda um endurupptöku mįls žótt žaš hafi veriš dęmt fyrir gildistöku laga žessara.

VI.
    Įkvęši 16. gr. um ašgang aš gögnum taka ašeins til mįla sem ólokiš er viš gildistöku laga žessara. Um gögn mįla sem lokiš hefur veriš fyrir žann tķma skal beitt reglum eldri laga.
    Fyrirmęli XXXVII. kafla gilda um skašabętur vegna atvika sem gerast eftir gildistöku laga žessara. Reglum eldri laga skal beitt um bętur fyrir žaš sem gerst hefur fyrir žann tķma.

Athugasemdir viš lagafrumvarp žetta.

    Frumvarp žetta hefur veriš samiš į vegum réttarfarsnefndar aš tilhlutan dómsmįlarįšherra. Viš gerš žess hefur veriš höfš hlišsjón af tillögum og įbendingum sem fram hafa komiš um ęskilegar breytingar į nśgildandi lögum, nr.19/1991, um mešferš opinberra mįla, svo og af umręšum sem įtt hafa sér staš um efni laganna hin sķšari įr. Aš auki hefur veriš hugaš sérstaklega aš breytingum sem geršar hafa veriš nżlega į įkvęšum danskra og norskra laga į žessu réttarsviši.
    Į žjóšveldisöld var ekki geršur neinn greinarmunur į žeim mįlum sem rekin voru fyrir dómstólum hér į landi. Fyrir įhrif frį kažólsku kirkjunni tóku sķšan smįtt og smįtt aš myndast sérstakar reglur um mešferš opinberra mįla eša sakamįla og mį heita aš um mišja 18. öld hafi svonefnt rannsóknarréttarfar veriš bśiš aš festa sig ķ sessi viš mešferš žeirra mįla. Helstu einkenni rannsóknarréttarfars voru žau aš skylda hvķldi į dómara aš upplżsa mįl. Hann hófst žannig handa um rannsókn mįls aš eigin frumkvęši og stżrši henni, žar į mešal annašist hann sjįlfur gagnasöfnun og yfirheyrši sakborning og vitni. Aš žvķ bśnu kvaš hann upp dóm ķ mįlinu. Lķtiš fór hins vegar fyrir hlutverki sękjanda og verjanda og mį meš nokkrum sanni segja aš sakborningur hafi ekki notiš réttarstöšu sem annar ašili mįls, heldur hafi hann öllu fremur veriš rannsóknarandlag dómarans.
    Žegar kom fram į mišja 20. öld voru lög um mešferš opinberra mįla öll ķ molum og sum lagafyrirmęlin, sem skyldi fara eftir, höfšu aldrei veriš gefin śt meš löggiltum ķslenskum texta. Žaš var žvķ stórt framfaraspor žegar sett voru heildarlög um žetta efni įriš 1951, ž.e. lög nr. 27/1951. Meš žeim lögum var jafnframt stigiš fyrsta skrefiš ķ įtt til žess réttarfars, sem nefnt hefur veriš įkęruréttarfar, viš mešferš mįls fyrir dómi, meš įžekkum hętti og um vęri aš ręša einkamįl.
    Žęr breytingar, sem geršar hafa veriš į lögum um mešferš opinberra mįla frį 1951, hafa einkum mišaš aš žvķ aš tryggja réttaröryggi sakbornings frį žvķ sem įšur var, auk žess sem stefnt hefur veriš aš žvķ aš gera rannsókn og alla mešferš žessara mįla ķ senn vandašri og skilvirkari. Samkvęmt lögum nr. 57/1961 var įkęruvaldiš fęrt til sérstaks opinbers įkęranda, saksóknara rķkisins, sķšar rķkissaksóknara, sem fara skyldi meš žaš vald, óhįšur öšrum stjórnvöldum. Į įrinu 1976 var stjórn rannsóknarlögreglu ķ Reykjavķk og nęsta nįgrenni tekin śr höndum dómara og sett į laggirnar rannsóknarlögregla rķkisins sem falin var rannsókn sakamįla į žvķ svęši.
    Meš lögum nr. 92/1989 var sķšan lagšur grundvöllur aš gjörbreyttri dómstólaskipan og réttarfarsreglum meš ašskilnaši dómsvalds og umbošsvalds hvarvetna į landinu og kom žessa breytta skipan til framkvęmda 1. jślķ 1992. Samtķmis tóku gildi nż lög um mešferš opinberra mįla, nr. 19/1991, žar sem skiliš var til fulls milli įkęruvalds og lögreglu annars vegar og dómsvalds hins vegar. Samkvęmt lögunum var įkęrendum ętlaš stęrra hlutverk en įšur hafši tķškast og ķ samręmi viš žaš var lögreglustjórum fengiš įkęruvald ķ tilteknum mįlum, svo sem gerš veršur frekari grein fyrir hér į eftir. Jafnframt var mešferš opinberra mįla fęrš nęr mešferš einkamįla.
    Frumvarpi žessu er ętlaš aš koma ķ staš laga nr. 19/1991, en žeim lögum hefur veriš breytt alls 18 sinnum. Sumar žęr breytingar hafa veriš lķtilfjörlegar, en ašrar višameiri. Žannig var įkvęšum laganna um įfrżjun og mešferš mįla fyrir Hęstarétti breytt ķ verulegum atrišum meš lögum nr. 37/1994 og nżr kafli tekinn upp ķ lögin um brotažola og réttargęslumann meš lögum nr. 36/1999, auk žess sem veigamiklar breytingar voru geršar į öšrum įkvęšum žeirra, einkum til žess aš treysta réttarstöšu brotažola frį žvķ sem įšur var. Fyrir vikiš eru lögin oršin nokkuš brotakennd. Žį hefur lagaumhverfiš einnig breyst hin sķšari įr, ekki sķst meš tilkomu lögreglulaga, nr. 90/1996, en meš žeim var m.a. sett į stofn embętti rķkislögreglustjóra og rannsóknarlögregla rķkisins jafnframt lögš nišur.
    Žótt lög nr. 19/1991 hafi į sķnum tķma fališ ķ sér löngu tķmabęrar lagfęringar į ķslensku sakamįlaréttarfari žjóna sum įkvęši žeirra ekki lengur kalli tķmans vegna žess hve allar ašstęšur og višhorf hafa breyst į žessu réttarsviši sķšustu 15 įr. Žó mį ekki horfa fram hjį žeim réttarbótum sem geršar hafa veriš į lögunum į undanförnum įrum, sér ķ lagi meš lögum nr. 36/1999, enda er gert rįš fyrir aš žęr haldist ķ megindrįttum óbreyttar, eins og efni frumvarpsins ber meš sér.

Helstu efnisatriši frumvarpsins.
I.
    Ķ opinberum mįlum, sem svo hafa veriš nefnd, er skoriš śr žvķ hvort menn hafi gerst sekir um refsiverša hįttsemi, sem žeim er gefin aš sök, og aš auki eru žeim sem sekir eru taldir įkvöršuš višeigandi višurlög. Žótt heitiš „opinber mįl“ hafi oršiš fyrir valinu žegar lög nr. 27/1951 voru sett er žaš ekki alls kostar heppilegt vegna žess aš ķ hugum fólks vķsar žaš ekki einungis til žeirra mįla sem aš framan er lżst, heldur allt eins til žeirra mįla annarra sem rķki og sveitarfélög eiga ašild aš, enda er „hiš opinbera“ oft notaš sem heildarheiti į žessum ašilum og stofnunum į žeirra vegum. Žį er svo til orša tekiš ķ 1. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, aš dómsmįl skuli almennt sęta opinberri mįlsmešferš. Meš žvķ er įtt viš aš dómžing skuli hįš ķ heyranda hljóši og į žaš aš meginstefnu viš um einkamįl jafnt sem opinber mįl, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar.
    Af žessum įstęšum žykir rétt aš taka upp annaš og betra heiti og koma žar helst til greina „brotamįl“, „refsimįl“ og „sakamįl“ sem öll hafa veriš notuš um žau mįl sem nefnd hafa veriš opinber mįl. Af žessum žremur oršum veršur aš telja „sakamįl“ hlutlausast vegna žess aš žaš felur sķšur ķ sér įfellisdóm en hin tvö žar sem meš žvķ er ekki gefiš eins sterklega til kynna og meš „brotamįlum“ og „refsimįlum“ aš mašur hafi brotiš af sér svo aš refsingu varši, heldur er allt eins vķsaš til saka sem hann er borinn um refsiverša hįttsemi.
    Samkvęmt žvķ er lagt til aš heiti laganna verši framvegis „lög um mešferš sakamįla“. Žaš styšur jafnframt žessa breytingu aš skv. 1., sbr. 2. gr. frumvarpsins er gert rįš fyrir aš framvegis muni žau dómsmįl ein fara eftir lögunum sem handhafar įkęruvalds höfša vegna ętlašrar refsiveršrar hįttsemi. Žaš žżšir aš mįl, sem höfšuš vęru af hįlfu hins opinbera af öšru tilefni, sbr. a–c-liš 2. gr. nśgildandi laga, mundu sęta mešferš einkamįla.
    Ķ frumvarpinu er aš mestu stušst viš sömu grundvallarhugtök og koma fyrir ķ gildandi lögum. Sį sem sökum er borinn er nefndur „sakborningur“ og eftir aš mįl hefur veriš höfšaš gegn honum nefnist hann „įkęrši“. Heitiš „brotažoli“ er įfram notaš um žann sem kvešur sig hafa oršiš fyrir misgerš af völdum afbrots. Fram aš žessu hafa hugtökin „sakborningur“ og „brotažoli“ ekki veriš skilgreind ķ lögum. Vegna žess hve rķk réttarįhrif tengjast žeim žykir hins vegar rétt aš žaš verši gert, sbr. 27. og 39. gr. frumvarpsins.
    Heitiš „verjandi“ er įfram notaš jöfnum höndum um skipašan og tilnefndan mįlsvara sakbornings og „réttargęslumašur“ um mįlsvara brotažola. Žį vķsar „įkęrandi“ til višeigandi handhafa įkęruvalds, jafnt žegar hann tekur įkvöršun um saksókn og flytur mįl af hįlfu įkęruvaldsins fyrir dómi. Samheitiš „mįlflytjandi“ er notaš um žį sem flytja sakamįl, hvort sem um er aš ręša įkęranda, verjanda, réttargęslumann eša eftir atvikum lögmann įkęrša, brotažola eša annars žess sem hefur uppi kröfu į hendur įkęrša ķ slķku mįli.
    Önnur hugtök, sem koma fyrir ķ frumvarpinu, skżra sig żmist sjįlf eša eru sérstaklega skilgreind ķ athugasemdum meš einstökum greinum žess.

II.
    Eins og aš framan segir, hefur ķslenskt sakamįlaréttarfar smįtt og smįtt veriš aš breytast śr rannsóknarréttarfari ķ įkęruréttarfar. Žessi žróun hefur leitt til žess aš ekki er eins mikill munur į mešferš einkamįla og sakamįla og įšur var žótt vissulega sé enn żmislegt ólķkt meš žessum tveimur tegundum mįla. Žannig gilda sumar žęr reglur sem móta einkamįlaréttarfar öšru fremur, svo sem śtilokunar- eša tómlętisreglan og reglurnar um mįlsforręši ašila, żmist alls ekki eša ašeins aš takmörkušu leyti ķ sakamįlaréttarfari. Hlutverk dómara ķ sakamįlum er žar af leišandi frįbrugšiš žvķ sem gengur og gerist ķ venjulegum einkamįlum. Viš žaš bętist aš sś skylda er lögš į rķkiš, ž.e. įkęruvaldiš og lögreglu, aš rannsaka sakamįl og fęra sönnur į sekt įkęrša ef žvķ er aš skipta.
    Enda žótt sumt horfi žannig öšru vķsi viš į žessum tveimur réttarsvišum er annaš sem žau eiga sammerkt. Mį sem dęmi nefna aš mešferš mįla fyrir dómi į almennt aš vera opinber, munnleg og millilišalaus, hvort sem um er aš ręša einkamįl eša sakamįl. Enn fremur į aš hraša mešferš mįla eins og kostur er.
    Samkvęmt nśverandi dómstólaskipan er ekki leyst śr sakamįlum af sérstökum dómstólum og einkamįlum af öšrum, eins og tķškašist ķ Reykjavķk um įrabil, heldur er gert rįš fyrir aš dómarar fari jöfnum höndum meš žessi tvenns konar mįl hvar sem er į landinu. Žetta hefur oršiš til žess aš įžekku verklagi er beitt viš śrlausn žeirra eftir žvķ sem lög leyfa.
    Ef nśgildandi lög um mešferš opinberra mįla eru borin saman viš lög nr. 91/1991, um mešferš einkamįla, kemur ķ ljós aš uppbygging laganna er ekki ašeins harla ólķk, heldur er žar męlt į mismunandi hįtt fyrir um reglur sem eiga jöfnum höndum viš į bįšum réttarsvišum og horfa žar eins viš. Žvķ er engin įstęša til žess aš orša žęr öšru vķsi, hvort sem ķ hlut eiga einkamįl eša sakamįl. Žį er į nokkrum stöšum ķ lögunum um mešferš opinberra mįla vķsaš til laganna um mešferš einkamįla, t.d. um mešdómsmenn og vanhęfi dómara viš mešferš einstakra mįla, sbr. 2. mgr. 5. gr. og 6. gr. žeirra. Į öšrum stöšum er vķsaš um frekari śtfęrslu tiltekinna reglna til įkvęša einkamįlalaga, sbr. t.d. 3. mgr. 65. gr., žar sem fram kemur aš um mats- og skošunargeršir ķ sakamįlum skuli fara ķ megindrįttum eftir fyrirmęlum žeirra laga. Um enn önnur atriši segir ekkert ķ lögunum um mešferš opinberra mįla, žar į mešal kemur žar hvergi fram aš žingmįliš sé ķslenska, sbr. hins vegar 1. mgr. 10. gr. einkamįlalaga.
    Meš frumvarpinu er leitast viš aš bęta śr žessum įgöllum žannig aš hér eftir verši męlt fyrir um mešferš sakamįla į heildstęšan hįtt ķ lögum um mešferš žeirra mįla, enda žarf oft og einatt aš lķta til sjónarmiša, sem eiga viš um žau mįl sérstaklega, viš setningu reglna um mešferš žeirra. Žrįtt fyrir žaš kemur fyrir aš óbeint sé vķsaš til laganna um mešferš einkamįla į stöku staš ķ frumvarpinu, t.d. ķ 1. mgr. 50. gr., žar sem vķsaš er heimilisvarnaržings, en of višurhlutamikiš vęri aš taka upp ķ lögin įkvęši einkamįlalaga um žaš efni. Einnig žykir óžarft aš męla fyrir um żmsar almennar reglur réttarfars ķ lögum um mešferš sakamįla. Mį sem dęmi nefna almenn įkvęši um sakarefni sem fram koma ķ 24.–26. gr. laga nr. 91/1991. Samkvęmt žessu ber eftir sem įšur aš foršast aš gagnįlykta frį įkvęšum laga um mešferš sakamįla į žann veg aš ekki skuli undir neinum kringumstęšum beita įkvęšum einkamįlalaga um mešferš žeirra mįla, į sama hįtt og til greina kęmi aš beita įkvęšum laga um mešferš sakamįla um mešferš einkamįla, t.d. einkarefsimįla, ef tilefni gęfist.
    Meš įžekkum hętti og ķ lögum um mešferš einkamįla er įkvęšum frumvarpsins skipt ķ sjö žętti og greinist hver žeirra sķšan ķ kafla sem eru alls 39 talsins. Ķ athugasemdum, sem fylgja hér į eftir, er gerš grein fyrir efni hvers žįttar og hvers kafla, auk žess sem lżst er efni hverrar greinar frumvarpsins um sig, eftir žvķ sem įstęša žykir til. Af žeim sökum er óžarft aš lżsa efnisskipan žess hér, heldur veršur getiš helstu nżmęla sem žaš hefur aš geyma.

III.
    Ef frį er tališ nżtt heiti laganna sem og ašlögun aš lögum um mešferš einkamįla eru veigamestu breytingarnar, sem rįšgeršar eru samkvęmt frumvarpinu į efni nśgildandi laga, eftirfarandi:
    1. Ķ 1. gr., sbr. 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins, er gert rįš fyrir aš gildissviš laga um mešferš sakamįla verši afmarkaš meš skżrari hętti en gildissviš laga nr. 19/1991. Žannig sęti mešferš samkvęmt lögunum aš meginstefnu žau mįl ein sem handhafar rķkisvaldsins höfša til refsingar eša refsikenndra višurlaga ķ tilefni af ętlašri refsiveršri hįttsemi. Önnur mįl verši framvegis rekin sem einkamįl. Aš vķsu er gengiš śt frį žvķ ķ 1. mgr. 2. gr. aš mįl til śrlausnar kröfu um framsal sakamanns og fullnustu erlends refsidóms hér į landi, svo og mešferš erinda frį erlendum dómstólum og yfirvöldum um ašgeršir hér į landi ķ tengslum viš sakamįl, fari eftir lögum um mešferš žeirra mįla, eins og veriš hefur. Žau mįl sęta hins vegar afbrigšilegri mešferš, enda er hér ekki um aš ręša venjuleg sakamįl skv. 1. gr. frumvarpsins. Žvķ er męlt fyrir um mešferš žeirra ķ sérstökum kafla, ž.e. XXVII. kafla frumvarpsins, en reglur žess efnis er ekki aš finna ķ gildandi lögum. Į hlišstęšan hįtt er kvešiš sérstaklega į um mešferš mįla fyrir dómi į rannsóknarstigi ķ XV. kafla frumvarpsins, en fyrrgreind skilgreining sakamįls į ekki viš žegar svo stendur į, t.d. er sakborningur žį stundum sóknarašili og lögregla eša įkęruvald varnarašili. Ekki eru heildstęšar reglur um mešferš rannsóknarmįla fyrir dómi ķ gildandi lögum.
    2. Samkvęmt 1. mgr. 2. gr. upplżsingalaga, nr. 50/1996, gilda žau lög ekki um rannsókn eša saksókn ķ opinberu mįli. Žar af leišandi eru ekki fyrir hendi neinar lagareglur um ašgang almennings, žar į mešal fjölmišla, aš gögnum ķ vörslum stjórnvalda į žvķ sviši sem hér um ręšir. Žótt leitast sé viš aš bęta śr žeim skorti meš žessu frumvarpi er ekki lagt til aš leidd verši ķ lög įkvęši um almennan ašgang aš gögnum hjį lögreglu og įkęruvaldi mešan mįl er til mešferšar hjį žeim stjórnvöldum. Erfitt er aš setja almennar reglur žess efnis į žvķ stigi mįls, ž.e. įšur en tekin hefur veriš įkvöršun um saksókn ķ mįlinu, m.a. til žess aš rannsókn žess verši ekki stefnt ķ hęttu eša gengiš verši gegn višurkenndum lagasjónarmišum um persónuvernd. Į hinn bóginn er gert rįš fyrir žvķ ķ 5. mgr. 156. gr. frumvarpsins aš hver sem er geti fengiš ašgang aš įkęru žremur sólarhringum eftir aš hśn hefur veriš birt įkęrša, nema sérstakir almanna- eša einkahagsmunir standi žvķ ķ vegi, sbr. 1. mgr. 16. gr. Žó er ekki aš unnt aš gagnįlykta į žann veg aš engar upplżsingar skuli veittar um mįl įšur en įkęra hefur veriš birt, heldur er žaš į valdi lögreglu og įkęruvalds aš įkveša žaš hverju sinni, m.a. meš tilliti til fyrirmęla um žagnarskyldu. Er ķ 3. mgr. 56. gr. frumvarpsins lagt til aš rķkissaksóknara verši veitt heimild til aš setja almennar reglur um skyldu lögreglu til aš veita upplżsingar um rannsókn mįls viš žessar ašstęšur. Žį er gert rįš fyrir skv. 1. mgr. 16. gr. aš dómara sé skylt aš lįta hverjum sem er ķ té afrit af įkęru og greinargerš įkęrša, nema sérstakir almanna- eša einkahagsmunir aftri žvķ. Įkvęši žessa efnis er ekki aš finna ķ nśgildandi lögum, en mikilvęgt er aš žeir sem vilja fylgjast meš žinghöldum ķ sakamįlum, sem eins og įšur segir eru almennt hįš ķ heyranda hljóši, geti fengiš žessi gögn ķ hendur svo aš žeir geti betur įttaš sig į žvķ sem žar fer fram.
    3. Meš III. kafla frumvarpsins er lagt til aš gerš verši sś grundvallarbreyting į skipan įkęruvaldsins aš žvķ verši framvegis skipt ķ žrjś stjórnsżslustig ķ staš tveggja, eins og tķškast hefur. Sett verši į stofn embętti hérašssaksóknara sem taki įkvöršun um saksókn į fyrsta stjórnsżslustigi ķ nįnast öllum meiri hįttar sakamįlum. Hlutverk rķkissaksóknara sem ęšsta handhafa įkęruvaldsins verši hér eftir aš setja almennar reglur og hafa eftirlit meš öšrum įkęrendum, auk žess sem gert er rįš fyrir aš hann taki įfram įkvaršanir um įfrżjun hérašsdóma ķ sakamįlum. Samkvęmt žessu er gerš tillaga um aš įkęruvald ķ veigameiri sakamįlum, svo sem efnahagsbrotamįlum, verši flutt frį lögreglustjórum til hérašssaksóknara. Į hinn bóginn verši rannsókn og įkęruvald ķ minni hįttar mįlum eftir sem įšur ķ höndum lögreglustjóra. Meš breytingum žessum, sem byggšar eru į hugmyndum rķkissaksóknara, er stefnt aš žvķ aš efla įkęruvaldiš og styrkja sjįlfstęši žess, auk žess sem réttaröryggi borgaranna ętti aš vera betur tryggt meš žessu móti.
    4. Skżrslur lögreglu af sakborningi og vitnum, sem teknar eru į rannsóknarstigi, eiga stóran žįtt ķ žvķ aš upplżsa mįl og leggja žar meš grunn aš įkvöršun um saksókn. Skżrslutaka lögreglu er hins vegar vandasöm ef hśn į aš nį tilgangi sķnum įn žess aš hallaš sé um of į sakborning. Žrįtt fyrir žaš hafa nśgildandi lög aš geyma fremur fį og dreifš įkvęši um žaš hvernig henni beri aš haga. Ķ VIII. kafla frumvarpsins er kvešiš į um skżrslutöku viš rannsókn mįls į heildstęšan hįtt, žar į mešal er žar aš finna żmis nżmęli frį gildandi lögum, t.d. um óformlega skżrslutöku lögreglu af sjónarvottum og öšrum vitnum, sbr. 60. gr.
    5. Ķ IX.–XIV. kafla frumvarpsins er aš finna fyrirmęli um svonefndar žvingunarrįšstafanir og żmsar ašrar ašgeršir ķ žįgu rannsóknar sakamįls. Žótt efni žessara kafla dragi ķ stórum drįttum dįm af įkvęšum nśgildandi laga hefur žeim veriš breytt į żmsa lund. Mį ķ fyrsta lagi nefna aš gert er rįš fyrir aš fyrirmęlum um sķmahlerun og ašrar ašgeršir, sem hafa ķ för meš sér hlišstęša skeršingu į frišhelgi einkalķfs, verši skipaš ķ sérkafla, ž.e. XI. kafla frumvarpsins. Aš auki er lagt til aš reglunum um žessar ašgeršir verši breytt ķ verulegum atrišum, m.a. meš hlišsjón af tillögum nefndar sem dómsmįlarįšherra skipaši į sķnum tķma til aš fjalla um sérstakar, óhefšbundnar rannsóknarašferšir lögreglu. Ķ annan staš hefur įkvęšum um żmsar rannsóknarašgeršir, sem ekki verša meš góšu móti felldar undir hald į munum, leit, handtöku eša gęsluvaršhald og ašrar sambęrilegar rįšstafanir, veriš safnaš saman ķ einn kafla, ž.e. XII. kafla frumvarpsins. Ķ žrišja lagi hefur fyrirmęlum um fyrrgreindar žvingunarrįšstafanir veriš breytt verulega, ekki sķst meš žaš fyrir augum, aš fyrirmynd danskra og norskra réttarfarslaga, aš gera žaš skżrara en nś er hvaša skilyrši verši aš vera fyrir hendi til žess aš til žeirra verši gripiš. Mį sem dęmi nefna aš skilyrši fyrir gęsluvaršhaldi eru hert, sbr. 3. og 4. mgr. 95. gr. frumvarpsins, en meš žvķ er leitast viš aš koma ķ veg fyrir aš mašur verši śrskuršašur ķ gęsluvaršhald fyrir tiltölulega litlar sakir eša žaš vari lengur en brżn naušsyn krefur, sbr. og 1. og 2. mgr. 97. gr. Enn fremur er gerš tillaga um aš mašur verši ekki lįtinn sęta einangrun ķ gęsluvaršhaldi gegn vilja sķnum nema samkvęmt dómsśrskurši, sbr. b-liš 1. mgr. 99. gr., sbr. 2. mgr. 98. gr.
    6. Žótt gert sé rįš fyrir žvķ ķ 3. žętti frumvarpsins aš reglurnar um sönnun og sönnunargögn ķ sakamįlum haldist ķ grófum drįttum óbreyttar er lagt til aš į žeim verši geršar veigamiklar breytingar frį nśgildandi lögum, ekki sķst til žess aš laga žęr, eftir žvķ sem viš į, aš hlišstęšum reglum ķ lögum um mešferš einkamįla. Mį sem dęmi benda į XIX., XX. og XXI. kafla, žar sem er aš finna ķtarleg įkvęši um matsgeršir, skjöl og önnur sżnileg sönnunargögn og öflun sönnunargagna fyrir öšrum dómi, en ekki er kvešiš į um neitt žessara efna ķ gildandi lögum, ef frį eru talin fįtękleg įkvęši um dómkvašningu matsmanna ķ 63.–65. gr. žeirra. Žį er gert rįš fyrir aš settar verši sérstakar reglur um skżrslugjöf įkęrša fyrir dómi, sbr. XVII. kafla frumvarpsins, en ekki er aš finna neinar sérreglur um žaš efni ķ gildandi lögum, heldur hefur ķ framkvęmd veriš stušst viš reglur, sem mišašar eru viš skżrslugjöf sakbornings hjį lögreglu, og reglur um skżrslugjöf vitna fyrir dómi. Loks skal vakin athygli į žvķ aš ķ XVI. kafla frumvarpsins er aš finna nokkur nżmęli frį lögum nr. 19/1991, žar į mešal er ķ 110. gr. kvešiš sérstaklega į um öflun sönnunargagna og jafnframt ķ 112. gr. aš žaš skuli aš jafnaši gerast frammi fyrir žeim dómara sem fer meš mįl og kvešur upp dóm ķ žvķ.
    7. Helsta formbreytingin, sem lagt er til aš gerš verši į gildandi reglum um saksókn, er aš įkvęši IV. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, sem einkum snśa aš žvķ hvernig fara skuli aš žegar höfšun sakamįls er hįš kröfu brotažola samkvęmt višeigandi refsiįkvęši, verši felld inn ķ lög um mešferš sakamįla, sbr. 144. gr. frumvarpsins. Hins vegar er gert rįš fyrir aš įfram verši męlt fyrir um žaš ķ hegningarlögum hvernig brotažoli skuli standa aš höfšun einkarefsimįls af sinni hįlfu.
    8. Žótt efni XXV. kafla frumvarpsins, žar sem fjallaš er um almenna mešferš sakamįls fyrir dómi, sé skipaš meš talsvert öšrum hętti en ķ samsvarandi kafla nśgildandi laga er gengiš śt frį žvķ aš mįlsmešferšin verši ķ meginatrišum lķk žvķ sem nś gerist. Veigamesta breytingin, sem rįšgerš er, lżtur aš žvķ aš įkęrša verši gefinn kostur į aš skila skriflegri greinargerš af sinni hįlfu, į sama hįtt og stefnda ķ einkamįli, sbr. 1. mgr. 165. gr. frumvarpsins. Markmišiš meš žessu nżmęli er m.a. aš jafna ašstöšu ašila aš sakamįli, auk žess sem bśast mį viš žvķ aš greinargerš įkęrša verši til žess aš skżra mįlatilbśnaš hans og aušvelda žar meš śrlausn mįls, ekki sķst ķ žeim mįlum žar sem sakarefniš er flókiš. Ķ žvķ sambandi mį nefna aš žaš var fyrst meš lögum nr. 19/1991 aš įkęrša var gefinn kostur į aš skila skriflegri greinargerš af sinni hįlfu fyrir Hęstarétti og er nś gengiš śt frį žvķ sem almennri reglu žar fyrir dómi, sbr. lög nr. 37/1994. Veršur ekki annaš rįšiš en aš sį hįttur hafi gefist vel ķ framkvęmd.
    9. XXIX. kafli frumvarpsins hefur aš geyma sérstakar reglur um heimild til žess aš endurupptaka mįl fyrir hérašsdómi ķ tilvikum žar sem įkęrši hefur ekki sótt žing og mįli hefur veriš lokiš af žeim sökum skv. 161. gr. frumvarpsins, en nśgildandi įkvęši žess efnis eru fremur fįbrotin, sbr. 2. og 3. mgr. 126. gr. gildandi laga. Enn fremur er ķ frumvarpinu lagt til aš greint verši į milli endurupptöku óįfrżjašs mįls fyrir hérašsdómi og endurupptöku mįls fyrir Hęstarétti, sbr. XXXII. og XXXIII. kafla žess, mešan kvešiš er jöfnum höndum į um endurupptöku dęmdra mįla ķ XXII. kafla gildandi laga.
    10. Meš XXXV. kafla frumvarpsins er lagt til aš kvešiš verši heildstętt į um réttarfarssektir ķ einum kafla į sama hįtt og gert er ķ lögum um mešferš einkamįla. Eru įkvęšin mun ķtarlegri en samsvarandi reglur nśgildandi laga sem er aš finna ķ 11. gr. žeirra.
    11. Žess mį aš lokum geta aš įkvęši nśgildandi laga um mešferš opinberra mįla um nįlgunarbann, sem tekin voru upp ķ žau meš lögum nr. 94/2000, sbr. XIII. kafla A, hafa ekki veriš tekin upp ķ frumvarpiš. Er žess ķ staš lagt til aš žau verši fęrš ķ sérstök lög um nįlgunarbann, en frumvarp til žeirra laga fylgir žessu frumvarpi. Skżringin į žessu er sś aš nįlgunarbann er ekki rįšstöfun sem gripiš er til ķ žįgu rannsóknar eša mešferšar į sakamįli, heldur er um aš ręša fyrirbyggjandi ašgerš sem er ekki sķst ętlaš aš koma ķ veg fyrir aš afbrot verši framiš. Af žeirri įstęšu žykir rétt aš kveša į um žetta śrręši ķ sérlögum.

IV.
    Auk žess sem tališ er upp hér aš framan eru lagšar til fjölmargar breytingar į efni nśgildandi laga sem gerš veršur grein fyrir ķ athugasemdunum er į eftir fylgja. Žó er rétt aš drepa į nokkur atriši sem réttarfarsnefnd tók sérstaklega til skošunar viš samningu frumvarpsins žar sem nišurstašan hefur oršiš sś aš ašeins skuli lagšar til lagfęringar į gildandi réttarreglum, įn žess aš į žeim verši geršar breytingar ķ grundvallaratrišum.
    Einn helsti vandinn, er glķma hefur žurft viš ķ ķslensku sakamįlaréttarfari į undanförnum įrum, tengist meginreglunni um millilišalausa sönnunarfęrslu sem er žįttur ķ réttlįtri mįlsmešferš skv. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu. Ķ reglunni felst m.a. aš ęšri dómstóll getur ekki sakfellt mann, sem sżknašur hefur veriš ķ undirrétti, į grundvelli framburšar hans sjįlfs eša vitna, nema dómendur hafi sjįlfir hlżtt į framburšinn og sönnunarfęrslan žannig veriš millilišalaus fyrir hinum ęšra dómi. Samkvęmt 3. mgr. 157. gr. laga nr. 19/1991 getur Hęstiréttur įkvešiš aš slķk sönnunarfęrsla fari fram fyrir réttinum. Hins vegar er erfitt aš koma žvķ viš ķ framkvęmd vegna žess mikla įlags sem hvķlir į réttinum. Žess ķ staš hefur Hęstiréttur oftast nęr gripiš til žess rįšs aš ómerkja hérašsdóm og vķsa mįli aftur heim ķ héraš į grundvelli 5. mgr. 159. gr. laganna ef dómarar hafa tališ aš mat hérašsdóms į sönnunargildi framburšar įkęrša og vitna orki tvķmęlis. Žessi ašferš er žó ekki alls kostar heppileg, auk žess sem henni veršur varla beitt nema einu sinni ķ hverju mįli.
    Eina leišin til aš rįša varanlega bót į žessum vanda er lķklega sś aš dómstigum verši fjölgaš hér į landi śr tveimur ķ žrjś, eins og tķškast ķ flestum öšrum Evrópurķkjum. Žaš mundi hins vegar auka umtalsvert kostnaš viš dómskerfiš og gera žaš jafnframt flóknara, žannig aš hętt yrši viš aš žaš tęki mun lengri tķma aš afgreiša mįl hjį dómstólunum en veriš hefur hin sķšari įr. Af žessum sökum er ekki lagt til aš svo afdrifarķkt skref verši stigiš aš žessu sinni žótt sjįlfsagt sé aš kanna kosti og galla slķkrar kerfisbreytingar.
    Žį hefur žvķ veriš hreyft aš til greina komi aš setja į stofn sérstaka śrskuršarnefnd sem hafi žaš hlutverk aš įkveša hvort sakamįl, sem dęmd hafa veriš, verši endurupptekin, žvķ aš segja mį aš žaš sé ekki alls kostar heppilegt aš Hęstiréttur, sem kemur hugsanlega til meš aš dęma ķ mįlinu eftir aš žaš hefur veriš endurupptekiš, taki įkvöršun um hvort svo skuli gert. Aš svo stöddu er ekki gerš tillaga um aš sett skuli į stofn slķk śrskuršarnefnd žótt sjįlfsagt sé aš kanna žaš mįl frekar. Žvķ er gert rįš fyrir aš Hęstiréttur taki įfram įkvöršun um endurupptöku dęmdra mįla, sbr. 211. og 215. gr. frumvarpsins.
    Žau įkvęši, sem hvaš mest hafa veriš rędd og mestur styr stašiš um frį žvķ aš lög nr. 19/1991 tóku gildi, eru 1. og 2. mgr. 43. gr. laganna, žar sem kvešiš er į um ašgang verjanda og um leiš sakbornings aš gögnum mįls į rannsóknarstigi žess. Meš lögum nr. 36/1999 var įkvęšunum breytt ķ žį veru aš verjanda er heimilt aš kynna skjólstęšingi sķnum efni mįlsgagna jafnskjótt og hann hefur fengiš ašgang aš žeim. Į móti fékk lögregla heimild til žess aš halda gögnum ķ allt aš eina viku frį verjanda, ef rķkir rannsóknarhagsmunir vęru ķ hśfi, auk žess sem dómari gat lengt žennan frest ķ allt aš žrjįr vikur, aš uppfylltum tilteknum skilyršum. Žessir frestir hafa nżlega veriš lengdir ķ žrjįr og fimm vikur, sbr. lög nr. 86/2004. Réttarfarsnefnd velti fyrir sér žeim kosti aš leggja til aš įkvęšin yršu fęrš aftur ķ upphaflegt horf, žannig aš verjanda yrši veittur ašgangur aš gögnum mįls žegar ķ staš gegn žvķ aš hann héldi efni žeirra leyndu fyrir sakborningi teldi lögregla žaš naušsynlegt vegna rannsóknarhagsmuna. Frį žvķ var horfiš ķ ljósi žeirrar gagnrżni, sem sś tilhögun sętti į sķnum tķma, žar sem žaš var tališ andstętt hlutverki verjanda aš halda einhverju leyndu fyrir skjólstęšingi sķnum. Fyrrgreind įkvęši eru žvķ įfram lögš til grundvallar ķ 37. gr. frumvarpsins, žótt lagt sé til ķ 3. mgr. hennar aš lögregla geti synjaš verjanda og žar meš sakborningi um ašgang aš einstökum gögnum mešan į rannsókn stendur ef öryggi rķkisins eša almennings er ķ hśfi ellegar brżnir einkahagsmunir annarra en sakbornings standa žvķ ķ vegi. Jafnframt er gert rįš fyrir aš verjandi geti boriš žessa synjun lögreglu sérstaklega undir dómara.
    Eins og įšur segir var meginmarkmišiš meš breytingum žeim, sem geršar voru į lögum um mešferš opinberra mįla meš lögum nr. 36/1999, aš styrkja réttarstöšu brotažola, ekki sķst barna sem žolenda kynferšisbrota, frį žvķ sem veriš hafši. Eitt af žvķ sem stefnt var aš var aš börn yngri en 18 įra, sem eru ólögrįša fyrir ęsku sakir, žyrftu ekki aš gefa formlega skżrslu ķ slķkum mįlum oftar en einu sinni. Meš žvķ móti er žeim hlķft viš žvķ aš rifja upp oftar og ķ smįatrišum atburši sem valdiš hafa žeim miklum andlegum og jafnvel lķkamlegum žjįningum. Til žess aš unnt vęri aš undanžiggja börn frį žvķ aš žurfa aš gefa skżrslu aš nżju viš ašalmešferš mįls, nema eitthvaš sérstakt kęmi til, var męlt fyrir um žaš aš žau skyldu gefa skżrslu fyrir dómara į rannsóknarstigi. Sś tilhögun hefur nżlega veriš gagnrżnd og žvķ m.a. haldiš fram aš hśn leiši til žess aš sżknaš sé ķ fleiri tilvikum en ella vęri ef formleg skżrslutaka fęri fram hjį lögreglu. Žaš hefši hins vegar ķ för meš sér aš barniš yrši aš jafnaši aš gefa skżrslu aš nżju fyrir dómi viš ašalmešferš mįls vegna žess aš sönnunargildi lögregluskżrslu er ekki žaš sama og skżrslu sem gefin er fyrir sjįlfstęšum og óhįšum dómara, žar sem varnarašili mįlsins, sakborningurinn, er jafnsettur sóknarašilanum, įkęruvaldinu.
    Žótt sakfellt sé ķ tiltölulega fįum mįlum, žar sem įkęrt er fyrir kynferšisbrot gagnvart börnum, vegna skorts į sönnun veršur ekki séš aš žeirri tilhögun, sem aš framan er lżst, sé um aš kenna, enda er viš sams konar vanda aš etja, hvort sem skżrsla er tekin af brotažolum ķ žessum mįlum į rannsóknarstigi hjį lögreglu, eins og ķ Danmörku og Svķžjóš, eša fyrir dómi, eins og hér į landi og ķ Noregi. Meš sams konar rökum og notuš hafa veriš mętti halda žvķ fram aš nż tilhögun į ašferš viš skżrslutöku, sem rutt hefur sér til rśms į sķšari įrum, hafi haft žau įhrif aš sakfellt sé ķ hlutfallslega fęrri mįlum en įšur tķškašist. Orsakirnar eru lķkast til ašrar og vęri sannarlega įstęša til aš kanna žaš mįl frekar af óhįšum ašilum.
    Meš vķsun til žess sem aš framan greinir er ekki gerš tillaga um aš horfiš verši af žeirri braut sem mörkuš var meš lögum nr. 36/1999. Hins vegar eru rįšgeršar breytingar į gildandi lögum, sem eiga aš stušla aš žvķ aš mįl žau er hér um ręšir, upplżsist og hljóti sem réttlįtasta mešferš. Sem fyrr segir er lagt til aš tekin verši upp ķ lög um mešferš sakamįla įkvęši um óformlega skżrslutöku lögreglu, sbr. einkum 2. mgr. 60. gr. frumvarpsins. Žar meš er ekkert žvķ til fyrirstöšu aš lögregla ręši óformlega viš brotažola įšur en hann gefur formlega skżrslu fyrir dómi skv. a-liš 1. mgr. 59. gr. til žess aš undirbśa žį skżrslugjöf. Žį er gert rįš fyrir aš męlt verši fyrir um žaš, m.a. žegar skżrsla er tekin fyrir dómi af brotažola į rannsóknarstigi, aš žaš verši aš jafnaši gert fyrir žeim dómara sem mun sķšar fara meš mįliš og kveša upp dóm ķ žvķ, ef til žess kemur, eftir atvikum sem dómsformašur. Meš žessari breytingu er leitast viš aš bśa svo um hnśta aš sem minnst frįvik verši gerš frį meginreglunni um millilišalausa sönnunarfęrslu. Žetta hvort tveggja ętti aš verša til žess aš tryggja betur en nś er aš hiš sanna verši leitt ķ ljós ķ žessum vandmešförnu mįlum.

Athugasemdir viš einstaka žętti, kafla og greinar frumvarpsins.
Um 1. žįtt.
    Žessi fyrsti žįttur frumvarpsins ber yfirskriftina „almennar reglur um mešferš sakamįla“, eins og 1. žįttur laga um mešferš einkamįla. Žįtturinn hefur aš geyma įkvęši ķ sex köflum sem ętlaš er aš koma ķ staš I.–VII. kafla nśgildandi laga um mešferš opinberra mįla. Ķ I. kafla er aš finna reglur um gildissviš laga um mešferš sakamįla og dómendur ķ héraši og ķ II. kafla reglur um žinghöld, žingbękur o.fl. Sķšan er ķ III. kafla męlt fyrir um įkęruvaldiš og lögreglu, ķ IV. kafla um sakborning og verjanda, ķ V. kafla um brotažola og réttargęslumann og loks ķ VI. kafla um varnaržing.
    Lagt er til aš įkvęšin um dómendur ķ héraši og žinghöld, žingbękur o.fl. verši hlišstęš įkvęšum laga nr. 91/1991, um mešferš einkamįla, um sama efni. Aš öšru leyti taka reglur žįttarins miš af reglum laga nr. 19/1991 žótt rįšgeršar séu nokkrar breytingar į žeim, eins og gerš veršur nįnari grein fyrir ķ athugasemdum meš einstökum greinum.

Um I. kafla.
    Ķ žennan kafla er skipaš tvenns konar reglum. Annars vegar er ķ 1. og 2. gr. kvešiš į um gildissviš laga um mešferš sakamįla, sbr. I. kafla nśgildandi laga, og hins vegar ķ 3.–7. gr. um dómendur ķ héraši, sbr. II. kafla gildandi laga og 2.–6. gr. laga um mešferš einkamįla. Žótt gert sé rįš fyrir aš gildissviš laga um mešferš sakamįla verši ķ grófum drįttum óbreytt er gerš tillaga um annars konar afmörkun į žvķ en veriš hefur. Verša žessum breytingum, svo og öšrum sem rįšgeršar eru ķ kaflanum, gerš frekari skil ķ athugasemdum meš einstökum greinum.

Um 1. gr.
    Fyrsta mįlsgrein žessarar greinar er sama efnis og 1. mgr. 1. gr. nśgildandi laga žótt geršar hafi veriš nokkrar breytingar į oršalagi hennar. Žannig er lagt til aš ķ staš oršsins „rķkisvaldsins“ komi „įkęruvalds“, en meš oršalaginu „handhafar įkęruvalds“ er vķsaš til žeirra stjórnvalda, sem höfša mįl til refsingar, ž.e. fangelsis eša fésekta, lögum samkvęmt. Nįnar tiltekiš eru žeir handhafar įkęruvaldsins, sem vķsaš er til, fyrst og fremst rķkissaksóknari, hérašssaksóknari og lögreglustjórar, sbr. 1. mgr. 18. gr. frumvarpsins. Žótt mįl skuli žvķ ašeins höfša aš dómsmįlarįšherra hafi lagt svo fyrir, sbr. t.d. 97. og 105. gr. almennra hegningarlaga, er žaš rķkissaksóknari sem formlega höfšar slķkt mįl, sbr. 2. mgr. 19. og 2. mgr. 21. gr. frumvarpsins. Sama į viš žegar žaš er skilyrši mįlshöfšunar aš sį krefjist žess sem misgert var viš, sbr. t.d. 2. og 3. tölul. 242. gr. hegningarlaga. Ef einstaklingur höfšar hins vegar mįl til refsingar eša refsikenndra višurlaga sętir slķkt einkarefsimįl ekki mešferš samkvęmt lögum um mešferš sakamįla, heldur lögum um mešferš einkamįla.
    Ķ nišurlagi 1. mgr. 1. gr. gildandi laga segir aš žau mįl, sem eiga undir sérdómstóla, skuli ekki heldur fara eftir įkvęšum laga um mešferš opinberra mįla. Samkvęmt žvķ sętir mįl, sem höfšaš kann aš vera fyrir landsdómi į hendur rįšherra samkvęmt įkvöršun Alžingis į grundvelli laga nr. 4/1963, um rįšherraįbyrgš, ekki mešferš opinberra mįla samkvęmt gildandi lögum, enda žótt vķsaš sé til laga um mešferš opinberra mįla og reyndar einnig refsimįla į stöku staš ķ lögum nr. 3/1963, um landsdóm. Žetta er eina dęmi žess aš mįl, sem handhafar rķkisvalds höfša til refsingar lögum samkvęmt, fari ekki eftir įkvęšum laga um mešferš opinberra mįla, sbr. 51. gr. laga nr. 3/1963, žar sem kvešiš er į um aš beita skuli įkvęšum laga um mešferš einkamįla um žau mįl, sem höfšuš eru fyrir landsdómi, nema į annan veg sé męlt ķ lögunum. Meš žessu frumvarpi er gert rįš fyrir aš breyting verši gerš į žessari skipan, sbr. 234. gr. frumvarpsins, žar sem lagt er til aš ķ 51. gr. laga nr. 3/1963 verši framvegis kvešiš į um žaš aš beita skuli įkvęšum laga um mešferš sakamįla um mįl sem höfšuš kunna aš verša fyrir landsdómi. Vegna žess hve sérdómstólum hefur fękkaš hér į landi sķšustu įrin mį segja aš tilvķsunin til sérdómstóla sé oršin tķmaskekkja. Ešlilegra er aš tekiš sé fram ķ nišurlagi 1. mgr. aš žau mįl, sem handhafar įkęruvalds höfša til refsingar lögum samkvęmt, skuli sęta mešferš eftir įkvęšum laga um mešferš sakamįla, nema öšru vķsi sé fyrir męlt ķ lögum, jafnvel žótt enga slķka undantekningu verši žar aš finna, fari svo aš 51. gr. laga nr. 3/1963 verši breytt ķ žaš horf sem aš framan greinir.
    Žótt 2. mgr. hafi aš geyma įžekka reglu og 2. mgr. 1. gr. gildandi laga er oršalagiš vķštękara, aš žvķ leyti aš gert er rįš fyrir aš öll žau mįl, žar sem krafist er „refsikenndra višurlaga“, sęti mešferš samkvęmt lögum um mešferš sakamįla, enda žótt ekki sé gerš krafa um refsingu ķ mįlinu. Žaš er žó gert aš skilyrši aš mįl sé įvallt höfšaš af handhöfum įkęruvalds, eins og um vęri aš ręša eiginlegt sakamįl skv. 1. mgr. Sem dęmi um mįl, sem falla undir 2. mgr., mį nefna žaš ef krafist er öryggisgęslu eša annarra öryggisrįšstafana skv. 62., 66. eša 67. gr. almennra hegningarlaga, enn fremur ef krafist er upptöku eigna, sviptingar réttinda eša ómerkingar ummęla, ef slķkar kröfur eiga rętur aš rekja til ętlašrar refsiveršrar hįttsemi, en ekki žykja efni til aš gera jafnframt kröfu um refsingu, t.d. vegna žess aš sök er fyrnd, en krafa um eignaupptöku ekki. Af žeim sökum eru mįl af žessu tagi fįtķš.
    Ef stjórnvöld, önnur en handhafar įkęruvalds, höfša mįl, t.d. til sviptingar réttinda, sęta žau mįl mešferš samkvęmt lögum um mešferš einkamįla. Sama į almennt viš ef einstaklingar bera sviptingu réttinda eša synjun um endurveitingu žeirra undir dóm. Frį žessu er žó rétt aš gera žį undantekningu aš ein tegund žeirra mįla, nįnar tiltekiš žau sem falla undir 68. gr. a almennra hegningarlaga, sęti įfram mešferš eftir žessum lögum, nįnar tiltekiš afbrigšilegri mešferš skv. XXVII. kafla, sbr. 234. gr. frumvarpsins.
    Įkvęši žessarar greinar eru mišuš viš žaš aš mįl sé höfšaš fyrir dómi, yfirleitt meš śtgįfu įkęru, sbr. 142. gr. frumvarpsins. Žótt mįli vegna refsiveršrar hįttsemi ljśki įšur en til žess kemur, sem er mjög algengt, fęri slķkt mįl engu sķšur eftir žessum lögum, sbr. t.d. XXIII. kafla frumvarpsins um lok mįls įn įkęru. Auk žess er gert rįš fyrir aš einstaklingar geti boriš mįl undir dóm į grundvelli laganna, sbr. nįnar XV. kafla frumvarpsins.

Um 2. gr.

    Ķ fyrri mįlsliš 1. mgr. er gert rįš fyrir aš mįl, sem eiga rętur aš rekja til kröfu eša beišni frį erlendum rķkjum, żmist um framsal sakamanna, fullnustu erlendra refsidóma eša ašgeršir hér į landi ķ tengslum viš sakamįl, sęti mešferš samkvęmt žessum lögum, sbr. e- og f-liši 2. gr. nśgildandi laga. Ķ XXVII. kafla frumvarpsins er męlt sérstaklega fyrir um mešferš žessara mįla sem er aš żmsu leyti afbrigšileg ķ samanburši viš almenna mįlsmešferš. Sķšari mįlslišur mįlsgreinarinnar er efnislega eins og upphafsįkvęši 2. gr. gildandi laga.
    Jafnframt er lagt til aš žrķr fyrstu staflišir 2. gr. laganna falli brott. Skżringin į žvķ er sś aš ķ 1. og 2. gr. frumvarpsins er gengiš śt frį žvķ aš framvegis muni žau mįl ein sęta mešferš sakamįla sem handhafar įkęruvalds höfša ķ tilefni af ętlašri refsiveršri hįttsemi. Žaš žżšir, svo aš dęmi sé tekiš, aš žaš fer eftir atvikum hvort mįl, sem höfšaš er af hįlfu rķkisvaldsins til félagsslita skv. 1. mgr. 74. gr. stjórnarskrįrinnar, sbr. 12. gr. stjórnarskipunarlaga, nr. 97/1995, sętir mešferš eftir žessum lögum, eins og bošiš er ķ a-liš 2. gr. gildandi laga, eša lögum um mešferš einkamįla. Ef tilefni mįlshöfšunarinnar er refsiverš hįttsemi į įkęruvaldiš sókn sakar og žar meš veršur mįliš rekiš sem sakamįl, sbr. 1. gr. frumvarpsins. Ķ sķšari mįlsliš 2. mgr. žessarar greinar er gert rįš fyrir aš kröfu allsherjarréttar ešlis, į borš viš kröfu um félagsslit ķ žessu tilviki, megi hafa uppi og dęma ķ žvķ mįli. Ef mįl er höfšaš til félagsslita af öšru tilefni og žar meš af öšrum stjórnvöldum en handhöfum įkęruvalds er ešlilegt aš žaš verši rekiš eins og hvert annaš einkamįl.
    Ķ d-liš nśgildandi 2. gr. segir aš mįl til śrlausnar į żmsum atrišum sem um ręšir ķ almennum hegningarlögum skuli sęta mešferš samkvęmt lögum um mešferš opinberra mįla. Meš lögum nr. 82/1998 var 55. gr. hegningarlaga breytt į žann veg aš sżslumašur įkvešur tķmalengd fangelsisvistar ef dagsektir į aš afplįna ķ fangelsi. Heimilt er aš bera žį įkvöršun hans undir hérašsdóm samkvęmt reglum ašfararlaga. Samkvęmt 1. mgr. 59. gr. hegningarlaga getur įkęrandi krafist žess aš dómari taki sakamįl fyrir aš nżju telji hann aš dómfelldi hafi rofiš skilorš. Fer sś mįlsmešferš eftir žessum lögum, sbr. 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins. Ķ 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er sérstaklega męlt fyrir um aš mįl til žess aš koma fram refsikenndum višurlögum, svo sem öryggisgęslu og öšrum öryggisrįšstöfunum, skuli sęta mešferš samkvęmt žessum lögum, sbr. 62., 63., 65., 66. og 67. gr. hegningarlaga. Loks mį nefna ķ žessu sambandi aš beinlķnis er tekiš fram ķ 1. mgr. 68. gr. a hegningarlaga, sbr. 234. gr. frumvarpsins, aš mįl, sem höfšaš er vegna synjunar stjórnvalds um aš veita manni opinbert starf eša opinbert leyfi til žess aš stunda starf fyrir žį sök aš hann hafi framiš refsiveršan verknaš, skuli sęta mešferš samkvęmt žessum lögum. Sama į viš um mįl sem höfšaš er til aš fella nišur réttindasviptingu, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Mundu žessi mįl sęta mešferš skv. XXVII. kafla frumvarpsins.
    Fyrri mįlslišur 2. mgr. žessarar greinar er samhljóša 3. gr. gildandi laga. Hugtakiš „einkaréttarkröfur“ hefur veriš skżrt svo rśmt aš undir žaš falli ekki ašeins kröfur, sem stofnast til handa einstaklingum og öšrum einkaašilum, heldur einnig kröfur hins opinbera, rķkis og sveitarfélaga, t.d. um skatta og önnur opinber gjöld. Meš sķšari mįlsliš 2. mgr. er tekiš af skariš um žaš aš kröfur sem žessar megi hafa uppi og dęma ķ sakamįli, žį ekki ašeins fjįrkröfur, heldur einnig kröfur annars ešlis, svo sem um brottnįm ólögmęts įstands og bann viš ólögmętri starfsemi. Žar meš er ekkert žvķ til fyrirstöšu, eins og įšur segir, aš mįl sé höfšaš til refsingar samkvęmt žessum lögum af handhafa įkęruvalds og jafnframt höfš uppi krafa į borš viš félagsslit eša stašfestingu lögbanns, sem hvor um sig felur ķ sér bann viš ólögmętri starfsemi, ellegar krafa um brottnįm ólögmęts įstands, svo sem aš ólögmętt mannvirki skuli fjarlęgt, sbr. a-, b- og c-liši 2. gr. gildandi laga. Nįnar er kvešiš į um žęr kröfur sem 2. mgr. vķsar til ķ XXVI. kafla frumvarpsins.

Um 3. gr.
    Įkvęši 1. mgr. žessarar greinar er efnislega samhljóša 4. gr. laga um mešferš opinberra mįla og 2. mgr. 1. gr. laga um mešferš einkamįla. Žį eru įkvęši 2. og 3. mgr. sama efnis og fyrri mįlslišur 1. og 2. mgr. 5. gr. laga um mešferš opinberra mįla og 1. gr. og 2. mgr. 2. gr. laga um mešferš einkamįla.
    Įriš 1994 var nżjum mįlsliš bętt viš 1. mgr. 5. gr. laga um mešferš opinberra mįla, žar sem kvešiš er į um žaš aš neiti įkęrši sök og telji dómari sżnt aš nišurstaša kunni aš verulegu leyti aš rįšast af mati į sönnunargildi munnlegs framburšar fyrir dómi, geti dómstjóri įkvešiš aš žrķr hérašsdómarar skipi dóm ķ mįlinu. Žau rök voru fęrš fyrir žessu įkvęši į sķnum tķma aš žess vęri ekki aš vęnta aš Hęstiréttur mundi hrófla viš mati hérašsdóms į sönnunargildi munnlegs framburšar įkęrša eša vitna fyrir dómi nema ķ undantekningartilvikum. Žvķ yrši oftar en ekki aš styšjast viš nišurstöšu hérašsdóms um žaš atriši. Ef mįl vęri umfangsmikiš eša vandasamt gęti žvķ veriš įstęša til aš styrkja nišurstöšu hérašsdóms um mat į munnlegum framburši meš žvķ aš dómurinn vęri fjölskipašur žegar svo stęši į.
    Žessar röksemdir eiga ekki sķšur viš nś en įriš 1994. Viš samningu frumvarpsins kom til athugunar hvort breyta ętti žessari reglu į žann hįtt aš hérašsdómur yrši fjölskipašur aš meginreglu ķ tilvikum žar sem įkęrši neitar sök og sżnt er aš nišurstaša um sök eša sakleysi hans kunni aš verulegu leyti aš rįšast af mati į sönnunargildi framburšar įkęrša sjįlfs eša vitna. Frį žvķ var horfiš einkum meš tilliti til žess aš vęnst er aš innan tķšar verši gerš sérstök athugun į žvķ hvort efni séu til aš koma į fót millidómstigi ķ sakamįlum. Žótti réttast aš hafa óbreyttar reglur žar til sś athugun yrši um garš gengin.
    Įkvęši 5. mgr. er sama efnis og 3. mgr. 2. gr. laga um mešferš einkamįla. Rétt žykir aš dómstjóri hafi žessa almennu heimild til aš įkveša aš hérašsdómur skuli vera fjölskipašur, enda žótt tiltölulega sjaldan yrši gripiš til hennar vegna įkvęšisins ķ 4. mgr.     

Um 4. gr.

    Fyrsta mįlsgrein er nįnast samhljóša 1. mgr. 3. gr. laga um mešferš einkamįla.
    Önnur mįlsgrein svarar til 2. mgr. žeirrar greinar žótt henni hafi veriš nokkuš breytt. Ķ fyrsta lagi er tekiš af skariš um aš mįlsgreinin taki einungis til skyldu manns til aš verša viš kvašningu til starfa sem sérfróšur mešdómsmašur, sbr. 3. mgr. og nišurlag 5. mgr. 3. gr. frumvarpsins. Žar meš er ešlilegt aš hérašsdómarar og ašstošarmenn žeirra séu undanžegnir žeirri skyldu į sama hįtt og hęstaréttardómarar og ašstošarmenn žeirra sem eru óvefengjanlega starfsmenn Hęstaréttar. Hins vegar žykir of langt gengiš aš śtiloka ašra starfsmenn hérašsdómstóla en hérašsdómara og ašstošarmenn žeirra frį žvķ aš taka sęti ķ dómi sem sérfróšir mešdómsmenn. Ķ annan staš er ekki tekiš upp samsvarandi įkvęši og er nś aš finna ķ lokamįlsliš 2. mgr. 3. gr. laga um mešferš einkamįla. Telja veršur žaš įkvęši óžarft, enda vęri forstöšumašur rķkisstofnunar eša starfsmašur heilbrigšisžjónustu ķ mörgum tilvikum vanhęfur til aš vera mešdómsmašur ķ mįli skv. 6. gr. frumvarpsins ef žaš varšaši žį stofnun sem hann starfar viš.

Um 5. gr.

    Greinin er svo til samhljóša 4. gr. laga um mešferš einkamįla og žarfnast ekki skżringa.

Um 6. gr.

    Greinin hefur aš geyma įstęšur žess aš dómari skuli vķkja sęti viš mešferš sakamįls vegna vanhęfis og er 1. mgr. hennar aš mestu leyti samhljóša 5. gr. laga um mešferš einkamįla. Einu frįvikin eru žau aš sakborningur og brotažoli koma ķ staš ašila. Žykir rétt aš lįta brotažola njóta aš žessu leyti sömu réttarstöšu og ašili, enda žótt hann teljist almennt ekki vera ašili sakamįls aš ķslenskum lögum. Jafnframt er sleppt ķ f-liš tilvķsun til manns, sem neitar aš lįta af hendi sönnunargögn, vegna žess aš ķ frumvarpinu er ekki gert rįš fyrir sams konar śrręšum ašila til aš afla sżnilegra sönnunargagna ķ vörslum žrišja manns og kvešiš er į um ķ X. kafla laga um mešferš einkamįla. Žess ķ staš getur įkęrandi lagt hald į slķk gögn verši sį sem hefur žau undir höndum ekki viš kröfu um aš afhenda žau, sbr. nįnar 135. gr. frumvarpsins. Ef dómari tengdist žeim manni meš sama hętti og segir ķ d-liš kęmi aš sjįlfsögšu til greina aš hann viki sęti į grundvelli almenna įkvęšisins ķ g-liš.
    Ķ 2. mgr. er aš finna sérįkvęši um vanhęfi dómara sem į sķnum tķma var tekiš upp ķ lög nr. 19/1991. Žaš į rót aš rekja til skżringar Mannréttindadómstóls Evrópu į fyrirmęlum 1. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu um óvilhallan dómstól ķ mįli Hauschildt gegn Danmörku įriš 1989. Žótt fęra megi fyrir žvķ rök aš óžarft hafi veriš aš bregšast viš žessum dómi Mannréttindadómstólsins meš sérįkvęši af žessu tagi mį meš nokkrum rétti halda žvķ fram aš dómari, sem komist hefur aš žeirri nišurstöšu aš sterkur grunur leiki į žvķ aš įkęrši hafi framiš brot, svo aš notaš sé oršalag 2. mgr. 95. gr. frumvarpsins, sé ekki óvilhallur žegar aš žvķ kemur aš skera žarf śr um sekt hans eša sakleysi. Žess vegna er lagt til aš žetta įkvęši standi įfram. Žaš liggur hins vegar ljóst fyrir, m.a. af śrlausnum eftirlitsstofnananna ķ Strassborg, aš dómari veršur ekki vanhęfur til aš leysa efnislega śr mįli viš žaš eitt aš hafa įšur śrskuršaš įkęrša ķ gęsluvaršhald af öšrum įstęšum en žeirri sem greinir ķ 2. mgr. 95. gr. Žar meš er žaš hafiš yfir allan vafa aš dómari telst ekki vanhęfur žótt hann hafi įšur fjallaš um gęsluvaršhaldskröfu og hrundiš henni, jafnvel žótt hśn hafi veriš reist į 2. mgr. 95. gr.

Um 7. gr.

    Fyrsta mįlsgrein sękir fyrirmynd sķna til 1. mgr. 6. gr. laga um mešferš einkamįla, en žó er ekki gert rįš fyrir aš hérašsdómari gęti sem dómsformašur aš hęfi mešdómsmanna nema um sé aš ręša sérfróša mešdómsmenn. Ķ žvķ tilviki er rétt aš hann inni hina sérfróšu mešdómsmenn eftir atvikum sem hugsanlega kynnu aš valda vanhęfi žeirra til aš fara meš mįliš skv. 1. mgr. 6. gr. frumvarpsins.
    Önnur mįlsgrein svarar til 2. mgr. 6. gr. laga um mešferš einkamįla, en žó er lagt til aš dómsformašur kveši upp śrskurš um žaš hvort hann eša mešdómsmenn hans skuli vķkja sęti, nema žrķr hérašsdómarar sitji ķ dómi skv. 4. eša 5. mgr. 3. gr. frumvarpsins. Ķ žvķ tilviki skulu žeir allir kveša upp slķkan śrskurš, žar sem meiri hlutinn ręšur nišurstöšunni ef įgreiningur veršur žeirra į milli.
    Žrišja mįlsgrein er samhljóša 3. mgr. 6. gr. laga um mešferš einkamįla og žarfnast ekki skżringa.

Um II. kafla.

    Kaflinn hefur aš geyma reglur um žinghöld og žaš sem žar fer fram, sbr. 8.–12. gr., žing- og dómabękur, sbr. 13. og 14. gr., skjöl sem lögš eru fram ķ dómi og ašgang aš žeim og öšrum gögnum, sbr. 15. og 16. gr., og loks mįlaskrį, sbr. 1. mgr. 17. gr. Er lagt til aš žessar reglur verši aš mestu leyti snišnar eftir reglum II. kafla laga um mešferš einkamįla žótt einnig hafi veriš höfš hlišsjón af įkvęšum III. kafla nśgildandi laga viš samningu kaflans. Nokkur nżmęli er aš finna ķ honum, t.d. er rįšgert ķ 9. gr. aš taka megi skżrslu af barni, yngra en 15 įra, ķ sérśtbśnu hśsnęši annars stašar en į föstum žingstöšum, ef žaš žykir ęskilegra meš tilliti til hagsmuna barnsins. Žį er lagt til aš settar verši ķtarlegar reglur um ašgang žeirra sem hagsmuna hafa aš gęta, svo og almennings aš skjölum, sem lögš hafa veriš fram ķ dómsmįli, og dómsśrlausnum, sbr. 1. og 2. mgr. 16. gr. Žess mį aš lokum geta aš gerš er tillaga um aš įkvęšiš, sem nś er ķ 20. gr. gildandi laga, žar sem almennt er kvešiš į um birtingu įkęru, fyrirkalls, kvašninga, dóma, śrskurša og annarra tilkynninga ķ opinberum mįlum, verši fellt brott ķ nśverandi mynd. Ķ stašinn verši męlt ķtarlega fyrir um birtingu įkęru og fyrirkalls ķ XXIV. kafla, sbr. 1. og 2. mgr. 156. gr. frumvarpsins, og sķšan vķsaš til žessara įkvęša, aš žvķ er varšar birtingu dómsśrlausna, kvašninga og annarra tilkynninga, į višeigandi stöšum ķ lögunum, eftir žvķ sem įtt getur viš.

Um 8. gr.

    Greinin er aš mestu samhljóša 7. gr. laga um mešferš einkamįla og 9. og 12. gr. nśgildandi laga. Eina frįvikiš er žaš aš lagt er til aš dómari skuli vara žann viš, sem tekiš hefur til mįls meš leyfi dómarans aš honum beri aš halda sig viš efni mįls, įšur en oršiš er tekiš af honum. Aš öšru leyti žarfnast greinin ekki skżringa.

Um 9. gr.

    Žótt fram komi ķ 21. gr. laga nr. 15/1998, um dómstóla, aš hérašsdómstólar skuli hver um sig hafa fasta žingstaši og dómžing skuli aš jafnaši hįš į žeim stöšum žykir engu sķšur rétt aš įrétta žį meginreglu ķ žessum lögum, enda er kvešiš į um hana ķ 7. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Ef žinghöld eru hįš ķ heyranda hljóši leišir af ešli mįls aš žau skulu haldin ķ dómsölum svo aš almenningi gefist kostur į aš fylgjast meš žvķ sem žar fer fram, sbr. 10. gr. Ef žing er haldiš fyrir luktum dyrum er hins vegar ekkert žvķ til fyrirstöšu aš žaš fari fram ķ sérśtbśnu hśsnęši dómstóls ef žaš žykir ęskilegra, t.d. ef taka žarf skżrslu af barni skv. 2. mgr. 123. gr. frumvarpsins. Af žeim sökum er lagt til aš nišurlag 1. mįlsl. 1. mgr. 7. gr. nśgildandi laga verši fellt brott.
    Samkvęmt 2. mgr. 21. gr. laga um dómstóla getur hérašsdómari hįš dómžing utan fasts žingstašar ef žaš žykir heppilegra fyrir rekstur mįls, hvort sem er innan eša utan umdęmis sķns. Žótt žessi regla taki jafnt til sakamįla sem annarra dómsmįla er rétt aš taka af skariš um žaš aš taka megi fyrir slķk mįl į stofnun, žar į mešal ķ fangelsi eša į sjśkrahśsi ef heppilegra žykir, t.d. af tillitsemi viš sakborning eša brotažola.
    Žį er męlt sérstaklega fyrir um žaš aš dómari geti įkvešiš aš skżrsla skuli tekin af barni, sem ekki hefur nįš 15 įra aldri, ķ sérśtbśnu hśsnęši į öšrum staš en ķ dómhśsi ef žaš žykir ęskilegra, aš hans mati, meš tilliti til hagsmuna barnsins, sbr. meginreglu žį sem fram kemur ķ 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002, og 3. gr. samnings Sameinušu žjóšanna um réttindi barnsins. Hér er įtt viš ašstöšu eins og žį sem er fyrir hendi ķ svonefndu barnahśsi. Ešlilegt er aš dómari leiti eftir afstöšu barnsins eša eftir atvikum žeirra, sem fara meš forsjį žess, įšur en įkvöršun er tekin um žaš hvar skżrslutaka skuli fara fram, sbr. til hlišsjónar 2. mgr. 4. gr. og 2. mgr. 46. gr. barnaverndarlaga. Sakhęfisaldur er 15 įr hér į landi skv. 14. gr. almennra hegningarlaga og žykir rétt aš miša žessa sérstöku heimild viš žaš aldursmark. Įkvęšinu yrši vęntanlega fyrst og fremst beitt žegar taka žarf skżrslu af brotažola, t.d. ķ kynferšisbrotamįli. Žaš er žó ekki einskoršaš viš žaš, žar į mešal er ekkert žvķ til fyrirstöšu aš tekin yrši vitnaskżrsla af barni ķ sérśtbśnu hśsnęši af žessu tagi ef dómari teldi žaš žjóna hagsmunum žess.

Um 10. gr.

    Į sama hįtt og ķ 8. gr. laga um mešferš einkamįla og 8. gr. laga um mešferš opinberra mįla er kvešiš į um žaš ķ upphafi greinarinnar aš dómžing skuli hįš ķ heyranda hljóši. Męlt er fyrir um žessa meginreglu ķslensk réttarfars ķ 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar, sbr. 8. gr. stjórnarskipunarlaga, nr. 97/1995.
    Žessi regla er hins vegar ekki fortakslaus žvķ aš samkvęmt tilvitnušu įkvęši stjórnarskrįrinnar er dómara heimilt „lögum samkvęmt“ aš takmarka ašgang aš dómžingi „til aš gęta velsęmis, allsherjarreglu, öryggis rķkisins eša hagsmuna mįlsašila“. Žęr įstęšur, sem geta réttlętt žaš aš dómžing fari fram fyrir luktum dyrum, eru tęmandi taldar ķ 1. mgr. greinarinnar sem er svo til sama efnis og 1. mgr. 8. gr. laga um mešferš opinberra mįla žótt framsetning mįlsgreinarinnar og oršalag dragi dįm af 1. mgr. 8. gr. laga um mešferš einkamįla. Jafnframt er gerš tillaga um aš heimilt sé aš loka žinghaldi mešan skżrsla er tekin af vitni, sem ekki žarf aš skżra frį nafni sķnu ķ heyranda hljóši, sbr. 8. mgr. 122. gr. frumvarpsins, enda er hętt viš aš nafnleyndin nęši ekki tilgangi sķnum ef skżrslan vęri gefin ķ opnu žinghaldi.
    Leggja ber įherslu į aš hér er um aš ręša undantekningar frį fyrrgreindri meginreglu um opinbera mįlsmešferš og žvķ leišir ekki sjįlfkrafa af tilgreindum ašstęšum, t.d. žvķ aš žing sé hįš utan reglulegs žingstašar eša mįl sé enn į rannsóknarstigi, aš loka skuli žinghaldi. Žvert į móti ber dómara aš vega og meta ašstęšur ķ hverju slķku tilviki og vera reišubśinn aš rökstyšja žaš sérstaklega ef hann telur įstęšu til aš halda žing fyrir luktum dyrum. Ķ samręmi viš žaš er rįšgert ķ upphafi 1. mgr. aš ekki žurfi aš loka žinghaldi alveg, heldur megi halda žaš aš hluta fyrir luktum og aš hluta fyrir opnum dyrum, sbr. t.d. nżmęliš ķ g-liš 1. mgr.
    Ķ upphafi 2. mgr. er aš finna nżmęli žar sem dómara er veitt heimild til aš įkveša ķ eitt skipti fyrir öll, t.d. viš žingfestingu mįls, sbr. 158. gr. frumvarpsins, aš öll žinghöld mįlinu skuli vera lokuš. Žetta er gert ķ hagręšingarskyni vegna žess aš sum sakamįl eru žess ešlis aš žinghöld ķ žeim eru aš jafnaši hįš fyrir luktum dyrum, svo sem ef um er aš ręša kynferšisbrotamįl žar sem börn eru brotažolar. Žaš er sett sem skilyrši aš slķk įkvöršun sé fęrš til bókar žar sem greint skal frį žvķ af hvaša įstęšu žetta er gert.
    Meš lögum nr. 36/1999 voru geršar nokkrar breytingar į 8. gr. laga um mešferš opinberra mįla, m.a. til žess aš styrkja réttarstöšu brotažola. Ein af žeim var sś aš sį, sem sęttir sig ekki viš žį įkvöršun dómara aš žinghald skuli eftir atvikum vera opiš eša lokaš, geti krafist žess aš hann kveši upp śrskurš um žaš hvort žinghald skuli hįš fyrir luktum dyrum. Unnt er aš kęra slķkan śrskurš til Hęstaréttar, skv. 142. gr. laganna, sbr. b-liš 1. mgr. 192. gr. frumvarpsins. Žessi möguleiki hefur ekki ašeins nżst brotažola, heldur einnig öšrum, t.d. žeim sem andmęla žvķ aš žinghald sé hįš fyrir luktum dyrum, svo sem fréttamönnum, sbr. H 2000, 3697. Gert er rįš fyrir aš žetta įkvęši haldist efnislega óbreytt, sbr. lokamįlsliš 2. mgr. greinarinnar.
    Aš öšru leyti eru įkvęši 2.–4. mgr. efnislega samhljóša 2. og 3. mgr. 8. gr. og 3. mgr. 9. gr. laga um mešferš einkamįla, sbr. 2.–4. mgr. 8. gr. og 9. gr. laga um mešferš opinberra mįla.
    Ķ 5. mgr. er aš finna nżmęli er styšst viš regluna um mešalhóf sem segja mį aš sé ein af meginreglum ķslensks sakamįlaréttarfars. Fyrirmynd žessa įkvęšis er aš finna ķ 4. mgr. 29. gr. dönsku réttarfarslaganna.

Um 11. gr.

    Fyrsta mįlsgrein er samhljóša 1. mgr. 10. gr. laga um mešferš opinberra mįla og 1. mgr. 9. gr. laga um mešferš einkamįla, aš öšru leyti en žvķ aš lagt er til aš lagt verši sérstakt bann viš žvķ aš birta hljóšupptökur eša myndir sem kunna aš hafa veriš teknar ķ žinghaldi įn samžykkis dómara, sbr. 3. mįlsl. mįlsgreinarinnar. Meš vķsun til sagnoršsins „aš birta“ er įtt viš hvers kyns flutning eša sżningu opinberlega į žessu efni, žar į mešal ķ fjölmišlum, svo og sölu og annars konar dreifingu į žvķ til almennings, sbr. 3. mgr., sbr. 2. mgr. 2. gr. höfundalaga, nr. 73/1972.
    Önnur mįlsgrein er aš stórum hluta sama efnis og 2. mgr. 10. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Samkvęmt umręddu įkvęši liggur bann viš aš skżra frį žvķ sem gerst hefur ķ žinghaldi, en žó er žaš ekki einskoršaš viš opinbera frįsögn, heldur felur žaš jafnt ķ sér bann viš aš skżra óviškomandi frį žvķ sem žar hefur gerst žótt um einkasamtal sé aš ręša. Žį er gert rįš fyrir aš dómari geti lagt bann viš frįsögn af žvķ sem fram fer ķ opnu žinghaldi, ef ętla mį aš af žvķ leiši hęttu į sakarspjöllum. Žaš ętti t.d. viš ef mįl vęri umfangsmikiš og skżrslutaka af įkęršu og vitnum tęki langan tķma. Žegar svo stęši į vęri hętt viš aš ķtarlegar frįsagnir af framburši įkęršu eša vitna, įšur en skżrslutöku vęri aš fullu lokiš, gętu komiš ķ veg fyrir aš mįliš upplżstist. Ķ slķkum tilvikum vęri hins vegar ekkert žvķ til fyrirstöšu aš greint yrši frį framburšinum sķšar. Ekki sķst af žeim sökum er lagt til ķ 3. mįlsl. 2. mgr. aš bann viš frįsögn geti veriš tķmabundiš.
    Ķ 3. mgr., sem er nżmęli, er aš finna tvenns konar višurlög viš žvķ ef brotiš er gegn banni skv. 1. eša 2. mgr. Žótt yfirvofandi sektir skv. 1. mgr. 223. gr. frumvarpsins geti komiš ķ veg fyrir aš brotiš sé gegn slķku banni er jafnvel lķklegra aš sį kostur aš dómarar geti framvegis meinaš žeim brotlegu ašgang aš žinghöldum ķ sakamįlum aftri mönnum frį žvķ aš brjóta gegn žvķ.

Um 12. gr.

    Fyrstu fjórar mįlsgreinarnar eru snišnar eftir 10. gr. laga um mešferš einkamįla. Einu umtalsveršu frįvikin stafa af žvķ aš sakamįl eru um sumt frįbrugšin einkamįlum, t.d. leišir af ešli mįls aš įkęruvaldiš, sem ber sönnunarbyrši fyrir sekt sakbornings, hafi frumkvęši aš žvķ aš kvešja til dómtślk skv. 2. mgr. eša kunnįttumann skv. 4. mgr. Vegna žeirrar įherslu, sem į žaš er lögš ķ sakamįlum aš leiša hiš sanna ķ ljós, er enn fremur gert rįš fyrir žvķ ķ 3. mgr. aš žżšing skjals skuli aš jafnaši gerš af löggiltum skjalažżšanda eša öšrum hęfum manni, en ašilar mįls geti ekki komiš sér saman um rétta žżšingu skjals eins og ķ einkamįlum.
    Ķ nśgildandi lögum eru ekki geršar kröfur um aš dómtślkur, žżšandi og kunnįttumašur skuli vera óvilhallir. Vegna žess hversu žżšingarmiklu hlutverki dómtślkur og kunnįttumašur gegna viš skżrslutöku fyrir dómi er lagt til aš sömu reglur gildi um sérstakt hęfi žeirra og gilda um sérstakt hęfi dómara skv. 6. gr. frumvarpsins, sbr. 6. mgr. 149. gr. dönsku réttarfarslaganna. Ekki er įstęša til aš gera svo strangar kröfur til žżšanda, enda er ešli žess starfa annaš. Hins vegar er gert rįš fyrir aš žessir sérhęfšu ašstošarmenn hafi allir nįš 20 įra aldri, en sś krafa er gerš til dómkvaddra matsmanna, sbr. 3. mgr. 128. gr. frumvarpsins. Ķ 5. mgr. er jafnframt kvešiš į um žaš, ķ samręmi viš fyrirmęli e-lišar 3. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, aš kostnašur vegna starfa dómtślks og žżšanda skuli įvallt greiddur śr rķkissjóši. Ešlilegt er aš sama regla gildi um kostnaš vegna starfa kunnįttumanns. Eins og ķ 4. mgr. 13. gr. laga um mešferš opinberra mįla er gengiš śt frį žvķ aš dómari įkvarši žóknun žessara sérhęfšu ašstošarmanna.

Um 13. gr.

    Greinin er svo til samhljóša 11. gr. laga um mešferš einkamįla. Žótt ekki gildi aš öllu leyti sömu meginreglur um mešferš einkamįla eša sakamįla er engin įstęša til aš gera mun į žeim įkvęšum sem gilda um žingbękur, svo og heimild til aš hljóšrita eša taka upp į myndband žaš sem fram fer ķ žinghöldum, hvort sem um er aš ręša einkamįl eša sakamįl. Ķ nišurlagi 2. mgr. er aš finna įkvęši sem vķsar til žess žegar vitni gefur skżrslu fyrir dómi įn žess aš žaš žurfi aš skżra frį nafni sķnu ķ heyranda hljóši, sbr. 8. mgr. 122. gr. frumvarpsins. Greinin skżrir sig aš öšru leyti sjįlf.

Um 14. gr.

    Greinin er samhljóša 1. mgr. 12. gr. laga um mešferš einkamįla, sbr. og 17. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Žarfnast hśn ekki skżringa.

Um 15. gr.

    Greinin er sama efnis og 13. gr. laga um mešferš einkamįla, en į sér ekki samsvörun ķ lögum um mešferš opinberra mįla, ef frį er talin 3. mgr. 15. gr. sem kvešur į um aš hljóšritanir skuli varšveita ķ minnst žrjś įr frį lokum dómsmįls. Žótt oršalag sé į stöku staš į annan veg en ķ fyrrgreindu įkvęši ķ einkamįlalögum žarfnast greinin ekki sérstakra skżringa.

Um 16. gr.

    Ķ upphafi 1. mgr. er oršuš sś meginregla aš įkęrši og brotažoli eigi rétt į aš fį afrit af skjölum mįls įn endurgjalds viš žingfestingu žess skv. 158. gr. frumvarpsins. Frį žeirri reglu er žó gerš sś undantekning ķ 1. mgr. 47. gr. frumvarpsins aš réttur brotažola til aš fį ašgang og žar meš afrit af mįlskjölum er einskoršašur viš žau skjöl sem varša žįtt hans ķ mįlinu, auk žess sem dómara er veitt heimild til aš synja brotažola um ašgang aš skjölunum allt žar til komiš er aš flutningi mįlsins telji hann aš žaš kunni aš torvelda aš mįliš upplżsist. Ber aš skżra įkvęši žessarar greinar meš hlišsjón af žessu.
    Samkvęmt lögum um mešferš opinberra mįla er ekki gert rįš fyrir žvķ aš ašrir en ašilar mįls og brotažoli geti fengiš afhent afrit af einstökum skjölum sakamįls. Hins vegar hefur veriš litiš svo į aš žeim einum megi lįta ķ té endurrit śr žingbók eša dómabók sem hefur „lögvarinna hagsmuna aš gęta“. Ķ 1. mgr. 14. gr. laga um mešferš einkamįla er žetta gert aš skilyrši fyrir afhendingu afrita af skjölum einkamįls, svo og endurrita śr žingbók eša dómabók. Žótt mįlflutningur sé oftast nęr munnlegur ķ dómsmįlum hefur į sķšari įrum fęrst ķ vöxt aš mįlflytjendur vķsi til skjala sem lögš hafa veriš fram ķ mįli įn žess aš efni žeirra sé lesiš upp. Žar af leišandi er erfitt fyrir žį sem eru višstaddir žinghöld aš įtta sig į žvķ sem žar fer fram nema žeir hafi skjöl mįlsins undir höndum. Af žeim sökum samrżmist žaš ekki fyllilega meginreglunni um opinbera mįlsmešferš aš synja fjölmišlum og öllum almenningi um ašgang aš mįlskjölum. Į hinn bóginn getur žaš veriš mjög ķžyngjandi viš mešferš mįls og jafnvel aftraš žvķ aš žaš upplżsist ef ašrir en žeir sem mįliš varšar sérstaklega geta krafist žess aš fį afhent afrit af öllum žeim skjölum sem lögš hafa veriš fram ķ mįlinu. Jafnframt hafa skjöl ķ sakamįlum išulega aš geyma upplżsingar sem sanngjarnt er og ešlilegt aš leynt fari meš tilliti til almanna- eša einkahagsmuna.
    Meš skķrskotun til žessara andstęšu sjónarmiša er lagt til aš eftir aš mįl hefur veriš žingfest geti hver sem er fengiš afhent gegn gjaldi afrit af žeim mįlskjölum sem mįlatilbśnašur ašila er reistur į, ž.e. įkęru og greinargerš įkęrša. Žó er óhjįkvęmilegt aš gera undantekningar frį žessari reglu aš žvķ er varšar žį hluta žessara skjala er hafa aš geyma upplżsingar, sem halda ber leyndum fyrir almenningi meš tilliti til almanna- eša einkahagsmuna, sbr. til hlišsjónar 5. og 6. gr. upplżsingalaga, nr. 50/1996.
    Ķ 2. mgr. er kvešiš į um žann sjįlfsagša rétt ašila mįls, ž.e. įkęranda og įkęrša, svo og brotažola, aš fį endurrit śr dómabók og žingbók endurgjaldslaust. Jafnframt er ķ 3. mgr. gert rįš fyrir aš ašrir geti gegn gjaldi fengiš endurrit af dómum, śrskuršum og įkvöršunum dómara, enda er ešlilegt aš hver sem er, žar į mešal fjölmišlar, hafi ašgang aš žeim śrlausnum. Hins vegar er engin žörf į aš ašrir en ašilar mįls og brotažoli eigi ašgang aš öšru žvķ, sem fram kemur ķ žingbók, žvķ aš žeir, sem žess óska, eiga kost į aš fylgjast meš žvķ, sem fram fer ķ žinghaldi, žar į mešal aš hlżša į skżrslutöku af įkęrša og vitnum fyrir dómi, aš sjįlfsögšu aš žvķ tilskildu aš žinghaldiš sé opiš, eins og oftast er raunin. Ef sérstök įstęša er til skal afmį śr endurritum af dómum og öšrum dómsśrlausnum atriši sem ešlilegt er aš leynt fari meš tilliti til almanna- eša einkahagsmuna, sbr. 3. mgr. 10. gr. laga um mešferš opinberra mįla og 2. mgr. 14. gr. laga um mešferš einkamįla. Sérstaklega er tekiš fram aš afmį skuli atriši śr śrskuršum og įkvöršunum dómara ef žaš hefši ķ för meš sér hęttu į sakarspjöllum aš žau kęmust til vitundar almennings. Žetta ętti einkum viš žį śrskurši sem kvešnir eru upp į rannsóknarstigi. Mį sem dęmi nefna śrskurš um gęsluvaršhald vegna rannsóknarhagsmuna skv. a-liš 1. mgr. 95. gr. frumvarpsins, en til aš foršast hęttu į sakarspjöllum žyrfti ķ mörgum tilvikum aš afmį öll efnisatriši śr slķkum śrskurši nema sjįlft śrskuršaroršiš.
    Įkvęši 4.–6. mgr. eru efnislega eins og 2.–4. mgr. 14. gr. laga um mešferš einkamįla. Žó er gert rįš fyrir aš ašilar mįls geti fengiš eftirgerš af hljóš- eša myndupptökum til afnota endurgjaldslaust, auk žess sem brotažola er veittur sami réttur og ašilum einkamįls til aš fį eftirgerš af upptökum gegn greišslu gjalds eša til aš hlżša į žęr ef honum er žörf į žvķ til aš gęta hagsmuna sinna. Dęmi um žaš er ef brotažoli hefši ķ hyggju aš bera śrlausn hérašsdóms um einkaréttarkröfu sérstaklega undir Hęstarétt, sbr. 3. mgr. 196. gr. frumvarpsins.

Um 17. gr.

    Fyrri mįlsgreinin samsvarar 2. mgr. 12. gr. laga um mešferš einkamįla og er ešlilegt aš kveša į um skrį yfir sakamįl, ž.e. mįlaskrį, į žessum staš.
    Sķšari mįlsgreinin er nįnast samhljóša 15. gr. laga um mešferš einkamįla, aš öšru leyti en žvķ aš gert er rįš fyrir aš settar verši nįnari reglur um żmis žau atriši sem fjallaš er um ķ 16. gr. Ešlilegra er aš dómstólarįš setji reglur af žessu tagi ķ staš žess aš dómsmįlarįšherra geri žaš meš reglugerš, eins og męlt er fyrir um ķ nśgildandi lögum.

Um III. kafla.

    Ķ kaflanum er męlt fyrir um įkęruvaldiš, sem er sóknarašili sakamįls, į įžekkan hįtt og gert er ķ V. kafla nśgildandi laga.
    Veigamesta breytingin, sem lögš er til meš žessum kafla, er sś aš įkęruvaldinu verši framvegis skipt ķ žrjś stjórnsżslustig ķ staš tveggja, eins og męlt er fyrir um ķ gildandi lögum. Samkvęmt žvķ er lagt til aš sett verši į stofn embętti hérašssaksóknara sem taki įkvöršun um saksókn į fyrsta stjórnsżslustigi ķ svo aš segja öllum meiri hįttar sakamįlum og hafi aš auki eftirlit meš lögreglustjórum sem įkęrendum. Eftir žessa breytingu verši hlutverk rķkissaksóknara sem ęšsta handhafa įkęruvaldsins fyrst og fremst žrķžętt. Ķ fyrsta lagi aš setja almennar reglur um įkęrendur og mešferš įkęruvalds og lögreglu į sakamįlum, svo og aš gefa įkęrendum og lögreglu fyrirmęli um rannsókn og mešferš einstakra mįla ef įstęša žykir til. Ķ öšru lagi aš hafa eftirlit meš mešferš įkęruvalds, m.a. meš žvķ aš leysa śr stjórnsżslukęrum, einkum žegar um er aš ręša įkvaršanir hérašssaksóknara į fyrsta stjórnsżslustigi. Ķ žrišja lagi aš taka įkvaršanir um įfrżjun hérašsdóma ķ sakamįlum og annast flutning žeirra mįla fyrir Hęstarétti. Enginn vafi leikur į žvķ aš žessi breyting į skipan įkęruvalds mun efla įkęruvaldiš og styrkja sjįlfstęši žess, auk žess sem réttaröryggi borgaranna veršur betur tryggt en veriš hefur.
    Eins og įšur segir er jafnframt lagt til aš įkęruvald ķ meiri hįttar sakamįlum verši flutt frį lögreglustjórum, žar į mešal rķkislögreglustjóra, til ęšra stigs įkęruvalds, ž.e. til hérašssaksóknara. Lögregla hefši aš sjįlfsögšu įfram meš höndum rannsókn, en hśn yrši framkvęmd eftir atvikum undir eftirliti og samkvęmt fyrirmęlum hérašssaksóknara sem tekur įkvöršun um saksókn į grundvelli žeirrar rannsóknar. Slķkt fyrirkomulag tryggir bęši aš ekki verši haldiš įfram meš rannsókn nema meiri lķkur en minni žyki į sakfellingu og aš rannsókn sé markašur skżr farvegur. Hér eins og annars stašar į Noršurlöndum yrši til dęmis viš rannsókn efnahagsbrota nįiš samrįš milli lögreglu og hérašssaksóknara til aš tryggja markvissan framgang mįla. Žegar žung višurlög liggja viš afbrotum er mikiš ķ hśfi, jafnt meš tilliti til hagsmuna sakbornings sem almennings, aš vandaš sé til verka žegar įkvešiš er hvort mįl skuli höfšaš eša žaš lįtiš nišur falla.
    Samkvęmt framansögšu er rįšgert aš hérašssaksóknari taki įkvöršun um saksókn ķ nįnast öllum meiri hįttar sakamįlum og fari meš žau mįl fyrir dómi, mešan hlutverk lögreglu er aš rannsaka mįlin, sbr. 2. mgr. 18. gr. og c-liš 2. mgr. 1. gr. lögreglulaga, nr. 90/ 1996, svo og aš vera įkęranda til ašstošar viš įframhaldandi mešferš žess. Auk žess höfša lögreglustjórar önnur mįl en žau, sem rķkissaksóknari og hérašssaksóknari höfša, og flytja žau mįl fyrir hérašsdómi, sbr. 1. mgr. 28. gr. og 2. mgr. 29. gr. gildandi laga, sbr. 1. mgr. 24. gr. og 3. mgr. 25. gr. frumvarpsins.
    Um frekari skżringar į hinni breyttu skipan įkęruvalds, sem og öšrum breytingum sem rįšgeršar eru ķ kaflanum, vķsast til athugasemda meš einstökum greinum.

Um 18. gr.

    Ķ 1. og 2. mgr. er aš finna almenn įkvęši um žaš hverjir fara meš įkęruvald og rannsókn sakamįla, sbr. nś 1. mgr. 25. gr. og 1. mįlsl. 1. mgr. 66. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Eins og tekiš er fram ķ almennum athugasemdum hér aš framan, er gengiš śt frį žeirri nżskipan įkęruvalds og lögreglu aš hérašssaksóknari fari meš įkęruvald, auk rķkissaksóknara og lögreglustjóra, žó aš undanskildum rķkislögreglustjóra.
    Ķ 2. mgr. er jafnframt kvešiš į um hlutverk įkęrenda, ž.e. žeirra sem fara meš įkęruvald, meš sama hętti og gert er ķ 1. mgr. 27. gr. gildandi laga. Er ešlilegt aš žetta hlutverk sé ekki einskoršaš viš rķkissaksóknara, eins og nś er gert. Ķ 20.–24. gr. er kvešiš nįnar į um mešferš įkęruvalds og žau verkefni sem falin eru rķkissaksóknara, hérašssaksóknara og lögreglustjórum sem handhöfum žess.
    Į sķšari įrum hefur veriš lögš aukin įhersla į sjįlfstęši įkęrenda ķ starfi, ekki sķst gagnvart handhöfum framkvęmdarvalds. Žótt sś skipan hafi veriš ķ gildi og jafnframt ķ heišri höfš hér į landi frį žvķ aš embętti saksóknara rķkisins var sett į stofn meš lögum nr. 82/ 1961 er sjįlfsagt aš įrétta žetta sjįlfstęši žeirra sem fara meš įkęruvald, sbr. 3. mįlsl. 1. mgr. Samkvęmt žvķ eiga įkęrendur ekki aš taka viš fyrirmęlum frį öšrum stjórnvöldum um mešferš įkęruvalds en ęšri handhöfum žess valds, eins og sérstaklega er tekiš fram ķ 2. mgr. 19. gr., 3. mgr. 21. gr., 3.–5. mgr. 23. gr. og 3. og 4. mgr. 24. gr. Hins vegar hafa forstöšumenn embętta, ž.e. rķkissaksóknari, hérašssaksóknari og lögreglustjórar, endanlegt įkvöršunarvald um žau mįl, sem undir embętti žeirra heyra, og bera einir įbyrgš į žeim. Til žess aš taka af allan vafa ķ žvķ efni er tekiš fram ķ 1. mgr. 20. gr. og 2. mgr. 22. gr. aš rķkissaksóknari og hérašssaksóknari beri įbyrgš į įkvöršunum žeirra sem viš embętti žeirra starfa.
    Ķ 1. mįlsl. 3. mgr. er tekin upp sś regla, sem er aš finna ķ 31. gr. gildandi laga, aš žeir sem fara meš įkęruvald og rannsaka sakamįl skuli leitast viš aš leiša hiš sanna ķ ljós og sżna hlutlęgni ķ störfum sķnum, sbr. og 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga, nr. 90/1996. Enn fremur žykir rétt aš męla sérstaklega fyrir um žagnarskyldu žeirra sem fara meš įkęruvald og rannsaka sakamįl į sama hįtt og gert er ķ 22. gr. lögreglulaga, nr. 90/1996. Er įkvęši 4. mgr. nįnast samhljóša žeirri grein.

Um 19. gr.

    Greinin er efnislega samhljóša 1. mgr. 26. gr. laga um mešferš opinberra mįla žótt framsetningu og oršalagi hafi lķtillega veriš breytt. Um langt įrabil hefur ekki reynt į žau sérįkvęši sem vķsaš er til ķ 2. mgr. og er m.a. aš finna ķ 97. og 105. gr. almennra hegningarlaga. Žó žykir ekki įstęša til aš fella žau śr gildi vegna nįinna tengsla žeirra brota, sem žau taka til, viš innra og ytra öryggi rķkisins. Eins og fram kemur ķ 2. mgr. 21. gr., er gert rįš fyrir aš rķkissaksóknari höfši mįl vegna žessara brota samkvęmt įkvöršun dómsmįlarįšherra.
    Įkvęši 2. mgr. 26. gr. gildandi laga, sem var lögtekiš meš lögum nr. 19/1991, žess efnis aš dómsmįlarįšherra geti fellt śr gildi žį įkvöršun rķkissaksóknara aš fella nišur mįl, į ekki lengur rétt į sér eftir žį breytingu sem rįšgerš er į skipun įkęruvalds. Samkvęmt 3. mgr. 21. gr. og 4. mgr. 147. gr. frumvarpsins gęti rķkissaksóknari gripiš til žessa śrręšis, sem ęšsti handhafi įkęruvalds, ef hann teldi aš įkvöršun annarra įkęrenda um aš fella nišur mįl vęri andstęš lögum eša fjarstęš aš öšru leyti. Af žessum sökum er lagt til aš umrętt įkvęši verši fellt brott śr lögum um mešferš sakamįla.

Um 20. gr.

    Greinin er efnislega eins og 2. og 3. mgr. 25. gr. nśgildandi laga.

Um 21. gr.

    Ķ greininni er kvešiš į um hver skuli vera helstu verkefni rķkissaksóknara eftir žį breytingu į skipan įkęruvalds sem rįšgerš er samkvęmt žessu frumvarpi.
    Fyrsta mįlsgrein er efnislega eins og 2. mgr. 27. gr. nśgildandi laga žótt oršlagi hennar hafi veriš lķtillega breytt.
    Ķ 2. mgr. er kvešiš į um žaš aš rķkissaksóknari höfši žau sakamįl žar sem dómsmįlarįšherra tekur įkvöršun um saksókn, sbr. 2. mgr. 19. gr. Žar er enn fremur tekiš fram aš feli sś hįttsemi, sem um er aš ręša, ķ sér annaš eša önnur brot skuli rķkissaksóknari fara meš įkęruvald vegna žeirra brota. Aš öšru leyti er ekki gert rįš fyrir aš hann taki įkvöršun um saksókn į fyrsta stjórnsżslustigi, heldur er žaš hlutverk hérašssaksóknara skv. 1. og 2. mgr. 23. gr. og lögreglustjóra skv. 1. mgr. 24. gr.
    Įkvęši 3. mgr. er samhljóša 5. mgr. 27. gr. gildandi laga. Ešlilegt er aš rķkissaksóknari geti eftir sem įšur, sem ęšsti handhafi įkęruvalds, gefiš öšrum įkęrendum fyrirmęli um einstök mįl aš eigin frumkvęši, t.d. ef hann telur aš įkvöršun žeirra um aš fella nišur mįl sé andstęš lögum eša fjarstęš aš öšru leyti. Enn fremur er rétt aš rķkissaksóknari geti haft afskipti af rannsókn einstakra mįla. Žó er ekki gert rįš fyrir žvķ, frekar en ķ gildandi lögum, aš rķkissaksóknari geti tekiš rannsókn mįls ķ sķnar hendur žótt hann geti fyrirskipaš lögreglu aš rannsókn skuli hafin, męlt ķ grófum drįttum fyrir um hvernig henni skuli hįttaš og fylgst meš henni.
    Eins og ķ 6. mgr. 27. gr. gildandi laga, er kvešiš į um žaš ķ 4. mgr. aš rķkissaksóknari skuli taka įkvöršun um įfrżjun hérašsdóms til Hęstaréttar. Tekur žaš til allra mįla, óhįš žvķ hvort hérašssaksóknari hafi höfšaš mįliš ķ héraši eša hvort lögreglustjóri hafi gert žaš. Ķ samręmi viš 6. mgr. 23. gr. og 5. mgr. 24. gr. er enn fremur tekiš fram aš rķkissaksóknari skuli taka įkvöršun um kęru til Hęstaréttar, žó ašeins ķ žeim undantekningartilvikum aš hann hafi sjįlfur höfšaš mįliš. Aš öšrum kosti tekur hérašssaksóknari eša sį lögreglustjóri, sem höfšaš hefur mįl, įkvöršun um kęru į žeim śrlausnum sem kęršar verša.

Um 22. gr.

    Ķ 1. mgr. greinarinnar er gert rįš fyrir aš hérašssaksóknarar skuli skipašir af dómsmįlarįšherra ótķmabundiš og fullnęgja skilyršum til skipunar ķ embętti hérašsdómara. Vegna žess aš gengiš er śt frį aš starfssvęši hérašssaksóknara sé landiš allt er lagt til aš žeir hafi skrifstofu ķ Reykjavķk, en heimilt verši aš skipta embęttinu ķ deildir, m.a. eftir landsvęšum, sbr. 2. mgr.
    Ķ 2. mgr. er kvešiš į um forstöšumann embęttis hérašssaksóknara. Žar er aš finna žį sjįlfsögšu reglu aš hann skipti verkum meš hérašssaksóknurum og śthluti žeim mįlum. Einnig aš hann geti skipt žeim ķ deildir eftir mįlaflokkum eša umdęmum eša jafnvel hvoru tveggja. Žaš aš mįli sé śthlutaš til saksóknara žżšir hins vegar ekki aš žeir starfi sjįlfstętt aš žeim mįlum į hlišstęšan hįtt og hérašsdómarar, heldur er skżrt tekiš fram ķ upphafi 2. mgr. aš forstöšumašurinn beri įbyrgš į įkvöršunum žeirra sem viš embętti hans starfa, jafnt hérašssaksóknara sem annarra starfsmanna.
    Ķ 3. mgr. er lögš til heimild handa rįšherra til aš įkveša aš fenginni umsögn rķkissaksóknara aš setja į stofn sérstakt embętti hérašssaksóknara, eftir atvikum fleiri en eitt, til aš fara meš įkęruvald į žessu saksóknarstigi ķ įkvešnum flokkum sakamįla. Er rįšgert aš žetta yrši gert meš reglugerš, žar sem mešal annars yrši kvešiš į um verkaskiptingu milli slķks hérašssaksóknara og žess sem almennt fęri meš mįl į žessu saksóknarstigi. Meš žessu er haft ķ huga aš haganlegra gęti žótt aš fela sérstöku embętti hérašssaksóknara aš fara meš įkęruvald ķ mįlum į borš viš efnahagsbrot, en ekki žykir įstęša til aš binda slķka skipan ķ lög. Aš öšru leyti er mišaš viš aš sömu reglur gildi um skipan hans og stöšu og gilda um hina almennu hérašssaksóknara, sbr. 1. og 2. mgr. Eftir žvķ sem viš getur įtt mundu önnur įkvęši frumvarpsins um hérašssaksóknara eiga viš um slķkan sérstakan saksóknara.

Um 23. gr.

    Ķ greininni er kvešiš į um helstu verkefni hérašssaksóknara sem eftir rįšgerša breytingu į skipan įkęruvalds eru aš sumu leyti žau sömu og žau verkefni sem rķkissaksóknari hefur meš höndum samkvęmt nśgildandi lögum. Žannig eru 1., 3. og 4. mgr. ķ stórum drįttum samhljóša 3.–5. mgr. 27. gr. gildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš ķ samręmi viš hina breyttu skipan įkęruvalds, sem lögš er til, er gert rįš fyrir ķ a-liš 1. mgr. aš hérašssaksóknari fari meš įkęruvald ef um er aš ręša brot gegn stjórnskipan rķkisins og ęšstu stjórnvöldum žess skv. XI. kafla almennra hegningarlaga, öšrum en įkvęšum 99. og 101. gr. laganna, sbr. 2. mgr. 21. gr., enn fremur aš hann fari meš įkęruvald ef um er aš ręša aušgunarbrot skv. XXVI. kafla hegningarlaga, aš frįtöldum žjófnaši skv. 244. gr., gripdeild skv. 245. gr. og ólögmętri mešferš fundins fjįr skv. 246. gr. laganna, sbr. g-liš 1. mgr.
    Samkvęmt 2. mgr. er gerš tillaga um aš hérašssaksóknari skuli fara meš įkęruvald ef um er aš tefla meiri hįttar brot į lögum um skatta, svo sem lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, lögum nr. 45/1987, um stašgreišslu opinberra gjalda, lögum nr. 50/1988, um viršisaukaskatt, og tollalögum, nr. 88/2005, svo og meiri hįttar brot į samkeppnislögum, nr. 44/2005, og öšrum sérrefsilögum, eftir žvķ sem nįnar er kvešiš į um ķ reglum sem rķkissaksóknari setur. Meš hlišsjón af stöšu rķkissaksóknara sem ęšsta handhafa įkęruvalds skv. 1. mgr. 20. gr., sbr. 2. mgr. 25. gr. gildandi laga, er ešlilegt aš honum verši veitt visst svigrśm til žess aš įkveša hvaša brot į sérrefsilögum teljist meiri hįttar ķ skilningi žessa įkvęšis.
    Žį hefur sķšari mįlslišur 1. mgr. 28. gr. gildandi laga veriš fęršur ķ 3. mgr. og oršalagi hans breytt lķtillega. Žykir skżrara aš kveša į um almenna heimild hérašssaksóknara til aš taka ķ sķnar hendur saksókn śr höndum lögreglustjóra į žessum staš. Į hinn bóginn er ekki gert rįš fyrir žvķ, frekar en ķ gildandi lögum, aš hérašssaksóknari geti tekiš rannsókn mįls ķ sķnar hendur žótt hann geti fyrirskipaš lögreglu aš rannsókn skuli hafin, męlt ķ grófum drįttum fyrir um hvernig henni skuli hįttaš og fylgst meš henni, sbr. 4. mgr. Ķ žessu efni sem öšrum veršur hann žó aš sjįlfsögšu aš virša fyrirmęli rķkissaksóknara sem ęšsta handhafa įkęruvalds, sbr. 3. mgr. 21. gr.
    Fimmta mįlsgrein er snišin eftir 3. mgr. 28. gr. gildandi laga. Į sama hįtt og lögreglustjóra ber aš tilkynna hérašssaksóknara hverju sinni žį įkvöršun sķna aš falla frį saksókn skv. 2.–4. mgr. 146. gr. frumvarpsins, sbr. 3. mgr. 24. gr., er gert rįš fyrir aš hérašssaksóknari tilkynni rķkissaksóknara sams konar įkvöršun af sinni hįlfu. Meš žvķ móti getur rķkissaksóknari fylgst meš žvķ hvernig įkvęšunum um nišurfellingu saksóknar er beitt ķ framkvęmd žegar meiri hįttar sakamįl eru annars vegar og gripiš ķ taumana telji hann naušsyn bera til, sbr. og 4. mgr. 147. gr. frumvarpsins.
    Eins og įšur er komiš fram er lagt til aš rķkissaksóknari taki įkvöršun um įfrżjun hérašsdóms til Hęstaréttar žótt mįliš hafi veriš höfšaš af hérašssaksóknara, sbr. 4. mgr. 21. gr. Hins vegar er ešlilegt aš hérašssaksóknari tekur įkvöršun um kęru til Hęstaréttar ķ slķkum mįlum, eins og tekiš er fram ķ 6. mgr. žessarar greinar.

Um 24. gr.

    Efni 1.–4. mgr. er nįnast žaš sama og 1.–4. mgr. 28. gr. nśgildandi laga, aš teknu tilliti til breyttrar skipunar įkęruvalds sem gerš er grein fyrir ķ almennum athugasemdum meš žessum kafla.
    Samkvęmt 4. mgr. er gert rįš fyrir aš hérašssaksóknari geti įkvešiš hvaša lögreglustjóri skuli höfša mįl ef vafi leikur į žvķ hver skuli gera žaš. Hins vegar hefur hérašssaksóknari ekki vald til aš įkveša meš sama hętti hvaša lögreglustjóri skuli annast rannsókn mįls, heldur er kvešiš į um žaš ķ 2. og 3. mgr. 8. gr., sbr. a- og b-liš 2. mgr. 5. gr. lögreglulaga, nr. 90/1996, sbr. lög nr. 46/2006, svo og ķ reglugeršum sem settar hafa veriš į grundvelli žeirra laga. Af žeim sökum, svo og vegna žeirrar breytingar į starfssviši rķkislögreglustjóra sem įšur er gerš grein fyrir, er brostin forsenda fyrir įkvęši 5. mgr. 28. gr. gildandi laga žar sem rįšherra er veitt heimild til aš kveša nįnar meš reglugerš į um verkaskiptingu milli rķkislögreglustjóra og annarra lögreglustjóra.
    Eins og rįša mį af 141. gr. gildandi laga er rįšgert ķ 5. mgr. aš lögreglustjórar taki įkvöršun um kęru į śrlausnum hérašsdómara til Hęstaréttar, įn atbeina annarra įkęrenda. Į žaš annars vegar viš um śrskurši dómara į rannsóknarstigi, sem į annaš borš verša kęršir til Hęstaréttar, og er įkvöršunarvaldiš žį ķ höndum žess lögreglustjóra sem fer meš rannsókn mįlsins. Žegar hins vegar er um aš ręša įkvöršun um kęru į dómsśrlausnum viš mešferš mįls fyrir dómi er gert rįš fyrir aš įkvöršunarvaldiš verši ķ höndum žess handhafa įkęruvalds, sem höfšaš hefur mįliš, ž.e. żmist rķkissaksóknara, sbr. nišurlag 4. mgr. 21. gr., hérašssaksóknara, sbr. 6. mgr. 23. gr., eša lögreglustjóra, sbr. nišurlag žessarar mįlsgreinar. Ef lögreglustjóri telur vafa leika į žvķ hvort dómsśrlausn skuli kęrš getur hann žó įvallt boriš žaš įlitaefni undir hérašssaksóknara skv. 2. mgr., sbr. oršalagiš „mįlsmešferš aš öšru leyti“.

Um 25. gr.

    Greinin eru ķ stórum drįttum eins og 29. gr. nśgildandi laga.
    Ķ 1. mgr. er tekiš fram aš rķkissaksóknari flytji sjįlfur žau fįu mįl sem hann kynni aš höfša. Įkvęši 2.–4. mgr. eru nįnast sama efnis og 29. gr. gildandi laga aš öšru leyti en žvķ aš hérašssaksóknari kemur ķ staš rķkissaksóknara. Rétt er aš taka fram aš hugtakiš „saksóknari“ ķ 3. mgr. tekur ekki einungis til saksóknara viš embętti rķkissaksóknara, heldur einnig saksóknara viš embętti hérašssaksóknara. Ešlilegt er aš rķkissaksóknari leiti samžykkis hérašssaksóknara ef hann óskar eftir aš fela saksóknara viš embętti hans aš flytja mįl fyrir Hęstarétti.
    Įkvęšiš ķ 5. mgr. tengist 6. mgr. 23. gr. og 5. mgr. 24. gr., sbr. athugasemdir viš žęr greinar. Žarfnast žaš ekki frekari skżringa.

Um 26. gr.

    Ķ samręmi viš žaš sjónarmiš aš rķkissaksóknari, hérašssaksóknari og ašrir handhafar įkęruvalds skuli vera sjįlfstęšir og óvilhallir ķ störfum sķnum er ešlilegt aš geršar séu sömu kröfur um sérstakt hęfi žeirra og geršar eru til dómara skv. 6. gr. frumvarpsins. Einnig er lagt til aš geršar séu jafnrķkar kröfur til žeirra sem flytja mįl af hįlfu įkęruvaldsins fyrir dómi į grundvelli 25. gr.
    Efni greinarinnar er annars sótt til 30. gr. nśgildandi laga. Oršalaginu ķ lokamįlsgreininni hefur veriš breytt ķ žį veru aš dómari skuli vķsa mįli frį dómi, hvort sem er aš eigin frumkvęši eša eftir kröfu ašila, ef hann telur aš įkęrandi hafi veriš vanhęfur til aš höfša mįliš eša lögreglustjóri vanhęfur til aš rannsaka žaš. Į sama hįtt į dómari aš vķsa mįli frį dómi ef mašur, sem flytur mįl sem įkęrandi, er vanhęfur til žess samkvęmt framansögšu.
    Žar sem kvešiš er į um žaš ķ lögreglulögum, nr. 90/1996, hvernig rannsókn sakamįla skuli fyrir komiš er lagt til aš tekiš verši upp ķ žau lög įkvęši um vanhęfi lögreglustjóra og annarra sem fara meš lögregluvald til aš fįst viš slķka rannsókn, sbr. 234. gr. frumvarpsins.

Um IV. kafla.

    Kaflanum er ętlaš aš koma ķ staš VI. kafla nśgildandi laga sem fjallar um sakborning og verjanda. Žeim kafla var breytt ķ veigamiklum atrišum meš lögum nr. 36/1999 og reyndar var 1. og 2. mgr. 43. gr. enn breytt meš lögum nr. 86/2004. Af žeim sökum eru ekki lagšar til neinar verulegar breytingar į efni hans aš žessu sinni. Žó er gert rįš fyrir aš hugtakiš „sakborningur“ verši skilgreint ķ lögum um mešferš sakamįla og jafnframt kvešiš į um réttarstöšu lögrįšamanns sakbornings og fyrirsvarsmanna žeirra lögašila, sem sökum eru bornir, viš mešferš žeirra mįla, sbr. 27. gr. Enn fremur er bryddaš upp į nokkrum breytingum til višbótar, žar į mešal er lagt til aš lögregla geti synjaš verjanda og žar meš sakborningi um ašgang aš einstökum mįlsgögnum mešan į rannsókn mįls stendur, ef öryggi rķkisins eša almennings er ķ hśfi ellegar brżnir einkahagsmunir annarra en sakbornings standa žvķ ķ vegi, sbr. 3. mgr. 37. gr. Um skżringar į žvķ įkvęši og öšrum vķsast aš öšru leyti til athugasemda meš einstökum greinum.

Um 27. gr.

    Rétt žykir aš skilgreina hugtakiš „sakborningur“, sem er eitt af grundvallarhugtökum laga um mešferš sakamįla, ķ lögunum sjįlfum. Samkvęmt ķslenskum rétti hefur ekki veriš geršur greinarmunur į grunušum manni annars vegar og sökušum manni hins vegar, eins og t.d. hefur veriš gert ķ danskri lagaframkvęmd. Ķ 1. mgr. er gert rįš fyrir aš žessi skipan haldist óbreytt hér į landi. Žar af leišandi veršur mašur ekki sakborningur viš neina formlega athöfn, žótt žaš liggi ljóst fyrir, svo aš dęmi sé tekiš, aš um leiš og mašur er handtekinn ķ žįgu rannsóknar skošast hann sakborningur ķ skilningi laganna. Žótt mišaš sé viš aš mašur sé borinn sökum eša grunašur um refsiverša hįttsemi nęgja mjög óljósar grunsemdir ķ hans garš ekki til žess aš hann teljist sakborningur. Į hinn bóginn er ekki gengiš svo langt ķ žessu efni aš gerš sé krafa um rökstuddan grun, sbr. hins vegar 90. og 95. gr. frumvarpsins. Žetta žżšir aš jafnskjótt og viss grunur vaknar um aš mašur sé višrišinn brot, meš žeim hętti aš refsivert geti talist, skal litiš į hann sem sakborning. Viš žaš öšlast hann réttarstöšu sakašs manns eftir žvķ sem nįnar er kvešiš į um ķ lögunum.
    Yfirleitt beinast sakamįl aš einstaklingum. Sé męlt fyrir um hlutlęga refsiįbyrgš lögašila ķ lögum, eins og fęrst hefur ķ vöxt į sķšari įrum, getur sakamįl og rannsókn slķks mįls beinst aš žeim. Ķ sķšari mįlsliš 1. mgr. er tekiš af skariš um žaš aš ķ slķkum tilvikum skuli lögašilar teljast sakborningar meš sama hętti og einstaklingar sem sakašir eru eša grunašir um refsiverša hįttsemi. Samkvęmt 4. mgr. öšlast žį stjórnendur žessara lögašila sömu réttarstöšu og vęru žeir sjįlfir sakborningar.
    Lagt er til ķ 2. mgr. aš lögrįšamašur einstaklings, sem er sakašur eša grunašur um refsiverša hįttsemi, skuli įvallt talinn fyrirsvarsmašur hans ķ merkingu laganna og žvķ hafa sömu réttarstöšu og hinn ólögrįša mašur skv. 4. mgr. Žaš ręšst hins vegar af ešli mįls og fer eftir atvikum hvort lögrįšamašur tekur įkvaršanir fyrir hönd hins ólögrįša. Ķ lögręšislögum, nr. 71/1997, er kvešiš į um žaš hver eša hverjir teljast lögrįšamenn ólögrįša manns. Ef sį sem er fastur lögrįšamašur er sjįlfur sakborningur eša hefur aš öšru leyti eigin hagsmuna aš gęta er rétt aš skipašur verši sérstakur lögrįšamašur skv. 53. gr. lögręšislaga til žess aš koma fram fyrir hönd ólögrįša manns ķ sakamįli.
    Į sama hįtt og ķ 4. mgr. 17. gr. laga um mešferš einkamįla er ķ 3. mgr. gert rįš fyrir aš stjórnendur lögašila komi fram ķ sakamįli og taki įkvaršanir fyrir hans hönd. Eftir atvikum ręšst žaš af lagafyrirmęlum, venjum og įkvęšum ķ samžykktum hvaša stjórnandi eša stjórnendur teljast vera ķ fyrirsvari fyrir lögašila ķ dómsmįli. Ef stjórnandi, sem aš öšru jöfnu vęri ķ fyrirsvari, vęri sjįlfur sakašur um sams konar brot og lögašilinn vęri óešlilegt aš hann kęmi fram fyrir hönd lögašilans ķ mįlinu. Žvķ er gert rįš fyrir ķ sķšari mįlsliš 3. mgr. aš mašur skuli ekki fara meš fyrir fyrirsvar ef žannig stendur į og verši žvķ į annaš borš viš komiš aš annar komi ķ hans staš. Stundum vęri žaš hins vegar ekki gerlegt, t.d. ef um vęri aš ręša einkahlutafélag ķ eigu hins sakaša manns og hann sęti einn ķ stjórn žess.

Um 28. gr.

    Greinin er efnislega samhljóša 1. mgr. 32. gr. nśgildandi laga. Oršalagi 1. mgr. er breytt žannig aš kvešiš er į um rétt sakbornings til aš fį upplżsingar um sakarefni įšur en skżrsla er tekin af honum śt af žvķ eša viš handtöku ef til hennar kemur. Ešlilegra er aš vķsa til „sakarefnis“ ķ žessu sambandi en „kęruefnis“, eins og nś er gert, vegna žess aš lögregla byrjar stundum rannsókn mįls aš eigin frumkvęši įn žess aš mįl sé kęrt, sbr. 52. gr. frumvarpsins.
    Rétt er aš vekja athygli į žvķ aš įkvęši žau, sem er aš finna ķ 2.–4. mgr. 32. gr. nśgildandi laga, hafa veriš flutt ķ VIII. kafla frumvarpsins, žar sem žau tengjast fyrst og fremst skżrslutöku af sakborningi į rannsóknarstigi, žótt sum žeirra eigi einnig viš skżrslutöku af honum fyrir dómi, sbr. XVII. kafla frumvarpsins.

Um 29. gr.

    Ķ c-liš 3. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, er svo fyrir męlt aš sį sem borinn er sökum um refsiverša hįttsemi skuli fį aš halda uppi vörnum sjįlfur eša meš ašstoš verjanda aš eigin vali. Ekki er kvešiš beint į um rétt sakbornings til aš annast vörn ķ mįli sķnu sjįlfur ķ nśgildandi lögum um mešferš opinberra mįla, en gert er rįš fyrir žvķ ķ nišurlagi 2. mgr. 34. gr. žeirra aš sį réttur sé til stašar. Ešlilegt er aš sami hįttur sé hafšur į og gert er ķ fyrrgreindu įkvęši mannréttindasįttmįlans aš męla sérstaklega fyrir um žennan rétt sakašs manns. Oršalag fyrri mįlslišar greinarinnar er aš öšru leyti sama efnis og nišurlag 2. mgr. 34. gr. gildandi laga.
    Eins og gildandi lög eru śr garši gerš er óvķst hvort dómara beri aš veita sakborningi, sem kżs aš halda sjįlfur uppi vörnum ķ mįli sķnu, leišbeiningar undir rekstri žess. Samkvęmt 4. mgr. 101. gr. laga um mešferš einkamįla er dómara einkamįls hins vegar skylt aš leišbeina ašila, sem er ólöglęršur og flytur mįl sitt sjįlfur, um formhliš žess eftir žvķ sem dómara viršist naušsyn bera til. Ešlilegt er aš hlišstęš regla gildi um sakamįl og hefur hśn žvķ veriš tekin upp ķ sķšari mįlsliš žessarar greinar. Reglan er žó vķštękari aš žvķ leyti aš gert er rįš fyrir aš lögregla og handhafar įkęruvalds veiti sakborningi, sem er ólöglęršur og kżs aš verja sig sjįlfur, sams konar leišbeiningar um formhliš mįls, eftir žvķ sem naušsyn ber til, sbr. hina almennu reglu um leišbeiningarskyldu stjórnvalds ķ 1. mgr. 7. gr. stjórnsżslulaga.

Um 30. gr.

    Įkvęši 1. mgr. er samhljóša fyrri mįlsliš 36. gr. nśgildandi laga.
    Ķ 2. mgr. er hins vegar aš finna nżmęli žar sem gert er rįš fyrir aš lögregla geti tilnefnt sakborningi verjanda mešan į rannsókn mįls stendur ķ fleiri tilvikum en žegar hann er handtekinn. Samkvęmt 35. gr. nśgildandi laga er dómara heimilt aš skipa sakborningi verjanda, żmist samkvęmt ósk hans sjįlfs eša žótt hann hafi ekki óskaš žess. Įkvęši 2. mgr. er snišiš eftir žessari grein, žótt oršalagi sé breytt lķtillega. Ķ flestum tilvikum er einfaldara ķ snišum aš lögregla taki įkvöršun um žetta atriši ķ staš dómara mešan mįl er enn til rannsóknar, t.d. ef sakborningur mętir til skżrslutöku sjįlfviljugur eša gripiš er til žvingunarrįšstafana gagnvart honum į borš viš haldlagningu eša hśsleit įn žess aš hann sé handtekinn. Ef lögregla neitar eša lętur hjį lķša aš tilnefna sakborningi verjanda viš žessar ašstęšur gęti hann eša lögrįšamašur hans leitaš atbeina dómara og óskaš eftir žvķ aš honum verši skipašur verjandi skv. 4. mgr. 31. gr. frumvarpsins. Gildissviš 2. mgr. er takmarkaš af 1. mgr. 31. gr., žar sem svo er fyrir męlt aš dómara sé skylt aš verša viš ósk sakbornings um aš skipa honum verjanda ef žess hefur veriš krafist aš hann verši settur ķ gęsluvaršhald, enda skal jafnan ķ žvķ tilviki leiša hann fyrir dómara sem tekur afstöšu til slķkrar kröfu, sbr. 97. gr. Ķ samręmi viš meginregluna ķ 29. gr. er tekiš fram ķ nišurlagi 2. mgr. aš sakborningur, sem ósįttur er viš aš honum sé tilnefndur verjandi af lögreglu, geti boriš žį įkvöršun undir dómara. Meš vķsun til 60. gr. stjórnarskrįrinnar stęši tilnefningin ķ žvķ tilviki uns dómari hefši fellt hana śr gildi.
    Fyrri mįlslišur 3. mgr. er samhljóša sķšari mįlsliš 36. gr. gildandi laga. Ķ sķšari mįlsliš er kvešiš į um žaš hvenęr tilnefning skv. 2. mgr. fellur śr gildi og žarfnast įkvęšiš ekki skżringa. Žó er rétt aš benda į aš sakborningur getur ętķš boriš įgreining, sem varšar tilnefningu verjanda, undir dómara skv. 2. mgr. 102. gr. frumvarpsins.

Um 31. gr.

    Įkvęši 1. og 2. mgr. eru efnislega samhljóša 1. og 2. mgr. 34. gr. nśgildandi laga aš öšru leyti en žvķ aš žvingunarrįšstafanir į borš viš farbann og vistun į sjśkrahśsi eša stofnun, sem komiš geta ķ staš gęsluvaršhalds skv. 100. gr. frumvarpsins, eru lagšar aš jöfnu viš gęsluvaršhald ķ 1. mgr. Žaš žżšir t.d. aš sé einvöršungu gerš krafa um aš sakborningur skuli sęta farbanni er dómara skylt aš verša viš ósk hans um aš honum skuli skipašur verjandi.
    Samkvęmt 3. mgr. er gert rįš fyrir aš dómara sé heimilt aš skipa sakborningi verjanda viš mešferš mįls fyrir dómi žótt hann hafi ekki óskaš žess ef dómari telur hann ekki fęran um aš gęta hagsmuna sinna sem skyldi. Žetta įkvęši kemur ķ staš 2. mgr. 35. gr. nśgildandi laga, en oršalag žess er almennara žar sem ekki eru greindar žęr įstęšur sem kunna aš valda žvķ aš mašur sé talinn ófęr um aš gęta hagsmuna sinna sjįlfur. Žrįtt fyrir įkvęši 2. mgr. 30. gr. frumvarpsins er gert rįš fyrir žvķ aš dómari taki afstöšu til žess hvort sakborningi skuli skipašur verjandi ef mįl kemur fyrir dóm į rannsóknarstigi, t.d. viš skżrslutöku fyrir dómi skv. 59. gr. frumvarpsins. Ef sakborningi hefur įšur veriš tilnefndur verjandi er ešlilegt aš dómari skipi žann hinn sama til aš gegna žvķ starfi nema hann telji sérstaka annmarka į žvķ, sbr. 4. mgr. 33. gr.
    Ķ samręmi viš žį reglu aš sakborningur geti boriš lögmęti rannsóknarathafna undir dómara skv. 102. gr. frumvarpsins er gert rįš fyrir žvķ ķ 4. mgr. aš hann geti leitaš atbeina dómara og fariš fram į aš honum verši skipašur verjandi ef lögregla hefur ekki fallist į ósk skv. 2. mgr. 30. gr. eša lįtiš hjį lķša aš tilnefna verjanda skv. 1. mgr. žeirrar greinar, žrįtt fyrir aš henni sé žaš skylt. Lögrįšamašur sakbornings getur į sama hįtt fariš fram į aš honum verši skipašur verjandi į grundvelli žessa įkvęšis, sbr. 2. mgr. 27. gr. frumvarpsins.
    Į sama hįtt og męlt er fyrir um žaš ķ 3. mgr. 30. gr. hvenęr tilnefningu verjanda lżkur er ešlilegt aš kvešiš sé į um žaš hvenęr skipun verjanda fellur śr gildi, sbr. 5. mgr. Ef hérašsdómi er įfrżjaš žykir rétt, samhengisins vegna, aš vķsa til 5. mgr. 201. gr. frumvarpsins, žar sem kvešiš er į um skipun verjanda fyrir Hęstarétti, sbr. 6. mgr.

Um 32. gr.

    Greinin er samhljóša 37. gr. nśgildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš lagt er til aš heitiš „talsmašur“, sem žar kemur fyrir, verši fellt brott. Žaš žżšir aš ekkert sérstakt heiti er notaš um lögmann sem sakborningur hefur rįšiš til aš annast vörn sķna įn atbeina dómara eša lögreglu.

Um 33. gr.

    Žessi grein er samsvarandi 38. og 39. gr. nśgildandi laga sem bįšar fjalla um žaš hvernig stašiš skuli aš skipun eša tilnefningu verjanda.
    Įkvęši 1. og 3. mgr. eru svo til samhljóša 1. og 2. mgr. 38. gr. gildandi laga. Žó skal bent į aš ekki er berum oršum gert rįš fyrir aš lögrįšamanni ósjįlfrįša manns, sem borinn er sökum, skuli gefinn kostur į aš benda į lögmann til aš gerast verjandi hans. Žaš skal žvķ ašeins gert aš hinn ólögrįša sé ekki talinn bera skynbragš į eša vera fęr um aš gera žaš, sbr. 2. mgr. 27. gr. frumvarpsins.
    Įkvęši 2. og 4. mgr. svara til 39. gr. gildandi laga. Eina efnisbreytingin, sem lögš er til, er aš verjendur skuli framvegis skipašir eša tilnefndir śr hópi lögmanna einna, žvķ aš hagsmunum sakbornings er aš jafnaši betur borgiš ef hann nżtur ašstošar starfandi lögmanns viš vörn sķna en annars löghęfs manns, eins og nś er gert rįš fyrir, reyndar ķ undantekningartilvikum. Žaš męlir jafnframt meš žessari breytingu aš skv. c-liš 3. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu skal sakborningur eiga rétt į ašstoš löglęršs manns til aš annast vörn sķna. Lögmönnum hefur fjölgaš mjög į sķšustu įrum og eru nś starfandi um land allt. Samfara bęttum fjarskiptum og samgöngum į žvķ aš vera tryggt aš kostur sé į lögmönnum til aš taka aš sér starf verjenda hvar sem er į landinu.
    Lokamįlsgreinin er samhljóša 3. mgr. 38. gr. gildandi laga og žarfnast ekki skżringa.

Um 34. gr.

    Greinin er nįnast samhljóša 40. gr. nśgildandi laga og žarfnast ekki skżringa.

Um 35. gr.

    Greinin er nįnast samhljóša 41. gr. nśgildandi laga aš öšru leyti en žvķ aš lagt er til aš oršiš „skjólstęšingur“ komi ķ staš sakbornings ķ 1. og 3. mgr. til žess aš taka af allan vafa um žaš aš įtt er viš žann sakborning, sem verjandi annast vörn fyrir, en ekki ašra žį sem bornir kunna aš vera sökum ķ sama mįli. Gert er rįš fyrir sams konar breytingu į žeim greinum sem į eftir fylgja.
    Žess skal getiš aš skv. 3. mgr. hvķlir žagnarskylda į verjanda ekki ašeins um žau atriši, sem skjólstęšingur hans hefur trśaš honum fyrir, heldur einnig um önnur atriši, sem verjandi hefur komist aš ķ starfa sķnum, žar į mešal vegna ašgangs aš gögnum mįls, enda séu žau atriši ekki į almanna vitorši. Til žess aš žetta fari ekki į milli mįla er lagt til aš sķšari hluti mįlsgreinarinnar verši tengdur fyrri hluta hennar meš samtengingunni „svo og“.

Um 36. gr.

    Fyrsta mįlsgrein er sama efnis og 1. mgr. 42. gr. nśgildandi laga.
    Önnur mįlsgrein er efnislega eins og 1. og 2. mįlsl. 2. mgr. 42. gr. žótt oršalagi hafi lķtillega veriš breytt. Hins vegar žykir rétt aš kveša į um réttarstöšu verjanda viš skżrslutöku, hvort sem er af skjólstęšingi hans eša öšrum, ķ VIII. kafla, sbr. 4. mgr. 63. gr. frumvarpsins.
    Žrišja mįlsgrein svarar til 3. mgr. 42. gr. gildandi laga. Žykir rétt aš taka fram aš verjandi eigi ekki fortakslausan rétt į aš vera višstaddur žinghald į rannsóknarstigi ef hętta er į aš rannsóknin torveldist viš žaš, t.d. ef taka į skżrslu af öšrum en skjólstęšingi hans fyrir dómi og žaš kynni aš valda réttarspjöllum aš hann yrši viš hana staddur, sbr. 2. mgr. Sama į viš žegar leitaš er atbeina dómara, t.d. til aš kveša upp śrskurš um sķmahlerun eša ašra sambęrilega rannsóknarašgerš skv. XI. kafla frumvarpsins, žvķ aš slķk ašgerš yrši gagnslaus ef sį sem hśn beinist aš vissi af henni. Um žetta eru nįnari įkvęši ķ 2. mgr. 104. gr. frumvarpsins. Aš lokum skal vakin athygli į žvķ aš lagt er til aš tekiš verši fram til aš taka af öll tvķmęli aš dómara beri aš tilkynna verjanda hvenęr žing veršur hįš svo aš hann viti af žinghaldinu fyrir fram og geti veriš višstaddur žaš.

Um 37. gr.

    Fyrsta mįlsgrein er svo til samhljóša 1. mgr. 43. gr. nśgildandi laga, eins og henni hefur nżlega veriš breytt meš lögum nr. 86/2004. Meš žvķ aš vķsa til skjala, sem varša skjólstęšing verjanda, er tekiš af skariš um žaš aš verjandi eigi ašeins rétt į aš fį afrit af skjölum og kynna sér önnur gögn ķ mįli sem snśa aš skjólstęšingi hans en ekki aš öšrum sakborningum.
    Lagt er til aš heimild dómara til žess aš framlengja frest skv. 1. mgr. śr žremur vikum ķ fimm, sem nś er aš finna ķ b-liš 1. mgr. 74. gr. a laga um mešferš opinberra mįla, verši fęrš ķ 2. mgr. žessarar greinar. Eftir sem įšur er žaš skilyrši fyrir žvķ aš dómari geti framlengt umręddan frest aš lögregla hafi krafist skżrslutöku fyrir dómi af sakborningi eša vitnum į grundvelli b-lišar 1. mgr. 59. gr. frumvarpsins.
    Samkvęmt 2. mgr. 43. gr. nśgildandi laga, sbr. 4. mgr. žessarar greinar, er verjanda heimilt aš lįta skjólstęšingi sķnum ķ té eintak af gögnum eša kynna honum žau meš öšrum hętti jafnskjótt og hann hefur fengiš ašgang aš žeim. Ķ undantekningartilvikum getur žvķ veriš óhjįkvęmilegt aš synja verjanda um ašgang aš einstökum skjölum og öšrum gögnum ef brżnir einka- eša almannahagsmunir eru ķ hśfi. Ķ samręmi viš žaš er ķ 3. mgr. lagt til aš brżnir einkahagsmunir annarra en skjólstęšings geti stašiš ķ vegi fyrir žvķ aš verjandi fįi afhent afrit eša kynni sér gögn sem hann ętti annars rétt į aš fį ašgang aš. Sams konar reglu, žar sem heimilt er aš synja sakborningi og verjanda hans um ašgang aš gögnum vegna hagsmuna žrišja manns, er aš finna ķ 1. mgr. 242. gr. norsku réttarfarslaganna. Hefur žessari reglu veriš beitt ķ ķslenskri dómaframkvęmd, sbr. H 1999, 3944, og žykir rétt aš lögfesta hana. Jafnframt er rétt aš benda į aš ķ 3. mgr. 65. gr. og 8. mgr. 122. gr. frumvarpsins er aš finna heimild til žess aš meina verjanda og žar meš sakborningi um ašgang aš upplżsingum um nafn og persónuauškenni vitna, vegna brżnna hagsmuna žeirra sjįlfra eša nįinna vandamanna žeirra. Įžekk heimild er ķ 2. mgr. 56. gr. frumvarpsins žar sem vķsaš er til hagsmuna einstakra lögreglumanna og nįinna vandamanna žeirra.
    Enn fremur er lagt til aš lögreglu verši veitt heimild til aš synja verjanda um ašgang aš gögnum ef öryggi rķkisins eša almennings er ķ hśfi. Ekki žarf aš fara mörgum oršum um žaš aš hryšjuverk og önnur skipulögš brotastarfsemi, sem ógnar öryggi almennings, hefur fęrst ķ aukana aš undanförnu. Ķ barįttunni gegn žessum afbrotum er rétt aš lįta hagsmuni verjanda og sakbornings af žvķ aš fį ašgang aš einstökum skjölum og öšrum gögnum į rannsóknarstigi vķkja fyrir žeim mikilsveršu almannahagsmunum sem hér eru ķ hśfi. Vegna žess aš um undantekningarįkvęši er aš ręša ber aš skżra žaš žröngt. Samkvęmt žvķ er einungis heimilt aš grķpa til žess ef rannsókn beinist aš afbrotum į borš viš landrįš eša brotum gegn stjórnskipan rķkisins og ęšstu stjórnvöldum žess, sbr. X. og XI. kafla almennra hegningarlaga, ellegar alvarleg brot sem hafa ķ för meš sér almannahęttu, sbr. XVIII. kafla žeirra laga. Tekiš skal fram aš tillitiš til samskipta ķslenska rķkisins viš önnur rķki getur, eitt og sér, ekki réttlętt žaš aš verjanda og sakborningi sé synjaš um ašgang į grundvelli žessa įkvęšis. Ķ nišurlagi 3. mgr. er kvešiš į um žaš, eins og ķ nišurlagi 1. mgr., aš bera megi synjun dómara samkvęmt mįlsgreininni sérstaklega undir dómara.
    Lokamįlsgreinin er samhljóša 3. mgr. 43. gr. gildandi laga og žarfnast ekki skżringa.

Um 38. gr.

    Greinin er aš mestu leyti samhljóša 44. gr. nśgildandi laga og žarfnast ekki skżringa. Žó hefur lokamįlslišur 1. mgr. 44. gr. veriš felldur nišur, enda ekki žörf į žeirri sérreglu, sem žar er aš finna ķ ljósi įkvęšis 2. mįlsl. mįlsgreinarinnar.

Um V. kafla.

    Meš lögum nr. 36/1999 var tekinn upp nżr kafli ķ lög um mešferš opinberra mįla, VII. kafli, sem ber yfirskriftina: „Brotažoli og réttargęslumašur“. Efni žessa kafla er ķ grófum drįttum eins, aš žvķ frįtöldu aš į sama hįtt og ķ IV. kafla frumvarpsins er gert rįš fyrir aš hugtakiš „brotažoli“ verši skilgreint ķ lögum um mešferš sakamįla, auk žess sem kvešiš verši į um réttarstöšu lögrįšamanns brotažola og fyrirsvarsmanna lögašila, sem brot hefur beinst gegn, viš mešferš žeirra mįla, sbr. 39. gr. Gerš er grein fyrir žessu nżmęli og öšrum minni hįttar breytingum ķ athugasemdum meš einstökum greinum.

Um 39. gr.

    Į sama hįtt og hugtakiš „sakborningur“ er skilgreint ķ 1. mgr. 27. gr. frumvarpsins žykir rétt aš skilgreina hugtakiš „brotažoli“ strax ķ upphafi žessa kafla. Žetta hugtak er žó ekki alls kostar heppilegt vegna žess aš stundum leikur vafi į žvķ hvort sį einstaklingur, sem ķ hlut į, hafi žolaš misgerš af völdum afbrots, t.d. veriš beittur kynferšislegri misnotkun. Engu aš sķšur hefur žetta heiti veriš notaš um žolanda afbrots, įn tillits til žess hvort einhver merki séu um brot eša hvort einhver hafi jįtaš verknašinn į sig. Er lagt til aš heitiš „brotažoli“ verši notaš įfram, en žaš er hins vegar skilgreint meš žeim hętti ķ 1. mgr. aš žaš er ekki gert aš skilyrši fyrir žvķ aš mašur teljist brotažoli ķ skilningi laga um mešferš sakamįla aš ljóst sé aš hann hafi žolaš misgerš af völdum afbrots. Žį er sį mašur brotažoli ķ merkingu laganna sem telur sig einungis hafa bešiš fjįrhagslegt tjón af refsiveršri hįttsemi, enda hafi hśn beinst aš honum sjįlfum. Sama į viš um lögašila ef žvķ er haldiš fram aš hann hafi oršiš fyrir slķku tjóni. Hins vegar mį gagnįlykta frį 1. mgr. į žann veg aš ašrir en žeir, sem afbrot hefur beinlķnis beinst aš verši ekki taldir brotažolar ķ skilningi laganna, svo sem nįnustu ašstandendur žess sem brot hefur beinst gegn.
    Įkvęši 2.–4. mgr. samsvara 2.–4. mgr. 27. gr. frumvarpsins og vķsast til athugasemda meš žeirri grein um skżringu į žessum įkvęšum. Žaš skal einungis įréttaš aš ef sį, sem er fastur lögrįšamašur brotažola er sjįlfur sakborningur ķ sakamįli eša er aš öšru leyti ekki talinn fęr um aš gęta hagsmuna brotažola sem skyldi ķ žvķ skal skipašur sérstakur lögrįšamašur skv. 53. gr. lögręšislaga til žess aš koma fram fyrir hönd hans ķ mįlinu.
    Ķ 5. mgr. er aš finna žį meginreglu, sem gengiš hefur veriš śt frį ķ ķslensku sakamįlaréttarfari og reyndar ķ réttarfari nįgrannalandanna, aš brotažoli teljist ekki ašili aš sakamįli meš sama hętti og sakborningur. Eina undantekningin frį žeirri reglu er sś aš sé einkaréttarkrafa höfš uppi ķ mįli hefur sį sem hana gerir, ž.e. brotažoli, sömu réttarstöšu og ašili aš einkamįli, eftir žvķ sem nįnar er fyrir męlt ķ lögunum, sbr. XXVI. kafla frumvarpsins.

Um 40. gr.

    Greinin er aš mestu leyti samhljóša 44. gr. a nśgildandi laga. Veigamesta efnisbreytingin er sś aš 4. mgr. 44. gr. a hefur veriš felld brott žar eš ekki er žörf į aš sett séu ķ reglugerš nįnari įkvęši um leišbeiningar- og tilkynningarskyldu lögreglu samkvęmt greininni. Žarfnast hśn ekki frekari skżringa.

Um 41. gr.

    Greinin er efnislega eins og 44. gr. b nśgildandi laga. Žess mį geta aš oršalagi 3. mgr. hefur veriš breytt til samręmis viš samsvarandi įkvęši um heimild lögreglu til aš tilnefna sakborningi verjanda, sbr. 2. mįlsl. 2. mgr. 30. gr. frumvarpsins.

Um 42. gr.

    Greinin er sama efnis og 44. gr. c nśgildandi laga. Vegna žess aš ķ 2. mgr. 39. gr. frumvarpsins er almennt kvešiš į um fyrirsvar lögrįšamanns fyrir brotažola, sem er ólögrįša, er óžarft aš geta lögrįšamanns sérstaklega ķ 2. mgr., eins og gert er ķ 2. mgr. 44. gr. c, en aš sjįlfsögšu getur hann leitaš atbeina dómara og óskaš eftir žvķ aš brotažola verši skipašur réttargęslumašur ef skilyrši eru til žess.

Um 43. gr.

    Greinin er samhljóša 44. gr. d nśgildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš heitiš „talsmašur“, sem žar kemur fyrir, hefur veriš fellt brott į sama hįtt og gert hefur veriš ķ 32. gr. frumvarpsins.

Um 44. gr.

    Greinin er samhljóša 44. gr. e nśgildandi laga og žarfnast ekki skżringa.

Um 45. gr.

    Greinin er nįnast samhljóša 44. gr. f nśgildandi laga og žarfnast ekki skżringa.

Um 46. gr.

    Greinin svarar ķ stórum drįttum til 44. gr. g nśgildandi laga.
    Įkvęši 1. og 2. mgr. svara til 1. mįlsl. 1. mgr. og 2. mgr. 44. gr. g, en oršalagi žeirra hefur veriš breytt til samręmis viš 2. og 3. mgr. 36. gr. frumvarpsins. Hins vegar hafa įkvęši 2. og 3. mįlsl. 1. mgr. 44. gr. g, žar sem kvešiš er į um réttarstöšu réttargęslumanns viš skżrslutöku af skjólstęšingi hans hjį lögreglu, veriš fęrš ķ VIII. kafla, sbr. 4. mgr. 63. gr. frumvarpsins.
    Eins og skżrt var tekiš fram ķ athugasemdum meš frumvarpi til laga nr. 36/1999 veršur aš gęta žess aš tilvist réttargęslumanns sem mįlsvara brotažola ķ sakamįli verši ekki til žess aš skerša frekar en brżna naušsyn ber til žaš jafnręši viš mešferš mįls fyrir dómi sem įkęrša er tryggt ķ 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Af žessum sökum žykir rétt aš kveša skżrt į um žaš ķ 3. mgr. aš réttargęslumašur megi ekki spyrja žann beint, sem gefur skżrslu fyrir dómi, hvort sem er skjólstęšing sinn eša ašra, heldur verši žaš aš gerast fyrir milligöngu įkęranda eša dómara. Til žess aš gęta hagsmuna brotažola fyrir dómi er réttargęslumanni įskilinn réttur til aš beina žeim tilmęlum til dómara aš skjólstęšingur hans verši spuršur um einstök atriši, svo og įkęrši og önnur vitni um afmörkuš atriši sem varša sérstaklega einkaréttarkröfur skjólstęšingsins. Ef dómari telur aš spurningar um žessi atriši eigi rétt į sér ręšur hann žvķ eftir atvikum hvort hann spyr žeirra sjįlfur eša beinir žvķ til įkęranda aš gera žaš.
    Athygli skal vakin į žvķ aš nišurlag 4. mgr. 44. gr. g hefur veriš fellt hér nišur, žar sem kvešiš er į um rétt réttargęslumanns til aš fį bókaša stutta athugasemd ķ žingbók ķ 2. mgr. 13. gr. frumvarpsins.

Um 47. gr.

    Fyrsta mįlsgrein er aš verulegu leyti sama efnis og 1. mgr. 44. gr. h nśgildandi laga. Frįvikin eru fyrst og fremst tvenns konar. Ķ fyrsta lagi er gert rįš fyrir žvķ aš meš sama skilorši og samkvęmt gildandi lögum eigi réttargęslumašur einungis rétt į aš fį ašgang aš gögnum sem varša žįtt skjólstęšings hans ķ mįlinu. Žaš žżšir aš hann į ekki rétt į aš fį ašgang aš gögnum, sem varša ašra hluta mįlsins, svo sem önnur brot en žau sem beinst hafa aš skjólstęšingi hans, eša ašra brotažola sérstaklega, ef žvķ er aš skipta. Ķ annan staš er kvešiš į um žaš aš óheimilt sé aš afhenda réttargęslumanni afrit af skjölum eša veita honum ašgang aš gögnum ef verjanda hefur veriš synjaš um žaš. Meš lögum nr. 86/2004 og enn frekar meš 3. mgr. 37. gr. frumvarpsins hefur ašgangur verjanda aš gögnum mįls veriš skertur nokkuš frį žvķ sem kvešiš var į um meš lögum nr. 36/1999. Žaš liggur ķ augum uppi aš gengiš vęri meš óešlilegum hętti į rétt verjanda og sakbornings ef réttargęslumašur og žar meš brotažoli, sbr. 3. mgr., gęti fengiš ķ hendur afrit af skjölum eša ašgang aš gögnum ef verjanda og žar meš sakborningi vęri neitaš um žaš skv. 1. eša 3. mgr., sbr. 4. mgr. 37. gr. frumvarpsins. Af žeim sökum žykir rétt aš męla fyrir um žaš aš slķkt sé įvallt óheimilt, hvernig sem į stendur.
    Įkvęši 2. og 3. mgr. eru nįnast samhljóša 2. og 3. mgr. 44. gr. h.

Um 48. gr.

    Greinin er samhljóša 44. gr. i nśgildandi laga, aš žvķ frįtöldu aš lokamįlslišur 1. mgr. hefur veriš felldur brott, sbr. athugasemdir meš 38. gr. frumvarpsins. Žarfnast hśn ekki frekari skżringa.

Um VI. kafla.

    Kaflinn samsvarar IV. kafla nśgildandi laga og hefur aš geyma reglur um varnaržing ķ sakamįlum, hvort sem er į rannsóknarstigi, sbr. 49. gr. eša fyrir dómi, hvort heldur mįl sętir almennri mešferš skv. XXV. kafla, sbr. 50. gr., eša afbrigšilegri mešferš skv. XXVII. kafla frumvarpsins, sbr. 51. gr. Athygli skal vakin į žvķ aš įkvęši, sem heimila dómara aš sameina fleiri mįl ķ eitt eša skilja eitt mįl sundur ķ fleiri og er aš finna ķ 3. mgr. 23. gr. og 24. gr. gildandi laga, hafa veriš fęrš ķ XXV. kafla frumvarpsins nįnar tiltekiš 169. gr. žess. Žį eru reglur, sem svara til 1. og 2. mgr. 23. gr. laganna, ķ 143. gr. frumvarpsins.

Um 49. gr.

    Lögš er įhersla į aš reglur um varnaržing ķ sakamįlum verši eins sveigjanlegar og kostur er, žannig aš öll mešferš žeirra taki sem skemmstan tķma og sé eins einföld og kostur er, įn žess aš gengiš sé gegn hagsmunum sakbornings. Ķ samręmi viš žetta er lagt til ķ 1. mgr. aš kröfu um rannsóknarašgerš, sem atbeina dómara žarf til, verši almennt beint til hérašsdóms ķ umdęmi žess lögreglustjóra sem stżrir rannsókn brots. Žetta ętti oftast aš vera hagkvęmara fyrir lögreglu ķ staš žess aš žurfa aš leita til hérašsdómara ķ žvķ umdęmi, žar sem ašgerš į aš fara fram, eins og kvešiš er į um ķ 1. mgr. 22. gr. gildandi laga.
    Ķ 2. mgr. er žó tekiš fram aš žrįtt fyrir įkvęšiš ķ 1. mgr. megi beina kröfu um ašgerš til hérašsdóms ķ öšru umdęmi ef žaš horfir til flżtis eša hagręšis. Enn fremur mį lögregla fara fram į aš skżrsla verši tekin af sakborningi eša vitni į rannsóknarstigi žar sem skżrslugjafi į heimili eša er staddur eša žar sem fyrirsjįanlegt er aš mįl um sakarefniš kunni aš verša höfšaš, sbr. 50. gr.
    Žį er gert rįš fyrir žvķ ķ 3. mgr. aš įgreining um lögmęti rannsóknarathafna og réttindi sakbornings, verjanda hans eša lögmanns, žar į mešal kröfu žeirra um tilteknar rannsóknarašgeršir, réttindi brotažola, réttargęslumanns eša lögmanns hans, sem vķsaš er til ķ 2. mgr. 102. gr. frumvarpsins, megi bera undir hérašsdóm ķ samręmi viš meginregluna ķ 1. mgr., ž.e. ķ umdęmi žess lögreglustjóra, sem stżrir rannsókn brots, eša fari rķkislögreglustjóri meš rannsókn žess, žį undir hérašsdóm ķ Reykjavķk.

Um 50. gr.

    Samkvęmt 1. mgr. 21. gr. nśgildandi laga er meginreglan sś aš mįl į aš höfša ķ žeirri žinghį žar sem brot var framiš. Meš 1. mgr. er gerš tillaga um aš mįl skuli almennt höfša ķ žeirri žinghį žar sem įkęrši į heimilisvarnaržing, sbr. hins vegar 2. mgr. 21. gr. gildandi laga, žar sem fram kemur aš sś regla sé undantekning frį meginreglunni. Žaš ręšst af reglum 32. og eftir atvikum 33. gr. laga um mešferš einkamįla hvar heimilisvarnaržing įkęrša er, en ekki žykir žörf į aš skilgreina žaš hugtak sérstaklega hér. Ef fleiri en einn eru sóttir til saka ķ sama mįli er gert rįš fyrir aš höfša megi žaš į heimilisvarnaržingi annars eša einhvers žeirra, sbr. sķšari mįlsliš 1. mgr.
    Önnur mįlsgrein hefur aš geyma heimild til aš höfša mįl į brotavarnaržingi, sbr. 1. mgr. 21. gr. gildandi laga. Žį er lagt til aš höfša megi mįl fyrir hérašsdómi ķ Reykjavķk ef svo stendur į sem ķ 3. mgr. segir, sbr. til hlišsjónar 3. mgr. 21. gr. gildandi laga. Loks kemur fram ķ 4. mgr. sama regla og ķ 4. mgr. 21. gr. um aš mįli veriš ekki vķsaš frį dómi, ef įkęrši sękir žing viš žingfestingu mįls, nema hann krefjist žess. Gert er rįš fyrir aš sama regla gildi um žaš ef verjandi įkęrša sękir žing, fyrir hans hönd, žegar mįl er žingfest.

Um 51. gr.

    Greinin męlir fyrir um varnaržing žegar mįl sętir afbrigšilegri mešferš skv. XXVII. kafla frumvarpsins. Vegna žess aš ekki er męlt fyrir um žess konar mįlsmešferš samkvęmt nśgildandi lögum er hér um aš ręša nżmęli sem skżrir sig aš öšru leyti sjįlft.

Um 2. žįtt.

    Ķ žessum žętti frumvarpsins er męlt fyrir um rannsókn sakamįla, en žaš er oftast nęr lögregla, sem annast žį rannsókn, žótt hśn lśti yfirstjórn rķkissaksóknara og eftir atvikum hérašssaksóknara skv. 3. mgr. 21. og 4. mgr. 23. gr. frumvarpsins. Žį žarf lögregla stundum aš leita atbeina dómara žegar um er aš ręša einstakar ašgeršir eša athafnir ķ žįgu rannsóknar. Žįtturinn skiptist ķ nķu kafla. Ķ tveimur žeim fyrstu, VII. og VIII. kafla, er aš finna almennar reglur um rannsókn og skżrslutöku į rannsóknarstigi, sbr. IX. kafla nśgildandi laga. Ķ IX.–XIV. kafla er męlt fyrir um žvingunarrįšstafanir og żmsar ašrar ašgeršir ķ žįgu rannsóknar, sbr. X.–XIII. kafla gildandi laga, og ķ XV. kafla um mešferš mįla fyrir dómi mešan į rannsókn stendur. Įkvęši sķšastgreinda kaflans eru mestmegnis nżmęli sem eiga sér ekki hlišstęšu ķ gildandi lögum.
    Viš samningu reglna um rannsókn sakamįla hefur aš sjįlfsögšu veriš höfš hlišsjón af nśgildandi reglum, svo langt sem žęr nį. Enn fremur hefur veriš leitast viš aš kveša nįnar į um mįlsmešferš į rannsóknarstigi og sér ķ lagi um skilyrši fyrir einstökum žvingunarrįšstöfunum sem hafa ķ för meš sér skeršingu į mannréttindum žeirra er žęr beinast gegn. Markmišiš er fyrst og fremst aš gera heimildir lögreglu til aš grķpa til slķkra ašgerša skżrari og binda žęr um leiš frekari skilyršum aš lögum, svo aš réttindi sakborninga og annarra verši ekki skert umfram žaš sem naušsyn ber til ķ višleitni lögreglu til aš upplżsa brot. Jafnframt hefur veriš reynt aš bśa svo um hnśta aš lögregla geti beitt žeim ašferšum, sem vęnlegastar geta talist til žess aš hśn geti rękt žaš mikilvęga hlutverk sitt aš berjast gegn afbrotum meš žvķ aš upplżsa žau, žannig aš žeir sem brotiš hafa af sér verši beittir lögmęltum višurlögum.

Um VII. kafla.

    Kaflinn hefur aš geyma almennar reglur um rannsókn sakamįla sem ętlaš er aš koma ķ staš żmissa įkvęša ķ IX. kafla nśgildandi laga. Um skżringar į einstökum greinum vķsast til athugasemda meš žeim.

Um 52. gr.

    Ķ žessari grein er kvešiš į um upphaf rannsóknar vegna ętlašrar refsiveršrar hįttsemi. Žar eš sama regla gildir um kęruheimild žess sem į hagsmuna aš gęta, hvort sem lögregla telur aš ekki sé įstęša til aš hefja rannsókn eša įkvešur aš hętta henni eftir aš hśn er byrjuš, er til einföldunar fjallaš um bęši žessi tilvik ķ 3. mgr. Greinin svarar annars ķ stórum drįttum til 2. mįlsl. 1. mgr. og 2. og 3. mgr. 66. gr. nśgildandi laga, svo og til 1. og 2. mgr. 76. gr. žeirra. Ekki žykir įstęša til aš taka hér upp žį heimild sem nś er aš finna ķ 4. mgr. 66. gr. laganna.
    Vegna žess aš 1. mgr. 26. gr. almennra hegningarlaga tengist upphafi rannsóknar hefur efni hennar veriš tekiš upp hér, sbr. 2. mįlsl. 3. mgr. Um kröfu brotažola um aš rannsókn skuli hafin ķ žvķ tilviki, sem žar um ręšir, er aš öšru leyti vķsaš til 144. gr. frumvarpsins, žar sem er aš finna reglur um žaš hverjir séu bęrir til aš krefjast mįlsóknar ef brotažoli er lįtinn, hvernig eigi aš bregšast viš ef brotažolar eša nįnustu vandamenn žeirra eru ekki į eitt sįttir um hvort mįl skuli höfšaš og fleiri slķk atriši. Žetta žżšir aš leysa ber śr žessum įlitamįlum meš sama hętti og žar er gert, aš teknu tilliti til žess aš hér er um aš ręša upphaf rannsóknar, en ekki höfšun sakamįls. Žannig vęri ešlilegt aš lögreglustjóri tęki žęr įkvaršanir sem įkęranda er ętlaš aš taka skv. 144. gr.
    Ķ 6. mgr. er žeim sem hagsmuna hefur aš gęta veitt heimild til aš kęra til hérašssaksóknara žį įkvöršun lögreglu aš neita aš hefja rannsókn eša hętta henni, jafnvel žótt sį hinn sami hafi ekki boriš fram kęru eša beišni um rannsókn. Žaš er žó gert aš skilyrši aš įkvöršunin sé kęrš innan eins mįnašar frį žvķ aš sį sem ķ hlut į fékk vitneskju um hana. Um kęruna gilda aš öšru leyti įkvęši VII. kafla stjórnsżslulaga. Ekki er gert rįš fyrir aš śrskuršur hérašssaksóknara skv. 6. mgr. verši kęršur til rķkissaksóknara, nema kęra lśti aš broti sem varšaš getur aš lögum sex įra fangelsi eša žyngri refsingu, sbr. 7. mgr. Skżrir efni hennar sig aš öšru leyti sjįlft.
    Athygli skal aš lokum vakin į žvķ aš gert er rįš fyrir aš sķšari mįlslišur 3. mgr. 66. gr. nśgildandi laga falli brott, žar sem segir aš sérreglur annarra laga um opinbera rannsókn skuli haldast. Óžarft er aš kveša sérstaklega į um žaš, auk žess sem hugtakiš „opinber rannsókn“ mun heyra sögunni til verši žetta frumvarp samžykkt sem lög.

Um 53. gr.

    Hér er ķ 1. mgr. kvešiš į um markmiš rannsóknar į sama hįtt og gert er ķ 67. gr. nśgildandi laga. Einnig er įréttuš sérstaklega skylda žeirra sem fara meš rannsókn sakamįla aš gęta hlutlęgni ķ hvķvetna. Rétt žykir aš taka žetta beinlķnis fram žótt žessi regla hafi gilt til žessa.
    Žį er lagt til aš lögfest verši almenn mešalhófsregla um rannsókn sakamįla, sbr. 3. mgr. žessarar greinar. Įkvęšiš er snišiš eftir 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga, nr. 90/1996. Sķšari hluti žess er žó vķštękari aš žvķ leyti aš gert er rįš fyrir aš bann viš aš beita ólögmętu haršręši og žvingun nįi ekki einungis til sakbornings, heldur og til annarra manna sem hafa žarf afskipti af ķ žįgu rannsóknar.

Um 54. gr.

    Ķ žessari grein er ķ stórum drįttum kvešiš į um žaš aš hverju rannsókn sakamįls skuli beinast. Er 1. mgr. nįnast samhljóša 68. gr. nśgildandi laga.
    Įkvęši 2. mgr. svarar til 1. mgr. 71. gr. gildandi laga. Žęr breytingar, sem geršar hafa veriš, er aš felldar hafa veriš į brott tilvķsanir til einstakra sönnunargagna, svo sem fęšingarvottoršs og sakavottoršs. Meš žvķ móti eru lögreglu gefnar frjįlsar hendur um žaš hvernig hśn fęrir sönnur į žau atriši sem talin eru upp ķ mįlsgreininni. Žį hefur įkvęšiš um sérstaka gešrannsókn į sakborningi, sem er nś aš finna ķ d-liš 1. mgr. 71. gr., veriš fęrt ķ X. kafla frumvarpsins, nįnar tiltekiš 77. gr.
    Loks er 3. mgr. sama efnis og 2. mgr. 71. gr. gildandi laga žótt oršalagi hafi veriš vikiš viš į stöku staš.

Um 55. gr.

    Žessi grein hefur aš geyma įkvęši um heimild lögreglu til aš leita utanaškomandi ašstošar viš rannsókn sakamįla, žó ekki sérfręšilegrar rannsóknar, sbr. 73. gr. nśgildandi laga. Skilyrši žess aš mönnum sé skylt aš veita lögreglu liš ķ žįgu rannsóknar eru žau sömu og ķ 1. mgr. 73. gr., aš öšru leyti en žvķ aš lagt er til aš fyrirvari um aš ašstoš viš lögreglu leiši ekki til „tilfinnanlegs atvinnutjóns“ verši felldur į brott. Žar sem skżrt er kvešiš į um žaš ķ 2. mgr. aš greitt skuli fyrir vinnu og annaš žaš sem lįtiš er ķ té skv. 1. mgr. veršur aš telja žennan fyrirvara óžarfan, enda getur veriš erfitt aš skżra oršalag eins og žetta. Žį getur svo stašiš į aš ekki sé möguleiki aš leita ašstošar manna ķ žįgu rannsóknar nema žaš hafi umtalsverš įhrif į atvinnu žeirra. Samkvęmt 2. mgr. 53. gr. frumvarpsins skal lögregla ętķš gęta žess aš žeim sem veita henni ašstoš viš rannsókn mįls verši ekki gert meira tjón, óhagręši eša miski en óhjįkvęmilegt er.

Um 56. gr.

    Fyrsta mįlsgrein er ķ megindrįttum sama efnis og 1. mgr. 72. gr. nśgildandi laga. Hefur hśn einungis veriš löguš aš žeim breytingum sem lagt er til aš geršar verši į gildandi įkvęšum um rannsókn lögreglu samkvęmt frumvarpinu.
    Ķ 2. mgr. hefur veriš tekiš sams konar įkvęši og er aš finna ķ 3. mgr. 72. gr. gildandi laga, sbr. lög nr. 86/2004, en oršalagi žess hefur veriš breytt til samręmis viš 3. mgr. 65. gr. og 8. mgr. 122. gr. frumvarpsins. Ef lögreglumašur sį, sem ķ hlut į, kęmi sķšar fyrir dóm sem vitni yrši hann aš greina frį nafni sķnu og öšrum persónueinkennum, nema skilyršin, sem sett eru ķ sķšastgreindu įkvęši, ęttu viš, žar sem ekki er gerš tillaga um aš sett verši sérstakt įkvęši um nafnleynd lögreglumanna žegar žeir bera vitni fyrir dómi.
    Eins og gerš er grein fyrir ķ almennum athugasemdum meš frumvarpinu, er lagt til ķ 3. mgr. aš rķkissaksóknara verši veitt heimild til žess aš setja almennar reglur um skyldu lögreglu til aš veita upplżsingar um rannsókn mįls. Ešlilegt er aš rķkissaksóknari setji slķkar reglur vegna žess aš hann getur skv. 3. mgr. 20. gr. frumvarpsins kvešiš į um rannsókn lögreglu, męlt fyrir um framkvęmd rannsóknar og fylgst meš henni.
    Rétt er aš geta žess aš lokum aš sérįkvęši, sem nś er aš finna ķ 95. gr. gildandi laga, žar sem kvešiš er į um gerš skżrslu um leit, hvort sem er hśsleit eša lķkamsleit, hefur veriš fellt į brott, enda tekur hiš almenna įkvęši 1. mgr. til žeirra rannsóknarašgerša jafnt og annarra.

Um 57. gr.

    Ķ 1. mgr. er kvešiš į um lok rannsóknar ķ žvķ tilviki aš lögregla telji gögn fram komin sem geti leitt til saksóknar, sbr. 1. mgr. 77. gr. nśgildandi laga.
    Ef rannsókn lżkur af öšrum įstęšum er annars vegar kvešiš į um žau mįlalok ķ 3. mgr. 52. gr. frumvarpsins, eins og gerš er grein fyrir ķ athugasemdum meš žeirri grein, og hins vegar ķ 3. mgr. žessarar greinar sem er aš mestu sama efnis og 3. og 4. mgr. 76. gr. gildandi laga.
    Žį er ķ 2. mgr. aš finna įkvęši um heimild įkęranda til aš fyrirskipa framhaldsrannsókn af hįlfu lögreglu telji hann žess žörf, sbr. 2. mgr. 77. gr. gildandi laga.

Um VIII. kafla.

    Ķ 69. og 72. gr., svo og ķ 32. og 33. gr. nśgildandi laga er aš finna dreifš įkvęši um skżrslutöku lögreglu af sakborningi og vitnum. Meš žessum kafla er lagt til aš žessi įkvęši verši fęrš į einn staš, auk žess sem kvešiš er į um żmis atriši sem ekki eru gerš skil ķ gildandi lögum, žar į mešal um óformlega skżrslutöku af sjónarvottum og öšrum vitnum, sbr. 60. gr. Žį er męlt fyrir um žaš ķ 1. mgr. 59. gr. hvenęr skżrslutaka skuli fara fram fyrir dómi į rannsóknarstigi, sbr. 1. mgr. 74. gr. a gildandi laga. Gerš er frekari grein fyrir einstökum įkvęšum kaflans ķ athugasemdum meš einstökum greinum.

Um 58. gr.

    Hér er ķ 1. mgr. męlt fyrir um žį meginreglu aš lögregla taki skżrslu af sakborningi og vitnum mešan mįl er til rannsóknar, sbr. 1. mgr. 69. gr. nśgildandi laga. Ķ undantekningartilvikum er žó gert rįš fyrir aš tekin sé skżrsla fyrir dómi af žeim sem viš mįl eru rišnir, sbr. 59. gr. frumvarpsins.
    Samkvęmt 2. mgr. er hverjum žeim sem lögregla spyr, hvort sem žaš gerist ķ upphafi formlegrar skżrslutöku skv. 1. mgr. 63. gr. eša viš önnur tękifęri, t.d. į vettvangi brots, skylt aš gefa upp nafn sitt, kennitölu og heimili, žótt honum sé annars óskylt aš svara spurningum um önnur atriši, žar į mešal mįlsatvik. Fyrirmynd aš žessu įkvęši er aš finna ķ nišurlagi 750. gr. dönsku réttarfarslaganna, en naušsynlegt er aš lögregla fįi aš vita deili į žeim, sem gefur skżrslu eša kynni aš geta boriš um mįlsatvik svo aš unnt sé aš hafa upp į honum sķšar til žess aš bera vitni ķ mįlinu. Neiti mašur aš segja til nafns eša deili į sér aš öšru leyti er lagt til aš lögreglu verši heimilt aš handtaka hann ķ žįgu rannsóknar, sbr. a-liš 3. mgr. 90. gr. frumvarpsins.

Um 59. gr.

    Įkvęši 1. mgr. er hlišstętt 1. mgr. 74. gr. a nśgildandi laga, sbr. lög nr. 36/1999 og 86/ 2004. Žó er lagt til aš aldursmarkiš ķ a-liš 1. mgr. 74. gr. a, sem nś er 18 įr, verši fęrt nišur ķ 15 įr og verši žar meš žaš sama og sakhęfisaldur, sbr. 14. gr. almennra hegningarlaga, sbr. og nżmęliš ķ 9. gr. frumvarpsins. Žykir rétt aš gera žetta ķ ljósi žess aš hér er um aš ręša frįvik frį einni af meginreglum sakamįlaréttarfars, ž.e. reglunni um millilišalausa sönnunarfęrslu, sem gert er rįš fyrir ķ 2. mgr. 111. gr. frumvarpsins, sbr. 2. mgr. 48. gr. gildandi laga. Enn fremur hefur sķšari mįlslišur b-lišar 1. mgr. 74. gr. a veriš fęršur ķ 2. mgr. 37. gr. frumvarpsins, eins og gerš er grein fyrir ķ athugasemdum viš žį grein.
    Žegar 74. gr. a var tekin upp ķ lög um mešferš opinberra mįla meš lögum nr. 36/1999 voru įkvęšin ķ norsku lögunum um mešferš sakamįla um skżrslutöku fyrir dómi höfš aš nokkru leyti sem fyrirmynd. Hafi brotažoli ekki gefiš skżrslu fyrir dómi, heldur ašeins hjį lögreglu, viš rannsókn mįls er erfitt aš réttlęta žaš frįvik frį meginreglunni um millilišalausa sönnunarfęrslu aš hann skuli aš jafnaši ekki koma fyrir dóm viš ašalmešferš mįls. Įstęšan er sś aš skżrsla fyrir dómi hefur aš öšru jöfnu rķkara sönnunargildi en skżrsla sem tekin er af lögreglu. Einnig er naušsynlegt aš verjandi sé višstaddur skżrslutöku, ef kostur er, vegna žess aš annars hefur skżrslan takmarkaš sönnunargildi, eins og m.a. veršur rįšiš af śrlausnum Mannréttindadómstóls Evrópu. Žótt žaš įkvęši, sem hér um ręšir, hafi veriš umdeilt ķ upphafi veršur ekki annaš séš en aš markmišiš meš setningu žess hafi gengiš eftir og framkvęmdin sé nś komin ķ nokkuš fastar skoršur. Žvķ er ekki gerš tillaga um aš efni žess né annarra įkvęša 1. mgr. 74. gr. a verši breytt ef frį er talin sś lękkun aldursmarksins sem gerš er grein fyrir hér aš framan. Oršalagi c-lišar hefur einungis veriš breytt til žess aš ekki fari į milli mįla aš fara megi fram į skżrslutöku af vitnum fyrir dómi į rannsóknarstigi ef žau neita aš męta til skżrslutöku hjį lögreglu.
    Ķ XV. kafla frumvarpsins er m.a. kvešiš į um žaš hvernig skżrslutaka fyrir dómi į rannsóknarstigi skuli fara fram. Er vķsaš til žeirra įkvęša ķ 2. mgr. žar sem įkvęši žessa kafla um skżrslutöku hjį lögreglu eiga ekki viš.

Um 60. gr.

    Žaš hefur lengi tķškast aš lögregla spyrji sjónarvotta og ašra žį sem hśn telur aš geti gefiš upplżsingar um brot og atriši sem žeim tengjast og skrįi svör žeirra nišur. Ķ sumum tilvikum hafa žeir veriš kvaddir sķšar til formlegrar skżrslutöku hjį lögreglu, sem sakborningar eša vitni. Ķ 1. og 2. mgr. er gert rįš fyrir aš žessi óformlegi hįttur į skżrslutöku af hįlfu lögreglu verši lögfestur. Meš žvķ er m.a. stefnt aš žvķ aš lögregla lįti slķka óformlega skżrslutöku nęgja žannig aš hśn komi ķ fleiri tilvikum ķ staš formlegrar skżrslutöku en reyndin hefur veriš. Oft og tķšum hefur óžarflega rķk įhersla veriš lögš į žaš aš vitni męti til slķkrar skżrslutöku žrįtt fyrir mikla fyrirhöfn og hęttu į aš rannsókn dragist į langinn af žeim sökum. Ekki er sķst įstęša til aš endurskoša žessa framkvęmd vegna žess aš skżrslur vitna hjį lögreglu hafa ķ fęstum tilvikum sönnunargildi viš mešferš mįls fyrir dómi, sbr. 111. gr. frumvarpsins. Til žess aš gera óformlega skżrslu skv. 1. eša 2. mgr. jafngilda formlegri skżrslu aš žessu leyti er skv. 122. gr. gert rįš fyrir aš kynna megi slķka skżrslu fyrir vitni ef žess žykir žörf til skżringar eša leišréttingar skżrslu žess fyrir dómi.
    Viš óformlega skżrslutöku eins og žį sem vķsaš er til ķ 1. og 2. mgr., getur reynt į įkvęši sem fyrst og fremst eiga viš um formlega skżrslutöku af sakborningi eša vitnum og męlt er fyrir um ķ 63.–65. gr. frumvarpsins. Mį sem dęmi nefna aš spurningar lögreglu eiga įvallt aš vera skżrar og ótvķręšar, sbr. 3. mgr. 63. gr. Žį į sį sem spuršur er rétt į žvķ aš vita hvort hann er spuršur sem sakborningur eša vitni ef mįl er fariš aš skżrast, sbr. 2.. mgr. sömu greinar. Žótt gengiš sé śt frį žvķ aš formleg skżrsla sé aš jafnaši tekin af sakborningi getur komiš til žess aš hann sé spuršur óformlega, t.d. į vettvangi brots, ef ekki žykir nęg įstęša til aš handtaka hann, enda žótt hann verši sķšar kvaddur til formlegrar skżrslutöku. Ķ žvķ tilviki žarf lögregla aš gęta įkvęša 1. og 2. mgr. 64. gr. frumvarpsins. Af žessum sökum er kvešiš skżrt į um žaš ķ 3. mgr. aš įkvęši 63.–65. gr. gildi um skżrslutöku skv. 1. og 2. mgr. eftir žvķ sem viš į.

Um 61. gr.

    Ķ 1. mgr. er kvešiš į um kvašningu sakbornings til skżrslutöku hjį lögreglu og ķ 2. mgr. um bošun vitna, žar į mešal brotažola, til slķkrar skżrslutöku. Ekki er žaš gert aš skilyrši aš um sé aš ręša formlega kvašningu eša bošun til skżrslutöku.
    Į sama hįtt og ķ nśgildandi lögum er geršur sį greinarmunur į réttarstöšu sakbornings og vitna aš sökušum manni er skylt aš sinna kvašningu og mį handtaka hann og fęra til skżrslutöku til žess aš fullnęgja žeirri skyldu, sbr. b-liš 3. mgr. 90. gr. frumvarpsins. Į hinn bóginn er vitnum óskylt aš męta til skżrslutöku hjį lögreglu, žannig aš leita veršur atbeina dómara skv. c-liš 1. mgr. 59. gr. ef vitni neitar aš męta til skżrslutöku, en lögregla telur óhjįkvęmilegt aš taka formlega skżrslu af vitninu į rannsóknarstigi.
    Sķšari mįlslišur 1. mgr. svarar til 4. mgr. 69. gr. nśgildandi laga. Samkvęmt žvķ įkvęši ber aš tilkynna barnaverndarnefnd ef taka į skżrslu af sakborningi, yngri en 16 įra, įn tillits til ešlis žess brots sem honum er gefiš aš sök. Lagt er til aš žessi tilkynningarskylda lögreglu verši framvegis mišuš viš aš um sé aš ręša meiri hįttar brot, ž.e. annašhvort brot gegn almennum hegningarlögum eša brot gegn öšrum lögum, ef žaš getur varšaš žyngri refsingu en tveggja įra fangelsi. Žį hefur žaš aldursmark, sem vķsaš er til ķ 4. mgr. 69. gr., ž.e. 16 įr, veriš hękkaš ķ 18 įr til samręmis viš žaš aš sjįlfręšisaldur er nś mišašur viš žann aldur ķ staš 16 įra aldurs įšur, sbr. 1. mgr. 1. gr. lögręšislaga, nr. 71/1997, sbr. og 1. mgr. 3. gr. og 2. mgr. 18. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002, žar sem um skżrslutöku af börnum sem sakborningum er vķsaš til įkvęša laga um mešferš opinberra mįla, sbr. 234. gr. frumvarpsins.
    Loks er ķ 3. mgr. kvešiš į um skyldu til žess aš boša verjanda og réttargęslumann til skżrslutöku, ef žeir eiga į annaš borš rétt į vera višstaddir hana, sbr. 2. mgr. 36. gr. og 1. mgr. 46. gr. frumvarpsins.

Um 62. gr.

    Ķ greininni er męlt fyrir um umgjörš formlegrar skżrslutöku hjį lögreglu af sakborningi og vitnum.
    Ķ nśgildandi lögum er gengiš śt frį žvķ, žótt žaš sé ekki tekiš fram berum oršum, aš skżrslutaka hjį lögreglu fari fram fyrir luktum dyrum, enda er slķkt naušsynlegt vegna augljósra rannsóknarhagsmuna. Rétt žykir aš kveša skżrt į um žetta ķ 1. mgr., auk žess sem skżrslutaka skuli fara fram į lögreglustöš eša ķ öšru sérśtbśnu hśsnęši, t.d. ķ fangelsi, sé žess kostur.
    Samkvęmt 1. mįlsl. 2. mgr. 69. gr. nśgildandi laga mį ekki prófa mann lengur en sex klukkustundir ķ einu, enda fįi hann aš öšru leyti nęgilegan svefn eša hvķld. Vegna žess hve žetta įkvęši er almennt oršaš žykir óhjįkvęmilegt aš breyta žvķ žannig aš tryggt sé aš lengd skżrslutöku af sakborningi og einstökum vitnum, sem kann aš standa sólarhringum saman, verši settar žęr skoršur aš hśn gangi ekki of nęrri andlegri og lķkamlegri heilsu žeirra. Ķ žvķ skyni er lagt til ķ 1. mįlsl. 2. mgr. aš svo sé fyrir męlt aš skżrslutaka geti aldrei stašiš lengur en ķ samtals tólf klukkustundir į hverjum 24 stundum, ž.e. innan sólarhrings frį žvķ aš skżrslutaka hefst. Einnig verši skylt skv. 2. mįlsl. aš gera minnst tveggja stunda hlé į skżrslutöku ef hśn hefur stašiš svo til samfellt ķ fjórar klukkustundir. Ķ 3. mįlsl. er tekiš fram aš jafnframt skuli séš til žess aš skżrslugjafi fįi nęgilega hvķld og nęringu mešan į skżrslutöku stendur. Žetta merkir žaš t.d. aš foršast ber aš taka skżrslu aš nęturlagi nema žaš sé óhjįkvęmilegt ķ žįgu rannsóknar. Enn fremur skal koma žvķ svo fyrir aš skżrslugjafi geti hvķlst af og til um lengri tķma og neytt matar og drykkjar reglulega.
    Įkvęši 3. mgr. svarar til 3. mgr. 69. gr. nśgildandi laga og įkvęši 4. mgr. til 2. mgr. 72. gr. žeirra. Sķšari mįlslišur 3. mgr. er nżmęli, žar sem męlt er fyrir um žaš hvernig samprófun tveggja eša fleiri skżrslugjafa skuli fara fram.

Um 63. gr.

    Greinin hefur aš geyma almenn fyrirmęli um framkvęmd skżrslutöku hjį lögreglu, hvort sem skżrsla er tekin af sakborningi eša vitni. Sum žeirra eru tekin upp lķtiš breytt śr 32. og 33. gr. nśgildandi laga, žar sem žau eru reyndar einskoršuš viš sakborning. Hér er hins vegar lagt til aš žau gildi jöfnum höndum um skżrslutöku af sakborningi og vitnum.
    Įkvęši 1. mgr. svarar til 1. mįlsl. 1. mgr. 33. gr. gildandi laga, įkvęši 2. mgr. til 2. mgr. 32. gr. žeirra og įkvęši 3. mgr. til 2. mgr. 33. gr. žeirra. Vegna žess sem segir ķ 1. mgr. er rétt aš vekja athygli į aš skv. 3. mgr. 65. gr. frumvarpsins getur vitni fariš fram į, aš tilteknum skilyršum uppfylltum, aš nafn žess, kennitala og heimili komi ekki fram ķ lögregluskżrslu, heldur verši žęr upplżsingar varšveittar žannig aš tryggt sé aš ašrir fįi ekki ašgang aš žeim.
    Samkvęmt 3. mįlsl. 2. mgr. 42. gr. gildandi laga getur verjandi, sem višstaddur er skżrslutöku beint žvķ til žess sem tekur skżrslu, aš spyrja skżrslugjafa um tiltekin atriši. Sömuleišis getur réttargęslumašur, sem višstaddur er skżrslutöku af skjólstęšingi sķnum, beint žvķ til lögreglu aš spyrja hann um tiltekin atriši. Meš žvķ aš kveša į um žaš ķ 4. mgr. aš verjandi geti beint tilmęlum til žess lögreglumanns, sem skżrslu tekur, aš skżrslugjafi, hvort sem žaš er skjólstęšingur hans eša einhver annar, verši spuršur um tiltekin atriši eru tekin af öll tvķmęli um žaš aš verjandinn į ekki kröfu į žvķ aš žetta verši gert. Žaš sama į viš um réttargęslumann. Hins vegar geta žeir, hvor um sig, krafist žess aš žaš verši fęrt til bókar ef ekki er oršiš viš žessum tilmęlum žeirra.
    Įkvęši 5. mgr. svarar til 5. mgr. 69. gr. nśgildandi laga, en hefur veriš rżmkaš og lagaš aš įkvęšum 12. gr. frumvarpsins. Til frekari skżringa į įkvęšinu vķsast til athugasemda meš žeirri grein.

Um 64. gr.

    Ķ žessa grein hafa veriš teknar reglur um framkvęmd skżrslutöku hjį lögreglu sem einungis eiga viš žegar skżrsla er tekin af sakborningi.
    Žannig er ķ upphafi 1. mgr. vķsaš til žeirrar almennu reglu sem fram kemur ķ 1. mgr. 28. gr. Styšst hśn viš fyrirmęli 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar og sér ķ lagi a-lišar 3. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu. Įkvęši 2. mgr. er sama efnis og 3. mgr. 32. gr. nśgildandi laga, en žessi réttur sakbornings til aš neita aš svara spurningum um refsiverša hįttsemi, sem honum er gefin aš sök, styšst viš fyrirmęli 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu um réttlįta mįlsmešferš. Žį er 3. mgr. eins śr garši gerš og 2. mįlsl. 1. mgr. 33. gr. nśgildandi laga.
    Žaš leišir af žeirri skyldu, sem męlt er fyrir um ķ 3. mgr., aš sakborningur į sjįlfur aš svara spurningum lögreglu. Vegna žess aš honum ber aš segja satt og rétt frį og draga ekkert undan, sem mįli kann aš skipta, er engin įstęša til žess aš hann rįšfęri sig viš verjanda sinn um hvernig hann eigi aš svara einstökum spurningum kjósi hann žaš į annaš borš. Til žess aš taka af öll tvķmęli er žetta tekiš fram berum oršum ķ 1. mįlsl. 4. mgr., en samsvarandi įkvęši er aš finna ķ 5. mgr. 752. gr. dönsku réttarfarslaganna. Eftir sem įšur er sakborningi heimilt aš rįšgast viš verjanda sinn um réttarstöšu sķna og meš hlišsjón af įkvęšinu ķ 1. mgr. 36. gr. į hann rétt į aš žaš gerist ķ einrśmi, įn žess aš ašrir heyri til, enda trufli žaš ekki skżrslutöku aš mati žess sem skżrslu tekur. Žannig ętti sakborningi įvallt aš vera heimilt aš inna verjanda sinn eftir žvķ hvort honum sé skylt aš svara tiltekinni spurningu žvķ aš skv. 2. mgr. ber sökušum manni ekki skylda til žess, ef spurningin varšar žį refsiveršu hįttsemi sem honum er gefin aš sök. Ķ samręmi viš žetta hefur efni 3. mgr. 33. gr. nśgildandi laga veriš tekiš svo til óbreytt upp ķ 2. og 3. mįlsl. 4. mgr.

Um 65. gr.

    Ef vitni kżs aš męta til skżrslutöku hjį lögreglu hefur veriš tališ aš žvķ sé skylt aš svara spurningum hennar og skżra jafnframt satt og rétt frį, aš višlagšri refsiįbyrgš skv. 1. mgr. 146. gr. almennra hegningarlaga. Eins og tekiš er fram ķ 2. mgr. 146. gr. varšar žaš sakborning hins vegar ekki refsingu žótt hann skżri rangt frį viš skżrslutöku hjį lögreglu, sbr. 1. mgr. 143. gr. laganna. Ķ 1. mgr. žessarar greinar er fyrrgreind skylda vitnis, žar į mešal brotažola, įréttuš. Jafnframt ber žeim, sem skżrslu tekur, aš brżna fyrir vitninu žessa skyldu žess.
    Ķ 2. mgr. er gert rįš fyrir aš sömu undanžįgur verši geršar frį skyldu vitnis til aš svara einstökum spurningum viš skżrslutöku hjį lögreglu og geršar eru žegar tekin er skżrsla af vitni fyrir dómi, enn fremur aš sį lögreglumašur, sem skżrslu tekur, skuli vekja athygli vitnisins į žessum undanžįgum ef tilefni er til. Um skżringu į žessu įkvęši vķsast aš öšru leyti til athugasemda meš 117.–119. gr. frumvarpsins.
    Žrišja mįlsgrein hefur aš geyma nżmęli sem er nįtengt įkvęšinu ķ 8. mgr. 122. gr. frumvarpsins. Ešlilegt er aš vitni, sem kżs aš gefa skżrslu hjį lögreglu, geti fariš fram į aš nafni žess og öšrum persónuauškennum sé haldiš leyndum telji žaš hęttu į aš lķfi, heilbrigši eša frelsi žess sjįlfs ellegar nįinna vandamanna žess, sbr. 1. eša 2. mgr. 117. gr., yrši stefnt ķ hęttu ef žaš kęmist til vitundar sakbornings eša annarra hvert žaš er. Ašgangur verjanda og žar meš sakbornings aš žessum hluta rannsóknargagna lögreglu yrši žar meš takmarkašur vegna hinna sérstöku hagsmuna vitnisins eša nįinna vandamanna žess, sbr. 3. mgr. 37. gr. frumvarpsins. Ef lögregluskżrslan er sķšar lögš fyrir dóm eiga persónuauškenni vitnisins aš fylgja henni sem trśnašarupplżsingar, sbr. 154. gr. frumvarpsins. Žaš myndi svo rįšast af atvikum hvort vitninu yrši heimilt aš varšveita nafnleynd sķna ef til žess kęmi aš žaš gęfi skżrslu fyrir dómi, en skv. 8. mgr. 122. gr. er ešli mįls samkvęmt lagt til aš sett verši mun strangari skilyrši fyrir nafnleynd žegar svo stendur į en hér er rįšgert.

Um 66. gr.

    Žessi grein er aš nokkru leyti nżmęli. Ķ 1. mgr. er kvešiš į um aš tiltekin atriši varšandi formlega skżrslutöku af sakborningi eša vitni skuli skrįš į žar til gert eyšublaš, hvort sem skżrslutakan er hljóšrituš, tekin upp į myndband eša mynddisk ellegar rituš af žeim sem skżrslu tekur. Įkvęšiš ķ 2. mgr. er aš hluta byggt į 1. mgr. 72. gr. nśgildandi laga, sbr. lög nr. 86/2004, og į 2. og 3. mgr. 13. gr. frumvarpsins. Žį į 3. mįlsl. sér fyrirmynd ķ 1. mgr. 751. gr. dönsku réttarfarslaganna. Aš öšru leyti žarfnast greinin ekki skżringa.

Um 67. gr.

    Žessi grein frumvarpsins gerir rįš fyrir aš dómsmįlarįšherra setji ķ reglugerš nįnari įkvęši um mįlaskrį lögreglu, um skżrslur samkvęmt žessum kafla og varšveislu žeirra.

Um IX. kafla.

    Ķ kaflanum er męlt fyrir um žaš śrręši ķ žįgu rannsóknar sakamįls aš leggja hald į muni ķ eigu eša vörslum sakbornings eša annarra manna, sbr. 78.–82. gr. nśgildandi laga. Žótt gert sé rįš fyrir žvķ ķ 1. mgr. 68. gr. aš skilyrši žess aš hald verši lagt į muni verši įžekk žeim sem nś er kvešiš į um ķ lögum eru lagšar til żmsar breytingar į žeim įkvęšum sem hér er um aš ręša. Mį t.d. nefna mešalhófsreglu žį sem er aš finna ķ 2. mgr. 68. gr. og įskilnaš um dómsśrskurš žegar svo stendur į sem ķ 2. og 4. mgr. 69. gr. og lokamįlsliš 1. mgr. 70. gr. segir.

Um 68. gr.

    Ķ 1. mgr. eru greind skilyrši žess aš hald verši lagt į muni og er mįlsgreinin efnislega samhljóša 1. mgr. 78. gr. gildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš tekiš er fram aš hald verši lagt į mun žótt hann hafi ekki sem slķkur sönnunargildi ķ sakamįli, heldur hlutir ellegar upplżsingar sem hann hefur aš geyma. Meš žvķ fyrrnefnda er t.d. vķsaš til žeirrar ašstöšu aš grunur leiki į aš ķ munum į borš viš skip, loftför eša bifreišar, sem hald veršur lagt į, sé aš finna hlut eša hluti sem hafi sönnunargildi ķ sakamįli eša hafi eftir atvikum veriš aflaš į refsiveršan hįtt eša kunni aš verša geršir upptękir. Meš tilvķsun til upplżsinga, sem munur hefur aš geyma, er t.d. įtt viš tölvu. Sjįlf hefur tölvan sjaldnast sönnunargildi, heldur į žaš viš žęr rafręnu upplżsingar sem žar er aš finna.
    Įkvęšiš ķ 2. mgr. er nżmęli. Ķ samręmi viš mešalhófsreglu žį, sem męlt er fyrir um ķ 2. mgr. 53. gr. frumvarpsins, er stundum mögulegt aš nį žvķ meginmarkmiši, sem aš er stefnt meš žvķ aš leggja hald į mun, ž.e. aš tryggja sönnun ķ sakamįli, meš öšru og vęgara móti. Į žann hįtt er unnt aš komast hjį žvķ tjóni og óhagręši sem af žvķ leišir aš hald sé lagt į mun. Sé žess į annaš borš kostur er til žess ętlast samkvęmt įkvęšinu aš ķ staš žess aš leggja hald į mun beini lögregla žvķ til eiganda eša vörslumanns munar aš veita ašgang aš honum, žannig aš skoša megi hann og taka af honum myndir ķ žįgu rannsóknar. Einnig aš lįta ķ té upplżsingar, sem hlutur hefur aš geyma, t.d. meš žvķ aš afhenda ljósrit eša annars konar endurrit af skjali ellegar endurrit af rafręnum upplżsingum śr tölvu. Žessu vęgara śrręši kęmi m.a. til greina aš beita viš leit ķ starfsstöšvum fyrirtękja ķ staš žess aš leggja hald į og žar meš fjarlęgja frumskjöl og tölvur sem žar er aš finna.
    Til žess aš koma ķ veg fyrir misskilning er rétt aš taka fram aš meš įkvęšinu ķ 2. mgr. er leitast viš aš komast hjį žvķ aš hald verši lagt į muni ķ žįgu rannsóknar, žannig aš hann verši tekinn śr vörslum eiganda eša vörslumanns um lengri eša skemmri tķma. Ef einhverju žeirra markmiša, sem greind eru ķ 1. mgr., veršur ekki nįš nema meš žvķ aš hald verši lagt į mun ber aš sjįlfsögšu skv. 2. mgr. 53. gr. frumvarpsins aš framkvęma žį žvingunarrįšstöfun eins og ašrar meš eins vęgu móti og mögulegt er, žar į mešal meš žvķ aš skora į žann sem hefur mun ķ vörslum sķnum aš afhenda hann af frjįlsum og fśsum vilja svo aš ekki žurfi aš taka muninn af honum meš valdi.

Um 69. gr.

    Ķ 1. mgr. er berum oršum tekiš fram aš almennt sé heimilt aš leggja hald į muni įn dómsśrskuršar, hvar sem žį er aš finna. Žaš žjónar engum tilgangi aš kveša nįnar į um žaš, eins og nś er gert ķ 2. mgr. 78. gr. gildandi laga, viš hvaša ašstęšur žaš verši gert, enda geta tildrög žess veriš margbreytileg.
    Samkvęmt dönskum og norskum lögum er heimilt aš skylda ašra menn en žį sem sakašir eru um brot til aš afhenda muni ef žeir geta haft sönnunargildi ķ sakamįli eša ef lķklegt er aš žeir verši geršir upptękir. Įkvęšiš ķ 2. mgr., sem er nżmęli, tekur miš af žessum reglum. Samkvęmt žvķ er heimilt aš leggja hald į muni, sem eru ķ eigu eša vörslum annarra en sakašs manns, į grundvelli dómsśrskuršar. Žó žarf ekki aš leita slķks śrskuršar ef eigandi eša vörslumašur samžykkir aš lįta hlut af hendi, t.d. vegna beišni lögreglu. Enn fremur er tekiš fram aš įkvęšiš, sem hefur aš geyma undantekningu frį meginreglu 1. mgr., eigi žvķ ašeins viš aš ekki sé hętta į aš munirnir fari forgöršum eša verši skotiš undan. Žetta žżšir aš ekki žarf aš leita dómsśrskuršar til žess aš leggja hald į mun ef hann finnst t.d. į vettvangi brots eša į vķšavangi, žar sem hętta er į aš hann fari forgöršum, eša talin er hętta į aš honum verši skotiš undan, t.d. ef grunur leikur į žvķ aš eigandi eša vörslumašur sé ķ vitorši meš sakborningi. Jafnframt liggur ljóst fyrir aš skv. 1. mgr. veršur hald lagt į muni įn dómsśrskuršar ef žeir eru ķ eigu eša vörslum sakbornings eša ef ekki liggur fyrir hver er eigandi eša vörslumašur žeirra.
    Regla 79. gr. gildandi laga hefur veriš tekin upp ķ 3. mgr. Gerš hefur veriš į henni oršalagsbreyting žar sem sagt er aš eigandi eša vörsluhafi munar geti boriš įgreining um haldlagningu undir dómara. Óžarft er aš kveša į um žaš, eins og nś er gert, aš benda skuli eiganda eša vörsluhafa į žennan rétt, enda er lögreglu skylt aš gera žaš į grundvelli almennrar leišbeiningarskyldu hennar skv. 1. mgr. 7. gr. stjórnsżslulaga.

Um 70. gr.

    Greinin svarar ķ stórum drįttum til 80. gr. nśgildandi laga. Žó hefur oršalagi 1. mgr. veriš breytt til samręmis viš breytt eignarhald og rekstrarform póst- og fjarskiptafyrirtękja. Um leiš er įstęša til aš greina į milli póst- og flutningafyrirtękja annars vegar og fjarskiptafyrirtękja hins vegar, svo sem gert er ķ fyrsta mįlsliš.

Um 71. gr.

    Greinin er svo til samhljóša 81. gr. nśgildandi laga og žarfnast hśn ekki skżringa. Athygli skal vakin į žvķ aš ekki er gert rįš fyrir žvķ aš eiganda eša umrįšamanni verši sérstaklega tilkynnt um aš hald hafi veriš lagt į mun, enda getur žaš veriš vandkvęšum bundiš.

Um 72. gr.

    Fyrri mįlsgrein greinarinnar er samhljóša 82. gr. nśgildandi laga. Sķšari mįlsgreinin į sér į hinn bóginn ekki hlišstęšu žar, en meš henni er rįšgert aš lögregla hlutist aš eigin frumkvęši til um aš koma munum, sem haldi hefur veriš létt af, ķ hendur žess sem į tilkall til žeirra. Veršur ekki séš aš įkvęši žessarar greinar žarfnist frekari skżringa.

Um X. kafla.

    Kaflinn geymir fyrirmęli um leit og lķkamsrannsókn, sem framkvęmd er ķ žįgu rannsóknar sakamįls, en samsvarandi įkvęši er aš finna ķ XI. kafla nśgildandi laga. Žį er lagt til aš žaš įkvęši, sem nś er aš finna ķ 83. gr. laganna, verši fęrt ķ žennan kafla. Nokkrar breytingar eru rįšgeršar į efni umręddra įkvęši og lśta žęr einkum aš žeim efnisskilyršum, sem verša aš vera fyrir hendi, til žess aš heimilt sé aš grķpa til žeirra ašgerša sem hér er um aš ręša, sbr. 3. mgr. 74. gr., 1. og 2. mgr. 76. gr. og 77. gr. Ķ 96. gr. gildandi laga er svo fyrir męlt aš haldast skuli ķ lögum sérįkvęši um hśsleit og lķkamsleit, svo og um lķkamsrannsóknir. Žar sem lķta veršur svo į aš sérįkvęši ķ settum lögum standi įfram óhögguš, žrįtt fyrir tilkomu almennra lagareglna į borš viš žęr sem er aš finna ķ žessum kafla žykir žetta įkvęši óžarft og er žvķ lagt til aš žaš verši fellt brott.

Um 73. gr.

    Greinin er sama efnis og 83. gr. nśgildandi laga. Ešlilegra er aš skipa henni ķ kaflann um leit, fremur en kaflann um hald į munum, vegna žess aš hér er veitt heimild til aš grķpa til żmissa rįšstafana ķ žįgu rannsóknar, sem tengjast yfirleitt leit, fyrst og fremst hśsleit, annašhvort įšur en hśn fer fram, t.d. mešan bešiš er dómsśrskuršar eša samžykkis fyrir henni, eša samhliša žvķ aš leitaš er, t.d. mešan hlé er gert į leit.
    Markmišiš meš žeim rįšstöfunum, sem taldar eru upp ķ greininni, er aš višhalda óbreyttu įstandi į vettvangi brots eša annars stašar žar sem žess er talin žörf. Hins vegar er ekki um aš ręša tęmandi upptalningu į rįšstöfunum, sem grķpa mį til ķ žeim tilgangi, įn dómsśrskuršar. Ber aš skżra tilvķsunina til „sambęrilegra rįšstafana“ į žann veg aš įtt sé viš rįšstafanir til aš tryggja óbreytt įstand, eftir žvķ sem kostur er, eins og skżrt kemur fram ķ nišurlagi greinarinnar.

Um 74. gr.

    Į sama hįtt og gert er ķ 89. gr. nśgildandi laga er ķ 1. og 2. mgr. geršur greinarmunur į leit hjį sakborningi annars vegar og öšrum mönnum hins vegar. Eins og ķ gildandi lögum er gert rįš fyrir aš heimild til leitar ķ hśsakynnum og farartękjum ķ eigu eša vörslum sakbornings sé rżmri en žegar um er aš ręša leit ķ hśsakynnum eša farartękjum annarra. Įkvęši 1. og 2. mgr. eru efnislega eins og 1. og 2. mgr. 89. gr. gildandi laga žótt oršalagi hafi lķtillega veriš breytt.
    Žau efnislegu skilyrši, sem sett eru fyrir hśsleit samkvęmt gildandi lögum, eru fremur fįtękleg ķ samanburši viš sambęrileg skilyrši danskra og norskra laga. Meš hlišsjón af 794. og 795. gr. dönsku réttarfarslaganna er lagt til aš žaš verši gert aš almennum skilyršum fyrir hśsleit, hvort sem hśn er gerš hjį sakborningi eša öšrum mönnum, aš rökstuddur grunur leiki į žvķ aš framiš hafi veriš brot sem sętt getur įkęru og aš augljósir rannsóknarhagsmunir séu ķ hśfi. Ef leit fer fram skv. 1. mgr. veršur jafnframt aš liggja fyrir rökstuddur grunur um aš sakborningur hafi veriš žar aš verki. Sama į viš ef leit fer fram į grundvelli 2. mgr. į žeirri forsendu aš sakborningur haldi sig ķ hśsakynnum eša farartęki annarra manna. Žį nęgir ekki aš rökstuddur grunur leiki į aš sakašur mašur haldi sig žar, heldur veršur einnig aš vera fyrir hendi rökstuddur grunur um aš hann hafi framiš žaš brot sem til rannsóknar er. Ķ nišurlagi 3. mgr. er žaš loks sett sem skilyrši fyrir hśsleit hjį öšrum en sakborningi aš rannsókn beinist aš broti sem varšaš getur fangelsisrefsingu aš lögum. Žótt žessi skilyrši geti ekki talist ströng er meš žeim leitast viš aš koma ķ veg fyrir aš gripiš sé til jafnķžyngjandi ašgeršar og hśsleit er, nema brżna žörf krefji, m.a. meš tilliti til ešlis brots.

Um 75. gr.

    Įkvęši 1. og 2. mgr. eru efnislega eins og 90. gr. nśgildandi laga og žarfnast ekki skżringa. Žó er rétt aš nefna aš eftir mešalhófsreglunni, sem er aš finna ķ 2. mgr. 53. gr. frumvarpsins, į aš framkvęma hśsleit į grundvelli dómsśrskuršar skv. 1. mgr. eins fljótt og kostur er og į hśn ekki aš taka lengri tķma en žörf krefur. Žannig er ljóst aš ekki er unnt aš grķpa til hśsleitar samkvęmt sama śrskurši ef nokkur tķmi er lišinn frį žvķ aš hann var kvešinn upp, heldur yrši lögregla ķ žvķ tilviki aš leita śrskuršar aš nżju ef hśn teldi naušsynlegt aš leita į stöšum, sem greindir eru ķ 74. gr., įn tillits til žess hvort leit hefši įšur fariš žar fram.
    Įkvęšiš ķ 3. mgr. kemur ķ staš 91. gr. gildandi laga. Ķ upphafi er sérstaklega kvešiš į um žaš, sem ekki hefur įšur veriš gert berum oršum ķ lögum, aš heimilt sé aš leita įn dómsśrskuršar į vķšavangi, en meš žvķ er fyrst og fremst įtt viš svęši ķ byggš og óbyggšum sem ekki eru sérstaklega afgirt. Enn fremur geta tśn og önnur svęši undir berum himni falliš undir žetta įkvęši, žótt afgirt séu, enda séu žau ķ nokkurri fjarlęgš frį ķbśšarhśsum. Hins vegar veršur leit ekki gerš ķ göršum umhverfis ķbśšarhśs įn samžykkis eiganda eša umrįšamanns žess nema samkvęmt dómsśrskurši, sbr. žó 2. mgr.
    Samkvęmt gildandi lögum mį leit fara fram įn śrskuršar ķ hśsakynnum sem opin eru almenningi og ķ hśsum žar sem lausungarlżšur og brotamenn venja komur sķnar. Žótt oršalaginu hafi veriš breytt til nśtķmalegra horfs, m.a. meš žvķ aš tilgreina farartęki auk hśsakynna, er ekki um aš ręša neina efnisbreytingu frį gildandi lögum aš žessu leyti. Žess skal getiš aš meš farartękjum er m.a. įtt viš skip, loftför og bifreišar.
    Žį er rétt aš vekja athygli į žeirri sjįlfsögšu verklagsreglu, sem byggist į sjónarmišum um mešalhóf, sbr. 2. mgr. 53. gr. frumvarpsins, aš leiki vafi į žvķ hvort heimild skv. 3. mgr. og reyndar einnig 2. mgr. sé fyrir hendi er varlegra fyrir lögreglu aš leita śrskuršar dómara til aš firra sig įbyrgš af žvķ aš hafa gripiš til ólögmętrar leitar ķ žįgu rannsóknar. Žegar svo stendur į vęri ķ sumum tilvikum unnt aš tryggja rannsóknarhagsmuni meš žvķ aš grķpa til rįšstafana skv. 73. gr. til aš varna žvķ aš hróflaš verši viš vettvangi brots eša ummerkjum aš öšru leyti.
    Ķ 4. mgr. er aš finna nżmęli žar sem gert er rįš fyrir aš vilji sį sem į hagsmuna aš gęta, t.d. eigandi eša umrįšamašur hśsnęšis, ekki hlķta įkvöršun lögreglu um aš framkvęma hśsleit įn dómsśrskuršar skuli honum bent į aš hann geti boriš įgreiningsefniš undir dómara skv. 102. gr. Žaš frestar henni žó ekki aš žaš sé gert, sbr. 60. gr. stjórnarskrįrinnar. Meš öšrum oršum er męlt fyrir um leišbeiningarskyldu lögreglu ef svo stendur į sem hér um ręšir, og gildir einu hvort leit er yfirvofandi eša hśn stendur yfir. Rétt er aš vekja athygli į žvķ aš ekki er lagt til aš lögreglu verši gert skylt aš tilkynna eiganda eša umrįšamanni sérstaklega um hśsleit, enda getur žaš veriš erfišleikum bundiš, sbr. og 2. mgr. 79. gr. Ekki er heldur gerš tillaga um aš lögreglu verši gert skylt aš bera lögmęti hśsleitar, sem framkvęmd hefur veriš įn śrskuršar, sjįlfkrafa undir dómara innan tiltekins tķma.

Um 76. gr.

    Ķ greininni er kvešiš į um hvenęr grķpa megi til lķkamsleitar ķ žįgu rannsóknar. Įkvęši fyrri mįlslišar 1. mgr. svarar til 1. mįlsl. 92. gr. nśgildandi laga, en žaš er gert aš skilyrši fyrir lķkamsleit į sakborningi, meš hlišsjón af įkvęšum danskra laga, aš rökstuddur grunur leiki į aš sakborningur hafi framiš brot sem varšaš getur fangelsisrefsingu samkvęmt almennum hegningarlögum eša tveggja įra fangelsi samkvęmt öšrum lögum. Žaš žżšir aš ekki mį grķpa til žessa śrręšis viš rannsókn į smįvęgilegum brotum sem ašeins geta varšaš sektum. Ķ sķšari mįlsliš 1. mgr. er aš finna nżmęli žar sem veitt er heimild til aš leita į öšrum en sökušum manni. Skilyrši fyrir žvķ eru žau sömu og žegar sakborningur į hlut aš mįli, auk žess sem rökstuddur grunur žarf aš leika į žvķ aš sį sem ętlunin er aš leita į hafi į sér muni sem hald skal leggja į.
    Ķ 2. mgr. hefur veriš tekiš upp sams konar įkvęši og er aš finna ķ 2. mįlsl. 1. mgr. 92. gr. gildandi laga, žar sem heimiluš er leit aš munum eša efni sem grunur leikur į aš sakborningur feli innvortis. Įskiliš er aš fyrir liggi įlit lęknis, en aš öšru leyti eru ekki sett frekari skilyrši fyrir leit sem žessari žótt hśn geti vissulega gengiš nęrri heilsu sakašs manns. Lagt er til aš skilyršin verši hert meš žvķ aš įskilja aš rökstuddur grunur verši aš leika į žvķ aš sakborningur hafi gerst sekur um brot sem varšaš getur minnst sex įra fangelsisrefsingu aš lögum. Žaš žżšir aš žessu śrręši mętti eftir sem įšur beita viš rannsókn fķkniefnabrota, hvort sem um vęri aš ręša meiri eša minni hįttar brot, sbr. 173. gr. a almennra hegningarlaga og 5. gr. laga nr. 65/1974, um įvana- og fķkniefni. Hins vegar vęri ekki unnt aš grķpa til žess viš rannsókn żmissa annarra brota žar sem refsiramminn er lęgri.
    Ekki eru settar neinar skoršur viš žvķ, frekar en ķ nišurlagi 1. mgr. 92. gr. gildandi laga, aš tekin séu fingraför af sakborningi og ljósmyndir af honum ķ žįgu rannsóknar, sbr. 3. mgr. Enn fremur er lagt til aš sama regla gildi um og töku öndunarsżnis śr sakborningi, sbr. til hlišsjónar 47. gr. umferšarlaga, nr. 50/1987. Er hér ekki um aš ręša eiginlega lķkamsrannsókn ķ skilningi 77. gr. frumvarpsins. Aš öšru leyti mį vekja athygli į nżmęlum ķ sķšari mįlsliš 3. mgr. um töku fingrafara af öšrum en sakborningi til samanburšar.

Um 77. gr.

    Žessi grein hefur aš geyma reglur um tvenns konar rannsóknarśrręši.
    Ķ 1. mgr. er aš finna heimild til aš taka ķ žįgu rannsóknar blóš- og žvagsżni, svo og önnur lķfsżni śr sakborningi, og rannsaka žau sżni. Ķ samręmi viš skilgreiningu į hugtakinu „lķfsżni“ ķ 1. tölul. 3. gr. laga nr. 110/2000, um lķfsżnasöfn, er meš žvķ įtt viš „lķfręnt efni śr mönnum sem veitt getur um žį lķffręšilegar upplżsingar“. Enn fremur er skv. 1. mgr. heimilt aš framkvęma annars konar rannsókn į lķkama sakbornings en aš taka śr honum lķfsżni, enda verši slķk rannsókn gerš honum aš meinalausu. Žaš žżšir t.d. aš óheimilt er aš lįta sakašan mann gangast undir ašgerš ķ žeim tilgangi einum aš upplżsa brot ef hśn felur ķ sér umtalsverša įhęttu fyrir lķf hans og heilsu. Įkvęši žessa efnis er aš finna ķ žrišja mįlsliš 1. mgr. 92. gr. nśgildandi laga.
    Ķ sķšari hluta d-lišar 1. mgr. 71. gr. gildandi laga er aš finna įkvęši um gešrannsókn į sakborningi ķ žįgu rannsóknar. Rétt žykir aš skipa žessu įkvęši ķ 2. mgr. žessarar greinar, žar sem um er aš ręša lęknisrannsókn į sakborningi žótt allsérstęš sé. Ekki hafa veriš geršar neinar efnisbreytingar į žvķ, aš žvķ undanskildu aš įskiliš er aš sakborningur verši žvķ ašeins lįtinn sęta gešrannsókn aš rökstuddur grunur leiki į aš hann hafi framiš brot sem varšaš getur minnst fangelsisrefsingu aš lögum.

Um 78. gr.

    Greinin er efnislega samhljóša 93. gr. nśgildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš gert er rįš fyrir aš ótvķrętt samžykki žess sem ķ hlut į verši aš liggja fyrir til žess aš leit eša lķkamsrannsókn verši framkvęmd įn dómsśrskuršar. Meš žvķ er t.d. komiš ķ veg fyrir aš unnt sé aš skoša žögn sem samžykki ķ merkingu greinarinnar. Žarfnast hśn ekki frekari skżringa.

Um 79. gr.

    Greinin er ķ meginatrišum sama efnis og 94. gr. nśgildandi laga.
    Ķ 1. mgr. er kvešiš į um hver eša hverjir skuli framkvęma leit og lķkamsrannsókn ķ žįgu rannsóknar samkvęmt lögum um mešferš sakamįla, sbr. 1. og 4. mgr. 94. gr. gildandi laga. Įskiliš er aš lķkamsleit skuli įvallt gerš af lögreglumanni sem er sama kyns og sį sem leitaš er į. Žį er męlt svo fyrir um aš lęknisrannsókn, žar į mešal gešrannsókn, skuli framkvęmd af lękni eša öšrum sem hefur til žess tilskilda menntun, t.d. hjśkrunarfręšingi žar sem žaš į viš, svo sem ef um er aš töku blóš- og žvagsżna.
    Önnur mįlsgrein svarar til 2. mgr. 94. gr. gildandi laga. Auk breytinga, sem geršar hafa veriš į oršalagi mįlsgreinarinnar, hefur nżju įkvęši veriš bętt viš žar sem męlt er fyrir um aš lögregla skuli tilkynna eiganda eša umrįšamanni hśsakynna eša farartękis um leit ef hśn hefur fariš fram įn žess aš hann eša einhver į hans vegum hafi veriš višstaddur hana. Skal žaš gert svo fljótt sem viš veršur komiš.
    Žrišja mįlsgrein er nįnast samhljóša fyrri tveimur mįlslišum 3. mgr. 94. gr. gildandi laga. Žótt ķ 2. mgr. 53. gr. sé almennt męlt fyrir um skyldu žeirra, sem annast rannsókn, til aš gęta mešalhófs ķ störfum sķnum žykir rétt aš męla sérstaklega fyrir um žaš ķ 3. mgr. aš viš leit og lķkamsrannsókn skuli gęta varfęrni og hlķfšar, enda oft um aš ręša viškvęmar ašgeršir. Ķ gildandi lögum er lagt bann viš žvķ aš hśsleit sé gerš aš nęturželi nema mjög brżn naušsyn sé į og sakarefni stórfellt. Nišurlagi žessa įkvęšis hefur veriš breytt til aš leggja įherslu į aš hśsleit skuli žvķ ašeins gerš į žessum tķma sólarhrings aš brżnir rannsóknarhagsmunir séu ķ hśfi sem sjaldnast ętti viš.

Um XI. kafla.

    Fyrirmęli um žęr žvingunarrįšstafanir, sem męlt er fyrir um ķ žessum kafla, er aš finna ķ 86.–88. gr. nśgildandi laga. Ef frį eru talin žau rannsóknarśrręši, sem lżst er ķ 80. gr., eiga žessar rįšstafanir žaš sammerkt aš til žess aš žęr nįi tilgangi sķnum er óhjįkvęmilegt aš grķpa til žeirra įn žess aš žeir sem žęr beinast aš viti af žeim. Žaš žżšir aš ašgerširnar valda enn tilfinnanlegri skeršingu į frišhelgi žeirra sem hlut eiga aš mįli en ella vęri. Žess vegna er naušsynlegt aš setja žeim žröngar skoršur.
    Brugšiš hefur veriš į žaš aš rįš aš skipta žvingunarrįšstöfunum, sem undir kaflann falla, ķ tvo flokka, sbr. 80.–82. gr., žar sem sett eru mismunandi ströng skilyrši fyrir rįšstöfunum sem tilheyra hvorum flokki um sig. Meš žvķ er horfiš frį žeirri skipan, sem nś gildir, aš fella žessar ašgeršir, sem eru harla ólķkar innbyršis, undir sama hatt.
    Viš gerš kaflans hefur veriš höfš hlišsjón af tillögum nefndar, sem dómsmįlarįšherra skipaši į sķnum tķma til aš fjalla um sérstakar, óhefšbundnar rannsóknarašferšir lögreglu, en tillögurnar er aš finna ķ skżrslu nefndarinnar sem kom śt ķ aprķlmįnuši 1999. Žótt lagt sé til aš fariš verši aš nokkrum af tillögum nefndarinnar, eins og gerš er nįnari grein fyrir ķ athugasemdum viš einstakar greinar, hefur svo ekki veriš gert ķ öllum tilvikum. Mį žar einkum nefna tvö atriši.
    Ķ fyrsta lagi lagši nefndin til aš heimild til žess aš grķpa til umręddra ašgerša yrši bundin žvķ skilyrši aš rannsókn beindist aš brotum į tilteknum įkvęšum almennra hegningarlaga. Meš žvķ hefši veriš horfiš frį stefnu, sem fylgt hefur veriš fram aš žessu, aš binda ašgerširnar almennum skilyršum. Enda žótt žvķ megi halda fram aš fyrrgreinda leišin bindi fremur hendur lögreglu og tryggi žar meš betur réttaröryggi manna en sś sķšarnefnda eru į henni augljósir gallar. Žannig verša lagaįkvęšin bęši flóknari og vandmešfarnari, lagatęknilega séš, žar į mešal vegna žess aš huga žarf aš breytingum į žeim ķ hvert sinn sem hlutašeigandi įkvęšum hegningarlaga kann aš verša breytt. Žaš sem skiptir žó meira mįli ķ žessu sambandi er aš vafasamt er aš einskorša heimild lögreglu til aš grķpa til žessara ašgerša ķ žįgu rannsóknar viš žaš aš hśn beinist aš fyrir fram įkvešnum brotum. Slķkt getur oršiš til žess aš koma ķ veg fyrir aš alvarleg brot, sem falla utan gildissvišs įkvęšanna, verši upplżst. Einnig mį tślka tilvķsun til tiltekinna refsiįkvęša į žann veg aš meš žvķ hafi löggjafinn markaš žį stefnu aš veita beri lögreglu aš öšru jöfnu heimild til žess aš grķpa til sķmahlerunar og žvķlķkra ašgerša ef rannsókn beinist aš žeim brotum sem žannig er sérstaklega vķsaš til ķ lögum. Žvķ sé meiri hętta į žvķ en ella aš lögregla fįi sjįlfkrafa heimild til aš beita ašgeršunum ķ žessum tilvikum, aš öšrum formskilyršum uppfylltum. Af žessum sökum er gert rįš fyrir ķ 83. gr. aš skilyrši fyrir ašgeršum žeim, sem hér er fjallaš um, verši įfram almenns ešlis, žannig aš dómara sé ętlaš aš meta žaš ķ hvert sinn, meš tilliti til ešlis brots og annarra atriša, hvort įstęša sé til aš verša viš beišni lögreglu um heimild til aš grķpa til žessara ašgerša.
    Ķ annan staš gerši nefndin žaš aš tillögu sinni, samkvęmt danskri og norskri fyrirmynd, aš ķ hvert skipti sem slķk beišni kęmi fram af hįlfu lögreglu yrši skipašur lögmašur til aš gęta hagsmuna žess sem ašgerš ętti aš beinast gegn. Rökin fyrir žessari skipan eru fyrst og fremst žau aš meš žessu móti sé réttaröryggi žeirra sem hlut eiga aš mįli betur tryggt en ella vęri. Į henni eru hins vegar žeir įgallar aš skjólstęšingur lögmannsins hefši žį ekki hugmynd um aš honum hefši veriš skipašur mašur til aš gęta hagsmuna sinna og jafnframt ętti lögmašurinn ekki kost į žvķ aš ręša viš skjólstęšing sinn og rįšgast viš hann um mįliš. Vegna žessa mį halda žvķ fram aš hér sé um aš ręša falskt öryggi sem bęti litlu sem engu viš aškomu sjįlfstęšs og óvilhalls dómara aš mįlinu. Nęr sé aš beita öšrum rįšum til aš veita lögreglu og dómurum ašhald ķ žessu efni, t.d. meš žvķ aš tilkynna žeim sem ašgerš beinist aš um hana eftir į, sbr. 2. mgr. 85. gr. Meš vķsun til žessa er ekki lagt til aš žessi skipan verši tekin upp hér į landi.

Um 80. gr.

    Samkvęmt b-liš 86. gr. nśgildandi laga er lögreglu heimilt ķ žįgu rannsóknar, aš tilteknum skilyršum uppfylltum, „aš fį upplżsingar hjį sķma- eša fjarskiptafyrirtękjum um sķmtöl eša önnur fjarskipti viš tiltekinn sķma eša fjarskiptatęki“. Ķ 1. mgr. 87. gr. er tekiš fram aš til žessa śrręšis žurfi śrskurš dómara, en žó beri aš veita lögreglu umręddar upplżsingar ef fyrir liggur samžykki umrįšamanns og eiginlegs notanda sķma eša fjarskiptatękis.
    Žessi grein er sama efnis og b-lišur 86. gr. gildandi laga žótt oršalagi hafi lķtillega veriš breytt og jafnframt hafi veriš geršar breytingar į öšrum įkvęšum sem henni tengjast. Fyrst er rétt aš nefna aš meš oršinu „fjarskipti“ er įtt viš hvers konar sendingu og móttöku tįkna, merkja, skriftar, mynda og hljóša eša hvers konar bošmišlun eftir leišslum, meš žrįšlausri śtbreišslu eša öšrum rafsegulkerfum, sbr. skilgreiningu į žessu hugtaki ķ 15. tölul. 3. gr. laga nr. 81/2003, um fjarskipti. Žótt sķmtöl falli undir žetta vķštęka hugtak žykir engu sķšur rétt aš geta žeirra įfram sérstaklega, enda eru žau enn sem komiš er žaš form fjarskipta sem oftast er óskaš eftir aš fį upplżsingar um viš rannsókn sakamįla žótt upplżsingar um önnur fjarskipti, svo sem tölvubréfaskipti, skipti oršiš ę meira mįli ķ žvķ sambandi. Af žeirri įstęšu žykir rétt aš tilgreina tölvur sérstaklega, auk sķma, žegar vķsaš er til fjarskiptatękja. Žar eš talsķmažjónusta fellur undir fjarskiptažjónustu samkvęmt fjarskiptalögum er hins vegar ešlilegt aš nota einungis oršiš fjarskiptafyrirtęki um žau fyrirtęki, jafnvel žótt žau reki talsķmažjónustu eingöngu.
    Telja veršur aš žaš rannsóknarśrręši, sem hér er kvešiš į um, ž.e. aš fį ašeins upplżsingar um sķmtöl og önnur fjarskipti, sem įtt hafa sér staš, įn žess aš ašgangur sé veittur aš efni žeirra, sbr. 81. gr., sé tiltölulega vęg skeršing į frišhelgi einkalķfs žeirra sem hlut eiga aš mįli ķ samanburši viš žęr ašgeršir sem fjallaš er um ķ 81. og 82. gr. Af žeim sökum er lagt til aš skilyrši fyrir žessu śrręši verši framvegis mun vęgari en skilyrši fyrir öšrum ašgeršum samkvęmt žessum kafla, sbr. 83. og 84. gr., žótt įfram žurfi til aš koma dómsśrskuršur, nema fyrir liggi ótvķrętt samžykki umrįšamanns og eiginlegs notanda sķma, tölvu eša annars konar fjarskiptatękis, sbr. 1. mgr. 84. gr. Žess mį geta aš meš lögum nr. 78/2005 hefur 42. gr. fjarskiptalaga veriš breytt į žann veg aš fjarskiptafyrirtękjum er nś skylt aš varšveita lįgmarksskrįningu gagna um fjarskiptaumferš notenda ķ sex mįnuši, sbr. nįnar 3. mgr. žeirrar greinar. Žessi breyting mun eflaust gera žaš śrręši, sem hér um ręšir, virkara viš rannsókn sakamįla en veriš hefur.

Um 81. gr.

    Greinin er efnislega samhljóša a-liš 86. gr. nśgildandi laga, eins og žvķ įkvęši var breytt meš lögum nr. 86/2004. Aš uppfylltum žeim skilyršum, sem fram koma ķ 83. gr. og 1. mgr. 84. gr. og sķšar veršur gerš grein fyrir, er leyfilegt ķ žįgu rannsóknar aš hlustaš sé į og tekin upp sķmtöl eša önnur fjarskipti, annašhvort viš tiltekinn sķma, tölvu eša annars konar fjarskiptatęki eša viš ótiltekinn sķma, tölvu eša annars konar fjarskiptatęki ķ eigu eša umrįšum tilgreinds manns. Ķ žessu sambandi er rétt aš nefna aš skv. 3. mgr. 47. gr. fjarskiptalaga, eins og henni hefur veriš breytt meš lögum nr. 78/2005, er fjarskiptafyrirtęki rétt og skylt aš veita lögreglu ķ žįgu rannsóknar upplżsingar um hver sé skrįšur eigandi įkvešins sķmanśmers og/eša eigandi eša notandi vistfangs (IP-tölu).

Um 82. gr.

    Įkvęši a- og b-lišar 1. mgr. eru sama efnis og c- og d-lišir 86. gr. nśgildandi laga žótt lķtils hįttar breytingar hafi veriš geršar į oršalagi, m.a. meš hlišsjón af tillögum nefndar žeirrar sem įšur er getiš. Įkvęšiš ķ c-liš er aftur į móti nżmęli sem nefndin gerši į sķnum tķma tillögu um. Męla rök meš žvķ aš fyrirmęli um žetta rannsóknarśrręši, ž.e. notkun svonefnds eftirfararbśnašar, séu tekin upp ķ lög um mešferš sakamįla og śrręšiš lagt aš jöfnu viš žęr ašgeršir sem lżst er ķ hinum tveimur staflišunum.
    Žęr rannsóknarašgeršir, sem hér um ręšir, fela ķ sér óvenju mikla skeršingu į frišhelgi einkalķfs žeirra sem žęr beinast aš. Žaš stafar ekki sķst af žvķ aš meš žessu móti er unnt aš afla upplżsinga um daglegar athafnir fólks, į heimilum žess sem annars stašar, įn vitundar žess. Segja mį aš hér sé gengiš enn lengra ķ žį įtt aš skerša frišhelgi einkalķfs manna en žegar sķmtöl og önnur fjarskipti žeirra eru hleruš og žau tekin upp vegna žess aš žęr upplżsingar, sem žannig fįst, eru einskoršašar viš žaš sem mönnum fer į milli meš žessum hętti, t.d. ķ sķmtölum eša tölvubréfaskiptum. Į hinn bóginn er mikilvęgt, ekki sķst žegar um er aš ręša skipulega brotastarfsemi į borš viš hryšjuverk eša meiri hįttar fķkniefnabrot, aš lögregla geti aflaš upplżsinga meš žessum hętti. Er žvķ lagt til aš eftir sem įšur verši heimilt aš grķpa til žessara ašgerša ķ žįgu rannsóknar, aš uppfylltum nįnar greindum skilyršum.
    Įkvęši 2. mgr. svarar til 3. mgr. 87. gr. gildandi laga.

Um 83. gr.

    Samkvęmt 2. mgr. 87. gr. nśgildandi laga eru sett sömu efnisskilyrši fyrir žeim rannsóknarašgeršum, sem taldar eru upp ķ 86. gr. laganna, ž.e. annars vegar aš įstęša sé til aš ętla aš upplżsingar, sem skipt geta miklu fyrir rannsókn mįls, fįist meš žessum hętti og hins vegar aš rannsókn beinist aš broti, sem varšaš getur aš lögum įtta įra fangelsi, eša rķkir almannahagsmunir eša einkahagsmunir krefjist žess. Ķ 1. mgr. žessarar greinar er gert rįš fyrir aš fyrrnefnda skilyršiš gildi eftir sem įšur um allar žęr ašgeršir sem taldar eru upp ķ 80.–82. gr. Į hinn bóginn er lagt til aš ekki verši sett frekari skilyrši fyrir žvķ rannsóknarśrręši sem fjallaš er um ķ 80. gr. Um rök fyrir žeirri breytingu vķsast til athugasemda meš žeirri grein.
    Eins og fram kemur ķ 2. mgr. er gert rįš fyrir aš efnisskilyrši fyrir sķmahlerun og skyldum ašgeršum, sem taldar eru upp ķ 81. gr., verši óbreytt frį gildandi lögum. Aš sjįlfsögšu hefši komiš til greina aš herša žessi skilyrši, meš žvķ t.d. aš einskorša heimild til aš grķpa til žessara ašgerša viš žaš aš rannsókn beinist aš broti sem varšaš geti tiltekinni refsingu aš lögum. Į žvķ er hins vegar sį galli aš erfitt er aš upplżsa sum brot, sem tiltölulega vęg refsing liggur viš, nema meš žessum hętti. Mį sem dęmi nefna röskun į friši manna, sbr. 232. gr. almennra hegningarlaga, og żmiss konar brot į fjarskiptalögum, sbr. 74. gr. žeirra laga. Ķ slķkum tilvikum kęmi til greina aš beita žessu śrręši ef rķkir almanna- eša einkahagsmunir krefjast žess.

Um 84. gr.

    Į sama hįtt og ķ 1. mgr. 87. gr. nśgildandi laga er ķ 1. mgr. svo fyrir męlt aš til žeirra rannsóknarašgerša, sem taldar eru upp ķ 80.–82. gr., žurfi dómsśrskurš. Eina undantekningin er sem fyrr segir sś aš veita ber upplżsingar žęr, sem greindar eru ķ 80. gr., įn slķks śrskuršar ef fyrir liggur ótvķrętt samžykki umrįšamanns og eiginlegs notanda sķma, tölvu eša annars fjarskiptatękis.
    Įkvęši 2. mgr. er sama efnis og 3. mįlsl. 1. mgr. 87. gr. gildandi laga. Žó hefur oršalag žess veriš gert skżrara svo aš ekki fari milli mįla hvaš koma skuli fram ķ śrskurši, sem kvešinn er upp į grundvelli 1. mgr., til višbótar žeim atrišum sem almennt į aš greina ķ śrskurši, sbr. 3. mgr. 181. gr. frumvarpsins.
    Eins og ķ lokamįlsliš 1. mgr. 87. gr. gildandi laga er kvešiš į um žaš ķ 3. mgr. aš heimild til ašgeršar skuli markašur įkvešinn tķmi. Žaš er hins vegar nżmęli og ķ samręmi viš tillögur nefndar žeirrar, sem įšur er getiš, aš žessi tķmi megi ekki vera lengri en fjórar vikur hverju sinni, sbr. og 2. mgr. 783. gr. dönsku réttarfarslaganna og 216. gr. f norsku laganna um mešferš sakamįla. Ekkert er žvķ til fyrirstöšu aš heimildin verši framlengd, aš žeim tķma lišnum, en til žess žyrfti žó nżjan dómsśrskurš.
    Meš lögum nr. 78/2005 var svofellt įkvęši tekiš upp ķ 6. mgr. 6. gr. fjarskiptalaga: „Fjarskiptafyrirtęki skulu įn endurgjalds tryggja žar til bęrum yfirvöldum ašgang aš bśnaši til hlerunar sķmtala og annarrar löglegrar gagnaöflunar ķ fjarskiptanetum sķnum og fjarskiptažjónustu.“ Enda žótt draga megi žį įlyktun af žessu įkvęši og 1. mgr. 55. gr. frumvarpsins aš starfsmönnum fjarskiptafyrirtękja sé skylt aš veita lögreglu ašstoš viš framkvęmd žeirra ašgerša, sem taldar eru upp ķ 80.–82. gr. žykir engu sķšur rétt, meš tilliti til žess aš hér er um aš ręša starfsmenn einkafyrirtękja, aš taka žetta fram berum oršum til žess aš taka af öll tvķmęli ķ žessu efni, eins og gert er ķ 4. mgr.

Um 85. gr.

    Fyrstu tveir mįlslišir 1. mgr. eru sama efnis og 1. mgr. 88. gr. nśgildandi laga. Ķ 2. mįlsl. er žó tekiš fram, svo aš ekki fari į milli mįla, aš hafi afrit eša endurrit veriš gerš af upptökum, myndum eša öšrum upplżsingum, sem aflaš hefur veriš į žann hįtt er greinir ķ 80.–82. gr., skuli eyša žeim į sama hįtt og frumgeršunum eša -upplżsingunum. Ķ lok mįlsgreinarinnar er lögš til sérregla um upptökur samtala sakbornings viš verjanda, en samkvęmt henni skal slķkum upplżsingum fargaš žegar ķ staš.
    Ķ 2. mgr. 88. gr. er svo fyrir męlt aš žegar rannsóknarašgerš, sem hér er fjallaš um, sé lokiš skuli žeim sem hśn beinist aš birtur śrskuršur um hana eša tilkynnt hśn. Skuli žaš gert svo fljótt sem verša mį, žó žannig aš žaš skaši ekki frekari rannsókn mįlsins. Ekki er aš finna fyrirmęli um žaš hver skuli sjį um aš birta śrskurš eša tilkynna um ašgerš og viršist verulegur misbrestur vera į žvķ aš žaš sé gert. Til žess aš rįša bót į žvķ lagši nefnd dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins til aš hérašsdómur, žar sem śrskuršur vęri kvešinn upp, skyldi framvegis sjį um aš tilkynna um ašgerš eftir aš henni vęri lokiš.
    Samkvęmt 2. mgr. er lagt til aš žessi skylda verši lögš į heršar lögreglustjóra, enda yrši žaš óneitanlega erfišleikum bundiš fyrir dómstjóra eša einstaka dómara aš fylgjast meš žvķ hvenęr ašgerš vęri lokiš og óhętt vęri aš tilkynna um hana svo aš žaš skašaši ekki frekari rannsókn mįlsins. Ķ nišurlagi 2. mgr. er męlt svo fyrir aš hérašssaksóknari skuli fylgjast sérstaklega meš žvķ aš lögreglustjórar sinni žessari skyldu sinni. Er žetta gert til žess aš tryggja aš tilkynningarskyldan verši virt ķ framtķšinni, en eitt af žvķ sem ętlaš er aš treysta réttaröryggi manna og koma ķ veg fyrir aš gripiš sé til žessara śrręša nema brżna naušsyn beri til er aš žeir sem ašgerš beinist aš fįi vitneskju um žaš eftir į aš fylgst hafi veriš meš žeim meš žessum hętti. Auk ótvķręšra varnašarįhrifa, sem tilkynningarskylda hefur ķ för meš sér, er naušsynlegt aš sį sem hlut į aš mįli fįi aš vita um ašgeršina svo aš hann eigi žess kost aš krefjast skašabóta į grundvelli skv. 228. gr. frumvarpsins.
    Ekki er męlt fyrir um žaš ķ 2. mgr. į hvern hįtt skuli tilkynna um ašgerš eftir aš hśn er afstašin. Žaš mį t.d. gera meš žvķ aš birta śrskurš eša sérstaka tilkynningu um ašgeršina fyrir žeim sem hlut į aš mįli. Ašalatrišiš er aš žetta sé gert į tryggilegan hįtt, sbr. til hlišsjónar fyrirmęli um birtingu įkęru ķ 156. gr. frumvarpsins. Aš sjįlfsögšu er ekki žörf į aš tilkynna um ašgerš ef sį sem hśn beinist aš fęr aš vita um hana meš öšru móti, t.d. ef um er aš ręša įkęrša og upptökur, myndir eša ašrar upplżsingar eru lagšar fyrir dóm viš žingfestingu mįls eša kynntar honum viš skżrslutöku hjį lögreglu. Lögreglustjóri mį fresta žvķ aš tilkynna um ašgerš telji hann aš hśn geti skašaš frekari rannsókn žess mįls sem um er aš tefla. Žaš žżšir aš tilkynningin mį ekki dragast lengur en žar til įkęra er gefin śt og mįliš žingfest eša mįlinu lżkur meš žvķ aš žaš er fellt nišur eša falliš er frį saksókn. Frekari frestun tilkynningar er hins vegar óheimil, žar į mešal veršur hśn ekki réttlętt meš žvķ aš žaš kynni aš skaša rannsókn annarra mįla ef mašur fengi vitneskju um ašgerš sem beinst hefši gegn honum.

Um XII. kafla.

    Ķ fyrstu žrjįr greinar kaflans hafa veriš tekin įkvęši um żmsar rannsóknarašgeršir sem gripiš veršur til ķ žįgu rannsóknar sakamįla og ekki verša meš góšu móti felldar undir ašra kafla žessa žįttar. Meš 89. gr. er samkvęmt įbendingu nefndar žeirrar, sem į sķnum tķma var skipuš til aš fjalla um sérstakar, óhefšbundnar rannsóknarašferšir lögreglu, lagt til aš rķkissaksóknara verši veitt heimild til aš setja reglur um sérstakar rannsóknarašferšir og -ašgeršir lögreglu sem ekki er kvešiš sérstaklega į um ķ lögum um mešferš sakamįla.
    Athygli er vakin į žvķ aš ķ 84. gr. nśgildandi laga er aš finna įkvęši žar sem lögreglu er veitt vald til aš varna mönnum til brįšabirgša aš rękja starfa ef žeir hafa brotiš öryggisreglur um starfsemina. Žetta įkvęši var upphaflega sett ķ lög um mešferš opinberra mįla įriš 1951 ķ kafla sem fjallaši almennt um lögreglumenn og lögreglurannsókn. Ķ žennan kafla voru jafnframt tekin upp żmis önnur įkvęši um starfsemi lögreglu sem tengdust ekki beint rannsókn sakamįla, eflaust vegna žess aš žį var ekki til aš dreifa neinum almennum lögreglulögum. Flest žessara įkvęša voru felld brott śr lögum um mešferš opinberra mįla viš setningu laga nr. 19/1991. Žó hélst umrętt įkvęši įfram ķ lögunum, en var fęrt ķ kaflann um hald, žar sem tališ var aš žaš ętti betur heima. Eftir aš lögreglulög, nr. 90/1996, tóku gildi, žar sem almennt er kvešiš į um hlutverk lögreglu og valdheimildir hennar, er ešlilegt aš įkvęšiš sé fellt brott śr lögum um mešferš sakamįla. Jafnframt skiptir mįli aš sett hafa veriš įkvęši ķ sérlög um sum žau tilvika sem talin voru falla undir įkvęšiš ķ upphafi, svo sem um brįšabirgšasviptingu ökuréttar ķ 103. gr. umferšarlaga, nr. 50/1987. Ķ ljósi lögmętisreglu stjórnsżsluréttar veršur og aš telja ešlilegt aš slķk įkvęši séu tekin upp ķ lög, žar sem žörf er talin į heimild til aš svipta menn réttindum til brįšabirgša. Į žaš ekki sķst viš atvinnuréttindi žar sem svo er fyrir męlt ķ 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrįrinnar aš ašeins megi setja atvinnufrelsi manna skoršur meš lögum. Žrįtt fyrir žaš vęri lögreglu eflaust, ķ ólögmęltum tilvikum, heimilt aš aftra mönnum frį aš rękja starfa til brįšabirgša ef af žvķ hįttalagi kynni aš stafa hętta, sbr. 1.–3. mgr. 15. gr. lögreglulaga.

Um 86. gr.

    Fyrri mįlslišur 1. mgr. er sama efnis og 1. mgr. 70. gr. nśgildandi laga. Hins vegar hefur oršalagi veriš breytt, žar į mešal er vķsaš til „sérfróšra manna“ ķ staš „kunnįttumanna“. Meš „sérfróšum mönnum“ er jöfnum höndum įtt viš žį sem aflaš hafa sér sérmenntunar, hvort sem er bóklegrar eša verklegrar, eša bśa yfir sérfręšilegri kunnįttu į einhverju sviši. Žį eru sem fyrr nefnd dęmi um helstu tegundir sérfręšilegra skošana og rannsókna sem gripiš er til ķ žvķ skyni aš upplżsa sakamįl, en alls ekki mį lķta į žaš sem tęmandi upptalningu.
    Ķ 2. mįlsl. 1. mgr. er aš finna nżmęli, žar sem gert er rįš fyrir aš lögregla eša įkęrandi geti fariš fram į, sé talin įstęša til, aš sérfręšingar, sem kvaddir eru til ašstošar viš rannsókn mįls, verši dómkvaddir sem matsmenn skv. 1. mgr. 128. gr. frumvarpsins ķ staš žess aš žeir séu fengnir til ašstošar meš óformlegri hętti, įn atbeina dómara, eins og tķškast hefur. Žar eš dómari hefur sjįlfstęšari stöšu gagnvart sökušum manni en lögregla og įkęruvald og vegna žess aš veita ber sakborningi, ef hann er į annaš borš til stašar į žessu stigi mįls, tękifęri til aš tjį sig um dómkvašninguna og sķšar į matsfundi hefur matsgerš slķkra matsmanna aš öšru jöfnu rķkara sönnunargildi en skżrsla eša įlitsgerš sérfręšinga sem ekki eru dómkvaddir. Af žeim sökum getur veriš ęskilegt, žar į mešal til aš freista žess aš atvik verši upplżst meš óyggjandi hętti įšur en mįl er höfšaš, aš unnt sé aš fara fram į dómkvašningu matsmanna į rannsóknarstigi, sbr. til hlišsjónar 1. mgr. 77. gr. laga um mešferš einkamįla. Žessi ašferš getur einnig dregiš śr fjįrśtlįtum hins opinbera žegar upp er stašiš žvķ aš stundum getur reynst óhjįkvęmilegt aš dómkvešja einn eša fleiri matsmenn eftir aš mįl kemur fyrir dóm, t.d. ef lögregla hefur leitaš įlits sérfróšra manna, sem sjįlfir eru višrišnir mįl eša tengjast einhverjum er hlut į aš mįli, ķ žeim tilgangi aš upplżsa mįliš. Žegar svo hįttar til er hins vegar vafasamt aš unnt sé aš lķta į slķkt įlit sem fullgilt sönnunargagn fyrir dómi, sbr. H 19. maķ 2004 ķ mįli nr. 325/2003.
    Žeim sérfróšu mönnum, er veita lögreglu ašstoš į žann hįtt sem kvešiš er į um ķ 1. mgr., ber aš jafnaši žóknun fyrir störf sķn. Į sama hįtt og lögreglustjóri eša löglęršur starfsmašur hans įkvešur žóknun tilnefnds verjanda eša réttargęslumanns, sbr. 2. mgr. 38. gr. og 2. mgr. 48. gr. frumvarpsins, er ešlilegt aš sama regla gildi um žaš hver skuli taka įkvöršun um žóknun sérfróšra manna fyrir störf žeirra skv. 1. mgr. Til aš fyrirbyggja misskilning skal tekiš fram aš sé mašur dómkvaddur sem matsmašur į rannsóknarstigi, aš beišni lögreglu eša įkęranda, ber aš įkveša žóknun hans skv. 3. mgr. 130. gr. frumvarpsins, į sama hįtt og žóknun žeirra sem dómkvaddir eru til matsstarfa eftir aš mįl hefur veriš höfšaš.

Um 87. gr.

    Žessi grein er efnislega samhljóša 2. mgr. 70. gr. nśgildandi laga sem tekin var upp ķ žau meš lögum nr. 61/1998, um dįnarvottorš, krufningar o.fl., žar sem er aš finna ķtarleg įkvęši um lķkskošun og krufningu. Žarfnast greinin ekki frekari skżringa.

Um 88. gr.

    Žótt žvķ śrręši, sem kvešiš er į um ķ 85. gr. nśgildandi laga, ž.e. kyrrsetningu til tryggingar greišslu sekta og annarra fjįrkrafna ķ tengslum viš sakamįl, sé sjaldan beitt ķ framkvęmd vegna žess aš oftast nęr nęgir aš leggja hald į muni til aš nį žvķ markmiši, sem aš er stefnt, žykir engu sķšur rétt aš lįta žaš haldast įfram ķ lögum. Žótt geršar hafi veriš nokkrar breytingar į oršalagi 85. gr. ķ žessari grein hafa ašeins veriš geršar tvęr breytingar į efni hennar.
    Sś fyrri lżtur aš žvķ aš ekki er lengur gert rįš fyrir aš unnt sé aš krefjast kyrrsetningar hjį sakborningi til tryggingar greišslu skašabóta. Vegna žess aš bótakrafa, sem į rętur aš rekja til refsiveršrar hįttsemi, er ķ ešli sķnu ekki frįbrugšin öšrum bótakröfum og veršur t.d. höfš uppi ķ sérstöku einkamįli, er ešlilegt aš kyrrsetning til tryggingar henni, eins og öšrum bótakröfum, verši gerš į grundvelli II. kafla laga nr. 31/1990, um kyrrsetningu, lögbann o.fl., og jafnframt fari um framkvęmd og gildi hennar eftir žeim lögum.
    Sķšari breytingin er fólgin ķ žvķ aš įkvęšiš, sem nś er aš finna ķ nišurlagi 2. mgr. 85. gr., žess efnis aš um įbyrgš į kyrrsetningu samkvęmt greininni fari eftir almennum skašabótareglum, hefur veriš fellt brott. Er engin įstęša til annars en aš um įbyrgš į kyrrsetningu til tryggingar greišslu sekta, sakarkostnašar og upptöku įvinnings, sem aflaš hefur veriš meš broti, sbr. 3. tölul. 1. mgr. 69. gr. almennra hegningarlaga, fari eftir sömu reglum og um įbyrgš į kyrrsetningu almennt. Žęr reglur er nś aš finna ķ 42. gr. laga nr. 31/1990 og er bótaskylda nokkru rķkari samkvęmt žeim en almennum skašabótareglum.

Um 89. gr.

    Nefndin sem skipuš var į sķnum tķma til aš fjalla um sérstakar, óhefšbundnar rannsóknarašferšir lögreglu lagši til aš ekki yršu tekin upp ķ lög įkvęši um tįlbeitur, uppljóstrara, afhendingu undir eftirliti, skyggingu og notkun flugumanna eša ašrar žvķlķkar ašferšir. Helstu rökin fyrir žeirri afstöšu eru aš erfitt sé aš setja tęmandi reglur um žessar rannsóknarašferšir ķ lög, auk žess sem reynslan af slķkum įkvęšum, žar sem žau hafa veriš lögtekin į annaš borš, sé misjöfn. Nefndin taldi įrangursrķkara aš settar verši reglur um žessar ašferšir af rķkissaksóknara, auk žess sem žżšingarmikiš sé aš dómstólar veiti ašhald į žessu sviši, sbr. t.d. H 1993, 1081, žar sem Hęstiréttur fjallaši um lögmęti žess aš lögregla hafši notaš tįlbeitu viš rannsókn sakamįls. Enn fremur hefur reynt į lögmęti žessa rannsóknarśrręšis fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu į grundvelli fyrirmęlanna um réttlįta mįlsmešferš fyrir dómi ķ 1. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar.
    Žessi grein tekur miš af žessari tillögu nefndarinnar. Lagt er til aš rķkissaksóknara verši veitt heimild til aš setja reglur um žęr ašferšir og ašgeršir lögreglu viš rannsókn sakamįla, sem ekki er kvešiš sérstaklega į um ķ lögum, sbr. regluna ķ 3. mgr. 21. gr., žar sem segir aš hann geti męlt fyrir um framkvęmd rannsóknar og fylgst meš henni. Óžarft er aš telja upp ķ greininni žęr ašferšir og ašgeršir sem hér um ręšir. Žó mį nefna aš auk žeirra ašferša, sem einkum er fjallaš um ķ skżrslu nefndarinnar og įšur er getiš, kemur til greina aš setja reglur į grundvelli greinarinnar um ašgeršir į borš viš sakbendingu og birtingu mynda og annarra persónueinkenna af manni, t.d. žegar lögregla įkvešur aš auglżsa opinberlega eftir sakborningi eša brotažola meš žvķ aš birta mynd af honum og lżsa honum aš öšru leyti.

Um XIII. kafla.

    Kaflinn svarar ķ stórum drįttum til XII. kafla nśgildandi laga. Žó hefur įkvęšiš ķ 100. gr. laganna, žar sem lagt er bann viš handtöku alžingismanns ķ žįgu rannsóknar sakamįls, mešan Alžingi stendur, nema hann sé stašinn aš glęp, veriš fellt brott. Samsvarandi įkvęši var fyrst tekiš upp ķ lög nr. 27/1951, um mešferš opinberra mįla, mešan męlt var svo fyrir ķ 1. mgr. 49. gr. stjórnarskrįrinnar aš ekki mętti taka neinn alžingismann fastan fyrir skuldir mešan Alžingi stęši yfir įn samžykkis žeirrar deildar sem hann sęti ķ. Žaš įkvęši var hins vegar fellt brott śr stjórnarskrįnni meš stjórnarskipunarlögum, nr. 56/1991, en įfram er žar męlt svo fyrir aš ekki megi setja neinn alžingismann ķ gęsluvaršhald mešan Alžingi er aš störfum, įn samžykkis žingsins, nema hann sé stašinn aš glęp. Vegna žessarar breytingar į 1. mgr. 49. gr. stjórnarskrįrinnar žykir rétt aš fella įkvęšiš, sem lżtur aš banni viš handtöku alžingismanna, śr lögum um mešferš sakamįla.

Um 90. gr.

    Žessi grein hefur aš geyma heimild til handa lögreglu til aš handtaka menn, fyrst og fremst ķ žįgu rannsóknar, sbr. 1. og 2. mgr. og a-, b- og d-liši 3. mgr., en einnig ķ tengslum viš mešferš sakamįls fyrir dómi, sbr. c-liš 3. mgr. Žar sem nś er einnig kvešiš į um handtökuheimildir lögreglu ķ 1. mgr. 16. gr. lögreglulaga žykir rétt aš orša upphaf greinarinnar meš žeim hętti aš ljóst sé aš žar er ekki um aš ręša tęmandi upptalningu į žeim heimildum lögreglu.
    Įkvęši 1. mgr. er nįnast samhljóša 1. mgr. 97. gr. nśgildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš tekiš er fram aš lögreglu sé rétt aš handtaka mann til aš tryggja ekki ašeins öryggi hans sjįlfs, heldur til aš tryggja öryggi annarra manna, ef žvķ er aš skipta, sbr. til hlišsjónar d-liš 1. mgr. 95. gr. frumvarpsins.
    Önnur mįlsgrein er sama efnis og 3. mgr. 97. gr. žótt geršar hafi veriš nokkrar breytingar į oršalagi hennar, til einföldunar.
    Įkvęši 3. mgr. svarar aš nokkru til 98. gr. gildandi laga, en žar er einnig aš finna nżmęli. Žannig į įkvęšiš ķ a-liš sér ekki hlišstęšu ķ gildandi lögum, en samkvęmt žvķ er lögreglu heimilt aš handtaka mann, žótt ekki leiki rökstuddur grunur į aš hann hafi framiš brot, ef hann neitar aš segja til nafns og deili į sér aš öšru leyti, sbr. 2. mgr. 58. gr. Eins og fram kemur ķ 4. mgr. 15. gr. lögreglulaga, er lögreglu heimilt aš krefjast žess aš mašur segi til nafns sķns, kennitölu og heimilisfangs og sżni skilrķki žvķ til sönnunar. Neiti hann aš verša viš žeirri sjįlfsögšu kröfu kann žaš aš torvelda rannsókn mįls ef lögregla į žess ekki kost viš žęr ašstęšur aš handtaka hann til žess m.a. aš ganga śr skugga um hver hann er. Skilyrši fyrir žvķ aš mašur sé handtekinn samkvęmt žessu įkvęši er aš žaš sé naušsynlegt ķ žįgu rannsóknar, t.d. ef įlitiš er aš hann sé višrišinn brot, įn žess aš rökstuddur grunur sé fyrir hendi um ašild hans aš žvķ, eša hann sé talinn geta gefiš mikilsveršar upplżsingar um brotiš sem vitni.
    Įkvęšiš ķ b-liš er sett til aš taka af allan vafa um žaš aš lögreglu sé heimilt aš handtaka sakborning og fęra hann til skżrslutöku, aš žvķ tilskildu aš hann hafi įšur veriš kvaddur til aš gefa skżrslu hjį lögreglu skv. 1. mgr. 61. gr. frumvarpsins og ekki sinnt žeirri kvašningu.
    Įkvęši c-lišar er nįnast sama efnis og d-lišur 98. gr. gildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš heimild lögreglu til aš handtaka mann, sem ekki sinnir kvašningu vegna kröfu um nįlgunarbann, hefur veriš felld brott, enda er gert rįš fyrir aš įkvęši um žetta śrręši, sem tekin voru upp ķ lög um mešferš opinberra mįla meš lögum nr. 94/2000, verši fęrš ķ sérstök lög, eins og gerš er grein fyrir ķ almennum athugasemdum meš žessu frumvarpi. Žį er efni d-lišar aš hluta žaš sama og b-lišar 98. gr., en lagt er til aš heimildir lögreglu til aš handtaka mann, sem annašhvort hefur leyfislaust vikiš śr fangelsi eša tališ er aš hafi rofiš skilyrši, er honum hafa veriš sett meš reynslulausn eša nįšun, verši fluttar ķ lögreglulög, eins og gerš er grein fyrir hér į eftir.
    Segja mį aš žau įkvęši, sem nś er aš finna ķ a- til c-lišum 98. gr. gildandi laga, tengist flest framkvęmd refsinga, fremur en rannsókn eša mešferš sakamįla. Į sama hįtt og żmis įkvęši um handtökuheimildir lögreglu, sem ekki tengjast slķkri rannsókn eša mįlsmešferš, hafa įšur veriš flutt ķ lögreglulög, sbr. nś 1. mgr. 16. gr. žeirra laga, er lagt til aš umrędd įkvęši verši fęrš žangaš, sbr. 234. gr. frumvarpsins.

Um 91. gr.

    Hér er kvešiš į um heimild annarra en lögreglu til handtöku ķ žįgu rannsóknar, svonefnda borgaralega handtöku. Greinin er efnislega samhljóša 2. mgr. 97. gr. gildandi laga og žarfnast ekki frekari skżringa.

Um 92. gr.

    Žessi grein, žar sem gert er rįš fyrir aš leita megi atbeina dómara til aš gefa śt handtökuskipun, er sama efnis og 99. gr. gildandi laga. Gert er rįš fyrir aš skilyrši 1. mgr. eša 3. mgr. 90. gr. frumvarpsins verši aš vera fyrir hendi til žess aš dómari megi gefa śt slķka handtökuskipun. Žarfnast greinin ekki frekari skżringa.

Um 93. gr.

    Greinin lżtur aš framkvęmd handtöku og eru 2.–4. mgr. ķ stórum drįttum eins og 101. gr. nśgildandi laga. Sś breyting hefur veriš gerš į efnisskipan aš įkvęšiš ķ 3. mgr. 101. gr. hefur veriš fęrt ķ 2. mgr. žar sem žaš žykir fremur eiga heima.
    Įkvęšiš ķ 1. mgr. er hins vegar nżmęli, sem į sér aš vķsu hlišstęšu ķ nišurlagi 1. mgr. 28. gr. frumvarpsins, sbr. nišurlag 1. mįlsl. 1. mgr. 32. gr. gildandi laga. Vegna žess aš žaš įkvęši er takmarkaš viš handtöku sakbornings og nęr žvķ ekki til žess žegar vitni er tekiš höndum skv. c-liš 3. mgr. 90. gr. frumvarpsins er męlt almennt fyrir um žaš hér aš sį sem handtekinn er skuli jafnan upplżstur um įstęšur handtöku, enda er engin įstęša til žess aš önnur regla gildi um vitni en sakborninga aš žessu leyti.
    Ešli mįls samkvęmt er handtaka fólgin ķ lķkamlegri valdbeitingu eša hótun um aš slķku valdi verši beitt. Žrįtt fyrir hina almennu mešalhófsreglu, sem m.a. er kvešiš į um ķ 2. mgr. 53. gr. frumvarpsins, žykir af žeirri įstęšu rétt aš halda sérįkvęšinu ķ fyrri mįlsliš 2. mgr. žar sem svo er męlt fyrir aš viš handtöku skuli žess gętt aš baka hinum handtekna ekki meiri óžęgindi en naušsyn ber til. Til višbótar er tekiš fram aš foršast skuli aš valda honum tjóni.
    Rétt er aš taka fram aš ķ greininni er ekki aš finna tęmandi upptalningu į žeim atrišum sem gęta žarf aš viš handtöku manns og vistun hans uns honum er sleppt eša hann leiddur fyrir dómara skv. 94. gr. frumvarpsins. Žannig į sakborningur, sem handtekinn hefur veriš, rétt į aš hafa samband viš lögmann og eftir atvikum viš nįnustu vandamenn sķna skv. 2. mgr. 28. gr. frumvarpsins. Einnig er lögreglu skylt aš verša viš ósk hans um aš tilnefna honum verjanda skv. 1. mgr. 30. gr. frumvarpsins. Loks mį minna į įkvęši VIII. kafla frumvarpsins um skżrslutöku viš rannsókn, en žau gilda eftir atvikum žegar skżrsla er tekin af sakborningi sem tekinn hefur veriš höndum.

Um 94. gr.

    Greinin svarar aš nokkru leyti til 102. gr. nśgildandi laga žar sem segir aš leiša skuli handtekinn mann fyrir dóm „įn undandrįttar“. Žaš er sama oršalag og ķ 3. mgr. 67. gr. stjórnarskrįrinnar, sbr. stjórnarskipunarlög, nr. 97/1995. Sś venja hefur hins vegar skapast aš mašur, sem handtekinn hefur veriš ķ žįgu rannsóknar, sé leiddur fyrir dóm innan sólarhrings frį žvķ aš hann er sviptur frelsi. Žykir rétt aš lögfesta žessa venjuhelgušu reglu, enda gefst lögreglu meš žessu móti hęfilegur tķmi til aš ganga śr skugga um hvort įstęša sé til aš krefjast gęsluvaršhalds yfir hinum handtekna og ganga frį kröfugerš žar aš lśtandi. Žó er hugsanlegt aš vešur, ófęrš og ašrar žvķlķkar óvišrįšanlegar įstęšur, svo sem nįttśruhamfarir, geti komiš ķ veg fyrir aš unnt sé aš leiša handtekinn mann fyrir dóm innan sólarhrings. Į žaš einkum viš į landsbyggšinni žar sem sums stašar žarf aš fara langan veg į fund dómara. Af žessum sökum er kvešiš į um ķ greininni aš viš žessar ašstęšur skuli sį handtekni leiddur fyrir dómara jafnskjótt og kostur er. Aš öšru leyti skżrir žetta įkvęši sig sjįlft.

Um XIV. kafla.

    Ķ kaflanum er aš finna fyrirmęli um gęsluvaršhald og ašrar sambęrilegar rįšstafanir, svo sem vistun į sjśkrahśsi eša višeigandi stofnun og farbann, sbr. 100. gr., og tryggingu, sbr. 101. gr. Er honum ętlaš aš koma ķ staš XIII. kafla nśgildandi laga. Gert er rįš fyrir aš tekiš verši fram berum oršum, svo aš žaš fari ekki į milli mįla, aš skilyrši gęsluvaršhalds verši aš vera fyrir hendi til žess aš męla megi fyrir um vistun eša farbann, sbr. 1. mgr. 100. gr. Żmsar fleiri breytingar eru rįšgeršar į gildandi lögum, žar į mešal aš skilyrši fyrir gęsluvaršhaldi verši hert, sbr. nżmęlin ķ 3. og 4. mgr. 95. gr. Enn fremur aš įkvęšum um form gęsluvaršhaldsśrskuršar verši breytt į žann veg aš rķkari įhersla sé lögš į žaš aš gęsluvaršhald standi ekki lengur en žörf krefur, sbr. 1. og 2. mgr. 97. gr. Aš lokum mį nefna aš gerš er tillaga um žaš ķ b-liš 1. mgr. 99. aš žeir, sem sitja ķ gęsluvaršhaldi, verši ašeins lįtnir sęta einangrun samkvęmt śrskurši dómara, nema žeir kjósi žaš sjįlfir, sbr. og 2. mgr. 98. gr. Um frekari skżringar į įkvęšum kaflans vķsast til athugasemda meš einstökum greinum.

Um 95. gr.

    Ķ greininni eru talin upp žau skilyrši sem verša aš vera fyrir hendi til žess aš mašur verši śrskuršašur ķ gęsluvaršhald. Įkvęši 1. og 2. mgr. eru aš mestu leyti samhljóša 103. gr. nśgildandi laga žótt oršalagi hafi veriš breytt į stöku staš. Ekki veršur annaš séš en aš žessi efnislegu skilyrši fyrir gęsluvaršhaldi hafi ķ meginatrišum reynst vel, m.a. meš hlišsjón af 3. mgr. 67. gr. stjórnarskrįrinnar og c-liš 1. mgr. 5. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, eins og žau fyrirmęli hafa veriš skżrš af dómstólum.
    Žrišja mįlsgrein hefur aš geyma įkvęši, sem eru nżmęli ķ ķslenskum lögum, en sękja fyrirmynd sķna til 3. mgr. 762. gr. dönsku réttarfarslaganna. Ķ ešli sķnu er gęsluvaršhald fólgiš ķ žvķ aš sakašur mašur er sviptur frelsi ķ žįgu rannsóknar eša mešferšar sakamįls. Žótt gęsluvaršhaldi verši ekki jafnaš til fangelsisrefsingar fyrir brot, sem mašur hefur veriš sakfelldur fyrir af dómstóli, hefur žaš engu aš sķšur veriš višhorf löggjafans aš gęsluvaršhaldsvist skuli dregin frį fangelsisvist aš einhverju eša öllu leyti žegar dómur er upp kvešinn, nema hegšun sakbornings sé um aš kenna, sbr. 76. gr. almennra hegningarlaga. Mį draga žį įlyktun af žessu aš foršast beri aš svipta mann frelsi til langframa ķ kjölfar brots, sem hann er talinn hafa framiš, nema lķklegt sé aš hann verši dęmdur til fangelsisrefsingar, ž.e. frelsissviptingar, verši hann į annaš borš sakfelldur, vegna žess aš annars hefši hann ķ raun og veru tekiš śt žyngri refsingu fyrir brotiš en lög og lagaframkvęmd segja fyrir um. Samkvęmt mešalhófsreglunni į gęsluvaršhald heldur ekki aš standa lengur en žörf krefur.
    Til žess aš koma ķ veg fyrir aš sakborningur verši sviptur frelsi ķ žįgu rannsóknar eša mįlsmešferšar žegar ljóst er aš refsing viš žvķ broti, sem hann er sakašur um, muni ekki leiša til frelsisskeršingar ķ formi óskiloršsbundins fangelsis er kvešiš į um žaš ķ fyrri mįlsliš 3. mgr. aš ekki sé heimilt aš śrskurša sakborning ķ gęsluvaršhald ef sżnt žykir aš brot muni ašeins varša sektum eša skiloršsbundinni fangelsisrefsingu mišaš viš allar ašstęšur. Žetta įkvęši ber aš skilja svo aš mašur verši ekki lįtinn sęta gęsluvaršhaldi, žótt rökstuddur grunur leiki į aš hann hafi framiš brot sem varšar getur fangelsisrefsingu samkvęmt višeigandi refsiįkvęši, ef ljóst er af dómaframkvęmd aš refsing sś sem hann kann aš hafa unniš til muni ekki fara fram śr sektum eša skiloršsbundnu fangelsi, sé mišaš viš ešli brotsins, aldur sakbornings og önnur atriši sem įhrif hafa į refsihęšina. Meš oršalaginu „ef sżnt žykir“ er įtt viš aš verulegar lķkur séu į žvķ žegar śrskuršur er upp kvešinn aš sakborningur verši ekki dęmdur ķ óskiloršsbundiš fangelsi. Sé svo ekki, t.d. ef rannsókn er nżhafin og mįlsatvik eru óljós, ber dómara hins vegar aš taka afstöšu til kröfu um gęsluvaršhald, óhįš žessu įkvęši.
    Ķ samręmi viš žau sjónarmiš, sem reifuš eru hér aš framan, er tekiš fram ķ sķšari mįlsliš 3. mgr. aš gęta skuli žess eftir föngum aš sakborningur verši ekki lįtinn sęta gęsluvaršhaldi lengur en sżnt žykir aš fangelsisrefsing verši dęmd, aš teknu tilliti til ešlis brotsins og annarra atriša sem įhrif hafa į refsihęšina. Viš mat į žvķ ber m.a. aš lķta til žess hver verši lķkleg fangelsisrefsing mišaš viš dómaframkvęmd. Um skżringu į įkvęšinu vķsast aš öšru leyti til žess sem aš framan greinir.
    Eins og įšur segir, į gęsluvaršhald, sem fólgiš er ķ frelsissviptingu, ekki aš standa lengur en žörf krefur. Eitt af žvķ sem dregiš getur gęsluvaršhald óhóflega į langinn er aš rannsókn brots sé ekki fram haldiš sem skyldi. Sama į viš ef žaš dregst śr hömlu aš taka įkvöršun um saksókn. Ķ žvķ skyni aš setja lögreglu og įkęruvaldi vissar skoršur ķ žessu efni er kvešiš į um žaš ķ 4. mgr. aš ekki verši almennt heimilt aš śrskurša sakborning til aš sęta gęsluvaršhaldi lengur en ķ tólf vikur, jafnvel žótt öll skilyrši 1.–3. mgr. séu uppfyllt, ef mįl hefur ekki veriš höfšaš į hendur honum meš śtgįfu įkęru. Eina undantekningin frį žessari meginreglu er aš brżnir rannsóknarhagsmunir krefjist žess aš sakborningur sitji įfram ķ gęsluvaršhaldi. Er ķ žvķ sambandi vķsaš til a-lišar 1. mgr. Žaš žżšir aš ekki er heimilt aš śrskurša mann til aš sęta įframhaldandi gęsluvaršhaldi eftir aš tólf vikna markinu er nįš į grundvelli annarra skilyrša b–d-liša 1. mgr. eša 2. mgr., nema mįl hafi veriš höfšaš gegn sakborningi.
    Fimmta mįlsgrein hefur aš geyma nżmęli, en žar er lagt til aš ekki megi śrskurša sakborning į aldrinum 15–18 įra ķ gęsluvaršhald, nema telja megi vķst aš önnur śrręši, sem vķsaš er til ķ 1. mgr. 100. gr. eša męlt er fyrir um ķ barnaverndarlögum, geti ekki komiš ķ staš žess. Žau śrręši, sem helst kęmu til įlita ķ žessu sambandi fyrir utan farbann eša fyrirmęli um aš sakborningur haldi sig į įkvešnum staš, eru vistun į višeigandi heimili eša stofnun skv. XIII. eša XIV. kafla barnaverndarlaga, nr. 80/2002, eša jafnvel rįšstöfun ķ fóstur skv. XII. kafla žeirra laga. Markmiš žessa įkvęšis er aš leitaš verši allra tiltękra rįša til aš koma ķ veg fyrir aš ungmenni yngri en 18 įra, sem eru ólögrįša fyrir ęsku sakir, žurfi aš sęta gęsluvaršhaldi, enda žótt ekki verši hjį žvķ komist ķ vissum tilvikum, einkum ķ žįgu rannsóknarhagsmuna skv. a-liš 1. mgr. žessarar greinar.

Um 96. gr.

    Greinin er sama efnis og 104. gr. nśgildandi laga. Oršalagi hennar hefur hins vegar veriš breytt til samręmis viš 1. mgr. 49. gr. stjórnarskrįrinnar, eins og henni var breytt meš stjórnarskipunarlögum, nr. 56/1991.

Um 97. gr.

    Ķ samręmi viš fyrirmęli 3. mgr. 67. gr. stjórnarskrįrinnar segir berum oršum ķ 1. mgr. aš gęsluvaršhald skuli įkvešiš meš śrskurši dómara, en ķ 3. mgr. 181. gr. frumvarpsins kemur fram aš śrskuršur skuli jafnan vera rökstuddur. Eins og ķ 2. mgr. 105. gr. nśgildandi laga, er enn fremur svo fyrir męlt aš gęsluvaršhaldi skuli markašur įkvešinn tķmi ķ śrskurši dómara og aš žaš verši ekki framlengt nema til komi nżr dómsśrskuršur. Žótt žaš leiši af hinni almennu mešalhófsreglu aš sakborningur skuli ekki śrskuršašur ķ lengra gęsluvaršhald en žörf krefur hverju sinni, mišaš viš allar ašstęšur, er sś regla ekki oršuš ķ gildandi lögum. Žar eru heldur ekki reistar neinar skoršur viš žvķ hve langur gęsluvaršhaldstķmi megi vera samkvęmt śrskurši dómara. Meš hlišsjón af 767. gr. dönsku réttarfarslaganna og 185. gr. norsku laganna um mešferš sakamįla er lagt til aš kvešiš verši į um žaš aš žessi tķmi skuli įvallt vera sem stystur og hann megi ekki vera lengri en fjórar vikur ķ senn, žannig aš framlengja verši gęsluvaršhald meš nżjum dómsśrskurši į minnst fjögurra vikna fresti. Meš žeim hętti er dregiš śr hęttu į žvķ aš sakašir menn sęti gęsluvaršhaldi lengur en žörf krefur. Ķ samręmi viš įkvęšiš ķ 4. mgr. 95. gr. frumvarpsins, žar sem segir aš almennt verši sakborningur ekki lįtinn sęta gęsluvaršhaldi ķ lengri tķma en tólf vikur, nema mįl hafi veriš höfšaš gegn honum, er tekiš fram aš žetta įkvęši kunni aš setja gęsluvaršhaldi enn žrengri tķmamörk en fjórar vikur. Ef sakborningur hefur t.d. žegar sętt gęslu ķ sex vikur kemur įkvęšiš žannig almennt ķ veg fyrir aš hann verši śrskuršašur ķ gęsluvaršhald ķ lengri tķma en tvęr vikur. Ķ žessu tilviki vęri óheimilt aš śrskurša sakborning til aš sęta gęsluvaršhaldi ķ fjórar vikur, meš žvķ skilyrši aš mįl gegn honum yrši höfšaš innan tveggja vikna. Žess ķ staš yrši aš fara fram į framlengingu gęsluvaršhaldsins meš nżjum śrskurši eftir aš įkęra hefši veriš gefin śt og mįl žar meš höfšaš.
    Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um žaš aš gęsluvaršhald skuli ekki vara lengur en žörf krefur, jafnvel žótt sį tķmi, sem sakborningur hefur veriš śrskuršašur til aš sęta gęslu, sé ekki lišinn. Žar segir jafnframt, eins og ķ 2. mgr. 105. gr. gildandi laga, aš sį sem krafist hefur gęsluvaršhalds, ž.e. įkęrandi eša lögregla, skuli lįta sakborning lausan jafnskjótt og įstęšur til gęslu eru ekki lengur fyrir hendi.
    Įkvęši 3. mgr. er sama efnis og 106. gr. gildandi laga žótt oršalagi hafi veriš breytt til aš gera įkvęšiš enn skżrara. Ekki ber aš skilja įkvęši 2. mįlsl. 3. mgr. svo aš vķkja megi frį fyrirmęlum 1. mgr. um gęsluvaršhaldstķma ķ dómsśrskurši žannig aš hann mį ekki vera lengri en fjórar vikur ķ senn žótt hérašsdómur hafi gengiš ķ mįlinu. Veršur gęsluvaršhald heldur ekki framlengt mešan į įfrżjunarfresti stendur og mešan mįl er til mešferšar fyrir Hęstarétti, nema til komi nżr dómsśrskuršur. Gęsluvaršhaldi lżkur hins vegar ķ sķšasta lagi žegar dómur gengur ķ mįlinu ķ Hęstarétti.

Um 98. gr.

    Samkvęmt 3. mgr. 67. gr. stjórnarskrįrinnar skal dómari, įšur en sólarhringur er lišinn frį žvķ aš sakborningur var leiddur fyrir hann, įkveša meš rökstuddum śrskurši hvort hann skuli sęta gęsluvaršhaldi. Fyrsta mįlsgrein žessarar greinar tekur miš af žessum fyrirmęlum stjórnarskrįrinnar og leysir af hólmi 3. mįlsl. 1. mgr. 105. gr. nśgildandi laga. Ekki er kvešiš frekar į um mešferš gęsluvaršhaldskröfu hér, heldur er žaš gert ķ XV. kafla frumvarpsins.
    Ķ Danmörku og Noregi eru žaš dómendur sem taka afstöšu til kröfu lögreglu og eftir atvikum įkęruvalds um aš sakborningur skuli sęta einangrun ķ gęsluvaršhaldi, auk žess sem frekari skilyrši eru sett fyrir slķkri vistun, sem felur ķ sér enn meiri skeršingu į frelsi žeirra er henni sęta en gęsluvaršhaldsvist. Einnig liggur fyrir aš langvarandi einangrun getur haft alvarlegar og varanlegar afleišingar į andlega jafnt sem lķkamlega heilsu žeirra og męlir žaš meš aš settar séu skoršur viš žvķ hve lengi hśn mį standa. Į hinn bóginn getur veriš naušsynlegt aš halda sakborningum ķ einangrun ķ langan tķma ķ žvķ skyni aš upplżsa atvik ef mįl er mjög umfangsmikiš og rannsókn žess tķmafrek.
    Meš skķrskotun til žessa er gert rįš fyrir žvķ ķ 2. mgr. aš dómari taki framvegis afstöšu til kröfu um aš sakborningur, sem śrskuršašur er ķ gęsluvaršhald, skuli jafnframt sęta einangrun og žį hversu lengi hśn skuli standa. Dómari skal taka afstöšu til slķkrar kröfu meš rökstuddum śrskurši og mį aš sjįlfsögšu gera žaš um leiš og sakborningur er śrskuršašur ķ gęsluvaršhald. Ella yrši žaš gert meš sérstökum śrskurši. Ef gerš er krafa um žaš af hįlfu sakbornings aš réttindi hans skv. c–e-lišum 1. mgr. 99. gr. frumvarpsins skuli haldast óskert, žrįtt fyrir gęsluvaršhald og jafnvel einangrun, skal dómari einnig taka afstöšu til žvķlķkrar kröfu meš rökstuddum śrskurši, sbr. 3. mgr. sömu greinar.
    Samkvęmt 2. mįlsl. 2. mgr. er žaš sett sem skilyrši fyrir einangrun aš hśn sé naušsynleg af tilteknum įstęšum, annašhvort žeim sem greindar eru ķ a-liš 1. mgr. 95. gr., ž.e. aš ętla megi aš sakborningur muni torvelda rannsókn mįlsins į žann hįtt sem žar segir ef hann hefur samskipti viš ašra, eša žeim sem fram koma ķ d-liš sömu mįlsgreinar, ž.e. aš telja megi einangrun naušsynlega til aš verja ašra fyrir įrįsum sakbornings ellegar hann sjįlfan fyrir įrįsum eša įhrifum annarra. Žį er tekiš fram ķ 3. mįlsl. aš einangrun megi ekki standa samfleytt lengur en ķ įtta vikur nema sį sem henni sętir sé sakašur um brot sem varšaš getur aš lögum minnst tķu įra fangelsi.

Um 99. gr.

    Ķ 108. gr. nśgildandi laga er kvešiš į um tilhögun gęsluvaršhalds og er žessi grein efnislega eins og sś grein, meš žeim frįvikum sem hér greinir.
    Ķ fyrsta lagi hefur b-liš 1. mgr. veriš breytt til samręmis viš 2. mgr. 98. gr., žar sem segir aš dómari skuli įkveša meš śrskurši hvort gęsluvaršhaldsfangar skuli sęta einangrun. Athygli er vakin į žvķ aš sś regla, sem er ķ gildandi lögum, aš gęslufangar skuli ekki gegn vilja sķnum hafšir meš öšrum föngum, helst óbreytt.
    Ķ annan staš hefur sķšari mįlslišur 2. mgr. 108. gr. veriš felldur brott žar sem sś heimild, sem rįšherra er žar veitt, žykir of óljós og reyndar óžörf ķ ljósi fyrri mįlslišar mįlsgreinarinnar.
    Ķ žrišja lagi hefur nżrri mįlsgrein, 3. mgr., veriš skotiš inn ķ greinina og eru žar į feršinni nżmęli. Ekki er įstęša til aš žau réttindi, sem gęsluföngum eru įskilin ķ c–e-lišum 1. mgr., ž.e. aš eiga rétt į heimsóknum, mega senda og taka viš bréfum og öšrum skjölum, lesa dagblöš og bękur og fylgjast meš hljóšvarpi og sjónvarpi, séu skert, nema naušsyn beri til ķ žįgu rannsóknar. Treystir žaš réttaröryggi žeirra sem sęta gęsluvaršhaldi og veitir žeim um leiš ašhald sem stżrir rannsókn aš unnt sé aš fį śrskurš dómara um aš óheimilt sé aš skerša žessi réttindi, hvort sem er žau öll eša sum žeirra.
    Žess skal aš lokum getiš aš skv. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 49/2005, um fullnustu refsinga, gilda įkvęši V. kafla laganna um leit, lķkamsleit og lķkamsrannsókn og VI. kafla žeirra um agabrot og višurlög viš žeim um gęslufanga. Žvķ er óžarft aš kveša sérstaklega į um žau atriši ķ žessari grein.

Um 100. gr.

    Ķ žessari grein er kvešiš į um heimild dómara til žess aš męla fyrir um farbann eša vistun sakbornings į sjśkrahśsi eša višeigandi stofnun ķ staš žess aš śrskurša hann ķ gęsluvaršhald, sbr. 110. gr. nśgildandi laga. Aš baki žessu śrręši bżr žaš sjónarmiš um mešalhóf aš ekki skuli grķpa til rįšstöfunar į borš viš gęsluvaršhald, sem felur ķ sér tilfinnanlega skeršingu į persónufrelsi žess er žvķ sętir, ef unnt er aš nį sama markmiši meš öšru og vęgara móti.
    Samkvęmt gildandi lögum eru ekki sett nein skilyrši fyrir žvķ aš til slķkrar rįšstöfunar sé gripiš, sem hér um ręšir, auk žess sem dómarar hafa išulega męlt fyrir um hana meš einfaldri įkvöršun, įn rökstušnings, žrįtt fyrir aš hśn hafi ętķš ķ för meš sér meiri eša minni skeršingu į feršafrelsi žess er henni sętir. Ķ 1. mgr. er gert rįš fyrir aš sömu skilyrši verši aš vera fyrir hendi til žess aš rįšstöfun af žessu tagi verši beitt og sett eru fyrir gęsluvaršhaldi ķ 1. eša 2. mgr. 95. gr. frumvarpsins. Žį er ķ upphafi 2. mgr. kvešiš į um aš dómari skuli įvallt męla fyrir um rįšstöfun į borš viš farbann ķ rökstuddum śrskurši, sbr. 3. mgr. 181. gr. Ekki žarf aš marka rįšstöfun įkvešinn tķma, eins og ef um gęsluvaršhald vęri aš ręša, sbr. 1. mgr. 97. gr. frumvarpsins, en ekkert er žvķ hins vegar til fyrirstöšu aš žaš sé gert. Ķ 2. mgr. er tekiš fram aš rįšstöfun skuli ekki vara lengur en žörf krefur og beri žeim, sem krafist hefur hennar eša gęsluvaršhalds yfir sakborningi, ef męlt hefur veriš fyrir um rįšstöfun ķ žess staš, aš aflétta henni jafnskjótt og hennar er ekki lengur žörf. Ķ sķšustu tveimur mįlslišum 2. mgr. er aš finna sams konar reglur um lok rįšstöfunar og gilda um lok gęsluvaršhalds skv. 3. mgr. 97. gr. frumvarpsins.
    Ķ 3. og 4. mgr. er finna nżmęli sem tengjast framkvęmd farbanns og annarra rįšstafana sem žessi grein tekur til. Ekki veršur séš aš žessi įkvęši žafnist skżringa.

Um 101. gr.

    Ķ 109. gr. nśgildandi laga er aš finna heimild til handa dómara aš įkveša aš sakborningur, sem śrskuršašur veršur ķ gęsluvaršhald į grundvelli įkvęšis er svarar til b-lišar 1. mgr. 95. gr. frumvarpsins, haldi frelsi sķnu gegn žvķ aš hann setji tiltekna fjįrtryggingu. Žótt žessu śrręši hafi sjaldan, ef nokkurn tķma, veriš beitt žykir samt sem įšur ekki įstęša til aš fella žaš brott śr lögum. Greinin er sama efnis og 109. gr. žótt oršalag hennar hafi veriš fęrt til nśtķmans og um leiš gert einfaldara. Žarfnast hśn ekki frekari skżringa.

Um XV. kafla.

    Ķ žessum kafla er aš finna margvķsleg nżmęli, en ķ nśgildandi lögum eru ekki heildstęšar reglur um mešferš žeirra mįla sem lśta gagngert aš rannsóknarašgeršum lögreglu eša įkęruvalds. Ķ 74. gr., 74. gr. a, 75. gr. og 105. gr. laganna er žó aš finna stakar reglur um atriši af žessum meiši. Žegar rętt er um rannsóknarmįl ķ skilningi žessa kafla er fyrst og fremst įtt viš dómsmįl sem koma til śt af kröfum lögreglu eša įkęranda um heimild til nįnar tiltekinna rannsóknarašgerša eftir įkvęšum 2. žįttar frumvarpsins, en einnig žegar lögš eru fyrir dómara įgreiningsatriši, m.a. įgreiningur um lögmęti rannsóknarathafna, eins og gerš veršur frekari grein fyrir ķ athugasemdum meš 102. gr. Um skżringu į efni annarra greina vķsast til athugasemda meš žeim.

Um 102. gr.

    Samkvęmt 1. mgr. er gert rįš fyrir aš leggja megi fyrir hérašsdóm kröfu um rannsóknarašgerš sem atbeina dómara žarf til eftir įkvęšum laga um mešferš sakamįla. Slķk įkvęši er m.a. aš finna ķ 69. gr. frumvarpsins, žar sem kvešiš er į um žörf į śrskurši dómara til aš leggja hald į muni, 70. gr. til aš skoša efni bréfs, skeytis eša sendingar, 75. gr. til hśsleitar, 78. gr. til lķkamsleitar og lķkamsrannsóknar, 84. gr. til aš krefja fjarskiptafyrirtęki um upplżsingar, hlera sķma o.fl., 87. gr. til réttarkrufningar og loks 97.–101. gr. žar sem męlt er fyrir um žörf į śrskurši dómara varšandi margvķsleg atriši ķ tengslum viš gęsluvaršhald. Meš oršalaginu „ašgerš į rannsóknarstigi“ er vķsaš til žess aš hér undir geti, eftir atvikum, falliš ašrar ašgeršir eša athafnir en rannsóknarašgeršir ķ žrengri merkingu žess oršs. Sem dęmi mį nefna žaš aš lögregla vilji neyta heimildar ķ 1. mgr. 86. gr., sbr. 128. gr. frumvarpsins til aš fį dómkvaddan matsmann į rannsóknarstigi mįls. Auk žess er lagt til ķ sķšari mįlsliš 1. mgr. aš fariš verši meš kröfu um skżrslutöku fyrir dómi į rannsóknarstigi skv. 59. gr. frumvarpsins eftir reglum žessa kafla.
    Ķ 2. mgr. er samsvarandi regla og kemur fram ķ 75. gr. nśgildandi laga, en žau įgreiningsatriši, sem žar um ręšir, koma einnig til śrlausnar fyrir hérašsdómi eftir reglum žessa kafla. Um sum atriši, sem eiga undir žessa reglu, eru sérįkvęši annars stašar ķ frumvarpinu, žar į mešal ķ 69. gr. og 75. gr. um heimild žess sem hald beinist aš eša hśsleit er gerš hjį til aš bera įlitaefni varšandi hana undir dóm, svo og ķ 4. mgr. 31. gr. og 1. mgr. 37. gr. um hluti varšandi sakborning og verjanda hans. Aš öšru leyti er ķ 2. mgr. aš finna almenna heimild til aš bera undir dóm žau įgreiningsatriši, sem ekki eru sérstök fyrirmęli um annars stašar ķ frumvarpinu, t.d. varšandi żmis réttindi sakbornings, verjanda eša lögmanns hans, sem um ręšir ķ IV. kafla frumvarpsins, ellegar réttindi brotažola, réttargęslumanns eša lögmanns hans, sbr. V. kafla žess. Ķ ljósi žess aš įkvęši 2. mgr. eiga samsvörun ķ gildandi lögum er ekki žörf į frekari skżringum į žvķ hvers konar įgreiningsefni geta įtt hér undir.

Um 103. gr.

    Greinin geymir reglur um žaš hvaš skuli koma fram ķ kröfu til hérašsdóms um ašgeršir samkvęmt įkvęšum žessa kafla og hvaša gögn žurfi aš fylgja henni. Žegar krafa berst dómara markar žaš upphaf afskipta hans af mįlinu. Ķ 74. gr. nśgildandi laga eru aš nokkru fyrirmęli um hlišstętt efni, en ekki svo nįkvęm sem hér er lagt til. Greinin tekur į hinn bóginn aš vissu leyti miš af framkvęmd eftir gildandi lögum.
    Žó er įstęša til aš geta tveggja atriša sem lagt er til aš hagaš verši į annan veg en gert hefur veriš. Annars vegar skal bent į aš ķ nišurlagi 1. mgr. er rįšgert aš sį sem beinir kröfu til hérašsdóms verši aš geta žess sérstaklega ef hann krefst žess aš hśn hljóti žar mešferš įn žess aš sį sem henni er beint gegn verši kvaddur fyrir dóm. Standa žessi fyrirmęli ķ sambandi viš įkvęši 1. mgr. 104. gr. sem vikiš veršur nįnar aš hér sķšar.
    Hins vegar er žess aš geta aš ķ 74. gr. gildandi laga er jöfnum höndum heimilaš aš krafa sé borin fram skriflega eša munnlega į dómžingi. Lagt er til aš meginreglan verši sś aš krafa sé skrifleg, en ķ undantekningartilvikum, sem 3. mgr. tekur til, verši heimilt aš gera breytingar į henni munnlega fyrir dómi. Er žį haft ķ huga aš į dómžingi gęti risiš tilefni til aš gera slķkar breytingar vegna upplżsinga, sem žar koma fram, svo sem aš krafist yrši farbanns ķ staš gęsluvaršhalds sem skrifleg krafa hefši veriš gerš um. Heimildin ķ 3. mgr. yrši žó ekki bundin viš breytingar, sem horfšu til ķvilnunar fyrir žann sem krafa beinist aš, heldur yrši hśn hįš žvķ aš tilefni hefši gefist til breytinga į kröfu eftir aš henni var komiš į framfęri og fyrirliggjandi gögn og rökstušningur nęgšu til aš fjalla um hana meš įoršnum breytingum. Ef žessum skilyršum vęri ekki fullnęgt felst ķ įkvęšinu rįšagerš um aš hefjast yrši handa į nżjan leik meš nżrri skriflegri kröfu skv. 1. eša 2. mgr.

Um 104. gr.

    Ķ greininni er aš finna fyrirmęli um fyrstu ašgeršir dómara eftir aš borist hefur krafa sem sętir mešferš eftir žessum kafla frumvarpsins. Rįšgert er ķ 1. mgr. aš dómari žurfi žegar ķ byrjun aš taka afstöšu til kröfu, sem kann aš vera gerš um aš fariš verši meš mįliš įn žess aš sakborningi eša žeim, sem rannsóknarašgerš er ętlaš aš beinast aš, verši gefinn kostur į aš męta fyrir dómi. Krafa sem žessi gęti til dęmis įtt rétt į sér žegar krafist vęri aš dómari gęfi śt handtökuskipun, sbr. 92. gr. frumvarpsins, ellegar kvęši upp śrskurš um heimild til hśsleitar, sbr. 75. gr., eša sķmahlerunar, sbr. 84. gr. Ķ 1. mgr. 104. gr. er mišaš viš aš sś regla gildi aš dómari taki afstöšu til kröfu sem žessarar meš tilliti til žess hvort sį sem hana gerir hafi fęrt fram nęgileg rök fyrir žvķ aš vitneskja sakbornings eša žess sem rannsóknarašgerš į aš beinst aš um aš hśn standi fyrir dyrum geti spillt fyrir rannsókn. Eftir oršalagi įkvęšisins er ętlast til aš slķk mįlsmešferš sé undantekning, en ekki ašalreglan, žótt vissulega sé ljóst aš viš margs konar rannsóknarašgeršir hljóti aš vera sjįlfgefiš aš fara verši meš kröfu į žennan hįtt. Slķkt mundi žó ešli mįls samkvęmt aldrei geta įtt viš ef krafa lżtur aš žvķ aš sakborningur sęti gęsluvaršhaldi eša hann gefi skżrslu fyrir dómi. Ef dómari fellst į aš taka kröfu til mešferšar, įn žess aš sakborningur eša annar hlutašeigandi verši kvaddur fyrir dóm, ber honum skv. 1. mgr. aš kvešja žann sem gerir kröfu um rannsóknarašgerš til žinghalds svo fljótt sem verša mį.
    Ķ 2. mgr. eru fyrirmęli um mešferš kröfu ķ öšrum tilvikum en 1. mgr. tekur til, ž.e. žegar kvešja ber fleiri fyrir dóm en žann sem hana gerir. Samkvęmt 102. gr. geta kröfur, sem žannig yrši fariš meš, hvort heldur stafaš frį lögreglu eša įkęranda ellegar frį sakborningi eša verjanda, brotažola eša réttargęslumanni eša öšrum sem hagsmuna eiga aš gęta. Eftir oršalagi įkvęšisins yrši dómari aš boša gagnašila žess sem kröfuna gerir til žinghalds, t.d. sakborning eša verjanda hans, ef krafist er gęsluvaršhalds, ellegar lögreglustjóra eša įkęranda ef fram er komin krafa af hįlfu sakbornings sem 2. mgr. 102. gr. tekur til. Įšur en žetta yrši gert žyrfti dómari žó aš gęta aš žvķ hvort augljósir annmarkar vęri į kröfunni sem valdiš gętu frįvķsun hennar frį dómi, t.d. ef sżnt žętti aš įgreiningsatriši gęti ekki sętt mešferš eftir reglum XV. kafla. Ef svo vęri yrši dómari aš vķsa kröfunni žegar ķ staš frį dómi meš śrskurši, įn žess aš taka hana fyrir į dómžingi. Ljśki mįli ekki į žennan hįtt mundi dómari boša til žinghalds, en ekki er gert rįš fyrir aš honum yrši skylt aš gera žaš skriflega. Kjósi hann į hinn bóginn aš fara žį leiš bęri honum aš meginreglu aš lįta afrit af kröfu fylgja bošuninni.
    Aš öšru leyti veršur ekki séš aš įkvęši greinarinnar žarfnist sérstakra skżringa.

Um 105. gr.

    Hér er kvešiš į um fyrstu stigin viš mešferš kröfu į dómžingi. Er mišaš viš aš mįlsmešferšin verši ķ meginatrišum munnleg, žannig aš röksemdir fyrir kröfu og eftir atvikum gegn henni verši ekki fęršar fram skriflega umfram žaš sem fram kemur ķ henni sjįlfri. Žessu til samręmis er rįšgert aš frestir verši almennt ekki veittir viš mešferš mįls af žessum toga og henni ljśki žannig ķ einu og sama žinghaldi.
    Samkvęmt 2. mgr. ber dómara aš taka strax til mešferšar kröfu sem kynni aš koma fram um aš mįli yrši vķsaš frį dómi. Er ętlast til žess aš hann hlżši į munnlega röksemdafęrslu ašila um žetta efni, en taki sķšan žegar ķ staš afstöšu til frįvķsunarkröfunnar, żmist meš žvķ aš hafna henni eša taka hana til greina meš śrskurši.

Um 106. gr.

    Greinin hefur aš geyma fyrirmęli um munnlega skżrslugjöf fyrir dómi viš mešferš mįla samkvęmt žessum kafla frumvarpsins, bęši ķ tilvikum, žar sem mįliš lżtur aš žvķ einu aš taka slķka skżrslu og ķ tilvikum žar sem skżrslugjafar er annars žörf. Ķ meginatrišum er ekki rįšgert aš skżrslur verši teknar ķ mįlum sem žessum nema žegar mįl kemur fyrir dóm eftir reglum 59. gr. um skżrslugjöf fyrir dómi į rannsóknarstigi mįls, auk mįla, žar sem krafist er gęsluvaršhalds og annarra rįšstafana eftir XIII. kafla frumvarpsins, sbr. 1. og 2. mgr. Žó er lagt til aš heimilt verši aš taka munnlegar skżrslur fyrir dómi žegar öšru vķsi stendur į, sbr. 3. mgr., en reikna mį meš aš slķkt heyri til undantekninga.
    Ķ 1. mgr. kemur enn fremur fram aš sé tekin skżrsla af sakborningi į rannsóknarstigi skuli hann fęršur til skżrslutöku af lögreglu hafi hann veriš handtekinn eša sęti hann gęsluvaršhaldi. Ella gildi įkvęši 1. og 2. mgr. 120. gr. frumvarpsins um bošun og eftir atvikum kvašningu sakbornings og vitna til skżrslutöku, svo og įkvęši 121. gr. žess um višbrögš viš žvķ ef sį sem skżrslu į aš gefa mętir ekki eša vitni fullnęgir annars ekki vitnaskyldu sinni. Um skżringu į žeim įkvęšum vķsast til skżringa viš žęr greinar. Žį er ķ 2. mgr. rįšgert aš sé krafist gęsluvaršhalds eša annarra rįšstafana eftir XIV. kafla frumvarpsins sé sakborningi skylt aš męta fyrir dóm og gefa žar skżrslu, ef lögregla eša įkęrandi telur žess žörf. Naušsynlegt vęri aš sakborningur kęmi fyrir dóm og gęfi žar skżrslu žegar krafist vęri gęsluvaršhalds yfir honum ķ fyrsta sinn. Hins vegar vęri ekki vķst aš lögregla eša įkęrandi teldi žörf į aš hann mętti til skżrslutöku ef krafist vęri framlengingar į gęsluvaršhaldi, heldur vęri nęgilegt aš verjandi mętti fyrir hans hönd viš žaš tękifęri. Rétt er aš taka fram aš hér er einungis fjallaš um skyldu sakbornings til aš męta og gefa skżrslu fyrir dómi, en hann ętti įvallt rétt til aš męta ķ žinghald įsamt verjanda sķnum, žar sem tekin vęri fyrir krafa um gęsluvaršhald og žvķlķkar rįšstafanir, og gefa žar skżrslu, sbr. 1. mgr. 113. gr. frumvarpsins.
    Aš öšru leyti er gert rįš fyrir žvķ ķ 4. mgr. aš um skżrslutöku af sakborningi og vitnum fari eftir almennum reglum XVII. og XVIII. kafla frumvarpsins. Ķ nišurlagi žess įkvęšis er tekiš fram aš žęr skżrslur, sem eiga undir 1. mgr., skuli teknar upp į myndband eša mynddisk, sbr. 3. mgr. 13. gr. frumvarpsins, sé žess kostur. Er žį haft ķ huga aš skżrslur sem žessar yršu aš jafnaši teknar til aš tryggja sönnur ķ eftirfarandi dómsmįli, sem ekki er vķst aš sami dómari og annašist skżrslutökuna fęri meš.

Um 107. gr.

    Hér er męlt fyrir um žaš hvernig dómari skuli ljśka mįli sem sętir mešferš eftir žessum kafla frumvarpsins. Snśist mįliš um žaš eitt aš taka skżrslu į dómžingi eftir įkvęšum 59. gr. lżkur mįlinu žegar skżrslan hefur veriš tekin skv. 1. mgr. 106. gr. Ķ öšrum tilvikum mundi mįli yfirleitt ljśka annašhvort meš śrskurši eša įkvöršun dómara. Er ķ žeim efnum lagt til aš dómari ljśki mįli meš śrskurši ķ tvenns konar tilvikum. Annars vegar verši žaš gert ef önnur įkvęši męla svo fyrir aš śrskurš skuli kveša upp um žaš atriši sem til śrlausnar er, sbr. m.a. 69., 70., 75., 78., 84., 87. og 97. gr. frumvarpsins. Gildir žį einu hvort įgreiningur hafi stašiš um kröfuna. Žetta į viš um flestar rannsóknarašgeršir, sem atbeina dómara žarf til, en frį žvķ eru žó undantekningar, sbr. t.d. 92. gr. frumvarpsins. Hins vegar yrši žörf į śrskurši ef įgreiningur vęri uppi varšandi atriši sem heimilt vęri aš kęra śrlausn um til Hęstaréttar skv. 192. gr. frumvarpsins. Öšrum įgreiningsatrišum gęti dómari į hinn bóginn lokiš meš įkvöršun sem fęrš yrši ķ žingbók. Ķ nišurlagi žessa įkvęšis er aš auki rįšgert aš dómari gęti lokiš mįli meš annarri rįšstöfun en śrskurši eša įkvöršun. Meš žessu oršalagi er tekiš tillit til žess aš mįl eftir žessum kafla gęti m.a. snśiš aš žvķ aš fį dómkvaddan matsmann og vęri žį dómkvašningin önnur rįšstöfun ķ žessum skilningi.

Um 3. žįtt.

    Žessi žįttur frumvarpsins hefur aš geyma reglur um sönnun og sönnunargögn į sama hįtt og 2. žįttur laga um mešferš einkamįla. Leitast hefur veriš viš aš snķša žessi įkvęši eftir samsvarandi įkvęšum ķ žeim lögum, eftir žvķ sem tök hafa veriš į. Frįvikin eru samt sem įšur nokkur og stafa žau einkum af žvķ aš sönnunarreglur eru ekki aš öllu leyti žęr sömu ķ sakamįlaréttarfari og einkamįlaréttarfari. Skiptir žar tvennt mestu mįli. Ķ fyrsta lagi er lögš į žaš rķkari įhersla ķ sakamįlum en ķ einkamįlum aš upplżsa mįlsatvik til žess aš leggja megi eins traustan grundvöll aš nišurstöšunni og kostur er. Žannig hvķlir sś skylda į dómara aš sjį til žess aš mįl verši upplżst, eftir žvķ sem unnt er, og hann er žvķ hvorki bundinn af samkomulagi eša sammęli ašila um sönnunarfęrslu né af stašhęfingum žeirra um mįlsatvik, į sama hįtt og ķ venjulegum einkamįlum. Ķ öšru lagi gildir sś meginregla ķ sakamįlum aš įkęruvaldiš ber sönnunarbyrši um sekt įkęrša. Žótt reglan um jafnręši ašila fyrir dómi gildi jafnt ķ sakamįlum sem einkamįlum veršur heldur ekki fram hjį žvķ litiš aš staša įkęrša er frįbrugšin žeirri stöšu sem įkęruvaldiš hefur. Žaš stafar ekki ašeins af žvķ aš sönnunarbyršin hvķlir į įkęruvaldinu, heldur nżtur įkęrši żmiss réttarfarshagręšis ķ samanburši viš ašila einkamįls og kann jafnframt aš žurfa aš žola meiri skeršingu į réttindum sķnum mešan į mįlsmešferš stendur, ekki sķst ef hann žarf aš sęta gęsluvaršhaldi į žeim tķma.
    Reglum um sönnun og sönnunargögn er skipaš ķ einn višamikinn kafla samkvęmt nśgildandi lögum sem telur alls 21 lagagrein. Žótt žessi įkvęši fjalli öll um skyld efni žykir hentugra aš skipa žeim ķ fleiri kafla, ekki sķst vegna žess aš gert er rįš fyrir aš reglur um żmis efnisatriši verši mun ķtarlegri en nś er, žar į mešal reglur um skżrslugjöf įkęrša fyrir dómi, matsgeršir og skjöl og önnur sżnileg sönnunargögn. Af žeim sökum er lagt til aš efnisskipan žessa žįttar verši meš įžekkum hętti og ķ lögum um mešferš einkamįla. Žannig hefur almennum reglum um sönnun veriš skipaš ķ XVI. kafla, og sķšan er sérstaklega męlt fyrir um skżrslugjöf įkęrša fyrir dómi ķ XVII. kafla, vitni ķ XVIII. kafla, matsgeršir ķ XIX. kafla, skjöl og önnur sżnileg sönnunargögn ķ XX. kafla og loks öflun sönnunargagna fyrir öšrum dómi ķ XXI. kafla.

Um XVI. kafla.

    Eins og heiti kaflans ber meš sér hefur hann aš geyma almennar reglur um sönnun. Nįnar tiltekiš er žar męlt fyrir um aš sönnunarbyrši ķ sakamįlum hvķli į įkęruvaldinu, sbr. 108. gr., aš dómari leggi mat į sönnun, sbr. 109. gr., aš ašilar, einkum įkęruvaldiš, afli sönnunargagna, sbr. 110. gr., og loks aš sönnunarfęrsla skuli aš meginstefnu vera millilišalaus, sbr. 111. og 112. gr.
    Fyrirmęli 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu um réttlįta mįlsmešferš hafa veriš skżrš į žann veg aš sönnunarfęrsla ķ sakamįlum skuli aš jafnaši vera millilišalaus. Mį segja aš millilišalaus sönnunarfęrsla sé tvķžętt. Annars vegar skal dómur reistur į sönnunargögnum, sem fęrš eru fram viš mešferš mįls fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 111. gr., og hins vegar er gert rįš fyrir aš sönnunargagna sé aflaš og žau lögš fyrir žann dómara sem fer meš mįliš og leggur aš lokum dóm į žaš, sbr. fyrri mįlsliš 1. mgr. 112. gr. Sérstaklega er lögš įhersla į aš sį dómari, sem hlżtt hefur į framburš įkęrša, brotažola og annarra vitna og jafnframt įtt žess kost aš leggja fyrir žau spurningar, kveši upp efnisdóm ķ mįlinu žar sem m.a. er tekin afstaša til sönnunargildis framburšarins. Er leitast viš aš tryggja žetta, eftir žvķ sem kostur er, meš įkvęšunum ķ fyrri mįlsliš 1. mgr. og 2. mgr. 112. gr., en sambęrileg įkvęši eru ekki til stašar ķ nśgildandi lögum um mešferš opinberra mįla.

Um 108. gr.

    Sś meginregla aš įkęruvaldiš beri sönnunarbyršina ķ sakamįlum er fólgin ķ fyrirmęlum 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar um aš hver sį sem er borinn sökum um refsiverša hįttsemi, skuli talinn saklaus žar til sekt hans hefur veriš sönnuš, sbr. og 2. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu. Greinin er samhljóša 45. gr. nśgildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš lagt er til aš oršiš „įkęrši“ komi ķ staš „sakbornings“ vegna žess aš veriš er aš vķsa til sönnunarfęrslu fyrir dómi, eftir aš įkęra hefur veriš gefin śt. Žarfnast hśn ekki frekari skżringa.

Um 109. gr.

    Ķ 1. mgr. er kvešiš į um sönnunarmat dómara og er hśn samhljóša 46. gr. nśgildandi laga. Dómari hefur óbundnar hendur žegar hann leggur mat į sönnun og er óžarft aš hafa hér fyrirvara, eins og gert er ķ 1. mgr. 44. gr. laga um mešferš einkamįla, um aš žetta sé hįš žvķ aš fyrirmęli laga bindi hann ekki sérstaklega ķ žeim efnum.
    Óbein sönnun er fólgin ķ žvķ aš įlyktaš sé frį sönnunargögnum, sem varša ekki beint žaš atriši er sanna skal, um žaš hvaš gerst hafi. Sem dęmi mį nefna skżrslu vitnis sem ekki hefur skynjaš verknaš af eigin raun. Žótt slķk sönnunargögn hafi aš öšru jöfnu ekki eins rķkt sönnunargildi og žau sem varša beinlķnis žaš atriši er sanna skal hefur veriš tališ leyfilegt aš lķta til žeirra, jafnt ķ sakamįlum sem einkamįlum, sér ķ lagi ef öšrum sönnunargögnum er ekki til aš dreifa eša žau eru talin ófullnęgjandi. Ķ 2. mgr. er lagt til aš tekiš sé af skariš um žetta, aš žvķ er sakamįl varšar, eins og gert er ķ 47. gr. gildandi laga.
    Žrišja mįlsgrein er samhljóša 3. mgr. 44. gr. laga um mešferš einkamįla. Žessi regla hefur veriš talin gilda ķ sakamįlum žótt hana hafi hingaš til ekki veriš aš finna ķ lögum um mešferš opinberra mįla. Meš žessu er lagt til aš bętt verši śr žvķ. Ķ 2. mgr. 44. gr. einkamįlalaga segir aš sį sem ber fyrir sig venju eša erlenda réttarreglu verši aš leiša tilvist og efni hennar ķ ljós. Žótt sś regla sé sjįlfsögš ķ einkamįlum, žar sem ašilar fara almennt meš óskoraš forręši į sakarefninu og sönnunarfęrslu, gildir ekki žaš sama um sakamįl. Vegna meginreglunnar, sem fram kemur ķ 108. gr. frumvarpsins, um aš sönnunarbyršin hvķli į įkęruvaldinu og meš hlišsjón af žeirri hlutlęgnisskyldu, sem į žvķ hvķlir, sbr. 3. mgr. 18. gr. frumvarpsins, er žaš yfirleitt hlutverk įkęranda aš leiša ķ ljós tilvist og efni erlendra réttarreglna jafnt sem réttarvenja. Ķ undantekningartilvikum getur žó veriš ešlilegra aš įkęrši eša verjandi hans afli gagna um tilvist og efni slķkra réttarreglna ef žeim er ętlaš aš leiša ķ ljós atvik sem eru įkęrša sérstaklega ķ hag. Einnig skiptir mįli ķ žessu sambandi aš ķ sakamįlum hvķlir sś skylda į dómara aš leiša hiš sanna ķ ljós og veršur hann žvķ aš sannreyna efni umręddra réttarreglna sem mįlsśrslit kunna aš velta į.

Um 110. gr.

    Žaš tķškast ekki lengur ķ sakamįlum aš dómarar afli sönnunargagna, heldur er žaš fyrst og fremst hlutverk įkęranda, sem handhafa įkęruvaldsins, aš gera žaš, sbr. meginreglu 108. gr. frumvarpsins um aš sönnunarbyršin hvķli į įkęruvaldinu. Er gerš tillaga um aš žessi meginregla verši fest ķ lög, sbr. upphaf 1. mgr. žessarar greinar. Enn fremur hefur įkęrši eša verjandi, fyrir hans hönd, ótvķręšan rétt til aš afla sönnunargagna į eigin spżtur. Sį réttur er m.a. leiddur af fyrirmęlum 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, sbr. og d-liš 3. mgr. žeirrar greinar. Er kvešiš į um žennan rétt ķ nišurlagi 1. mgr. Žó skal tekiš fram aš dómari getur ekki beint žvķ til įkęrša aš afla sönnunargagna um tiltekin atriši, žar sem į honum hvķlir engin skylda til aš ašstoša viš aš upplżsa mįliš.
    Įkvęši 2. og 3. mgr. eru ķ meginatrišum sama efnis og 2. og 3. mgr. 46. gr. laga um mešferš einkamįla, sbr. og 3. og 4. mgr. 128. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Žó er sį munur į oršalaginu ķ 2. mgr. aš hér er gert rįš fyrir aš dómari geti ekki einungis beint žvķ til įkęranda aš afla gagna „til skżringar į mįli“, eins og segir ķ lögum um mešferš einkamįla, heldur einnig „til aš upplżsa mįl“. Meš žessu er lögš įhersla į žį skyldu dómara ķ sakamįli aš leitast viš upplżsa mįliš, ž.e. leiša hiš sanna ķ ljós, eftir žvķ sem kostur er. Ķ flestum tilvikum vęri ešlilegt aš įkęrandi fęri aš tilmęlum dómara um aš afla frekari gagna, ekki sķst ef um vęri aš ręša mikilsverš gögn sem gętu leitt sakleysi įkęrša ķ ljós, sbr. 3. mgr. 18. gr. frumvarpsins. Ella kynni sök įkęrša aš reynast ósönnuš sem mundi leiša til sżknu, sbr. 108. gr. frumvarpsins.

Um 111. gr.

    Ķ samręmi viš meginregluna um millilišalausa sönnunarfęrslu, sem įšur er minnst į, er ķ greininni, sem er nįnast samhljóša 48. gr. nśgildandi laga, kvešiš į um žaš ķ 1. mgr. aš dómur skuli reistur į sönnunargögnum sem fęrš eru fram viš mešferš mįls fyrir dómi. Ķ 2. og 3. mgr. žessarar greinar er sķšan aš finna undantekningar frį žeirri meginreglu sem fram kemur ķ 1. mgr.
    Įkvęšiš ķ 3. mgr. var skżrt svo ķ athugasemdum meš frumvarpi til laga nr. 19/1991 aš žaš ętti viš ef vitni, sem gefiš hefši skżrslu hjį lögreglu eša öšrum rannsóknarašila, vęri lįtiš eša žess vęri annars enginn kostur aš nį til žess. Hęstiréttur hefur litiš svo į aš oršalagiš „žess er ekki kostur“ geti tekiš til žess žegar vitni er svo alvarlega veikt aš žaš gęti stofnaš heilsu žess ķ hęttu aš koma fyrir dóm til skżrslugjafar, sbr. H 1999, 2147. Einnig gęti oršalagiš įtt viš žaš ef vitni vęri horfiš og ekki vęri vitaš hvar žaš vęri nišur komiš eša žaš neitaši aš gefa skżrslu fyrir dómi skv. 117. gr. frumvarpsins. Framburšur vitnis, sem hefur gefiš skżrslu hjį lögreglu eša öšrum stjórnvöldum, įn žess aš žaš hafi komiš sķšar fyrir dóm, hefur žó sjaldnast jafnrķkt sönnunargildi og ella vęri. Ķ žvķ efni skiptir m.a. mįli hvort skżrsla vitnis hafi veriš tekin į myndband eša mynddisk, svo og hvort verjandi hafi veriš višstaddur skżrslutöku.

Um 112. gr.

    Eins og įšur segir, er ķ 1. mgr. lagt til aš męlt verši fyrir um žaš, meš įžekkum hętti og ķ 1. mgr. 47. gr. laga um mešferš einkamįla, aš öflun sönnunargagna skuli aš jafnaši fara fram fyrir žeim dómara sem fer meš mįliš og kvešur upp dóm ķ žvķ.
    Ķ 2. mgr., sem er nżmęli, er rįšgert aš sérstaklega verši kvešiš į um žaš aš leitast skuli viš aš fylgja meginreglunni ķ 1. mgr. žegar skżrsla er tekin į rannsóknarstigi af sakborningi, brotažola eša vitni skv. 1. mgr. 59. gr. frumvarpsins. Meš žvķ er gert rįš fyrir aš séš verši til žess af hįlfu dómstjóra viš hlutašeigandi hérašsdómstól aš sį dómari, sem stżrir žinghaldi žar sem skżrslutaka fer fram samkvęmt umręddu įkvęši, fari eftirleišis meš mįliš, eftir atvikum sem dómsformašur. Žetta ętti m.a. aš tryggja aš ķ flestum tilvikum hefši dómsformašur ķ fjölskipušum dómi ķ kynferšisbrotamįli, žar sem brotažoli er yngri en 18 įra, hlżtt į framburš brotažolans og įtt žess kost aš leggja fyrir hann spurningar žótt brotažolinn komi ekki fyrir dóm viš ašalmešferš mįlsins, sbr. lokamįlsliš 2. mgr. 111. gr. frumvarpsins. Rétt er aš vekja athygli į aš įkvęši 2. mgr. tekur ekki til žess žegar skżrsla er tekin af sakborningi ķ öšrum tilvikum en žeim sem b-lišur 1. mgr. 59. gr. tekur til, t.d. žegar žess er krafist aš hann verši śrskuršašur ķ gęsluvaršhald, sbr. 2. mgr. 106. gr. frumvarpsins.
    Meš fyrri mįlsliš 1. mgr. og 2. mgr. žessarar greinar er stefnt aš žvķ aš sönnunarfęrsla verši millilišalaus ķ fleiri tilvikum en veriš hefur, żmist aš öllu leyti eša aš hluta. Slķkt stušlar ekki ašeins aš vandašri mįlsmešferš, heldur eykur žaš lķkur į aš nišurstaša um sekt eša sżknu įkęrša verši efnislega rétt. Jafnframt er meš nżmęlinu ķ 2. mgr. reynt aš bśa svo um hnśta aš brotažolar, sem ungir eru aš įrum, žurfi ķ sem fęstum tilvikum aš męta til skżrslugjafar viš mešferš mįls fyrir dómi, heldur nęgi aš žeir gefi skżrslu fyrir dómi į rannsóknarstigi skv. 1. mgr. 59. gr., eins og gert er rįš fyrir ķ lokamįlsliš 2. mgr. 111. gr. frumvarpsins.

Um XVII. kafla.

    Ķ nśgildandi lögum um mešferš opinberra mįla er ekki aš finna sérreglur um skżrslugjöf įkęrša fyrir dómi, heldur hefur ķ framkvęmd veriš stušst viš reglur, sem mišašar eru viš skżrslugjöf sakbornings hjį lögreglu, sbr. t.d. 3. mgr. 32. gr. og 1. mgr. 33. gr. laganna, svo og viš reglur um skżrslugjöf vitna fyrir dómi, sbr. 59. gr. žeirra. Žar eš žvķ veršur ekki aš öllu leyti jafnaš saman, žegar sakborningur gefur skżrslu hjį lögreglu annars vegar og fyrir dómi hins vegar, hefur veriš tekinn sį kostur viš gerš žessa frumvarps aš kveša sérstaklega į um skżrslugjöf sakbornings hjį lögreglu, sbr. einkum 63. og 64. gr. frumvarpsins, og skżrslugjöf hans fyrir dómi, svo sem gert er ķ žessum kafla.
    Fyrstu tvęr greinarnar, 113. og 114. gr., hafa einkum aš geyma įkvęši sem eiga sérstaklega viš um skżrslugjöf įkęrša og eru frįbrugšin žeim reglum er gilda um skżrslugjöf vitna fyrir dómi. Ķ 3. mgr. 114. gr. er sķšan gert rįš fyrir aš um framkvęmd skżrslugjafar įkęrša fari aš öšru leyti eftir įkvęšum 2. og 3. mgr. 122. gr. frumvarpsins um skżrslugjöf vitna, eftir žvķ sem viš getur įtt.
    Žessi kafli er mišašur viš žaš žegar įkęrši gefur skżrslu fyrir dómi, eftir aš įkęra hefur veriš gefin śt, hvort sem er viš žingfestingu mįls eša žegar hann kemur fyrst fyrir dóm eftir žingfestingu, sbr. 1. mgr. 163. gr. frumvarpsins, ellegar sķšar, žar į mešal viš ašalmešferš mįlsins, sbr. 5. mgr. 165. gr. og 2. mgr. 166. gr. frumvarpsins. Af žeim sökum er hér notaš heitiš įkęrši um hinn sakaša mann. Hins vegar gilda sömu reglur um skżrslugjöf sakbornings fyrir dómi į rannsóknarstigi og hér er kvešiš į um, eins og tekiš er fram ķ 4. mgr. 106. gr. frumvarpsins.

Um 113. gr.

    Įkęrši hefur ótvķręšan rétt til aš męta fyrir dóm og gefa žar skżrslu. Sį réttur byggist m.a. į jafnręši ašila fyrir dómi, sem er žįttur ķ réttlįtri mįlsmešferš skv. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, sbr. og b-liš 3. mgr. žeirrar greinar. Er lagt til aš žetta verši įréttaš ķ 1. mgr. žar sem segir aš įkęrša sé rétt aš gefa skżrslu fyrir dómi eftir aš mįl hefur veriš höfšaš gegn honum og mešan į rannsókn žess stendur ef tilefni gefst.
    Ķ samręmi viš 4. mgr. 32. gr. og 127. gr. nśgildandi laga er jafnframt rįšgert aš kvešiš verši į um žaš ķ 1. mgr. aš įkęrša sé skylt aš koma fyrir dóm til aš gefa skżrslu eftir aš mįl hefur veriš höfšaš. Ef žess er krafist aš sakborningur verši śrskuršašur ķ gęsluvaršhald eša beittur öšrum rįšstöfunum skv. XIV. kafla frumvarpsins er honum eftir 2. mgr. 106. gr. skylt aš męta fyrir dóm ķ sama skyni, ef lögreglustjóri eša įkęrandi telur žess žörf. Žį er sakborningi sömuleišis skylt samkvęmt kröfu lögreglu aš koma fyrir dóm til aš gefa skżrslu į rannsóknarstigi ef svo stendur į sem ķ b-liš 1. mgr. 59. gr. og 2. mgr. 106. gr. segir.
    Önnur mįlsgrein hefur aš geyma sömu reglu og er aš finna ķ 3. mgr. 32. gr. gildandi laga, sbr. og 2. mgr. 64. gr. frumvarpsins. Ķ sķšari mįlsliš hennar er lagt til aš tekiš sé fram, til žess aš taka af öll tvķmęli, aš įkęrši geti notfęrt sér rétt sinn til aš neita aš svara spurningum um sakargiftir meš žvķ annašhvort aš neita alveg aš gefa skżrslu um sakarefniš eša neita aš svara einstökum spurningum sem fyrir hann eru lagšar og varša refsiverša hegšun sem honum er gefin aš sök.
    Ķ 3. mgr. er rįšgert, meš įžekkum hętti og nś er gert ķ 127. gr. gildandi laga, aš męti įkęrši ekki til skżrslutöku, įn žess aš um lögmęt forföll sé aš ręša af hans hįlfu, geti įkęrandi lagt fyrir lögreglu aš sękja hann eša fęra hann sķšar fyrir dóm ef įkvešiš hefur veriš aš hann gefi skżrslu ķ nżju žinghaldi. Er lögreglu skylt aš verša viš žessum tilmęlum meš žvķ eftir atvikum aš handtaka įkęrša skv. c-liš 90. gr. frumvarpsins og fęra hann til skżrslutöku meš valdi, sbr. og 162. gr.
    Į sama hįtt og ķ 4. mgr. 48. gr. laga um mešferš einkamįla er kvešiš į um žaš ķ 4. mgr. aš sömu reglur skuli gilda um skżrslugjöf fyrirsvarsmanns įkęrša fyrir dómi og hann sjįlfan. Į žetta jöfnum höndum viš lögrįšamann įkęrša og fyrirsvarsmann lögašila sem įkęršur hefur veriš ķ sakamįli.

Um 114. gr.

    Fyrsta mįlsgrein er efnislega eins og sķšari mįlslišur 3. mgr. 32. gr. og 1. mgr. 33. gr. nśgildandi laga. Žó er ekki gert rįš fyrir aš įkęrši sé spuršur um stöšu, sem hann gegnir, sbr. og 1. mgr. 63. gr. frumvarpsins. Ķ nišurlagi mįlsgreinarinnar er lagt til aš svo verši fyrir męlt aš dómari skuli bjóša įkęrša aš tjį sig sjįlfstętt um mįlsatvik og gefa sķšan mįlflytjendum kost į aš leggja spurningar fyrir hann. Eftir sem įšur er gengiš śt frį žvķ aš dómari stżri skżrslutöku af įkęrša į sama hįtt og skżrslutöku af vitni, žar į mešal getur hann sjįlfur lagt spurningar fyrir įkęrša, sbr. 2. mgr. 122. gr. frumvarpsins, sbr. 3. mgr. žessarar greinar.
    Af 2. mgr. leišir aš ekki er gert rįš fyrir aš vitni hlżši į skżrslugjöf įkęrša. Séu fleiri en einn įkęršir ķ sama mįli er rįšgert aš hömlur verši almennt ekki lagšar viš žvķ aš žeir hlusti hver į framburš annars, en dómari gęti žó įkvešiš aš vķkja frį žvķ ef įstęša žętti til. Ķ 2. mgr. er gengiš śt frį žvķ aš įkęrši eša įkęršu geti hlżtt į framburš vitna ķ mįlinu, sbr. fyrirmęli d-lišar 3. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu um aš sakašur mašur skuli fį aš spyrja eša lįta spyrja vitni sem leidd eru gegn honum. Žvķ ašeins er heimilt aš vķkja frį žeirri reglu aš svo standi į sem ķ 123. gr. frumvarpsins segir.
    Aš öšru leyti en fram kemur ķ 1. og 2. mgr. er lagt til ķ 3. mgr. aš fariš sé eftir įkvęšum 2. og 3. mgr. 122. gr. frumvarpsins viš skżrslugjöf įkęrša fyrir dómi, eftir žvķ sem viš getur įtt. Af žvķ leišir m.a. aš hafi įkęrši įšur gefiš skżrslu ķ mįlinu hjį lögreglu kynnir dómari honum ekki žį skżrslu fyrr en dómaranum žykir žess žörf til skżringar eša leišréttingar skżrslu įkęrša fyrir dómi, sbr. 3. mgr. 122. gr.

Um 115. gr.

    Vegna žess hve framburšur įkęrša er mikilvęgt sönnunargagn ķ sakamįlum žykir rétt aš kveša sérstaklega į um mat dómara į sönnunargildi žess framburšar į sama hįtt og mat dómara į sönnunargildi vitnisburšar, sbr. 126. gr. frumvarpsins, en aš žessu er óbeint vikiš ķ 46. gr. nśgildandi laga. Viš samningu žessarar greinar var m.a. stušst viš 59. gr. laga um mešferš einkamįla.
    Eitt af žvķ sem kann aš draga śr trśveršugleika framburšar įkęrša er hegšun hans viš skżrslugjöf, žar į mešal višbrögš hans viš spurningum, sem til hans er beint, t.d. ef hann neitar aš tjį sig um mįlsatvik, įn žess aš ešlileg skżring bśi žar aš baki, önnur en sś aš hann vilji halda leyndri vitneskju sinni um žau. Undir žessum kringumstęšum vęri dómara eftir atvikum rétt aš vekja athygli įkęrša į žvķ, viš skżrslutöku, aš žögn hans kunni aš verša skżrš honum ķ óhag. Žį getur žaš gert framburš įkęrša ótrśveršugan ef hann reynist óstöšugur ķ framburšinum, t.d. ef hann ber allt annaš fyrir dómi en hann hefur įšur gert hjį lögreglu, įn žess aš višhlķtandi skżring komi fram į žvķ.

Um XVIII. kafla.

    Ķ žessum kafla er aš finna reglur um vitni og skżrslugjöf žeirra fyrir dómi. Ķ samręmi viš žaš, sem įšur er komiš fram er gerš tillaga um aš įkvęšin taki miš af sambęrilegum kafla ķ lögum um mešferš einkamįla, sbr. VIII. kafla žeirra. Vegna žess aš sakamįlum veršur ekki aš öllu leyti jafnaš til einkamįla er hins vegar óhjįkvęmilegt aš efni sumra af žessum įkvęšum sé skipaš į annan veg. Į žaš t.d. viš um hiš almenna įkvęši um vitnaskyldu skv. 1. mgr. 116. gr., heimild vitnis til aš svara spurningum fyrir dómi, sbr. einkum 2. og 3. mgr. 119. gr., žaš hvernig vitni er bošaš į dómžing og eftir atvikum kvatt fyrir dóm meš formlegum hętti, sbr. 120. gr. og 1. mgr. 121. gr., og żmis atriši er varša skżrslugjöf vitnis fyrir dómi, sbr. 122. gr. Žį į 123. gr. sér ekki hlišstęšu ķ lögum um mešferš einkamįla, en žar er dómara ķ undantekningartilvikum veitt heimild til aš įkveša aš įkęrša, og jafnvel einnig įkęranda og verjanda, sbr. 2. mgr. 123. gr., skuli vikiš śr žinghaldi mešan skżrsla er tekin af vitni, sbr. hins vegar 6. og 7. mgr. 59. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Veršur gerš frekari grein fyrir žessum įkvęšum, svo og öšrum, ķ athugasemdum meš einstökum greinum.
    Rétt er aš vekja athygli į aš skv. 1. og 2. mgr. 181. gr. frumvarpsins er gert rįš fyrir žvķ sem meginreglu aš dómari taki afstöšu til atriša, sem varša rekstur sakamįls, meš einfaldri įkvöršun, nema įgreiningur sé uppi um atriši sem kęra mį til Hęstaréttar eša skylt sé aš rįša žeim til lykta meš śrskurši samkvęmt sérstökum fyrirmęlum ķ frumvarpinu. Af žessum sökum er óžarft aš męla fyrir um žaš, eins og nś er gert ķ 2. mgr. 55. gr. og 2. mgr. 61. gr. gildandi laga, aš tilteknar įkvaršanir, sem varša vitni, skuli vera ķ formi śrskuršar vegna žess aš žaš ręšst, eins og įšur segir, fyrst og fremst af žvķ hvort įgreiningur er uppi um žaš atriši, t.d. milli vitnis og annars hvors mįlsašila. Žó žykir óhjįkvęmilegt aš kveša į um žaš aš sinni vitni, sem kemur fyrir dóm, ekki vitnaskyldu sinni og telji dómari įstęšu til aš knżja žaš til žess meš dagsektum skuli žaš gert meš śrskurši, sbr. 2. mgr. 121. gr.

Um 116. gr.

    Ķ 1. mgr. er męlt fyrir um hina almennu skyldu manns til aš koma fyrir dóm sem vitni og svara spurningum sem er beint til hans um mįlsatvik. Er lagt til aš fyrri mįlslišur verši eins oršašur og 1. mgr. 51. gr. laga um mešferš einkamįla, aš öšru leyti en žvķ aš įkęrši komi ķ staš ašila mįls. Žótt 1. mgr. 49. gr. laga um mešferš opinberra mįla sé öšru vķsi oršuš en tilvitnaš įkvęši ķ lögum um mešferš einkamįla hefur Hęstiréttur skżrt 1. mgr. 49. gr. į žann veg aš sama regla eigi viš ķ žeim mįlum og ķ einkamįlum um aš mašur verši žvķ ašeins kvaddur fyrir dóm sem vitni aš hann geti boriš um mįlsatvik sem hann hafi skynjaš af eigin raun. Af žvķ leišir aš mašur veršur ekki leiddur sem vitni ķ sakamįli til aš svara spurningum um sérfręšileg atriši, nema hann hafi veriš dómkvaddur sem matsmašur ķ mįlinu.
    Ķ samręmi viš dómaframkvęmd er lagt til aš frį žessari meginreglu verši gerš undantekning žegar um er aš ręša žann sem veitt hafa įkęruvaldi eša lögreglu sérfręšilega ašstoš eša rįšgjöf, annašhvort viš rannsókn mįls eša įkvöršun um saksókn įšur en mįl er höfšaš. Žannig er gert rįš fyrir žvķ ķ sķšari mįlsliš 1. mgr. aš sérfręšingi, sem veitt hefur slķka ašstoš eša rįšgjöf, verši skylt aš koma fyrir dóm sem vitni til aš svara munnlega spurningum sem beint kann aš verša til hans um sérfręšileg atriši. Ef įkęrandi teldi naušsynlegt aš kvešja sérfręšing til vitnisburšar eftir aš mįl er komiš fyrir dóm til aš upplżsa žaš enn frekar, yrši hann, eins og įkęrši, aš fara fram į aš sį mašur yrši dómkvaddur sem matsmašur skv. 128. gr. frumvarpsins. Samkvęmt 132. gr. frumvarpsins ber matsmanni aš koma fyrir dóm til aš gefa skżrslu til skżringar og stašfestingar į mati og um atriši sem tengjast žvķ.
    Įkvęši 2.–4. mgr. eru nįnast eins og 2.–4. mgr. 51. gr. laga um mešferš einkamįla. Ķ sķšari mįlsliš 2. mgr. er žó lagt til aš oršalagi verši hagaš žannig aš dómari skuli meta žaš meš hlišsjón af atvikum hverju sinni, hvort mönnum „sem eru andlega vanheilir“ verši gert skylt aš gefa skżrslu fyrir dómi sem vitni, ķ staš žess aš vķsa til gešveikra manna og žroskaheftra ķ žessu sambandi. Rétt er aš taka fram aš 2. mgr. nęr til brotažola, eftir žvķ sem viš getur įtt, enda er litiš į hann sem vitni, sbr. 5. mgr. 39. gr. frumvarpsins. Ķ samręmi viš dómaframkvęmd er enn fremur gerš tillaga um aš tekiš verši fram ķ nišurlagi 4. mgr., sem er sama efnis og 3. mgr. 49. gr. gildandi laga um mešferš opinberra mįla, aš žeirri heimild, sem žar er aš finna, verši ekki beitt ef ętla mį aš śrslit mįls geti rįšist af framburši žess vitnis sem skżrslu gefur. Žar sem hér er um aš ręša frįvik frį meginreglunni um millilišalausa sönnunarfęrslu ber aš skżra žaš žröngt, eins og gert hefur veriš ķ dómaframkvęmd.
    Įkvęši 5. mgr. er ķ flestum atrišum sama efnis og 4. mgr. 49. gr. gildandi laga. Samkvęmt žvķ getur dómari lagt fyrir vitni aš hafa meš sér gögn til sżningar fyrir dómi eša aš gera śtdrįtt śr tilteknum atrišum ķ bókum sķnum, skjölum og öšrum munum til skżringar į mįlsatvikum. Eins og ķ 4. mgr. 49. gr. er gert rįš fyrir aš dómari geti gert žetta, hvort sem er aš eigin frumkvęši eša eftir kröfu ašila, enda hvķlir rķkari skylda į dómara ķ sakamįli en ķ einkamįli aš sjį til žess aš mįl verši upplżst. Į hinn bóginn er lagt til, į sama hįtt og ķ 5. mgr. 51. gr. laga um mešferš einkamįla, aš dómari geti einungis lagt žessa skyldu į vitniš, svo aš žżšingu hafi aš lögum, ķ formlegri kvašningu til žess skv. 2. mgr. 120. gr. frumvarpsins. Ef vitniš sinnir ekki žessari skyldu, žrįtt fyrir kvašningu, getur dómari gert žvķ dagsektir aš kröfu ašila skv. 2. mgr. 121. gr. Oršalag žessarar mįlsgreinar hefur annars veriš fęrt til sama horfs og ķ 5. mgr. 51. gr. laga um mešferš einkamįla.

Um 117. gr.

    Ķ 1. og 2. mgr. er kvešiš į um heimild nįnustu vandamanna įkęrša og žeirra sem eru honum sérstaklega nįkomnir til aš skorast undan vitnaskyldu. Lagt er til aš įkvęšin verši eins oršuš og 1. og 2. mgr. 52. gr. laga um mešferš einkamįla, aš öšru leyti en žvķ aš įkęrši kemur ķ staš ašila mįls. Samsvarandi įkvęši er aš finna ķ 50. gr. laga um mešferš opinberra mįla og žykir rétt aš nefna ķ dęmaskyni, eins og gert er ķ 2. mgr. žeirrar greinar, žį sem geta talist nįkomnir įkęrša ķ skilningi mįlsgreinarinnar, svo sem „fósturforeldri eša fósturbarn, sambśšarkonu eša sambśšarmann, unnustu eša unnusta“. Eins og oršalagiš ber meš sér er žessi upptalning hins vegar ekki tęmandi žar sem til greina gęti komiš aš fella ašra undir žaš, t.d. fóstur- eša stjśpsystkini ef samband žeirra og įkęrša viršist vera mjög nįiš.
    Ķ 1. og 2. mgr. er męlt fyrir um heimild manna til aš skorast undan žvķ aš gefa vitnaskżrslu aš öllu leyti eša einhverju, en ekki ašeins aš svara spurningum um einstök atriši, sbr. hins vegar 118. og 119. gr. frumvarpsins.
    Samkvęmt a-liš 1. mgr. 55. gr. gildandi laga er verjanda óheimilt aš svara spurningum, įn leyfis įkęrša, um žaš sem hann hefur trśaš verjandanum fyrir um mįlsatvik eftir aš hann hefur tekiš aš sér vörn hans. Vegna hinnar rķku trśnašar- og žagnarskyldu, sem hvķlir į verjanda gagnvart skjólstęšingi sķnum skv. 1. og 3. mgr. 41. gr. gildandi laga og 35. gr. frumvarpsins, og einnig sökum stöšu hans sem mįlflytjanda er lagt til aš honum verši meš öllu óheimilt aš bera vitni ķ mįli skjólstęšings sķns, nema meš leyfi įkęrša, t.d. ķ žvķ tilviki aš hann telji aš sį vitnisburšur geti oršiš sér til hagsbóta ķ mįlinu. Žar af leišandi žykir rétt aš taka žetta įkvęši ķ 3. mgr. žessarar greinar vegna žess aš hér er ekki einungis lagt bann viš žvķ aš verjandi svari spurningum um tiltekin atriši, heldur aš hann beri vitni ķ mįli skjólstęšings sķns įn leyfis hans.
    Af sömu įstęšu er gerš tillaga um aš ķ 4. mgr. verši skipaš įkvęši sem nś er aš finna ķ 52. gr. laga um mešferš opinberra mįla og 5. mgr. 52. gr. laga um mešferš einkamįla. Samkvęmt žvķ er embęttis- og sżslunarmönnum ekki skylt aš koma fyrir dóm til aš vitna um atvik, sem hafa gerst ķ embętti žeirra eša sżslan ef žau mį leiša nęgilega ķ ljós meš vottorši śr embęttisbók eša öšru opinberu skjali. Žaš hugtak er skilgreint svo ķ 1. mgr. 71. gr. laga um mešferš einkamįla aš opinber séu „žau skjöl sem embęttis- eša sżslunarmenn gefa śt ķ embęttisnafni um žaš sem gerist ķ embętti žeirra eša sżslan“.

Um 118. gr.

    Samkvęmt 1. mgr. er gert rįš fyrir aš vitni geti skorast undan žvķ aš svara spurningu ef ętla mį aš ķ svari žess geti falist jįtning eša bending um aš žaš eša ašrir žeir, sem vķsaš er til ķ 1. og 2. mgr. 117. gr., hafi framiš refsiveršan verknaš, sömuleišis ef ętla mį aš ķ svari vitnisins geti falist atriši sem valdi žvķ eša öšrum nįnum vandamönnum žess eša nįkomnum sišferšislegum hnekki eša tilfinnanlegu fjįrhagstjóni. Įžekka reglu er nś aš finna ķ 51. gr. laga um mešferš opinberra mįla, en lagt er til aš oršalagiš verši fęrt til sama horfs og ķ 3. mgr. 52. gr. laga um mešferš einkamįla. Meš žvķ móti er įkvęšiš rżmkaš frį žvķ sem nś er, žar sem rįšgert er aš vitni ķ sakamįli geti skorast undan žvķ aš svara spurningu ef ętla mį aš ķ svari žess geti falist atriši sem valdi žvķ eša öšrum nįnum vandamönnum žess eša nįkomnum tilfinnanlegu fjįrtjóni, t.d. bakaš žeim skašabótaskyldu, įn žess aš um sé aš ręša refsiveršan verknaš.
    Önnur mįlsgrein hefur aš geyma įkvęši sem nś er aš finna ķ 4. mgr. 52. gr. laga um mešferš einkamįla, en hlišstętt įkvęši er ķ 2. mgr. 53. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Lagt er til aš dómari geti undanžegiš vitni frį žvķ aš upplżsa um višskiptaleyndarmįl eša önnur žau leyndarmįl, sem žar er vķsaš til, ef hann telur hagsmuni vitnisins af leyndinni verulega rķkari en žį hagsmuni sem tengjast vitnisburši žess. Žaš hagsmunamat dómara mundi rįšast af atvikum, m.a. af žvķ hversu alvarlegt brot įkęrša vęri gefiš aš sök.

Um 119. gr.

    Hér er kvešiš į um žaš aš vitni sé óheimilt viš žęr ašstęšur, sem nįnar er lżst ķ 1. og 2. mgr., aš svara spurningum um tiltekin atriši vegna žagnarskyldu sem į žvķ hvķlir. Žar af leišandi getur sį sem er ķ fyrirsvari fyrir opinbera hagsmuni eša žagnarskyldu er ętlaš aš vernda, žegar um er aš ręša einkahagsmuni, leyst vitniš undan žeirri skyldu og leyft til aš svara slķkum spurningum.
    Leitast hefur veriš viš aš samręma reglur um žaš hvenęr vitni er óheimilt aš svara spurningum af fyrrgreindum įstęšum samsvarandi įkvęšum ķ lögum um mešferš einkamįla. Žó veršur įvallt viš śtfęrslu reglna af žessu tagi, sem gilda um sakamįl, aš gęta aš žeirri meginreglu sakamįlaréttarfars aš leiša beri hiš sanna ķ ljós, eftir žvķ sem kostur er. Samkvęmt žvķ hljóta öll frįvik frį vitnaskyldu aš vera žrengri žegar um er aš ręša sakamįl en einkamįl.
    Fyrsta mįlsgrein er samhljóša 1. mgr. 53. gr. laga um mešferš einkamįla og į sér einnig samsvörun ķ 1. mgr. 54. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Hins vegar er lagt til aš įkvęši 2. mgr. 54. gr. gildandi laga, žar sem męlt er fyrir um frekari undanžįgur frį vitnaskyldu vegna žagnarskyldu opinberra starfsmanna, verši fellt brott ķ nśverandi mynd, en ķ staš žess tekiš upp almennt įkvęši um aš vitni sé óheimilt įn leyfis žess sem ķ hlut į aš svara spurningum um „atriši sem žaš hefur komist aš ķ opinberu starfi og į aš fara leynt“, sbr. c-liš 2. mgr. sem er samhljóša c-liš 2. mgr. 53. gr. laga um mešferš einkamįla.
    Fyrirmynd 2. mgr. er žannig sótt til 2. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991, en hlišstęšar reglur er aš finna ķ 1. mgr. 53. gr. og 1. mgr. 55. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Aš tvennu leyti er žó vikiš frį fyrirmyndinni ķ b-liš 2. mgr. 53. gr. Ķ fyrsta lagi er gert rįš fyrir aš vitni geti žvķ ašeins skorast undan aš svara spurningum um einkahagi manns, hvort sem er įkęrša, brotažola eša einhvers annars, skv. b-liš 2. mgr. aš vitninu hafi veriš trśaš fyrir žeim einkamįlefnum sem um ręšir, en ekki ef žaš hefur fengiš vitneskju um slķk mįlefni meš öšrum hętti. Meš žessu móti er lagt til aš žessi undantekning frį hinni almennu vitnaskyldu verši žrengd frį žvķ sem er ķ lögum um mešferš einkamįla. Ķ annan staš hefur forstöšumanni trśfélags veriš bętt viš upptalninguna ķ staflišnum, mešan gert er rįš fyrir aš įkvęšiš nįi ekki sjįlfkrafa til lyfsala né lögfręšinga, nema žeir gegni eša hafi gegnt störfum lögmanna. Žó er hugsanlegt aš lyfsalar eša lögfręšingar geti falliš undir įkvęšiš į grundvelli hinnar almennu tilvķsunar ķ nišurlagi įkvęšisins, į sama hįtt og ašrir sem gegna störfum er rķk trśnašarskylda fylgir. Enn fremur skal žess getiš aš ekki žykir rétt aš lįta umrętt įkvęši nį til ašstošarmanna žeirra sem žar eru taldir.
    Samkvęmt 3. mgr., sem į sér aš nokkru fyrirmynd ķ 3. mgr. 53. gr. laga um mešferš einkamįla og įkvęšum danskra og norskra réttarfarslaga, getur dómari, žrįtt fyrir fyrirmęli 1. og 2. mgr., įkvešiš, telji hann aš vitnisburšur geti rįšiš śrslitum um nišurstöšu mįls, aš vitni skuli svara spurningum um tiltekin atriši, enda séu rķkari hagsmunir af žvķ aš spurningunum verši svaraš en trśnaši haldiš. Ķ b-liš 1. mgr. 55. gr. laga um mešferš opinberra mįla er gengiš śt frį žvķ aš žeir sem gegna störfum er rķk trśnašarskylda fylgir geti ekki skorast undan aš svara spurningum sem vitni ef įkęrši er sakašur um brot sem varšar minnst tveggja įra fangelsi. Ķ staš svo fortakslausrar reglu er gerš tillaga um aš lögfest verši regla, žar sem dómara er veitt heimild til žess aš vķkja frį fyrirmęlum 1. og 2. mgr., óhįš vilja žess sem hlut į aš mįli, ef hagsmunir af žvķ aš vitni svari tilteknum spurningum vegur aš hans mati žyngra en žeir hagsmunir aš trśnaši sé haldiš. Hér yrši dómari aš leggja annars vegar mat į trśnašarsambandiš og ešli žess og hins vegar į alvarleika mįlsins. Žvķ alvarlegri sem sakargiftir eru, žeim mun lķklegra vęri aš trśnaši yrši aflétt og žvķ rķkari sem trśnašur er, žvķ lķklegra vęri aš hann héldi.
    Eins og tekiš er fram ķ sķšari mįlsliš 3. mgr. er lagt til aš gerš sé sérstök undantekning frį reglunni ķ fyrri mįlsliš hennar žegar um er aš ręša žaš sem įkęrši hefur trśaš verjanda sķnum, presti eša forstöšumanni trśfélags fyrir um mįlsatvik. Af žvķ leišir aš ekki mį undir neinum kringumstęšum skylda žį sem aš framan greinir til aš rjśfa slķkan trśnaš nema įkęrši veiti leyfi sitt til žess. Aš baki žessu įkvęši bżr žaš sjónarmiš aš hér sé trśnašarskyldan svo rķk aš žaš mętti nįnast leggja aš jöfnu viš aš įkęrša yrši sjįlfum gert skylt aš tjį sig fyrir dómi um atvik mįls ef dómari tęki įkvöršun um aš trśnaši skyldi aflétt žegar svona stęši į. Vegna žess aš verjanda er skv. 3. mgr. 117. gr. frumvarpsins óheimilt aš bera vitni ķ mįli skjólstęšings sķns įn leyfis hans hefur įkvęšiš einungis žżšingu žegar ķ hlut į sį sem įšur hefur veriš verjandi įkęrša ķ mįlinu ellegar er eša hefur veriš verjandi hans ķ öšru mįli. Rétt er og aš vekja athygli į žvķ aš įkvęšiš į eingöngu viš um trśnašarsamband įkęrša viš žį sem taldir eru upp aš framan, en tekur ekki til žess sem ašrir, t.d. brotažoli, hafa sagt ķ trśnaši viš prest, forstöšumann trśfélags eša réttargęslumann. Ķ žeim tilvikum žyrfti žvķ aš fara fram hagsmunamat į grundvelli fyrri mįlslišar 3. mgr. sem įšur er gerš grein fyrir.
    Ķ 4. mgr. hefur veriš tekiš upp sams konar įkvęši og nś er aš finna ķ nišurlagi 3. mgr. 53. gr. laga um mešferš einkamįla. Žarfnast žaš ekki sérstakra skżringa.

Um 120. gr.

    Samkvęmt 1. mgr. 58. gr. nśgildandi laga gefur dómari śt kvašningu til vitnis eftir žvķ sem ašilar krefjast. Ķ lögunum er aftur į móti ekki minnst į žaš hvernig stašiš skuli aš bošun vitnis į dómžing ķ öšrum tilvikum, öfugt viš lög um mešferš einkamįla, žar sem segir ķ 1. mgr. 54. gr. aš ašili, sem óskar eftir aš leiša vitni, annist bošun žess.
    Ķ 1. mgr. er kvešiš į um žaš hvernig stašiš skuli aš bošun vitnis į dómžing sé žaš gert į annan hįtt en meš žvķ aš boša vitniš meš skriflegri kvašningu, sbr. 2. mgr. Ķ samręmi viš hlutverk og stöšu įkęranda ķ sakamįlum er lagt til aš hann skuli aš jafnaši sjį um žaš, įn tillits til žess hvort hann hyggst leiša vitniš sjįlfur. Samkvęmt žvķ yrši ašalreglan sś aš įkęrandi annist bošun vitna, žar į mešal žeirra vitna sem įkęrši eša verjandi hans óska eftir aš verši leidd fyrir dóm. Žó er gert rįš fyrir aš verjandi geti bošaš vitni, sem hann vill leiša ķ žįgu įkęrša, kjósi hann žaš. Eins og įkvęšiš er oršaš, getur įkęrši hins vegar ekki bošaš vitni, jafnvel žótt hann annist vörn sķna sjįlfur. Ķ žvķ tilviki yrši hann aš koma ósk um aš vitniš yrši bošaš į framfęri viš įkęranda sem ętti žį aš öšru jöfnu aš sjį um aš boša žaš til skżrslutöku į dómžingi.
    Ef įstęša er til, t.d. vegna žess aš vitni hafi ekki mętt til skżrslutöku žrįtt fyrir bošun eša įstęša sé til aš óttast aš žaš muni ekki gera žaš, er gert rįš fyrir žvķ ķ 2. mgr. aš dómari boši vitniš į dómžing meš skriflegri kvašningu. Lagt er til aš dómari gefi įvallt sjįlfur śt kvašningu og geti gert žaš aš eigin frumkvęši, enda žótt lķklegt verši aš telja aš frumkvęšiš komi oftast nęr frį öšrum hvorum mįlsašila. Dęmi um aš dómari tęki įkvöršun um skriflega kvašningu af sjįlfsdįšum vęri aš hann įliti naušsynlegt aš vitniš hefši meš sér gögn til sżningar fyrir dómi eša athugaši bękur sķnar, skjöl og ašra muni, įšur en žaš gęfi skżrslu, en skv. 5. mgr. 116. gr. er gengiš śt frį aš męlt verši fyrir um slķkt ķ skriflegri kvašningu. Ķ 2. mgr. er einnig męlt fyrir um efni kvašningar og birtingu hennar fyrir vitni meš hlišstęšum hętti og ķ 2. mgr. 54. gr. laga um mešferš einkamįla. Žó er lagt til aš žess verši ekki ašeins getiš ķ kvašningu hverjar afleišingar žaš geti haft aš vitni męti ekki, heldur jafnframt aš žaš sinni ekki skyldu sinni, žar į mešal aš fara eftir fyrirmęlum dómara skv. 5. mgr. 116. gr. sem įšur er minnst į.
    Rétt er aš taka fram, til žess aš fyrirbyggja misskilning, aš sé vitni kvatt til aš męta fyrir dóm er žvķ skylt aš gera žaš, jafnvel žótt žaš geti skorast undan aš gefa vitnaskżrslu skv. 117. gr. frumvarpsins. Getur žetta veriš gert ķ žvķ skyni aš fį ótvķręša yfirlżsingu vitnisins um aš žaš kjósi aš notfęra sér žennan rétt sinn.
    Įkvęši 3. mgr. er samhljóša 3. mgr. 54. gr. laga um mešferš einkamįla og žarfnast efni žess ekki skżringa.

Um 121. gr.

    Fyrsta mįlsgrein er sama efnis og fyrri mįlslišur 2. mgr. 58. gr. nśgildandi laga og 1. mgr. 55. gr. laga um mešferš einkamįla. Eini munurinn er sį aš gert er rįš fyrir aš įkęrandi, en ekki dómari, geti lagt fyrir lögreglu aš sękja vitniš og fęra žaš žannig fyrir dóm meš valdi, gerist žess žörf. Ber lögreglu skilyršislaust aš verša viš slķkum fyrirmęlum įkęranda, sbr. c-liš 3. mgr. 90. gr. frumvarpsins. Ekki er lagt til aš unnt sé aš gera vitni dagsektir eša refsingu ef žaš sinnir ekki kvašningu įn gildra forfalla, eins og nś er unnt aš gera į grundvelli sķšari mįlslišar 2. mgr. 58. gr. gildandi laga.
    Hins vegar er kvešiš į um žaš ķ 2. mgr., eins og ķ 3. mgr. 58. gr. gildandi laga og 2. mgr. 55. gr. laga um mešferš einkamįla, aš gera megi vitni sekt ef žaš kemur fyrir dóm, en fullnęgir ekki vitnaskyldu sinni. Žaš getur einkum įtt sér staš ef vitniš neitar aš svara spurningum, sem til žess er beint, įn žess aš einhver af undantekningunum ķ 117.–119. gr. frį žeirri skyldu sé fyrir hendi, žó aš žvķ tilskildu aš spurningarnar séu ekki haldnar žeim annmörkum sem ķ 2. mgr. 122. gr. greinir. Lagt er til aš sektin sé ķ formi dagsekta, eins og reyndar viršist gengiš śt frį ķ 2. mgr. 55. gr. laga um mešferš einkamįla, žar sem žęr falla nišur ef vitniš fullnęgir skyldu sinni eša ašili hverfur frį žvķ aš krefja žaš vęttis. Er sérstaklega tekiš fram ķ 2. mgr. aš gera megi vitni dagsektir ef žaš hefur ekki fariš aš fyrirmęlum dómara skv. 5. mgr. 116. gr. og haft meš sér gögn til skżrslutöku eša gert annaš žaš sem fyrir vitniš hefur veriš lagt eftir žvķ įkvęši. Ekki er hins vegar gert rįš fyrir aš gera megi vitni dagsektir skv. 2. mgr., nema annar hvor mįlsašila krefjist žess. Dagsektum veršur fullnęgt meš fjįrnįmi skv. 10. kafla laga nr. 90/1989, um ašför.
    Žrišja mįlsgrein er samhljóša 3. mgr. 55. gr. laga um mešferš einkamįla, en žetta įkvęši į sér ekki hlišstęšu ķ gildandi lögum um mešferš opinberra mįla. Žarfnast žaš ekki frekari skżringa.

Um 122. gr.

    Ķ žessari grein er kvešiš į um žaš hvernig haga beri skżrslugjöf vitnis fyrir dómi og önnur atriši žar aš lśtandi. Ķ 123. gr.er sķšan męlt fyrir um heimild dómara til aš vķkja įkęrša śr žinghaldi mešan skżrsla vitnis er tekin og jafnvel įkęranda og verjanda aš auki.
    Įkvęši 1. og 2. mgr. sem og 4.–7. mgr. eru snišnar eftir samsvarandi reglum ķ 56. gr. og 1. mgr. 57. gr. laga um mešferš einkamįla, žótt žau dragi einnig dįm af 1. og 2. mgr., svo og 4. og 5. mgr. 59. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Fyrirmyndin aš 3. mgr. er sótt til fyrri mįlslišar 3. mgr. 59. gr., eins og nįnar veršur vikiš aš hér į eftir.
    Efni 1. mgr. skżrir sig sjįlft. Ķ 2. mgr. er gengiš śt frį žeirri meginreglu, sem tķškast hefur hin sķšari įr, jafnt ķ einkamįlum sem sakamįlum, aš dómari lįti mįlflytjendum eftir aš leggja spurningar fyrir vitni. Yfirleitt skal įkęranda gefinn kostur į aš spyrja fyrst og sķšan verjanda, en eins og 2. mgr. er oršuš getur dómari įkvešiš aš hafa annan hįtt į, t.d. žegar skżrsla er tekin af vitni sem leitt er af verjanda. Žótt įkęrši annist vörn sķna sjįlfur į hann hins vegar ekki rétt į aš spyrja vitni beint, heldur getur hann fariš žess į leit, meš vķsun til d-lišar 3. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, aš dómari leggi tilteknar spurningar fyrir vitniš, sbr. nišurlag 2. mgr., žar sem segir aš hann geti lagt spurningar fyrir vitniš sjįlfstętt eša aš ósk įkęrša, ef žvķ er aš skipta. Samkvęmt 3. mgr. 46. gr. frumvarpsins mį réttargęslumašur brotažola heldur ekki beina spurningum til vitna, en getur beint žeim tilmęlum til dómara aš skjólstęšingur hans verši spuršur um tiltekin atriši, svo og önnur vitni, žó ašeins um afmörkuš atriši sem varša sérstaklega einkaréttarkröfur brotažola. Gert er rįš fyrir aš dómari gefi réttargęslumanni kost į aš koma į framfęri viš sig žeim spurningum sem hann óskar aš verši lagšar fyrir vitniš įšur en skżrslutöku lżkur.
    Ķ samręmi viš meginregluna um millilišalausa sönnunarfęrslu skv. 1. mgr. 48. gr. gildandi laga og 1. mgr. 111. gr. frumvarpsins er gengiš śt frį žvķ ķ 3. mgr. aš vitni skuli gefa sjįlfstęša skżrslu į dómžingi, įšur en žvķ er kynnt efni skżrslna, sem žaš kann įšur aš hafa gefiš hjį lögreglu, žar į mešal óformlegra skżrslna skv. 1. eša 2. mgr. 60. gr. frumvarpsins, eša žį fyrir dómi ķ mįlinu. Er heldur ekki gert rįš fyrir aš žaš sé gert, nema dómara žyki žess žörf til skżringar eša fyllingar žvķ sem vitniš hefur boriš. Žessa reglu er nś aš finna ķ fyrri mįlsliš 3. mgr. 59. gr. gildandi laga, en lagt er til aš sama regla gildi um efni skżrslna sem vitniš kann aš hafa gefiš hjį öšrum stjórnvöldum en lögreglu, sbr. til hlišsjónar 3. mgr. 48. gr. gildandi laga og 3. mgr. 111. gr. frumvarpsins. Rétt er aš taka fram aš stašfesti vitni fyrir dómi eitthvaš af žvķ sem fram kemur ķ lögregluskżrslu hefur sį framburšur sönnunargildi ķ mįlinu.
    Ķ sķšari mįlsliš fyrrgreindrar 3. mgr. 59. gr. segir aš dómari megi ekki veita vištöku utanréttarvottoršum žess, sem skylt er aš koma fyrir sem vitni, nema sérstaklega standi į, svo sem žegar ekki er kostur aš fį vitni fyrir dóm til aš gefa skżrslu. Lagt er til aš žetta įkvęši verši öšru vķsi oršaš og žaš fęrt ķ XX. kafla frumvarpsins, nįnar tiltekiš 3. mgr. 134. gr., eins og gerš veršur frekari grein fyrir ķ athugasemdum meš žeirri grein.
    Įkvęši 4.–6. mgr. žarf ekki aš skżra, enda hafa žau ekki aš geyma nein nżmęli frį gildandi réttarfarslögum. Ķ 7. mgr. er aš finna sömu reglu og fram kemur ķ 1. mgr. 57. gr. laga um mešferš einkamįla, en jafnķtarlegt įkvęši um žetta efni er ekki aš finna ķ gildandi lögum um mešferš sakamįla. Meš žessu er lögš sś skylda į heršar dómara ķ sakamįli aš leitast viš aš kanna hvort framburšur vitnis sé trśveršugur, m.a. meš žvķ aš spyrja vitniš frekar, ef hann telur žörf į, til žess aš ganga śr skugga um hvort žaš sé aš skżra satt og rétt frį.
    Į sama hįtt og ķ 8. mgr. 59. gr. laga um mešferš opinberra mįla, sem tekin var upp ķ žau meš lögum nr. 86/2004, er ķ 8. mgr. kvešiš į um žaš aš dómari geti samkvęmt kröfu įkvešiš aš vitni, sem kemur fyrir dóm, geri ekki ķ heyranda hljóši grein fyrir nafni sķnu eša segi aš öšru leyti deili į sér. Brżnir hagsmunir geta kallaš į aš žvķ sé haldiš leyndu meš žessu móti hvert vitni sé. Į hinn bóginn vešur ekki fram hjį žvķ litiš aš samhliša er gengiš gegn rétti įkęrša til žess aš halda uppi vörnum af sinni hįlfu, sbr. einkum d-liš 3. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu žar sem sökušum manni er m.a. įskilinn réttur til „aš spyrja eša lįta spyrja vitni sem leidd eru gegn honum“. Af žeim sökum er naušsynlegt aš setja žvķ ströng skilyrši aš nafni vitnis verši haldiš leyndu fyrir įkęrša. Bśast mį viš aš žaš yrši oftast nęr įkęrandi eša vitniš sjįlft sem gerši kröfu um nafnleynd, en žó er ekki loku fyrir žaš skotiš aš įkęrši fęri fram į aš nafni vitnis yrši haldiš leyndu af ótta viš aš žvķ yrši annars gert mein ef žaš bęri t.d. honum ķ hag meš žvķ aš bendla ašra viš žaš brot sem honum er gefiš aš sök.
    Samkvęmt fyrirmynd ķ 130. gr. a norsku laganna um mešferš sakamįla, svo og meš hlišsjón af 848. gr. dönsku réttarfarslaganna og dómsśrlausnum Mannréttindadómstóls Evrópu, er lagt til aš dómari geti žvķ ašeins įkvešiš aš vitni, sem kemur fyrir dóm, geri ekki ķ heyranda hljóši grein fyrir nafni sķnu, kennitölu og heimili, sbr. 1. mgr. žessarar greinar, aš hann telji aš lķfi, heilbrigši eša frelsi vitnisins ellegar nįinna vandamanna žess, sbr. 1. eša 2. mgr. 117. gr., yrši stefnt ķ hęttu ef žaš vęri gert uppskįtt hvert vitniš er. Žaš er žó ekki nóg, heldur er gert rįš fyrir aš raunveruleg ógn verši aš stešja aš žeim sem įkvęšinu er ętlaš aš vernda žar sem brżn naušsyn verši aš vera fyrir hendi til aš nafni vitnisins sé haldiš leyndu. Auk žess megi ekki vera įstęša til aš telja aš nafnleyndin geti spillt fyrir vörn įkęrša svo aš mįli skipti, en žetta sķšastnefnda skilyrši er nś aš finna ķ 8. mgr. 59. gr. gildandi laga. Žį vęri til lķtils aš halda leyndu nafni vitnis, kennitölu og heimili, ef unnt yrši aš beina slķkum spurningum til žess aš svör viš žeim leiddu ķ ljós hvert žaš vęri. Viš žęr ašstęšur vęri dómara rétt aš koma ķ veg fyrir aš svör viš žvķlķkum spurningum yršu gerš opinber žar sem meš žvķ vęri vitniš aš segja „į sér deili aš öšru leyti“. Žess ķ staš ętti dómari aš lįta žaš svara skriflega og ķ trśnaši, eins og segir ķ 3. mįlsl. umręddrar mįlsgreinar. Nišurlag hennar er annars sama efnis og lok 8. mgr. 59. gr. gildandi laga og žarfnast žar af leišandi ekki frekari skżringa.

Um 123. gr.

    Greinin er aš stórum hluta sama efnis og 7. og 8. mgr. 59. gr. nśgildandi laga žar sem dómara er veitt heimild til žess annars vegar aš vķkja įkęrša śr žinghaldi og hins vegar aš vķkja įkęranda og verjanda śr žinghaldi, auk įkęrša, aš uppfylltum žeim skilyršum sem žar eru greind. Žessi įkvęši fela bęši ķ sér frįvik frį žeirri meginreglu aš įkęrši eigi rétt į aš vera višstaddur öll žinghöld ķ mįli sķnu eftir aš žaš hefur veriš höfšaš, en ķ sķšarnefnda įkvęšinu, sem tekiš var upp meš lögum nr. 36/1999, er gengiš öllu lengra žar sem įkęranda og verjanda er gert skylt aš vķkja af dómžingi. Hins vegar į réttargęslumašur brotažola įvallt rétt į aš vera višstaddur skżrslutöku af skjólstęšingi sķnum skv. 1. og 2. mgr. 44. gr. g. gildandi laga, sbr. 1. og 2. mgr. 46. gr. frumvarpsins.
    Lagt er til aš geršar verši nokkrar breytingar į umręddum įkvęšum. Ķ fyrsta lagi er tekiš fram ķ 1. mgr., til žess aš taka af allan vafa, aš ašeins įkęrandi eša žaš vitni, er skżrslu į aš gefa, geti krafist žess aš įkęrša verši vikiš śr žinghaldi mešan skżrslan er tekin. Ķ annan staš er gert rįš fyrir aš žau skilyrši, sem vķsaš er til ķ 1. mgr., ž.e. aš nęrvera įkęrša geti oršiš vitninu sérstaklega til ķžyngingar og haft įhrif į framburš žess, žurfi bęši aš vera til stašar til žess aš įkęrša verši vikiš śr žinghaldi, en samkvęmt nśverandi oršalagi žarf ašeins annaš žeirra aš vera fyrir hendi til žess aš žaš verši gert. Sams konar breyting er lögš til ķ 2. mgr. Ķ žrišja lagi hefur gildissviš žess įkvęšis veriš rżmkaš žannig aš žaš taki ekki einungis til brotažola yngri en 15 įra, heldur og til annarra vitna sem ekki hafa nįš žeim aldri. Žörf fyrir aš taka skżrslu af börnum, įn nęrveru įkęranda, įkęrša og verjanda, til žess aš žau geti tjįš sig óhindraš um atvik mįls, getur veriš brżn žótt ekki sé tališ aš börnin hafi oršiš sjįlf fyrir broti, t.d. ef įlitiš er aš žau hafi oršiš vitni aš žvķ aš ašrir hafi veriš beittir ofbeldi eša kynferšislegri misnotkun. Loks er gert rįš fyrir aš sams konar įkvęši og nś er aš finna ķ sķšari mįlsliš 6. mgr. 59. gr. gildandi laga, sbr. lög nr. 86/2004, verši tekiš upp ķ lokamįlsliš 2. mgr. Jafnframt er gildissviš įkvęšisins rżmkaš, žar sem žaš nęr til mįlflytjenda, auk įkęrša, vegna žess aš oftast nęr mundi ekki nęgja aš vķsa įkęrša śr žinghaldi til žess aš koma ķ veg fyrir aš hann kęmist aš žvķ hvert vitni raunverulega vęri, heldur yrši verjandi hans aš vķkja aš auki, žar sem ekki hvķlir į honum žagnarskylda gagnvart skjólstęšingi hans, sbr. 1. mgr. 36. gr., sbr. 3. mgr. 35. gr. frumvarpsins. Til žess aš gętt verši jafnręšis milli ašila vęri ešlilegt aš įkęrandi viki samhliša śr žinghaldi, en rįšgert aš mįlflytjendur sem og įkęrši geti fylgst meš skżrslutöku af vitninu um leiš og hśn fer fram, sbr. 3. mgr.
    Fimmta breytingin, sem kemur fram ķ žeirri mįlsgrein, lżtur aš žvķ aš vega upp į móti žeirri skeršingu į réttindum įkęrša, sem felst ķ žvķ aš honum sé vikiš śr žinghaldi skv. 1. mgr., meš žvķ aš įskilja aš dómari skuli sjį til žess aš hann geti engu sķšur fylgst meš skżrslutöku af vitninu mešan hśn fer fram. Jafnframt sé dómara rétt aš leggja fyrir vitniš žęr spurningar, sem įkęrši óskar, en žaš ętti fyrst og fremst viš ef įkęrši nyti ekki ašstošar verjanda ķ mįlinu. Hlišstęša reglu er nś aš finna ķ 3. mįlsl. 7. mgr. 59. gr. gildandi laga, en meš žessari breytingu er lagt til aš hśn nįi einnig til žess žegar įkęrša er einum gert aš yfirgefa žinghald skv. 1. mgr., sbr. 6. mgr. 59. gr. gildandi laga. Loks er gert rįš fyrir aš dómstólarįš setji nįnari reglur um žessi efni ķ staš dómsmįlarįšherra, sbr. lokamįlsliš 3. mgr.

Um 124. gr.

    Samkvęmt 60. gr. nśgildandi laga og 2.–6. mgr. 57. gr. laga um mešferš einkamįla getur dómari lįtiš vitni stašfesta framburš sinn meš eiši eša drengskaparheiti. Žótt sįrasjaldan sé gripiš til žessa śrręšis ķ framkvęmd žykir ekki rétt aš afnema žaš śr lögum um mešferš sakamįla aš svo stöddu žvķ aš žaš kann aš hafa žau įhrif į framburš vitnis aš žaš segi frekar satt frį ef žaš veit af žvķ aš til žess gęti komiš aš žaš yrši lįtiš stašfesta vitnisburšinn meš svo formlegum hętti. Oršalag greinarinnar er nįnast žaš sama og fyrrgreindra įkvęša ķ lögum um mešferš einkamįla og žarfnast ekki frekari skżringa.

Um 125. gr.

    Ķ 62. gr. nśgildandi laga er svo fyrir męlt aš greiša skuli vitni śtlagšan kostnaš fyrir aš rękja vitnaskyldu og žóknun fyrir atvinnumissi. Žar segir hins vegar ekkert um žaš hver eigi aš sjį um aš greiša vitninu žennan kostnaš og žóknun, ef um slķkt er aš ręša, né hvenęr žaš skuli gert.
    Lagt er til aš śr žessu verši bętt meš žvķ aš taka hér upp sambęrileg įkvęši og ķ 58. gr. laga um mešferš einkamįla. Žess skal getiš aš įkvęši 1. mgr. į einungis viš um žaš žegar įkęrandi sér um aš boša vitni į dómžing, sem er ašalreglan skv. 1. mgr. 120. gr. frumvarpsins, eša vitni er bošaš til dómžings meš skriflegri kvašningu skv. 2. mgr. žeirrar greinar. Į hinn bóginn er gert rįš fyrir aš ekki hvķli sś skylda į verjanda til aš sjį vitni, sem hann bošar, fyrir fram fyrir fé til greišslu ferša- og dvalarkostnašar. Žetta mun eflaust hafa žaš ķ för meš sér aš įkęruvaldiš annist aš jafnaši bošun žeirra vitna sem žurfa aš sękja dómžing um langan veg.
    Ķ nišurlagi 2. mgr. er tekiš fram aš įkęrandi skuli sjį um aš greiša vitni svo fljótt sem unnt er žann kostnaš og žóknun sem dómari hefur įkvešiš žvķ til handa samkvęmt mįlsgreininni. Kostnašur og žóknun vitnis telst annars til sakarkostnašar skv. b-liš 1. mgr. 216. gr. žannig aš įkęrši į aš standa straum af žessum śtgjöldum, žegar upp er stašiš, verši honum gert aš greiša sakarkostnaš ķ mįlinu. Aš öšrum kosti ber rķkissjóšur žau.

Um 126. gr.

    Hér er gerš tillaga um aš tekin verši upp ķ lög um mešferš sakamįla sams konar leišbeiningarregla um mat į sönnunargildi vitnisburšar og er aš finna ķ 59. gr. laga um mešferš einkamįla. Žarfnast įkvęši žetta ekki frekari skżringa.

Um XIX. kafla.

    Ķ nśgildandi lögum um mešferš opinberra mįla er ķ 63.–65. gr. fjallaš um dómkvašningu kunnįttumanna til aš framkvęma mats- eša skošunargeršir ķ žeim mįlum. Ķ žessum žremur greinum er ašeins kvešiš į um žaš hvernig standa skuli aš dómkvašningunni sem slķkri, en ekkert vikiš aš störfum matsmanna, matsgerš eša skyldu žeirra til aš koma fyrir dóm og gefa žar skżrslu, heldur er ķ žeim efnum vķsaš til laga um mešferš einkamįla, eftir žvķ sem viš getur įtt, sbr. 3. mgr. 65. gr. laganna.
    Žessi įkvęši verša žvķ aš teljast fįbrotin og ófullkomin ķ samanburši viš žau sem gilda um matsgeršir ķ einkamįlum. Žaš veršur aš teljast galli, m.a. vegna žess, sem įšur er nefnt, aš ekki gilda aš öllu leyti sömu reglur um sönnun ķ sakamįlaréttarfari og einkamįlaréttarfari. Einnig hefur žżšing matsgerša fariš vaxandi ķ sakamįlum, žar sem žaš er almennt ekki tališ samręmast hlutverki vitna ķ dómsmįlum aš žau tjįi sig um sérfręšileg atriši, eins og gerš er grein fyrir ķ athugasemdum meš 116. gr. frumvarpsins. Telji ašilar mįls žörf į aš afla sönnunar um slķk atriši verša žeir žvķ aš fara fram į aš dómkvaddir verši matsmenn til aš leiša žau ķ ljós, žó meš žeirri undantekningu, sem įšur er getiš, aš lögregla og įkęruvald geta leitaš ašstošar sérfręšinga viš rannsókn mįls og undirbśning mįlshöfšunar skv. 86. gr. frumvarpsins, įn žess aš žeir séu kvaddir til žess meš formlegum hętti. Eins og lżst er ķ athugasemdum meš žeirri grein getur hins vegar veriš ęskilegra aš fį žį dómkvadda til starfans, enda er tekiš fram ķ 1. mgr. hennar aš lögregla eša įkęrandi geti fariš fram į žeir verši dómkvaddir sem matsmenn skv. 128. gr.
    Meš vķsun til žessa er lagt til aš sett verši ķtarleg įkvęši um matsgeršir ķ sakamįlum ķ lķkingu viš žau sem er aš finna ķ IX. kafla laga um mešferš einkamįla. Žótt žeirri fyrirmynd sé fylgt ķ meginatrišum er gert rįš fyrir aš breytt verši frį henni į nokkrum stöšum. Žaš sem skiptir žar mestu mįli er aš skv. 3. mgr. 130. gr. er lagt til aš vikiš verši frį žeirri reglu, sem almennt gildir ķ einkamįlum, aš sį ašili, er beišist mats, skuli greiša žóknun matsmanns eša matsmanna og śtlagšan kostnaš viš störf žeirra, enda žótt hann eigi rétt į aš fį žau śtgjöld endurgreidd śr hendi gagnašila, vinni hann mįliš ķ öllu verulegu. Ef sama regla ętti aš gilda ķ sakamįlum hefši hśn ķ för meš sér aš įkęrši gęti žvķ ašeins aflaš sér sérfręšilegs įlits undir rekstri mįls aš hann hefši efni į aš greiša fyrir žaš. Af žeim sökum er gerš tillaga um žaš ķ 3. mgr. 130. gr. aš įkęruvaldiš standi straum af žessum śtgjöldum fyrst um sinn. Žau teljast hins vegar til sakarkostnašar skv. c-liš 1. mgr. 216. gr. frumvarpsins og žvķ ber įkęrši žau aš lokum, verši hann sakfelldur, skv. 1. mgr. 218. gr. frumvarpsins.
    Ekki sķst af žeirri įstęšu aš gert er rįš fyrir aš įkęrši geti fariš fram į dómkvašningu matsmanns, įn žess aš žurfa aš greiša fyrir starfa žeirra mešan į mįlsmešferš stendur, er ķ 1. mgr. 128. gr. leitast viš aš sporna viš žvķ aš žessa śrręšis leitaš, nema žess sé augljós žörf. Sama gildir um yfirmat skv. 131. gr. Ķ žeim tilgangi aš draga śr kostnaši viš mat er enn fremur bryddaš upp į žvķ nżmęli ķ 2. mgr. 130. gr. aš dómari geti įkvešiš aš matsmašur žurfi ekki aš semja skriflega matsgerš, heldur geti hann žess ķ staš mętt fyrir dóm og gefiš munnlega skżrslu um nišurstöšu matsins. Veršur gerš frekari grein fyrir žessu įkvęši, svo og öšrum įkvęšum kaflans, ķ athugasemdum meš einstökum greinum.

Um 127. gr.

    Žessi grein er svo til samhljóša 60. gr. laga um mešferš einkamįla. Žį er 3. mgr. sama efnis og 2. mgr. 63. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Sżnist ekki žörf į aš skżra greinina frekar.

Um 128. gr.

    Hér er kvešiš į um dómkvašningu matsmanna, eins eša fleiri, žar į mešal aš hvers frumkvęši žaš verši gert, hvers efnis beišni um dómkvašningu skuli vera og hverja megi dómkvešja sem matsmenn. Greinin er ķ megindrįttum snišin eftir 61. gr. laga um mešferš einkamįla, en um sum žeirra atriša, sem hśn tekur til, er męlt fyrir ķ 1. mgr. 63. gr., 64. gr. og 1. og 2. mgr. 65. gr. laga um mešferš opinberra mįla.
    Samkvęmt 1. mgr. 63. gr. žeirra laga er dómara heimilt aš dómkvešja matsmenn aš eigin frumkvęši. Į sama hįtt og ķ einkamįlum er lagt til ķ 1. mgr. aš dómari geti einvöršungu dómkvatt matsmenn į grundvelli skriflegrar beišni frį öšrum hvorum mįlsašila, įkęranda eša įkęrša. Žį getur lögregla, eins og įšur segir, fariš fram į slķkt mat į rannsóknarstigi, sbr. 1. mgr. 86. gr. frumvarpsins. Vegna žeirrar skyldu, sem hvķlir į dómara ķ sakamįli, aš freista žess aš upplżsa mįl gęti hann, žrįtt fyrir žessa breytingu, beint žeim tilmęlum til įkęranda aš fara fram į dómkvašningu matsmanns, sbr. 2. mgr. 110. gr. frumvarpsins. Bęri įkęranda almennt aš fara eftir žeim tilmęlum.
    Vegna žess aš ašilar sakamįls hafa ekki forręši į sönnunarfęrslu meš sama hętti og ašilar aš einkamįli er gengiš śt frį žvķ ķ 2. mgr. aš dómari greini mįlsašilum frį žvķ hvern hann hafi ķ hyggju aš kvešja til matsstarfa. Žótt ašilar kęmu sér saman um hęfan mann til aš taka aš sér starfann yrši dómari ekki bundinn af slķku sammęli, žótt ekkert męli į móti žvķ aš hann taki tillit til žess eša sjónarmiša ašila aš öšru leyti viš val į matsmanni. Žrįtt fyrir žetta er ašilum aš sjįlfsögšu heimilt aš mótmęla fyrirętlan dómara um aš dómkvešja tiltekinn mann til matsstarfa og yrši dómari, ef til žess kęmi, aš leysa śr žvķlķkum įgreiningi meš śrskurši skv. 1. mgr. 133. gr. frumvarpsins.
    Ķ 3. mgr. 110. gr. frumvarpsins er tekiš fram aš dómari geti meinaš ašilum um sönnunarfęrslu ef hann telur bersżnilegt aš atriši, sem ašili vill sanna, skipti ekki mįli eša aš gagn sé tilgangslaust til sönnunar. Sem fyrr segir er ķ 1. mgr. žessarar greinar hert į žessari reglu, žegar um er aš ręša matsgeršir, žar sem fram kemur aš dómari skal ekki verša viš beišni um dómkvašningu nema hann telji žörf į aš afla slķks mats til žess aš dómur verši lagšur į mįliš. Fyrir utan žann kostnaš, sem fylgir matsgerš, er lķklegt aš mįl muni fremur dragast į langinn ef mats er leitaš. Žvķ ber ekki aš gera žaš nema žörf sé į og ekki sé unnt aš leiša žaš atriši, sem sanna į, ķ ljós į einfaldari hįtt.
    Meš skķrskotun til žess aš hlutverk dómara er ekki alveg žaš sama ķ sakamįlum og ķ einkamįlum, žar sem ašilar hafa ekki fullt forręši į sönnunarfęrslu ķ žeim fyrrnefndu, er lagt til ķ 5. mgr. aš dómari geti aš eigin frumkvęši bętt viš atrišum, sem matsmanni er ętlaš aš leggja mat į, frį žvķ sem fram kemur ķ matsbeišni ašila. Žessi grein žarfnast aš öšru leyti ekki frekari skżringa.

Um 129. gr.

    Greinin er nįnast samhljóša 62. gr. laga um mešferš einkamįla og žarfnast ekki skżringa, aš séš verši. Žó skal įréttaš aš gert er rįš fyrir aš verjandi annist, eins og endranęr, hagsmunagęslu fyrir įkęrša žegar fram fer mat samkvęmt žessum kafla. Ef įkęrši, sem annašist vörn sķna sjįlfur, sęti ķ gęsluvaršhaldi og gęti žar af leišandi ekki sótt matsfund skv. 2. mgr. vęri rétt aš gefa honum kost į aš lįta annan męta į fundinn til aš gęta hagsmuna sinna žar.

Um 130. gr.

    Fyrsta mįlsgrein lķkist 1. mgr. 63. gr. laga um mešferš einkamįla. Vegna įkvęšisins ķ 2. mgr. er lagt til aš tekiš verši fram aš matsgerš skv. 1. mgr. skuli vera skrifleg og rökstudd. Enn fremur er rįšgert aš matsmašur skuli afhenda dómara matsgeršina, nema fariš hafi veriš fram į mat į rannsóknarstigi, en žį skal hann fį hana ķ hendur matsbeišanda, hvort sem er lögreglu eša įkęranda.
    Įšur eru greind rökin fyrir nżmęli žvķ, sem lagt er til aš tekiš verši upp og er aš finna ķ 2. mgr., žar sem dómara er veitt heimild til aš įkveša aš matsmašur žurfi ekki aš semja skriflega matsgerš, heldur skuli hann męta fyrir dóm skv. 2. mgr. 132. gr. og gefa žar munnlega skżrslu um nišurstöšu matsins. Ekki er gerš tillaga um aš sett verši nein efnisleg skilyrši fyrir žvķ aš žessi leiš yrši farin žannig aš žaš vęri hįš mati dómara hverju sinni. Žó mį ljóst vera aš hśn vęri žvķ ašeins fęr aš atrišin, sem meta ętti, vęru tiltölulega afmörkuš og skżr, auk žess sem taka bęri tillit til ešlis brotsins, sem įkęrt er fyrir, svo og til višhorfs ašila, žótt žaš geti ekki, eitt og sér, rįšiš śrslitum. Viš skżringu į įkvęšinu ber hins vegar aš gęta aš žrennu. Ķ fyrsta lagi er meš oršlaginu „sem dómkvaddur er“ mišaš viš aš tekin skuli įkvöršun um žaš, aš matsmašur žurfi ekki aš skila skriflegri matsgerš, um leiš og hann er dómkvaddur, sbr. nišurlag 5. mgr. 128. gr. frumvarpsins. Ķ öšru lagi er lagt til aš žessa ašferš megi ašeins višhafa žegar dómkvašning fer fram eftir aš mįl hefur veriš höfšaš, en ekki ef leitaš er eftir mati į rannsóknarstigi skv. 1. mgr. 86. gr. frumvarpsins. Loks er ķ žrišja lagi gert rįš fyrir aš sé matsmanni gert aš skila munnlegri skżrslu ķ staš skriflegrar skuli sś skżrsla gefin įšur en ašalmešferš fer fram ķ mįlinu, svo aš ašilum gefist hęfilegur tķmi til aš bregšast viš nišurstöšu mats, sem kemur fyrst fram viš žį skżrslugjöf, įšur en mįl er flutt og žaš dómtekiš.
    Eins og įšur hefur veriš gerš grein fyrir er lagt til ķ 3. mgr. aš matsmašur eigi rétt į hęfilegri žóknun fyrir störf sķn samkvęmt reikningi og endurgreišslu śtlagšs kostnašar śr hendi įkęruvaldsins. Sérstaklega er žar tekiš fram aš hvor ašili um sig, įkęrandi eša įkęrši, geti krafist śrskuršar dómara um fjįrhęš žį, sem matmašur fer žannig fram į aš fį fyrir störf sķn, telji hann upphęšina ósanngjarna. Žótt įkęruvaldinu sé skylt aš greiša žóknun matsmanns og śtlagšan kostnaš hans til aš byrja meš getur sem fyrr segir komiš til žess aš įkęrši verši į endanum aš bera žau śtgjöld. Žess vegna žykir rétt aš gefa honum kost į, til jafns viš įkęranda, aš krefjast śrskuršar dómara um žaš hver žau skuli vera.

Um 131. gr.

    Greinin er efnislega eins og 64. gr. laga um mešferš einkamįla, aš öšru leyti en žvķ aš nżjum mįlsliš hefur veriš skotiš inn į eftir 1. mįlsl. Meš žvķ aš taka sérstaklega fram, aš dómari skuli verša viš kröfu ašila um yfirmat telji hann įstęšu til, er lagt til aš dómari skuli hafna žeirri kröfu, nema sżnt hafi veriš fram į aš einhver sį vafi leiki į nišurstöšu žess mats, sem fyrir liggur, aš mįli geti skipt. Eins og įšur segir, er žetta gert til aš koma ķ veg fyrir óžarfa śtgjöld og forša žvķ jafnframt aš mešferš mįls dragist óhęfilega į langinn.

Um 132. gr.

    Hér er męlt fyrir um skyldu matsmanns til aš koma fyrir dóm og gera žar grein fyrir žvķ mati sem hann hefur gert. Įkvęši fyrri mįlslišar 1. mgr. og 2. mgr. eru įžekk 65. gr. laga um mešferš einkamįla. Žó er gert rįš fyrir aš dómari geti kvatt matsmann fyrir dóm, telji hann įstęšu til aš fį frekari skżringar hans į matsgerš, jafnvel žótt hvorugur mįlsašila įlķti žess žörf. Ķ samręmi viš 2. mgr. 130. gr. frumvarpsins er lagt til aš matsmašur, sem ekki hefur skilaš skriflegri og rökstuddri matsgerš, skuli įvallt koma fyrir dóm žar sem hann skżri frį nišurstöšu matsins og rökstyšji hana eftir žörfum. Aš žvķ loknu er rįšgert aš hann svari spurningum ašila og dómara um atriši, sem tengjast matinu, į sama hįtt og matsmašur sem skilaš hefur skriflegri matsgerš.
    Samkvęmt 2. mgr. ber aš beita įkvęšum XVIII. kafla um skżrslugjöf matsmanns, eftir žvķ sem viš getur įtt. Meš žvķ er einkum vķsaš til 122. gr., en eftir atvikum geta önnur įkvęši kaflans įtt viš žegar matsmašur kemur fyrir dóm og gefur žar skżrslu. Sem dęmi mį benda į 5. mgr. 116. gr., sem veitir dómara m.a. heimild til žess aš leggja fyrir vitni og žį um leiš matsmann aš hafa meš sér gögn til sżningar fyrir dómi. Žessu śrręši mętti t.d. beita ef matsmašur hefši ekki skilaš skriflegri og rökstuddri matsgerš, sbr. 2. mgr. 130. gr. og sķšari mįlsliš 1. mgr. žessarar greinar.

Um 133. gr.

    Greinin er svo til samhljóša 66. gr. laga um mešferš einkamįla og žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um XX. kafla.

    Engin įkvęši er aš finna ķ nśgildandi lögum um mešferš opinberra mįla um skjöl og önnur sżnileg sönnunargögn, sbr. hins vegar X. kafla laga um mešferš einkamįla. Žótt hlišsjón hafi veriš höfš af žeim reglum, sem gilda um einkamįl, viš gerš žessa kafla eru įkvęši hans frįbrugšin ķ veigamiklum atrišum.
    Mį žar fyrst nefna 134. gr., žar sem lagt er til aš settar verši reglur um framlagningu skjala og annarra sżnilegra sönnunargagna, einkum af hįlfu įkęruvaldsins, sbr. 2. mgr. 134. gr., eins og nįnar veršur gerš grein fyrir ķ athugasemdum meš greininni. Žį er rįšgert ķ 135. gr. aš įkęrandi skuli leggja hald į skjal eša annaš gagn ķ vörslum žrišja manns samkvęmt śrskurši dómara ef ętla mį aš žaš hafi sönnunargildi ķ sakamįli og žrišji mašur verši ekki viš įskorun um aš afhenda žaš. Į hinn bóginn žykir óžarft aš skilgreina opinber skjöl og einkaskjöl og gera sama greinarmun į sönnunargildi žessara tveggja tegunda skjala og gert er ķ 71. og 72. gr. laga um mešferš einkamįla, heldur er lįtiš viš žaš sitja aš leggja til, sbr. 137. gr., aš dómari skuli leggja mat į sönnunargildi skjala og annarra sżnilegra sönnunargagna.

Um 134. gr.

    Fyrsta mįlsgrein hefur aš geyma žį sjįlfsögšu reglu aš ašilum beri aš leggja fram ķ sakamįli žau skjöl og önnur sżnileg sönnunargögn sem žeir vilja aš tekiš verši tillit til viš śrlausn mįlsins. Ķ samręmi viš žį meginreglu aš ašilar fara meš forręši į sönnunarfęrslu ķ einkamįlum er gengiš śt frį žvķ ķ 1. mgr. 67. gr. laga um mešferš žeirra mįla aš ašili geti fallist į stašhęfingu gagnašila um efni skjals, įn žess aš žaš sé lagt fram. Hér er hins vegar gert rįš fyrir aš ašilar leggi undantekningarlaust fram žau skjöl og önnur gögn sem žeir byggja mįlatilbśnaš sinn į. Žetta į aš sjįlfsögšu fyrst og fremst viš um įkęruvaldiš vegna žess aš žaš ber sönnunarbyrši fyrir sekt įkęrša skv. 108. gr. frumvarpsins, auk žess sem į žvķ hvķlir almennt sś skylda aš upplżsa mįl og gęta jafnt aš žeim atrišum sem horfa til sżknu og sektar hans, sbr. 3. mgr. 18. gr. frumvarpsins.
    Ķ 2. mgr. er lagt til aš kvešiš verši į um žaš aš įkęrandi leggi fram žau skjöl og önnur gögn sem aflaš hefur veriš viš rannsókn mįls, en žó ašeins žau er hafa sönnunargildi aš hans mati. Sérstaklega er tekiš fram aš leggja megi fram skjöl eša önnur gögn, t.d. myndband eša mynddisk, sem hafa aš geyma framburš įkęrša og vitna fyrir dómi og hjį lögreglu. Samkvęmt meginreglunni um millilišalausa sönnunarfęrslu, sem męlt er fyrir um ķ 1. mgr. 48. gr. nśgildandi laga og 1. mgr. 111. gr. frumvarpsins, hafa skżrslur, sem gefnar hafa veriš hjį lögreglu, aš jafnaši ekki sjįlfstętt sönnunargildi ķ sakamįlum. Žvķ žjónar žaš yfirleitt engum tilgangi aš leggja žęr fram sem sönnunargögn, nema stefnt sé aš žvķ aš skżrslugjafar komi fyrir dóm til aš bera sjįlfstętt um mįlsatvik og žį meš žaš fyrir augum aš bera skżrslurnar undir žį viš lok skżrslutöku skv. 3. mgr. 122. gr., sbr. 3. mgr. 114. gr. frumvarpsins. Sama į viš um skżrslur sem gefnar hafa veriš hjį öšrum stjórnvöldum en lögreglu. Žar af leišandi er tekiš fram ķ 2. mįlsl. 2. mgr. aš einungis sé heimilt af hįlfu įkęruvaldsins aš leggja fram ķ mįli žęr skżrslur, sem vitni hafa gefiš hjį lögreglu eša eftir atvikum öšrum stjórnvöldum, ef ętlunin er aš leiša vitnin fyrir dóm ķ mįlinu. Žar sem įkęrša er almennt skylt aš koma fyrir dóm eftir aš mįl hefur veriš höfšaš gegn honum og gefa žar skżrslu, sbr. 1. mgr. 113. gr. frumvarpsins, er oftast nęr sjįlfgefiš aš skżrslur hans hjį lögreglu og öšrum stjórnvöldum, sem unniš hafa aš rannsókn mįlsins, séu lagšar fram ķ mįlinu.
    Žegar mįl er žingfest er oft ekki ljóst hvort vitni, sem er nįkomiš įkęrša og hefur gefiš skżrslu hjį lögreglu, hyggst notfęra sér rétt sinn til aš skorast undan žvķ aš gefa skżrslu fyrir dómi skv. 1. mgr. 117. gr. frumvarpsins, auk žess sem dómari getur leyst önnur vitni undan vitnaskyldu skv. 2. mgr. žeirrar greinar. Af žeim sökum er ekkert žvķ til fyrirstöšu aš skżrslur, sem žessi vitni hafa gefiš hjį lögreglu, séu lagšar fram, enda sé ętlun įkęranda aš leiša žau fyrir dóm. Ef žaš liggur hins vegar ljóst fyrir, žegar mįl er höfšaš, aš vitni ętli aš notfęra sér rétt sinn og neita aš gefa skżrslu fyrir dómi į viš undantekningarįkvęšiš ķ nišurlagi 2. mgr., žar sem gert er rįš fyrir aš įkęrandi geti lagt fram skżrslu, sem vitni hefur gefiš hjį lögreglu, įn žess aš ętlunin sé aš leiša žaš fyrir dóm ef ekki er kostur į aš fį žaš fyrir dóm til aš gefa skżrslu. Žetta įkvęši ętti einnig viš ef vitniš vęri lįtiš, horfiš eša alvarlega veikt, sbr. 3. mgr. 111. gr. frumvarpsins.
    Ķ sķšari mįlsliš 3. mgr. 59. gr. gildandi laga segir aš dómari megi ekki veita vištöku utanréttarvottoršum žess, sem skylt er aš koma fyrir dóm sem vitni ķ mįli, nema sérstaklega standi į, svo sem žegar žess sé ekki kostur aš fį vitni fyrir dóm til aš gefa skżrslu. Ķ 3. mgr. žessarar greinar er žessi regla įréttuš, en óžarft er aš greina undantekningu frį henni, eins og nś er gert, vegna įkvęšisins ķ 2. mgr. sem įšur er gerš grein fyrir. Samkvęmt žvķ er meš öllu óheimilt aš leggja fram ķ mįli skjöl eša önnur gögn, sem hafa aš geyma framburš įkęrša eša vitna, t.d. ef um er aš ręša frįsögn af mįlsatvikum utan réttar, įn žess aš um sé aš ręša skżrslu sem gefin hefur veriš fyrir dómi ellegar hjį lögreglu eša eftir atvikum öšrum stjórnvöldum sem komiš hafa aš rannsókn mįlsins.
    Įkvęši 4. mgr. žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 135. gr.

    Meš įžekkum hętti og gert er ķ 3. mgr. 67. gr. laga um mešferš einkamįla er ķ 1. mgr. kvešiš į um skyldu manns, sem ekki er ašili aš sakamįli, til žess aš afhenda öšrum hvorum mįlsašila, įkęranda eša įkęrša, skjal eša annaš sżnilegt sönnunargagn til žess aš leggja žaš fram ķ mįlinu, enda megi ętla aš žaš hafi sönnunargildi ķ žvķ. Žótt vķsaš sé til „manns“ getur įkvęšiš, ešli mįls samkvęmt, tekiš til lögpersóna, svo sem félaga og stofnana. Ķ žvķ tilviki kęmi fyrirsvarmašur fram fyrir hönd félagsins eša stofnunarinnar. Gert er rįš fyrir aš mašur geti neitaš aš lįta skjal af hendi sé honum óskylt skv. 117. eša 118. gr. ellegar óheimilt skv. 119. gr. frumvarpsins aš bera vitni um efni žess.
    Ķ sķšari mįlsliš 1. mgr. er lagt til aš verši žrišji mašur ekki viš įskorun ašila um aš afhenda honum skjal samkvęmt framansögšu skuli dómari leysa śr žeim įgreiningi meš śrskurši. Ef nišurstaša hans er sś aš manni beri aš afhenda skjališ sé įkęranda skylt aš leggja hald į žaš į grundvelli śrskuršarins, jafnvel žótt įkęrši hafi beint kröfu žess efnis aš vörslumanni žess. Rökin fyrir žvķ aš žessi ašferš skuli višhöfš eru einkum žau aš vegna žeirrar rķku įherslu, sem lögš er į aš upplżsa sakamįl, geti skipt miklu aš skjal sé tekiš sem fyrst śr vörslum manns til aš koma ķ veg fyrir aš žvķ verši eytt eša skotiš undan, auk žess sem ekki žykir hlżša aš mašur žrįist viš aš afhenda žaš gegn greišslu dagsekta, sbr. 2. mgr. 68. gr. laga um mešferš einkamįla. Žaš liggur žvķ beint viš aš skylda įkęruvaldiš til aš leggja hald į skjališ viš žessar ašstęšur į sama hįtt og žegar hald er lagt į muni viš rannsókn mįls skv. IX. kafla frumvarpsins, įn tillits til žess hvort skjališ muni koma įkęrša til góša, enda hvķlir sś skylda į įkęruvaldinu skv. 3. mgr. 18. gr. frumvarpsins aš gęta jafnt aš atrišum sem horfa til sżknu eša sektar įkęrša. Žaš sem hér hefur veriš sagt um skjöl į aš sjįlfsögšu einnig viš um önnur sżnileg sönnunargögn.
    Vegna žess aš hald hefur ķ för meš sér skeršingu į rétti žrišja manns į žaš, meš skķrskotun til sjónarmiša um mešalhóf, ekki aš standa lengur en žörf krefur, t.d. er stundum mögulegt aš afrita eša endurrita skjal eša annaš gagn og aflétta haldinu viš svo bśiš, sbr. til hlišsjónar 2. mgr. 136. gr. Samkvęmt 2. mgr. žessarar greinar er rįšgert aš vörslumašur skjals eša annars gagns, sem hald hefur veriš lagt į skv. 1. mgr., geti krafist žess aš dómari aflétti haldi meš śrskurši. Aš öšrum kosti er lagt til aš haldinu skuli aflétt žegar žess er ekki lengur žörf og sķšasta lagi žegar mįli er endanlega lokiš, t.d. meš dómi Hęstaréttar ef hérašsdómi er įfrżjaš. Žó er tekiš fram aš haldi skuli ekki aflétt ef žęr įstęšur eigi viš sem greindar eru ķ a- eša b-liš 72. gr. frumvarpsins, ž.e. aš gagn hafi veriš gert upptękt meš dómi eša žess hafi veriš aflaš meš refsiveršum hętti og žaš afhent žeim sem tilkall į til žess. Telja veršur ólķklegt aš til žessa kęmi žegar um er aš ręša skjal eša annaš gagn sem veriš hefur ķ vörslum žrišja manns žótt žaš sé ekki śtilokaš. Hins vegar er gengiš śt frį žvķ aš almennt verši sönnunargagn afhent žrišja manni žegar mįli er endanlega lokiš og žvķ į įkvęši c-lišar 72. gr. ekki viš žegar hald hefur veriš lagt į skjal skv. 1. mgr. žessarar greinar.

Um 136. gr.

    Greinin er efnislega eins og 69. gr. laga um mešferš einkamįla, aš öšru leyti en žvķ aš lagt er til ķ 4. mgr., eins og gert er ķ 70. gr. žeirra laga, aš įkvęši 1.–3. mgr. skuli gilda um önnur sżnileg sönnunargögn en skjöl, svo sem tölvugögn, myndbönd og mynddiska, eftir žvķ sem įtt getur viš. Žarfnast greinin ekki frekari skżringa.

Um 137. gr.

    Ķ greininni er męlt fyrir aš dómari skuli meta sönnunargildi skjala og annarra sżnilegra sönnunargagna meš hlišsjón af atvikum hverju sinni. Žetta er sama regla og fram kemur ķ 3. mgr. 72. gr. laga um mešferš einkamįla žótt žaš įkvęši sé einskoršaš viš einkaskjöl.
    Sś regla hefur veriš talin gilda hér į landi og reyndar almennt ķ öšrum Evrópurķkjum aš įkęruvaldinu sé heimilt aš leggja fram ķ sakamįlum skjöl og annars konar gögn, jafnvel žótt žeirra hafi veriš aflaš į ólögmętan hįtt, t.d. viš leit sem ekki hefur reynst eiga sér fullnęgjandi lagastoš. Žetta višhorf hefur helgast af žvķ aš sį varnašur, sem óneitanlega er fólginn ķ žvķ aš litiš skuli fram hjį gögnum er aflaš hefur veriš meš žessum hętti, eigi aš vķkja fyrir žeirri brżnu samfélagsžörf aš brot, einkum alvarleg brot, verši upplżst žannig aš žeir sem žau hafa framiš hljóti lögmęlta refsingu. Ķ staš žess aš leggja bann viš žvķ aš byggt verši į slķkum gögnum sem sönnunargögnum sé ešlilegra aš žeir sem beri įbyrgš į žvķ aš gripiš hefur veriš til ólögmętra ašgerša viš rannsókn mįls verši beittir višeigandi višurlögum. Engu aš sķšur er višurkennt aš žaš geti brotiš gegn fyrirmęlum 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu aš sakfelling sé reist į gögnum sem aflaš hefur veriš ólöglega, sér ķ lagi ef beitt hefur veriš įmęlisveršum ašferšum, svo sem naušung, hótunum eša blekkingum.
    Eitt af žvķ, sem rętt hefur veriš um ķ žessu sambandi, er hvernig fara skuli meš gögn sem finnast af tilviljun viš rannsóknarašgerš į borš viš hśsleit og geta fęrt sönnur į annars konar brot en var tilefni leitarinnar. Ekki er heldur loku fyrir žaš skotiš aš žaš sé ekki hrein tilviljun aš gögn finnist, t.d. ķ žvķ tilviki aš lögregla eša önnur stjórnvöld hafi grun um refsiverša hįttsemi einstaklings eša fyrirtękis. įn žess aš vita gjörla ķ hverju hśn sé fólgin. Ķ žvķ skyni aš sporna viš žessari ašferš viš rannsókn sakamįla, sem vissulega getur fališ ķ sér mjög tilfinnanlega skeršingu į mannréttindum žeirra er hlut eiga aš mįli, er svo fyrir męlt ķ 800. gr. dönsku réttarfarslaganna aš gögn, sem fundist hafa „af tilviljun“ viš hśsleit, verši ekki lögš fram sem sönnunargögn ķ sakamįli, žótt lögregla megi lķta til žeirra viš rannsókn į žvķ broti sem žau kynnu aš hafa leitt ķ ljós. Samkvęmt greininni getur dómari žó heimilaš aš gögnin verši lögš fram, t.d. ef ekki er unnt aš beita öšrum ašferšum til aš hafa upp į sönnunargögnum ķ mįlinu eša brot getur varšaš sex įra fangelsi eša žyngri refsingu. Ekki er gerš tillaga um aš sams konar regla og er aš finna ķ 800. gr. dönsku réttarfarslaganna verši tekin upp ķ ķslensk lög, enda er mjög erfitt aš setja slķka reglu, svo aš eitthvert hald sé ķ, eins og umrędd lagagrein ber meš sér. Hins vegar ber aš leggja įherslu į aš dómarar meti sönnunargildi žeirra sönnunargagna, sem aflaš hefur veriš meš framangreindum hętti, meš varśš og lķti jafnvel algjörlega fram hjį žeim ef beitt hefur veriš sérlega įmęlisveršum ašferšum viš aš śtvega žau.

Um XXI. kafla.

    Ķ žessum kafla koma fram reglur um žaš hvernig standa skuli aš žvķ aš afla sönnunargagna fyrir öšrum dómstóli en žar sem sakamįl er rekiš. Ekki er reglur sem žessar aš finna ķ nśgildandi lögum um mešferš opinberra mįla, en įkvęši kaflans eru ķ megindrįttum eins og samsvarandi kafla, ž.e. XI. kafla, ķ lögum um mešferš einkamįla.

Um 138. gr.

    Žessi grein er svo til eins og 73. gr. laga um mešferš einkamįla og žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 139. gr.

    Greinin er samhljóša 74. gr. laga um mešferš einkamįla, aš öšru leyti en žvķ aš lagt er til aš vķsaš verši til stjórnvalda almennt ķ nišurlagi 2. mgr. ķ staš Stjórnarrįšsins, vegna žess aš ekki er vķst aš hagkvęmast sé aš rįšuneyti annist milligöngu viš afla sönnunargagna fyrir erlendum dómstóli ķ sakamįli, heldur getur veriš ęskilegra aš einhver önnur stjórnvöld geri žaš. Žarfnast greinin ekki frekari skżringa.

Um 140. gr.

    Greinin er nįnast eins og 1. og 2. mgr. 75. gr. laga um mešferš einkamįla og žarf ekki aš skżra hana sérstaklega. Žó skal žess getiš aš ekki er lagt til aš sams konar įkvęši og koma fram ķ 3. og 4. mgr. 75. gr. verši tekin upp ķ lög um mešferš sakamįla, enda eiga žau eingöngu viš um einkamįl žar sem ašilar fara meš forręši į sönnunarfęrslu.

Um 141. gr.

    Fyrsta mįlsgrein, žar sem kvešiš er į um aš įkvęšum 140. gr. skuli eftir atvikum beitt žegar sönnunargagna er aflaš ķ héraši mešan sakamįl er rekiš fyrir Hęstarétti, er efnislega eins og 76. gr. laga um mešferš einkamįla. Enn fremur er gert rįš fyrir žvķ ķ 2. mgr. aš žeim įkvęšum skuli beitt, eftir žvķ sem įtt getur viš, žegar gagna er aflaš fyrir hérašsdómi ķ tengslum viš rekstur slķks mįls erlendis, hvort sem er fyrir dómstóli ķ öšru rķki ellegar fjölžjóšlegum eša alžjóšlegum dómstóli.

Um 4. žįtt.

    Žessi žįttur frumvarpsins hefur aš geyma reglur um žaš, hvernig fariš skuli meš sakamįl, frį žvķ aš rannsókn žess er lokiš og žar til žvķ lżkur, eftir atvikum meš dómi ķ héraši. Aš hętti laga um mešferš einkamįla er sķšan fjallaš um endurupptöku mįls og mįlskot til Hęstaréttar ķ sérstökum žętti, 5. žętti frumvarpsins.
    Žau efnisatriši, sem žessi žįttur tekur til, mynda ekki eina heild ķ nśgildandi lögum, heldur er žau einkum aš finna ķ XIV., XV., XVI. og XX. kafla žeirra. Žį eru sum įkvęši žįttarins sótt til annarra laga, auk žess sem žar er gert rįš fyrir hreinum nżmęlum, eins og reglum XXVII. kafla um afbrigšilega mešferš mįls fyrir dómi. Žįtturinn skiptist annars ķ sjö kafla. Ķ XXII. kafla er aš finna almennar reglur um saksókn og er žeim aš hluta ętlaš aš koma ķ staš IV. kafla almennra hegningarlaga. Nęstu tveir kaflar, ž.e. XXIII. og XXIV. kafli, geyma annars vegar reglur um lok mįls įn įkęru og hins vegar um höfšun sakamįls meš śtgįfu įkęru og birtingu hennar. Ķ XXV. kafla er kvešiš į um almenna mešferš mįls fyrir dómi, ķ XXVI. kafla um einkaréttarkröfur, sem hafa mį uppi ķ sakamįli, ķ XXVII. kafla um afbrigšilega mešferš mįls fyrir dómi, ž.e. žegar um er aš ręša önnur mįl en venjuleg sakamįl, og loks ķ XXVIII. kafla um dómsśrlausnir hérašsdóms.

Um XXII. kafla.

    Ķ žennan kafla hafa veriš felld įkvęši, sem lśta almennt aš saksókn, sbr. 142.–144. gr. Sömuleišis aš įkvöršun um žaš hvort sękja skuli sakborning til sakar į grundvelli rannsóknar eša fella mįl hans nišur, sbr. 145. gr., ellegar hvort falla beri frį saksókn į hendur honum, jafnvel žótt hann sé įlitinn sekur, sbr. 146. gr., sbr. og 147. gr. sem tekur jafnt til nišurfellingar mįls og saksóknar. Ekki eru rįšgeršar verulegar breytingar į efni žessara įkvęša frį žvķ sem nś er, nema žį helst į heimild įkęruvalds til aš falla frį saksókn, sbr. einkum 3. og 4. mgr. 146. gr. Vķsast um skżringar į žeim, svo og į öšrum nżmęlum, sem rįšgeršar eru į almennum reglum um saksókn, til athugasemdanna hér į eftir.

Um 142. gr.

    Ķ greininni er męlt fyrir um įkęruregluna svonefndu, ž.e. aš sérhver refsiverš hįttsemi skuli sęta įkęru. Žessa meginreglu er aš finna ķ 111. gr. nśgildandi laga, auk 24. gr. almennra hegningarlaga. Meš frumvarpinu er gerš sś tillaga aš efni IV. kafla žeirra laga, sem ber yfirskriftina įkęrureglur og hefur m.a. aš geyma umrędda reglu, verši fęrt ķ lög um mešferš sakamįla, aš undanteknum žeim sérstöku įkęrureglum er eiga einvöršungu viš um höfšun einkarefsimįls į borš viš meišyršamįl, sbr. 234. gr. frumvarpsins.
    Ķ gildandi lögum segir aš sérhver refsiveršur „verknašur“ skuli sęta įkęru. Ķ staš žess aš vķsa til verknašar ķ žessu sambandi er lagt til aš notaš verši oršiš „hįttsemi“ sem hefur enn vķštękari skķrskotun. Eins og nś er gert er tekiš fram ķ sķšari hluta greinarinnar aš unnt sé aš vķkja frį įkęrureglunni sé žaš sérstaklega įkvešiš ķ lögum. Sem dęmi um slķka undantekningu frį reglunni mį nefna heimild įkęruvalds til aš falla frį saksókn skv. 2.–4. mgr. 146. gr., jafnvel žótt žaš telji sannaš aš sakborningur hafi gerst sekur um refsiverša hįttsemi, og enn fremur lok sakamįls įn įkęru skv. XXIII. kafla frumvarpsins.

Um 143. gr.

    Greinin er nįnast samhljóša 1. og 2. mgr. 23. gr. nśgildandi laga og žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 144. gr.

    Hér hefur veriš safnaš saman ķ eina lagagrein reglum um žaš hvernig fara skuli aš viš įkvöršun saksóknar žegar höfšun sakamįls er hįš kröfu brotažola samkvęmt višeigandi refsiįkvęši, en samsvarandi reglur er nś aš finna ķ 25.–29. gr. almennra hegningarlaga. Meš žvķ aš steypa reglunum žannig saman ķ eina grein er stefnt aš žvķ aš einfalda žęr, eins og kostur er, įn žess aš breyta efni žeirra aš neinu rįši. Žaš gerir framsetninguna jafnframt žjįlli aš hugtakiš „brotažoli“, sem skilgreint er ķ 1. mgr. 39. gr. frumvarpsins, kemur ķ staš oršalagsins „sį sem misgert var viš“. Aš auki er kvešiš į um žaš ķ 2. mgr. 39. gr. aš sé brotažoli ólögrįša komi lögrįšamašur fram sem fyrirsvarsmašur hans og taki žęr įkvaršanir fyrir hans hönd sem hann er ekki talinn bera skynbragš į eša vera fęr um aš taka. Žvķ er óžarfi aš taka fram sérstaklega aš lögrįšamašur komi fram fyrir brotažola viš žęr ašstęšur sem hér er lżst, heldur bęri ķ žvķ efni aš fara eftir žessu almenna įkvęši, sbr. hins vegar 2. mgr. 25. gr. hegningarlaga. Eins og įšur segir ber enn fremur aš hafa ķ huga aš ekki er gert rįš fyrir aš reglur žęr, sem hér er gerš grein fyrir, eigi viš um žaš hvernig brotažoli skuli standa aš höfšun einkarefsimįls af sinni hįlfu, heldur verši įfram męlt fyrir um žaš ķ IV. kafla hegningarlaga.
    Fyrsta mįlsgrein er ķ megindrįttum sama efnis og 1. og 3. mgr. 25. gr. og 2. og 3. mgr. 26. gr. almennra hegningarlaga. Rétt er aš benda į aš meš žvķ aš nota samtenginguna „eša“ ķ upptalningunni ķ 2. mįlsl. į nįnustu vandamönnum brotažola, sem falliš hefur frį, ber aš skilja įkvęšiš į žann veg aš hafi brotažolinn skiliš eftir sig maka skuli hann einn hafa rétt til aš krefjast mįlshöfšunar. Sé eftirlifandi maka ekki til aš dreifa fellur rétturinn til barna brotažolans, sķšan til annarra nišja, žį til foreldra og loks til systkina hans. Séu nįnustu vandamenn ķ hverjum žessara flokka fleiri en einn og ekki į eitt sįttir um hvort mįl skuli höfšaš er lagt til aš įkęrandi įkveši hvort žaš skuli gert, sbr. 3. mįlsl. Er žaš sama regla og nś kemur fram ķ 3. mgr. 26. gr. hegningarlaga. Į sama hįtt og ķ 2. mgr. 26. gr. er hins vegar gert rįš fyrir žvķ ķ 1. mįlsl. aš hafi sama brot beinst aš fleiri en einum brotažola og séu žeir ekki į einu mįli um, hvort mįl skuli höfšaš, nęgi aš krafa žess efnis komi frį einum žeirra, sbr. oršin „eša einhver brotažola“.
    Ķ 1. mįlsl. 2. mgr. er aš finna įžekka reglu og fram kemur ķ 27. gr. almennra hegningarlaga. Žó er tekiš fram aš brotažoli geti ekki krafist žess aš sakamįl verši höfšaš, ef hann vill undanskilja einhvern af žeim sem sekur kann aš vera um hina refsiveršu hįttsemi, heldur er gert rįš fyrir aš hendur įkęruvaldsins verši óbundnar aš žvķ leyti frį hendi brotažolans, eins og endranęr žegar įkvöršun er tekin um saksókn af žess hįlfu. Ella mętti leiša aš žvķ rök aš um vęri aš ręša ólögmęta mismunun ķ garš žess eša žeirra sem ekki vęru undanskildir saksókn samkvęmt įkvöršun brotažola. Meš 2. mįlsl. er gerš tillaga um aš brotažoli geti afturkallaš kröfu um mįlshöfšun allt žar til hérašsdómur er kvešinn upp ķ mįlinu. Samkvęmt d-liš 1. mgr. 170. gr. frumvarpsins er gert rįš fyrir aš mįl verši žar meš sjįlfkrafa fellt nišur, nema įkęrandi telji rétt aš halda žvķ įfram vegna almannahagsmuna. Ķ 3. mįlsl. er sķšan tekiš fram aš sį sem afturkallaš hefur kröfu geti ekki boriš hana fram aš nżju, nema įkęrandi fallist į žaš fyrir sitt leyti, enda verši hin nżja krafa aš vera borin fram innan žeirra tķmamarka sem męlt er fyrir um ķ 3. mgr. Hlišstęšar reglur žeim sem fram koma ķ 2. og 3. mįlsl. er aš finna ķ 28. gr. hegningarlaga.
    Į sama hįtt og ķ 29. gr. hegningarlaga er gengiš śt frį žvķ ķ 3. mgr. aš brotažoli eša sį, sem kemur ķ hans staš verši aš bera fram kröfu um mįlshöfšun innan įkvešinna tķmamarka. Aš öšrum kosti falli nišur heimild hans til aš krefjast mįlshöfšunar. Žau mörk, sem greind eru ķ 3. mgr., eru žau sömu og ķ 29. gr. almennra hegningarlaga.

Um 145. gr.

    Greinin er sama efnis og 112. gr. nśgildandi laga og žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 146. gr.

    Ķ greininni er męlt fyrir um nišurfellingu saksóknar, ž.e. žegar falliš er frį höfšun sakamįls ķ öšrum tilvikum en žeim sem 145. gr. tekur til. Žótt greinin taki vissulega miš af 113. gr. nśgildandi laga er, eins og įšur greinir, lagt til aš geršar verši nokkrar breytingar į žeim įkvęšum hennar sem lśta aš heimild įkęranda til aš falla frį saksókn. Einnig er rįšgert aš breyta nśverandi efnisskipan 113. gr.
    Žannig er kvešiš į um žaš ķ 1. mgr. aš mįlsókn falli sjįlfkrafa nišur ef sakborningur gengst undir višurlög skv. 1. mgr. 148. eša 1. mgr. 149. gr. ellegar ef dómari įkvaršar honum višurlög skv. 3. mgr. 150. gr. Undantekningar frį žeirri reglu er aš finna ķ 3. mgr. 148. gr. og 4. mgr. 149. gr. žar sem lögreglustjóra eša hérašssaksóknara er, meš vissum skilyršum, veitt heimild til aš fella sektargeršir samkvęmt žessum greinum śr gildi og mętti eftir žaš höfša mįl meš žvķ aš gefa śt įkęru eša falla frį saksókn skv. 2.–4. mgr. žessarar greinar.
    Ķ 2.–4. mgr. er męlt fyrir um heimild įkęranda til aš falla frį saksókn. Ķ fyrsta lagi er honum heimilt aš gera žaš, eins og tekiš er fram ķ 2. mgr., meš žvķ aš fresta įkęru skiloršsbundiš skv. 56. gr. almennra hegningarlaga, sbr. fyrri mįlsliš 1. mgr. 113. gr. gildandi laga.
    Ķ annan staš er lagt til aš įkęrandi geti falliš frį saksókn į hendur sakborningi ķ žeim sérstöku tilvikum sem vķsaš er til ķ 3. og 4. mgr. Segja mį aš žęr įstęšur, sem žar eru greindar, eigi žaš allar sammerkt aš almannahagsmunir krefjist ekki mįlshöfšunar, t.d. vegna žess aš brot er mjög smįvęgilegt, sbr. fyrri hluta a-lišar 3. mgr., sem er samhljóša a-liš 2. mgr. 113. gr. gildandi laga. Einnig ef mįlshöfšun žjónar litlum sem engum tilgangi, svo sem žegar svo stendur į sem ķ c-liš 3. mgr. eša 4. mgr. segir, sbr. b- og d-liši 2. mgr. 113. gr.
    Įkvęši b-lišar 3. mgr. er nżmęli. Samkvęmt žvķ er lagt til aš heimilt verši aš falla frį saksókn ef sakborningur og brotažoli hafa komist aš samkomulagi viš sįttamišlun og sakborningur efnt žaš fyrir sitt leyti. Meš žvķ aš nefna žetta śrręši sérstaklega er gengiš śt frį aš til žess megi grķpa meš žeim réttarįhrifum, ef vel tekst til, aš falliš verši frį saksókn gegn sakborningi. Hins vegar žykir ekki žörf į aš setja frekari lagareglur um sįttamišlun aš svo stöddu.
    Samkvęmt c-liš 2. mgr. 113. gr. gildandi laga er heimilt aš falla frį saksókn ef brot hefur valdiš sakborningi sjįlfum óvenjulegum žjįningum og mįlsókn žykir ekki brżn af almennum refsivörsluįstęšum. Ķ d-liš 3. mgr. er gerš tillaga um breytt oršalag frį umręddu įkvęši ķ žį veru aš hert verši į skilyršinu um aš brot hafi valdiš sakborningi žjįningum meš žvķ aš žęr verši aš hafa veriš „óvenjulega miklar“. Jafnframt er lagt til aš litiš verši til „almannahagsmuna“ žegar tekin er įkvöršun um žaš hvort falliš skuli frį saksókn eša höfšaš mįl ķ tilvikum sem žessum. Žessu til višbótar er gert rįš fyrir žvķ aš ašrar sérstakar įstęšur en óvenjulega miklar žjįningar sakbornings geti réttlętt žaš aš falliš verši frį saksókn ķ undantekningartilvikum. Sem dęmi um slķkt tilvik mętti nefna žį hįttsemi sem lżst er ķ e-liš 2. mgr. 113. gr. gildandi laga. Samkvęmt žvķ įkvęši er heimilt aš falla frį saksókn gagnvart sakborningi ef hann hefur beitt annan mann naušung eša fjįrkśgun meš žvķ aš hóta ella aš kęra hann fyrir refsivert athęfi, žó aš žvķ tilskildu aš žetta brot sakborningsins sé ekki žvķ stórfelldara. Ķ stašinn fyrir aš taka hįttsemi sem žessa eina śt śr, eins og gert er ķ gildandi lögum, er lagt til aš vķsaš verši almennt ķ d-liš 3. mgr. til sérstakra įstęšna, sem eftir atvikum gętu réttlętt nišurfellingu saksóknar, į borš viš žęr aš hafa gripiš ķ örvęntingu til annars konar ólögmęts atferlis en naušungar eša fjįrkśgunar viš svipašar ašstęšur og lżst er ķ e-liš 2. mgr. 113. gr.
    Ķ 4. mgr. žessarar greinar hafa veriš tekin svo til óbreytt žau įkvęši, sem nś er aš finna ķ d-liš 2. mgr. 113. gr., žar sem įkęranda er veitt heimild til aš falla frį saksókn śt af brotum, sem ętla mį aš skipti engu eša óverulegu mįli viš įkvöršun višurlaga, vegna refsingar fyrir önnur brot sem sakborningur hefur żmist žegar veriš dęmdur fyrir, sbr. 78. gr. hegningarlaga, eša er grunašur um aš hafa framiš. Rökin aš baki žessari heimild eru öšrum žręši žau aš óžarft sé og óešlilegt aš eyša tķma og fyrirhöfn og žar meš fjįrmunum hins opinbera ķ aš rannsaka til fullnustu minni hįttar brot sem hefšu hvort sem er lķtil eša engin įhrif į žau višurlög er sakborningi yršu įkvešin. Af sama meiši sprottiš er įkvęši 3. tölul. 1. mgr. 721. gr. dönsku réttarfarslaganna. Samkvęmt žvķ er heimilt aš falla frį saksókn ķ žeim tilvikum žar sem mešferš mįls mundi fyrirsjįanlega hafa ķ för meš sér svo mikla erfišleika eša śtgjöld ellegar verša svo tķmafrek aš žaš vęri engan veginn ķ samręmi viš žżšingu mįlsins og žį refsingu sem vęnta mętti aš yrši dęmd.
    Meš hlišsjón af žessu sķšastnefnda įkvęši er gert rįš fyrir ķ sķšari hluta a-lišar 3. mgr. aš įkęrandi geti falliš frį saksókn ef fyrirsjįanlegt er aš umfang mįlsins og žar meš śtgjöld vegna žess verši ķ verulegu ósamręmi viš žį refsingu sem vęnta mį aš dęmd yrši ef mįl vęri höfšaš. Ekkert er žvķ til fyrirstöšu aš ķ framkvęmd yrši žessu įkvęši beitt samhliša fyrri mįlsliš 4. mgr. viš mešferš mįls, t.d. vegna ętlašra efnahagsbrota, žar sem fyrir lęgi aš rannsókn yrši mjög umfangsmikil sem og annar undirbśningur mįlshöfšunar. Ķ staš žess aš rannsaka til hlķtar öll žau brot, sem sakborningi vęru gefin aš sök, vęri meš vķsun til umręddra tveggja įkvęša mögulegt aš miša rannsókn og frekari mešferš mįlsins viš alvarlegustu sakarefnin eša eftir atvikum viš žau sem aušveldast vęri aš upplżsa meš sem minnstri fyrirhöfn og kostnaši. Žetta sjónarmiš, aš mešferš sakamįls verši einfölduš eins og kostur er til žess aš leggja megi dóm į efni mįlsins innan hęfilegs tķma, tekur bęši miš af žvķ hlutverki įkęrenda skv. 1. mgr. 18. gr. frumvarpsins aš sjį til žess aš žeir sem afbrot fremja verši beittir lögmęltum višurlögum, og žeirri meginreglu aš hraša beri mįli eftir föngum, sbr. 171. gr. frumvarpsins.
    Fimmta mįlsgrein žessarar greinar er sama efnis og 4. mgr. 113. gr. gildandi laga. Hins vegar er lagt til aš fellt verši brott įkvęšiš ķ 3. mgr. 113. gr. žar sem segir aš rķkissaksóknari geti viš sérstakar ašstęšur óskaš eftir aš dómsmįlarįšherra geri tillögu til forseta Ķslands um nišurfellingu saksóknar skv. 29. gr. stjórnarskrįrinnar. Žessu įkvęši, sem var į sķnum tķma tekiš upp ķ lög nr. 19/1991, mun ekki hafa veriš beitt, enda veršur aš telja žaš varhugavert aš ętla ęšsta handhafa įkęruvalds, sem ekki į aš taka viš fyrirmęlum frį öšrum stjórnvöldum um mešferš žess valds, aš vķsa meš žessum hętti įkvöršun um saksókn til endanlegrar śrlausnar rįšherra meš atbeina forseta Ķslands.

Um 147. gr.

    Efni 1. og 2. mgr. er žaš sama og 114. gr. nśgildandi laga og žarfnast ekki sérstakra skżringa.
    Sķšari mįlsgreinarnar tvęr hafa aš geyma nżmęli sem tengjast breyttri skipan įkęruvalds, sbr. III. kafla frumvarpsins. Samkvęmt 3. mgr. veršur sś įkvöršun hérašssaksóknara aš fella nišur mįl skv. 145. gr. eša falla frį saksókn skv. 2.–4. mgr. 146. gr. kęrš til rķkissaksóknara, enda lśti įkvöršunin aš broti sem varšaš getur aš lögum sex įra fangelsi eša žyngri refsingu. Ķ 4. mgr. er rįšgert aš ęšri handhafi įkęruvalds geti, aš eigin frumkvęši, fellt śr gildi sams konar įkvöršun lęgra setts įkęranda, enda telji hann įkvöršunina andstęša lögum eša fjarstęša aš öšru leyti. Oršalagiš er sótt til 2. mgr. 26. gr. gildandi laga sem reyndar er lagt til aš felld verši brott śr lögum, sbr. athugasemdir viš 19. gr. frumvarpsins. Hér er hins vegar um sömu ašstöšu aš ręša og žar er fjallaš um, ž.e. aš ęšra stjórnvald telji óhjįkvęmilegt aš breyta įkvöršun lęgra setts stjórnvalds um aš fella nišur mįl eša falla frį saksókn. Vegna žess aš slķk įkvöršun er ķžyngjandi fyrir sakborning er lagt til aš henni verši sett sömu tķmamörk og afgreišslu į kęru skv. 2. og 3. mgr.

Um XXIII. kafla.

    Ķ kaflanum er męlt fyrir um žaš hvernig ljśka megi sakamįli meš įkvöršun višurlaga įn žess aš gefin sé śt įkęra į hendur sakborningi. Įkvęši žessa efnis er aš finna ķ 115. gr., 115. gr. a og 115. gr. b nśgildandi laga.
    Žessar greinar eru allar nżlegar. Sś elsta žeirra er 115. gr., sem aš vķsu var tekin upp ķ lög nr. 19/1991 samkvęmt fyrirmynd ķ eldri lögum, en ķ žó nokkuš breyttri mynd. Sķšan hafa veriš geršar verulegar breytingar į henni, sķšast meš lögum nr. 57/1997. Įri sķšar var 115. gr. a lögtekin meš lögum nr. 31/1998 og įriš 2005 115. gr. b meš lögum nr. 81/2005.
    Af žessum sökum eru ekki rįšgeršar neinar teljandi breytingar į žessum įkvęšum. Žó žykir rétt aš skipa heimild lögreglu til žess aš įkveša tiltölulega lįga sekt fyrir brot, sem jįtaš er, sbr. 115. gr. b gildandi laga, fremst ķ kaflann, sbr. 148. gr. Nęst komi heimild lögreglustjóra til aš įkveša sekt og önnur višurlög, meš samžykki sakbornings, sbr. nś 115. gr. og 149. gr., og sķšust heimild lögreglustjóra til aš bjóša sakborningi aš ljśka mįli meš greišslu sektar og heimild dómara til aš įkvarša honum sekt og vararefsingu, sinni hann ekki slķku sektarboši, sbr. nś 115. gr. a og 150. gr. Lagšar eru til smįvęgilegar breytingar į nśgildandi reglum vegna žessarar breyttu röšunar, žar į mešal žykir ešlilegt aš žau įkvęši, sem eru sameiginleg greinunum žremur, verši felld ķ sérgrein, sbr. 151. gr.

Um 148. gr.

    Eins og įšur er komiš fram er greinin nįnast samhljóša 115. gr. b nśgildandi laga sem tekin var upp ķ žau meš lögum nr. 81/2005. Bent er į aš sams konar heimild og er aš finna ķ 4. mgr. 149. gr., sbr. nś 5. mgr. 115. gr. gildandi laga, hefur veriš tekin upp ķ 3. mgr. Žarfnast greinin ekki frekari skżringa.

Um 149. gr.

    Greinin er sama efnis og 115. gr. nśgildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš tvö atriši, sem lśta aš heimild dómsmįlarįšherra til setningar reglugeršar og fjįrnįm til fullnustu įkvöršunar um višurlög, hafa veriš fęrš śr 1. og 2. mgr. ķ 1. og 2. mgr. 151. gr. Enn fremur er lagt til aš 4. mgr., žar sem rįšherra er veitt heimild til aš setja reglur um bókhald og mešferš mįla samkvęmt greininni, verši felld brott, en ķ stašinn tekin upp almenn heimild fyrir rįšherra til aš setja reglur um mešferš mįla hjį lögreglu, ž.m.t. lögreglustjórum, skv. 148.–150. gr., sbr. lokamįlsliš 1. mgr. 151. gr.

Um 150. gr.

    Greinin kemur ķ staš 115. gr. a nśgildandi laga og er ķ meginatrišum sama efnis, aš žvķ undanskildu aš gert er rįš fyrir aš dómsmįlarįšherra įkveši meš reglugerš žaš hįmark sektar, sem mišaš skal viš ķ 1. mgr., sbr. 1. mgr. 151. gr., ķ staš žess aš hįmarkiš sé lögbundiš, eins og nś er. Žykir rétt aš sama ašferš sé višhöfš viš įkvöršun sektarhįmarks hér og ķ 1. mgr. 149. gr., sbr. 1. mgr. 115. gr. gildandi laga. Žį er lagt til aš eftir žvķ sem viš getur įtt gildi žęr reglur, sem er aš finna ķ XXIX. kafla frumvarpsins og eiga viš um endurupptöku śtivistarmįls ķ héraši, sbr. 161. gr. frumvarpsins, einnig um endurupptöku mįls skv. 5. mgr. žegar žvķ įkvęši sleppir. Svipuš sjónarmiš eiga viš ķ bįšum tilvikum, enda žótt endurupptöku beri hér öšru vķsi aš, fyrst og fremst vegna žess aš ekki hefur gefin śt įkęra ķ mįlinu.

Um 151. gr.

    Eins og tekiš er fram ķ almennum athugasemdum meš XXIII. kafla er lagt til aš felld verši ķ eina lagagrein žau įkvęši sem eru sameiginleg öšrum greinum kaflans. Um skżringu į greininni vķsast aš öšru leyti til athugasemda meš 149. og 150. gr. hér aš framan.

Um XXIV. kafla.

    Hér er męlt fyrir um śtgįfu įkęru og efni hennar, sbr. 152. gr., framhaldsįkęru og afturköllun įkęru, sbr. 153. gr., sendingu įkęru og mešfylgjandi gagna til hérašsdóms, sbr. 154. gr., frumathugun dómara į formhliš mįls og śtgįfu fyrirkalls, sbr. 155. gr., birtingu įkęru įsamt fyrirkalli, sbr. 156. gr., og loks skipun verjanda ef įkęrši hefur óskaš eftir verjanda viš birtingu įkęru, sbr. 157. gr. Įkvęši žessa efnis er aš finna ķ 116. og 118.–121. gr. nśgildandi laga. Er lagt til aš žau standi aš verulegu leyti óbreytt žótt sums stašar séu rįšgeršar lagfęringar į efni og oršalagi žeirra og jafnframt bryddaš upp į nokkrum nżmęlum ķ kaflanum, eins og nįnar er gerš grein fyrir ķ athugasemdum meš einstökum greinum hans.

Um 152. gr.

    Fyrsta mįlsgrein svarar til 116. gr. nśgildandi laga, en lagt er til aš įkvęšum hennar verši breytt nokkuš frį žvķ sem nś er. Ķ fyrsta lagi segir ķ innganginum ķ 1. mgr. į undan upptalningu į žeim atrišum, sem eiga aš koma fram ķ įkęru, aš žau skuli greina svo glöggt sem verša mį, sbr. 1. mgr. 80. gr. laga um mešferš einkamįla.
    Ķ öšru lagi er gert rįš fyrir žvķ ķ d-liš 1. mgr. aš auk žeirra atriša, sem talin eru upp ķ c-liš, sbr. c-liš 1. mgr. 116. gr. gildandi laga, skuli greina ķ įkęru, ef žörf krefur, žęr röksemdir sem įkęruvaldiš byggir mįlsókn sķna į, svo aš ekki fari į milli mįla hverjar sakargiftir eru, sbr. til hlišsjónar e-liš 1. mgr. 80. gr. laga um mešferš einkamįla. Ef sakarefniš er einfalt er óžarft aš rökstyšja mįlsóknina frekar en aš greina žį hįttsemi, sem įkęrt er śt af, og heimfęra ętlaš brot įkęrša til višeigandi refsiįkvęšis, sbr. c-liš 1. mgr. Stundum er žaš hins vegar ekki nęgilegt til žess aš įkęrša megi vera ljóst hverjar žęr sakir eru sem į hann eru bornar, heldur getur žurft aš gera frekari grein fyrir žeim, t.d. meš žvķ aš skżra žaš įkvęši, sem hįttsemi įkęrša er heimfęrš til, og sżna fram į, meš vķsun til mįlsatvika, hvers vegna hįttsemin er talin falla undir žaš įkvęši. Er žessa ekki sķst žörf ef vķsaš er til fleiri įkvęša ķ įkęru, svo sem ef įkęrt er ašallega fyrir brot į einu įkvęši, en til vara fyrir brot į öšru. Meš tilliti til meginreglunnar um jafnręši ašila fyrir dómi er jafnframt ešlilegt aš įkęruvaldinu gefist kostur į aš greina röksemdir fyrir mįlsókninni ķ įkęru vegna žess aš gert er rįš fyrir aš įkęrši geti ķ vissum tilvikum lagt fram skriflega greinargerš af sinni hįlfu viš mešferš mįls fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 165. gr. frumvarpsins. Hins vegar er tekiš fram ķ d-liš 1. mgr. aš röksemdafęrsla ķ įkęru eigi aš vera gagnorš, žvķ aš eftir sem įšur er gengiš śt frį žvķ aš žaš bķši munnlegs mįlflutnings, eftir aš įkęrši og vitni hafa gefiš skżrslu fyrir dómi, aš gera ķtarlega grein fyrir atvikum mįlsins og röksemdum af hįlfu įkęruvaldsins jafnt sem įkęrša.
    Žrišja breytingin, sem vert er aš vekja athygli į, kemur fram ķ e-liš 1. mgr. žar sem lagt er til aš krafa um greišslu sakarkostnašar śr hendi įkęrša sé greind ķ įkęru. Fyrir liggur aš verši įkęrši sakfelldur skuli honum aš jafnaši gert aš greiša sakarkostnaš, sbr. 1. mgr. 218. gr. frumvarpsins og 1. mgr. 165. gr. gildandi laga. Žess vegna er ešlilegt aš tekiš sé fram ķ įkęru aš jafnframt žvķ sem krafist sé refsingar og annarra višurlaga sé gerš krafa um greišslu sakarkostnašar, svo aš įkęrši geti gert sér grein fyrir žvķ strax viš birtingu įkęru aš til žess kynni aš koma aš hann yrši dęmdur til aš greiša žann kostnaš.
    Önnur mįlsgrein er samhljóša fyrri hluta 1. mgr. 119. gr. gildandi laga. Hins vegar žykir óžarft aš męla fyrir um žaš ķ lögum aš sakamįl skuli nefna į žann hįtt, sem gert er ķ sķšari hluta žess įkvęšis, ž.e. aš notaš skuli heitiš: Įkęruvaldiš gegn N.N. Er ešlilegt aš žaš rįšist af venju, hvernig dómsmįl, jafnt sakamįl sem einkamįl, eru auškennd.

Um 153. gr.

    Fyrstu tvęr mįlsgreinarnar fjalla um framhaldsįkęru og afturköllun įkęru, sbr. 118. gr. nśgildandi laga. Gerš er tillaga um tvęr breytingar į efni žessara įkvęša.
    Sś fyrri er aš žriggja vikna fresturinn, sem settur er til śtgįfu framhaldsįkęru ķ sķšari mįlsliš 1. mgr. 118. gr., verši afnuminn. Žess ķ staš skuli framhaldsįkęra gefin śt svo fljótt sem verša mį, eftir aš žörfin į henni er kunn, en ķ sumum tilvikum ętti žaš ekki aš taka langan tķma, t.d. ef leišrétta žarf augljósar villur ķ upphaflegri įkęru. Žó er sleginn sį varnagli aš framhaldsįkęra skuli aldrei gefin śt sķšar en tveimur vikum fyrir ašalmešferš mįls skv. 166. gr. frumvarpsins. Žetta er gert til žess aš įkęrša eša verjanda hans gefist rįšrśm til žess aš bregšast viš nżjum og ķžyngjandi įkęruatrišum sem kunna aš koma fram ķ framhaldsįkęru. Ef jįtning įkęrša lęgi fyrir, žannig aš ljśka mętti mįli skv. 164. gr. frumvarpsins, yrši aš sjįlfsögšu aš bera nżja įkęruliši undir hann, įšur en unnt vęri aš ljśka mįlinu į žann veg. Aš auki er gert rįš fyrir žvķ ķ 1. mgr. 164. gr. aš annar hvor mįlsašili geti óskaš eftir aš fram fari ašalmešferš ķ mįlinu og gęti hśn samkvęmt framansögšu ekki fariš fram fyrr en lišnar vęru minnst tvęr vikur frį śtgįfu framhaldsįkęrunnar. Ef ašalmešferš hefši veriš įkvešin ķ mįli og framhaldsįkęra vęri gefin śt skömmu įšur en hśn ętti aš hefjast yrši į sama hįtt aš fresta henni, žannig aš tveggja vikna fresturinn yrši virtur. Vegna žess aš breyting į įkęru meš framhaldsįkęru gęti veriš einföld og eftir atvikum įkęrša ķ hag er rįšgert aš hann eša verjandi fyrir hans hönd geti fallist į aš žaš verši gert rétt fyrir ašalmešferš eša jafnvel ķ upphafi hennar til žess aš mįliš dragist ekki aš óžörfu af žeim sökum.
    Sķšari breytingin lżtur aš žvķ aš įkęrandi geti ekki ašeins afturkallaš įkęru ķ heild allt žar til dómur er kvešinn upp meš žeim afleišingum aš fella beri mįl nišur, sbr. b-liš 170. gr. frumvarpsins, heldur geti hann į sama hįtt falliš frį einstökum įkęruatrišum. Yrši dómari bundinn af žeirri įkvöršun įkęranda, sbr. 1. mgr. 180. gr.
    Ķ nśgildandi lögum eru ekki reistar neinar skoršur viš žvķ aš mįl sé höfšaš aš nżju meš śtgįfu nżrrar įkęru žótt žvķ hafi įšur veriš vķsaš frį dómi eša žaš fellt nišur, t.d. meš afturköllun įkęru. Ef sök er aš žvķ komin aš fyrnast segir aš vķsu ķ 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga aš ef mįli er vķsaš frį hérašsdómi og ekki er hafist handa viš aš bęta śr įgöllum į mįlatilbśnaši innan sex mįnaša frį žeim degi, er mįlinu var vķsaš frį, rjśfi undangengin rannsókn ekki fyrningarfrest. Žaš er hins vegar mjög mikilvęgt fyrir įkęrša aš sem fyrst verši hafist handa viš aš bęta śr mįlatilbśnaši įkęruvaldsins ķ kjölfar frįvķsunar eša nišurfellingar mįls fyrir dómi, alveg įn tillits til žess hvort fyrning sakar er yfirvofandi, žannig aš hann fįi vitneskju um žaš svo fljótt sem aušiš er hvort mįl verši höfšaš aš nżju į hendur honum vegna sama sakarefnis. Ķ žvķ skyni aš knżja įkęruvaldiš til skjótra višbragša, žegar svo stendur į, er lagt til ķ 3. mgr. aš mįl verši aš höfša nżju meš śtgįfu nżrrar įkęru innan žriggja mįnaša frį žvķ aš mįli var vķsaš frį eša žaš var fellt nišur. Vegna žess aš mįl į aš vera fullrannsakaš žegar įkęra er upphaflega gefin śt veršur aš telja aš žessi frestur sé ķ öllum tilvikum rķflegur fyrir įkęruvaldiš til žess aš rįša bót į žeim įgöllum į mįlatilbśnaši sem leitt hafa til fyrrgreindra mįlalykta. Ķ sķšari mįlsliš 3. mgr. er įréttaš aš upphaf frestsins skuli mišaš viš žaš žegar mįli er ķ fyrsta skipti vķsaš frį dómi eša žaš er ķ fyrsta sinn fellt nišur. Žannig mundi nżr frestur ekki byrja aš lķša ef mįli vęri t.d. vķsaš frį öšru sinni eša žaš ętti sér staš eftir aš mįl hefši įšur veriš fellt nišur. Aš öšrum kosti mętti aušveldlega fara kringum žetta įkvęši. Žótt telja verši žaš óęskilegt gęti įkęruvaldiš hins vegar gefiš śt nżja įkęru ķ žrišja sinn, t.d. eftir ķtrekaša frįvķsun mįls frį dómi, ef žaš vęri gert innan žriggja mįnaša frį žvķ aš mįlinu var fyrst vķsaš frį. Eins og fram kemur ķ nišurlagi 3. mgr., ber aš miša frestinn viš žaš žegar mįli er vķsaš endanlega frį dómi eša žaš er fellt nišur, hvort sem žaš gerist mešan mįliš er til mešferšar ķ héraši eša fyrir Hęstarétti. Samhliša žeirri breytingu, sem rįšgerš er ķ 3. mgr., er lagt til aš įkvęšum 4. og 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga um rof fyrningarfrests verši breytt til samręmis, sbr. 234. gr. frumvarpsins.

Um 154. gr.

    Ķ greininni er kvešiš į um žaš, meš įžekkum hętti og ķ 2. mgr. 119. gr. nśgildandi laga, aš įkęra skuli send hérašsdómi, įsamt žeim sżnilegu sönnunargögnum sem įkęruvaldiš hyggst leggja fram ķ mįlinu. Gert er rįš fyrir aš įkęru fylgi įvallt skrį yfir gögnin og hvaša vitni óskaš er eftir aš verši leidd ķ mįlinu af hįlfu įkęruvaldsins, en žaš verši ekki ašeins gert ķ žeim tilvikum žegar ljóst er aš fram fari ašalmešferš ķ mįlinu, eins og nś er tekiš fram ķ 2. mgr. 119. gr. Enn fremur er gengiš śt frį žvķ aš įkęruvaldiš upplżsi dómara um žaš žegar į žessu stigi hvaša annarra sönnunargagna žaš telji naušsynlegt aš afla, svo sem hvort žaš įlķti žörf į aš dómkvešja matsmann til aš lįta ķ ljós įlit į sérfręšilegum įlitaefnum.
    Ķ nišurlagi greinarinnar er gert rįš fyrir aš tekiš skuli sérstaklega fram hvort halda beri upplżsingum um nafn og önnur persónueinkenni einstakra vitna leyndum fyrir öšrum en dómara mįlsins, ž.e. ķ žvķ tilviki aš vitni hafi gefiš skżrslu hjį lögreglu įn žess aš nafn žess og önnur persónueinkenni komi žar fram, sbr. 3. mgr. 65. gr. frumvarpsins. Sama į viš ef nafni og upplżsingum um einstaka lögreglumenn er haldiš leyndum į grundvelli 2. mgr. 56. gr. Gengiš er śt frį žvķ ķ umręddum įkvęšum aš žessar upplżsingar skuli jafnan lagšar fyrir dómara ef gögnin, sem žau eiga viš, eru į annaš borš lögš fram ķ mįlinu af hįlfu įkęruvaldsins.

Um 155. gr.

    Fyrsta mįlsgrein er snišin eftir 1. mgr. 120. gr. nśgildandi laga, 2. mgr. er samhljóša 3. mgr. 119. gr. laganna og 3. mgr. svarar til upphafs 2. mgr. 120. gr. žeirra.
    Ķ 1. mgr. 120. gr. gildandi laga er dómara gefinn žriggja vikna frestur til aš gefa śt fyrirkall į hendur įkęrša sem greini staš og stund žingfestingar įsamt įskorun til hans um aš sękja žing. Žar sem žessi frestur žykir óžarflega rśmur er lagt til aš horfiš verši frį žvķ aš setja dómara einhver tķmamörk ķ žessu sambandi, auk žess sem žaš hefur lķtil įhrif į hraša mįlsmešferšar, hvort fyrirkall er gefiš śt fyrr eša sķšar, heldur skiptir žar meginmįli aš mįliš verši žingfest svo fljótt sem kostur er, sbr. 2. mįlsl. 1. mgr.
    Ķ nišurlagi 2. mgr. 120. gr. gildandi laga er gert rįš fyrir aš dómari greini ķ fyrirkalli žann fyrirvara sem birta skal įkęru įsamt fyrirkalli fyrir įkęrša įšur en mįl veršur žingfest. Lagt er til aš žetta verši tekiš fram berum oršum ķ 1. mgr. žessarar greinar og jafnframt aš fyrirvarinn megi aldrei vera skemmri en žrķr sólarhringar, sbr. 3. mįlsl. hennar. Er žį tekiš miš af žvķ, aš stefnufrestur ķ einkamįli getur skemmstur veriš žrķr sólarhringar, sbr. 1. mgr. 91. gr. laga um mešferš einkamįla. Ekkert er žvķ hins vegar til fyrirstöšu aš dómari greini lengri fyrirvara ķ fyrirkalli og mętti ķ žvķ efni hafa til hlišsjónar įkvęšin um stefnufresti ķ einkamįlum.
    Loks er ķ 3. mgr. lögš til sś breyting aš įkęrandi hlutist til um birtingu įkęru, įsamt fyrirkalli, ķ staš lögreglustjóra, sbr. 2. mgr. 120. gr. gildandi laga.

Um 156. gr.

    Hér er męlt fyrir um žaš hvernig stašiš skuli aš birtingu įkęru, įsamt fyrirkalli, hér eftir nefnd ķ einu lagi įkęra, eins og segir ķ upphafi 1. mgr. Almennt įkvęši um birtingu er aš finna ķ 20. gr. nśgildandi laga, ekki ašeins birtingu įkęru, heldur einnig annars konar kvašninga og tilkynninga samkvęmt lögunum. Meš frumvarpinu er gerš tillaga um aš žessu verši breytt į žann veg aš ķ žessari grein verši kvešiš į um žaš hvernig birta skuli įkęru, en sķšan verši vķsaš til hennar, aš žvķ er varšar birtingu annarra kvašninga og tilkynninga, žar sem viš į, sbr. t.d. 2. mgr. 120. og 3. mgr. 150. gr. frumvarpsins.
    Reglur um žaš, hverjum birta skuli fyrir, sbr. 1. mgr., og hverjir annist birtingu og hvernig aš henni skuli standa, sbr. 2. mgr., eru ķ megindrįttum žęr sömu og fram koma ķ 1. mgr. 20. gr. gildandi laga, eins og henni hefur veriš breytt meš lögum nr. 81/2005. Žó eru rįšgeršar tvęr breytingar į gildandi reglum.
    Ķ annan staš aš birta megi fyrir öšrum en įkęrša sjįlfum, lögmanni hans og manni, sem hann hefur veitt umboš til aš taka viš birtingu, fyrir sķna hönd, sbr. 2. mįlsl. 1. gr. 20. gr. Eins og fram kemur ķ 1. mįlsl. 1. mgr. er hér um aš ręša žį, sem bśa į skrįšu lögheimili įkęrša, dveljast žar eša hittast žar fyrir, sbr. til hlišsjónar a- og b-liši 3. mgr. 85. gr. laga um mešferš einkamįla. Žótt birting įkęru sé gerš aušveldari meš žessum hętti og ekki sé eins öruggt aš įkęrši fįi vitneskju um hana, įšur en mįl er žingfest, veršur aš hafa ķ huga aš ekki er unnt aš ljśka sakamįli vegna śtivistar af hįlfu įkęrša nema ķ minni hįttar mįlum, sbr. 1. mgr. 161. gr. frumvarpsins. Enn fremur į hann kost į aš fį mįliš endurupptekiš innan fjögurra vikna frį birtingu eša uppkvašningu dóms ķ slķku śtivistarmįli, sbr. 1. mgr. 187. gr. frumvarpsins.
    Sķšari breytingin į gildandi reglum um birtingu įkęru, sem gert er rįš fyrir ķ 2. mgr., er aš sleppa öšrum starfsmönnum lögreglustjóra en lögreglumönnum śr upptalningu žeirra sem annast birtingu, enda veršur ekki séš aš žaš žjóni neinum tilgangi aš hafa žį ķ žessum hópi žar sem hvarvetna į aš vera völ į lögreglumönnum eša stefnuvottum til aš sinna žeim starfa. Hins vegar getur žaš haft raunhęfa žżšingu aš heimila öšrum starfsmönnum Fangelsismįlastofnunar en fangavöršum aš birta įkęru, t.d. ef įkęrši sętir eftirliti stofnunarinnar vegna skiloršs, auk žess sem handhęgt getur veriš fyrir dómara aš birta įkęru fyrir įkęrša, sem kemur fyrir dóm af öšru tilefni, ķ staš žess aš senda hana įkęranda til birtingar skv. 3. mgr. 155. gr.
    Samhliša žessu er lagt til aš settar verši nokkru fyllri reglur um skyldur žeirra, sem įkęra er birt fyrir, svo og žeirra sem annast birtingu, sbr. 2. mįlsl. 1. mgr. og 4. mįlsl. 2. mgr. Er žetta gert samkvęmt fyrirmynd ķ 1. og 3. mgr. 86. gr. laga um mešferš einkamįla.
    Žrišja mįlsgrein hefur aš geyma sams konar reglu og 2. mgr. 120. gr. gildandi laga. Žó er lagt til aš sé įkęra birt ķ Lögbirtingablaši skuli žaš gert meš minnst eins mįnašar fyrirvara, sbr. til hlišsjónar 3. mgr. 91. gr. laga um mešferš einkamįla.
    Įkvęši 4. mgr. og fyrri mįlslišar 5. mgr. eru sama efnis og 3. og 4. mgr. 120. gr. gildandi laga. Ķ sķšari mįlsliš 5. mgr. er aš finna nżmęli, žar sem gert er rįš fyrir aš žremur sólarhringum eftir aš įkęra hefur veriš birt geti hver sem er óskaš eftir aš fį ķ hendur afrit af henni, nema sérstakir einka- eša almannahagsmunir standi ķ vegi fyrir žvķ, sbr. 1. mgr. 16. gr. frumvarpsins. Įstęša žess aš rétt žykir aš kveša meš žessum hętti į um almennan ašgang aš įkęru er sś aš ešlilegt er aš almenningur eigi žess kost aš fį vitneskju um žaš fyrr en sķšar aš įkęra hafi veriš gefin śt og hvert sé efni hennar. Meš tilliti til įkęrša og nįnustu vandamanna hans skiptir hins vegar miklu mįli aš žaš sé ekki gert fyrr en įkęran hefur veriš kunngerš honum og hann žar meš įtt žess kost aš kynna sér efni hennar svo aš hann frétti ekki af žvķ eftir öšrum leišum. Ašgangur almennings nęši samkvęmt žessu įkvęši einungis til įkęru, įsamt fyrirkalli, en ekki til annarra mįlsgagna.

Um 157. gr.

    Greinin er efnislega eins og 121. gr. nśgildandi laga og žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um XXV. kafla.

    Žessi kafli hefur aš geyma reglur um mešferš sakamįls fyrir hérašsdómi žegar mįl hefur veriš höfšaš į venjulegan hįtt meš śtgįfu įkęru. Ekki eru rįšgeršar neinar grundvallarbreytingar į mįlsmešferš fyrir dómi, eins og męlt er fyrir um hana ķ XV. kafla nśgildandi laga, ef frį er tališ žaš nżmęli, sem fram kemur ķ 1. mgr. 165. gr., žar sem gert er rįš fyrir aš įkęrša gefist kostur į aš skila skriflegri greinargerš af sinni hįlfu, į sama hįtt og stefnda ķ einkamįli. Žótt mįlsmešferšarreglurnar haldist ķ megindrįttum óbreyttar er efninu skipaš meš nokkuš öšrum hętti en ķ gildandi lögum, auk žess sem ķtarlegar er kvešiš į um sum atriši en žar er gert. Veršur gerš frekari grein fyrir žessu ķ athugasemdum meš einstökum greinum.

Um 158. gr.

    Greinin er sama efnis og 1. og 3. mgr. 122. gr. nśgildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš sérstaklega er tekiš fram ķ fyrri mįlsliš 2. mgr. aš hafi įkęrša ekki veriš skipašur verjandi įšur en mįl er žingfest skv. 157. gr. frumvarpsins skuli žaš gert viš žingfestingu, séu skilyrši til žess į annaš borš fyrir hendi. Annars skuli gera žaš svo fljótt sem verša mį eftir žingfestingu.

Um 159. gr.

    Męlt er fyrir um žaš ķ 1. mgr. aš dómari skuli gęta aš žvķ aš eigin frumkvęši, žegar viš žingfestingu mįls, hvort žeir gallar séu į mįlatilbśnaši af hįlfu įkęruvaldsins aš varšaš geti frįvķsun mįlsins įn kröfu, sbr. til hlišsjónar 1. mgr. 100. gr. laga um mešferš einkamįla, žar sem mišaš er viš aš žetta gerist fyrst eftir aš stefndi hefur lagt fram greinargerš sķna. Žykir ešlilegra, žegar um sakamįl er aš ręša, aš dómari gęti aš žvķ hvort vķsa beri mįli frį vegna įgalla į mįlatilbśnaši strax viš žingfestingu žess. Žį žegar eša hvenęr sem er eftir žaš er gert rįš fyrir aš dómari geti vķsaš mįli frį dómi įn kröfu ef hann telur svo bersżnilega annmarka į žvķ sem ekki verši bętt śr undir rekstri žess aš dómur verši ekki kvešinn upp um efni žess, sbr. 4. mgr. 122. gr. nśgildandi laga. Kemur žar enn fremur fram aš mįli skuli įvallt vķsaš frį meš śrskurši. Ķ 3. mįlsl. 1. mgr. er lagt til aš kvešiš verši į um žaš, svo aš ekki fari į milli mįla, aš dómari geti, ef žvķ er aš skipta, vķsaš mįli frį aš hluta og leyst śr efni žess aš öšru leyti ķ dómi, sbr. 4. mgr. 100. gr. laga um mešferš einkamįla. Getur žetta żmist gerst meš žvķ aš einstökum įkęrulišum eša kröfum į hendur įkęrša sé vķsaš frį dómi eša, ef fleiri en einn eru įkęršir ķ sama mįli, aš žvķ sé eftir atvikum vķsaš frį aš žvķ er varšar suma žeirra, en ekki ašra. Eins og ķ 4. mgr. 122. gr., er tekiš fram ķ 4. mįlsl. 1. mgr. aš įšur en mįli verši vķsaš frį dómi skuli gefa įkęranda kost į aš tjį sig um mįlefniš, svo og įkęrša hafi hann sótt žing ķ mįlinu. Aš fyrirmynd 1. mgr. 100. gr. laga um mešferš einkamįla er lagt til aš ašilar skuli tjį sig munnlega um žaš hvort vķsa beri mįli frį dómi.
    Ķ 2. mgr. er kvešiš į um žaš hvernig dómari skuli bregšast viš ef fram kemur krafa um frįvķsun mįls, aš öllu leyti eša hluta, hvort sem er viš žingfestingu eša sķšar undir rekstri žess. Er lagt til aš hafšur verši sama hįttur į og lżst er ķ 1. mgr. 128. gr. gildandi laga, sbr. og 2. mgr. 100. gr. laga um mešferš einkamįla.
    Įkvęši 3. og 4. mgr. eru nįnast samhljóša 3. og 5. mgr. 100. gr. laga um mešferš einkamįla og žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 160. gr.

    Hér er kvešiš į um afleišingar žess ef śtivist veršur af hįlfu įkęranda viš žingfestingu eša į sķšari stigum mįlsmešferšar fyrir dómi. Ķ fyrri mįlsliš greinarinnar er gert rįš fyrir žvķ, eins og ķ 1. mgr. 123. gr. nśgildandi laga, aš ekkert verši ašhafst frekar ķ mįlinu į žvķ stigi. Žar segir jafnframt aš dómari skuli įkveša nżtt žinghald viš žęr ašstęšur. Ķ 2. mgr. 123. gr. er aš finna undantekningu frį fyrrgreindri meginreglu žar sem dómara er heimilaš aš ljśka mįli žótt įkęrandi sęki ekki žing ef įkęrši kemur fyrir dóm og skilyrši eru til aš ljśka žvķ skv. 1. mgr. 124. gr. eša 125. gr. gildandi laga, sbr. 2. mgr. 163. gr. og 1. mgr. 164. gr. frumvarpsins, enda hafi įkęrandi mętt viš žingfestingu og ekki mótmęlt žvķ aš mįlinu yrši lokiš meš žessum hętti. Lagt er til aš žessi undantekning verši felld brott og ķ stašinn skuli dómari tilkynna įkęranda um žaš hvenęr nżtt žinghald verši hįš. Ef ekki veršur heldur sótt žing af hįlfu įkęranda ķ žvķ žinghaldi beri aš fella mįliš nišur, sbr. c-liš 170. gr.

Um 161. gr.

    Fyrsta mįlsgrein hefur aš geyma heimild til handa dómara aš leggja efnisdóm į mįl, ef um śtivist er aš ręša af hįlfu įkęrša viš žingfestingu, aš tilteknum skilyršum uppfylltum. Er hśn sama efnis og 1. mgr. 126. gr. nśgildandi laga žótt oršalagi hafi veriš hnikaš til.
    Ķ 2. mgr. segir aš įkęrši geti ekki įfrżjaš slķkum dómi ķ śtivistarmįli, heldur geti hann leitaš eftir endurupptöku mįlsins. Er žetta śt af fyrir sig sama regla og fram kemur ķ 2., sbr. 3. mgr. 126. gr. gildandi laga. Hins vegar er lagt til aš ķ staš žess aš męla fyrir um skilyrši endurupptöku og önnur atriši, sem hana varša į žessum staš, verši žaš gert ķ sérstökum kafla, sbr. XXIX. kafla frumvarpsins.

Um 162. gr.

    Greinin er efnislega eins og 127. gr. nśgildandi laga. Samkvęmt c-liš 3. mgr. 90. gr. er lögreglu skylt aš verša viš fyrirmęlum įkęranda um aš fęra įkęrša fyrir dóm ef hann sinnir ekki fyrirkalli įn žess aš um lögmęt forföll sé aš ręša. Skżrir greinin sig aš öšru leyti sjįlf.

Um 163. gr.

    Ķ 1. mgr. er kvešiš į um žaš, eins og ķ 2. mgr. 122. gr. nśgildandi laga, aš įkęrši skuli spuršur hvort hann jįti efni įkęru rétt žegar hann kemur fyrst fyrir dóm, eftir aš mįl hefur veriš höfšaš, hvort sem žaš er viš žingfestingu eša sķšar, enn fremur aš honum skuli kynnt efni framlagšra skjala.
    Önnur mįlsgrein felur, į sama hįtt og 1. mgr. 124. gr. gildandi laga, ķ sér heimild til aš ljśka mįli meš višurlagaįkvöršun dómara, į svipašan hįtt og mįli er lokiš meš sektargerš lögreglustjóra skv. 1. mgr. 115. gr. žeirra, sbr. 1. mgr. 149. gr. frumvarpsins. Įkvęši 3. mgr. er sama efnis og 2. mgr. 124. gr. gildandi laga og žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 164. gr.

    Greinin svarar til 125. gr. nśgildandi laga, žar sem er aš finna heimild til aš leggja dóm į mįl meš einföldum hętti įn ašalmešferšar, ef įkęrši hefur jįtaš skżlaust alla žį hįttsemi sem honum er gefin aš sök og dómari telur jįtninguna trśveršuga, enda séu ekki skilyrši til aš ljśka mįlinu meš įkvöršun višurlaga skv. 2. mgr. 163. gr. Lagt er til aš geršar verši žrjįr breytingar frį gildandi lögum.
    Ķ fyrsta lagi hefur veriš numinn brott sį varnagli, sem nś er sleginn ķ 125. gr., aš mįlum, žar sem įkęrši er saksóttur fyrir brot sem varšaš geta aš lögum žyngri refsingu en įtta įra fangelsi, verši ekki lokiš į žann veg sem aš framan greinir. Samkvęmt žvķ er lagt til aš öllum mįlum, jafnvel žeim žar sem sakargiftir eru mjög alvarlegar, verši lokiš meš žessum einfalda hętti. Hitt er annaš mįl aš sé sakarefni óvenju flókiš er óvķst aš dómari geti fallist į aš fyrir liggi skżlaus jįtning įkęrša į allri žeirri hįttsemi sem honum er gefin aš sök, en žaš er eitt af skilyršum žess aš mįli verši lokiš samkvęmt žessari grein.
    Ķ öšru lagi er nś tekiš fram ķ 125. gr. aš įkęrandi geti mótmęlt žvķ aš mįl verši afgreitt meš žeim hętti, sem aš framan greinir, vęntanlega meš žeim afleišingum aš fram skuli fara ašalmešferš ķ žvķ. Gert er rįš fyrir ķ nišurlagi 1. mgr. aš annar hvor ašila, įkęrandi eša įkęrši, geti krafist žess aš fram fari ašalmešferš ķ mįli skv. 166. gr. frumvarpsins, žrįtt fyrir aš skilyrši séu til žess aš ljśka mįlinu į žann veg sem hér er kvešiš į um. Gęti t.d. komiš til žess ef sakargiftir vęru mjög alvarlegar og įkęrandi teldi naušsynlegt meš tilliti til almannahagsmuna aš ašalmešferš fęri fram.
    Ķ žrišja lagi er ķ 2. mgr. gerš tillaga um aš annar hvor mįlsašili geti lagt fram skjöl og önnur sżnileg sönnunargögn, umfram žau sem žegar hafa veriš lögš fram ķ mįlinu, vęntanlega af hįlfu įkęruvaldsins, jafnvel žótt ljśka eigi mįli meš žeim hętti sem hér er kvešiš į um. Slķkt ętti hvorki aš verša til žess aš draga mįliš į langinn né aš gera śrlausn žess flóknari, svo aš einhverju skipti. Ef ljśka į mįli samkvęmt žessari grein gęti ašili hins vegar ekki krafist žess aš fį aš leiša vitni fyrir dóm, heldur yrši hann aš gera kröfu um aš fram fęri ašalmešferš ķ žvķ til žess aš fį žvķ til leišar komiš. Į sama hįtt og ķ 125. gr. gildandi laga er gert rįš fyrir aš dómari skuli gefa ašilum mįls kost į aš tjį sig ķ stuttu mįli um lagaatriši mįls og įkvöršun višurlaga įšur en mįliš er tekiš til dóms.

Um 165. gr.

    Ķ samręmi viš žaš sem tķškast ķ einkamįlum, sbr. 2. mgr. 99. gr. laga um mešferš žeirra mįla, er meš 1. mgr. lagt til aš įkęrša skuli gefinn kostur į aš leggja fram skriflega greinargerš žar sem m.a. séu greindar kröfur hans og röksemdir fyrir žeim. Samkvęmt žessu er gert rįš fyrir aš um verši aš ręša heimild til handa įkęrša ķ žeim tilvikum aš mįli veršur ekki lokiš skv. 2. mgr. 163. gr. eša 1. mgr. 164. gr., žannig aš fram skuli fara ašalmešferš ķ žvķ skv. 166. gr. Žaš skilyrši er žó sett fyrir žessu ķ įkvęšinu aš mįl sé flókiš eša umfangsmikiš.
    Markmišiš meš žessu nżmęli er öšrum žręši aš jafna ašstöšu ašila aš sakamįli vegna žess aš įkęrša eša verjanda, fyrir hans hönd, er hér veitt tękifęri til žess aš setja fram kröfur og röksemdir af sinni hįlfu į skipulegan hįtt meš hlišstęšum hętti og įkęruvaldiš hefur žegar gert ķ įkęru. Mį bśast viš žvķ aš sé lögš fram skrifleg greinargerš af hendi įkęrša verši žaš til žess aš skżra mįlatilbśnaš hans og aušvelda žar meš śrlausn mįls žar sem sakarefniš er flókiš. Er rétt aš nefna ķ žvķ sambandi aš meš lögum nr. 19/1991 var įkęrša gefinn kostur į aš leggja fram skriflega greinargerš af sinni hįlfu fyrir Hęstarétti, en įkvęši žess efnis hafši ekki veriš ķ eldri lögum um mešferš opinberra mįla. Meš lögum nr. 37/ 1994, sem breyttu m.a. reglum um mešferš žeirra mįla fyrir Hęstarétti, var stigiš skrefi lengra, žar sem gengiš er śt frį žvķ aš įkęrši skuli jafnan skila greinargerš žar fyrir dómi, į sama hįtt og rķkissaksóknari, sbr. 155. gr. nśgildandi laga og 203. gr. frumvarpsins. Ekki veršur annaš rįšiš en aš sį hįttur, aš įkęrši leggi fram skriflega greinargerš viš mešferš mįls fyrir Hęstarétti, hafi gefist vel ķ framkvęmd.
    Ķ 1. mgr. er tekiš svo til orša aš gefa megi įkęrša hęfilegan frest til aš leggja fram skriflega greinargerš af sinni hįlfu. Vegna žess sem fyrr segir, aš įkęrša er ekki skylt aš leggja fram slķka greinargerš, ętti hann aš jafnaši ekki aš fį frekari frest til žess en įkvešinn er ķ upphafi. Aš öšrum kosti gęti hann dregiš mįlmešferš į langinn aš įstęšulausu. Ef įkęrši leggur ekki fram greinargerš į tilsettum tķma eša lżsi hann žvķ yfir strax ķ upphafi aš hann sjįi ekki įstęšu til žess į hann engu sķšur aš lįta uppi hvort hann hyggst leggja fram önnur sönnunargögn ķ mįlinu en žegar hafa veriš lögš fram, svo og hvort hann vill leiša vitni ķ žvķ og žį hver žau séu, sbr. lokamįlsliš 1. mgr.
    Sömu reglu og fram kemur ķ 2. mgr. er aš finna ķ 2. og 3. mgr. 128. gr. gildandi laga. Hśn hefur hér veriš umoršuš til samręmis viš 1. og 2. mgr. 110. gr. frumvarpsins.
    Įkvęši 3. mgr. er sama efnis og 5. mgr. 128. gr. gildandi laga. Žeim įkvęšum, sem lśta aš įkvöršunum um ašalmešferš mįls og hvort hśn skuli fara fram fyrir luktum dyrum, en žau er nś aš finna ķ 2. mgr. 128. gr. og 1. mgr. 129. gr. laganna, hefur veriš steypt saman ķ eina mįlsgrein, 4. mgr. Jafnframt er lagt til, samkvęmt fyrirmynd ķ 841. gr. dönsku réttarfarslaganna, aš į žessu stigi mįlsmešferšar skuli, auk įkvöršunar um hvort ašalmešferš skuli hįš fyrir luktum dyrum, taka įkvöršun um žaš, sé tilefni į annaš borš fyrir hendi, hvort vitni skuli gefa skżrslu įn žess aš žaš žurfi aš skżra frį nafni sķnu ķ heyranda hljóši, sbr. 8. mgr. 122. gr., og hvort įkęrši og mįlflytjendur skuli vķkja śr žinghaldi mešan vitni gefur skżrslu, sbr. 1 og 2. mgr. 123. gr. frumvarpsins. Ęskilegt getur veriš aš leysa śr žessum įlitaefnum strax į žessu stigi svo aš žeir, sem sętta sig ekki viš śrskurš dómara geti kęrt hann til Hęstaréttar ķ tęka tķš og žaš verši ekki til žess aš draga mešferš mįlsins į langinn, eins og ella yrši raunin. Įkvęšiš kęmi žó ekki ķ veg fyrir aš įkvaršanir žęr, sem hér er vķsaš til, yršu teknar sķšar, t.d. eftir aš ašalmešferš vęri hafin, ef žess geršist žörf.
    Aš lokum er rétt aš benda į aš 5. mgr. er svo til eins og 2. mgr. 129. gr. gildandi laga. Veršur ekki séš aš žaš įkvęši žarfnist frekari skżringa.

Um 166. gr.

    Ķ greininni er męlt fyrir um ašalmešferš mįls žar sem fram skulu fara ķ einni lotu skżrslutaka af įkęrša og vitnum og munnlegur mįlflutningur. Samsvarandi įkvęši eru ķ 1., 3. og 4. mgr. 129. gr. nśgildandi laga og er gert rįš fyrir aš efni žeirra standi įfram aš mestu leyti óbreytt.
    Samkvęmt 1. mgr. į įkęrši rétt į aš vera viš ašalmešferš mįls meš žeim undantekningum sem žar eru greindar, sbr. 1. og 2. mgr. 123. gr. frumvarpsins. Ķ 2. mgr. er kvešiš į um upphaf ašalmešferšar og skżrslutöku af įkęrša og vitnum ef žvķ er aš skipta. Aš skżrslutökum loknum skal gengiš į vettvang brots, ef žess žykir žörf, sbr. til hlišsjónar 2. mgr. 103. gr. laga um mešferš einkamįla.
    Ķ 3. mgr. er žvķ lżst aš munnlegur mįlflutningur skuli fara fram undir lok ašalmešferšar og hvaša reglur gildi um hann. Er lagt til aš bętt verši viš gildandi įkvęši 3. mgr. 129. gr. um žaš efni įkvęšum, sem er aš finna ķ 3. mgr. 103. gr. laga um mešferš einkamįla og lśta aš stjórn dómara į mįlflutningi, sbr. 5. og 6. mįlsl. 3. mgr. Skżrir greinin sig aš öšru leyti sjįlf.

Um 167. gr.

    Greinin er efnislega eins og 130. gr. nśgildandi laga og žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 168. gr.

    Ķ greininni er kvešiš į um frekari gagnaöflun eftir dómtöku mįls, eins og gert er ķ 131. gr. nśgildandi laga. Hefur oršalag 2. og 3. mįlsl. veriš samręmt oršalagi 104. gr. laga um mešferš einkamįla, aš teknu tilliti til žess aš ķ sakamįlum hvķlir sś skylda į įkęranda aš afla sönnunargagna, eftir atvikum aš tilmęlum dómara.

Um 169. gr.

    Ķ 1. mgr. er męlt fyrir um heimild til aš sameina fleiri sakamįl eftir žingfestingu žeirra ķ eitt mįl og ķ 2. mgr. aš greina eitt mįl sundur ķ fleiri. Samsvarandi įkvęši eru ķ 3. mgr. 23. gr. og 24. gr. nśgildandi laga og er lagt til aš žau standi nįnast óbreytt įfram. Žar af leišandi er óžarft aš skżra žau sérstaklega.

Um 170. gr.

    Į sama hįtt og ķ 132. gr. nśgildandi laga er ķ 1. mgr. kvešiš į um žaš hvenęr mįl, sem höfšaš hefur veriš meš śtgįfu įkęru, skuli fellt nišur. Įkvęši a-, b- og d-liša eru sama efnis og a-, b- og c-lišir 132. gr. Eins og tekiš er fram ķ athugasemdum viš 160. gr. er enn fremur gert rįš fyrir aš mįl verši fellt nišur ef įkęrandi sękir ekki žing, eftir aš śtivist hefur oršiš af hans hįlfu og dómari bošaš hann til žinghalds ķ framhaldi af žvķ.
    Eftir fyrirmynd ķ 3. mgr. 105. gr. laga um mešferš einkamįla er tekiš fram ķ 2. mgr. aš mįl skuli almennt fella nišur meš bókun ķ žingbók. Rķsi įgreiningur um hvort žaš verši gert tekur dómari hins vegar afstöšu til žess įgreinings ķ śrskurši, sbr. 2. og 3. mgr. 181. gr. frumvarpsins.

Um 171. gr.

    Męlt er fyrir um meginregluna um hraša mįlsmešferš ķ 1. mgr., en žaš er gert į sama hįtt ķ 1. mgr. 133. gr. nśgildandi laga, sbr. og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu.
    Samkvęmt 2. mgr. skiptir ekki mįli hvenęr yfirlżsingar, mótmęli eša sönnunargögn af hįlfu ašila koma fram undir rekstri mįls, heldur skal tekiš tillit til žeirra žrįtt fyrir žaš. Meš žessu er kvešiš į um žaš, eins og ķ sķšari mįlsliš 2. mgr. 117. gr. gildandi laga, aš svonefnd tómlętis- eša śtilokunarregla skuli ekki gilda žegar um sakamįl er aš ręša, öfugt viš venjuleg einkamįl.

Um XXVI. kafla.

    Ķ žessum kafla eru įkvęši um kröfur um annaš en refsingu eša refsikennd višurlög sem rįšgert er aš leita megi dóms um ķ sakamįli samhliša refsikröfu įkęruvaldsins, svo sem um ręšir ķ 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins. Įkvęšum kaflans er ętlaš aš koma ķ staš XX. kafla nśgildandi laga sem fjallar um einkaréttarkröfur. Gildissviš reglnanna ķ frumvarpinu er nokkuš vķštękara žvķ aš lagt er til aš žęr snśi ekki ašeins aš einkaréttarkröfum, heldur taki einnig til krafna allsherjarréttar ešlis sem beinast aš öšru en refsingu eša refsikenndum višurlögum og eiga rętur aš rekja til žeirrar ętlušu hįttsemi sakbornings er leišir til saksóknar. Stafar heiti kaflans af žessari breytingu į gildissviši įkvęša hans. Eins og getiš er ķ 2. gr. frumvarpsins og athugasemdum viš žaš įkvęši geta žęr kröfur allsherjarréttar ešlis, sem rįšgert er aš leita megi dóms um ķ sakamįli eftir žessum heimildum, m.a. veriš um greišslu skatta, brottnįm ólögmęts įstands eša bann viš ólögmętri hįttsemi. Er žį haft ķ huga aš kröfur sem žessar gętu komiš til įlita ķ sakamįli, t.d. į žann hįtt aš krafa um skatta vęri höfš uppi ķ mįli į hendur gjaldanda til refsingar fyrir skattsvik eša krafa um brottnįm mannvirkis vęri höfš uppi ķ mįli į hendur žeim, sem žaš hefur reist ķ leyfisleysi, fyrir refsivert brot į skipulags- og byggingarlögum, nr. 73/1997. Žótt kröfur sem žessar séu ekki sama ešlis og einkaréttarkröfur, sem eftir nśgildandi lögum er heimilt aš hafa uppi ķ sakamįli, žį tengjast žęr refsikröfu į hlišstęšan hįtt meš žvķ aš forsendur fyrir žvķ aš fallast į žęr mundu aš öšru jöfnu fara saman viš forsendur fyrir sakfellingu. Aš öšru leyti er žess almennt aš geta um žennan kafla aš lagt er til aš żmsar breytingar verši geršar frį XX. kafla nśgildandi laga į žvķ hvernig kröfurnar, sem hér um ręšir, verši sóttar ķ sakamįli samhliša kröfu įkęruvaldsins um refsingu. Aš žeim breytingum veršur vikiš nįnar hér į eftir ķ athugasemdum viš einstakar greinar.

Um 172. gr.

    Ķ 1. og 2. mgr. er aš finna afmörkun į žvķ hvers konar kröfur megi sękja eftir reglum žessa kafla frumvarpsins samhliša refsikröfu įkęruvaldsins. Ķ 1. mgr. eru fyrirmęli um einkaréttarkröfur, en ķ 2. mgr. um kröfur allsherjarréttar ešlis. Varšandi fyrrnefndu mįlsgreinina er įstęša til aš vekja athygli į žvķ aš hśn tekur almennt til einkaréttarkrafna mešan ķ 1. mgr. 170. gr. nśgildandi laga er vķsaš til bótakröfu žess sem bešiš hefur tjón af hįttsemi sem sakborningur er borinn. Meš žessu er žó ekki rįšgerš nein breyting frį gildandi lögum vegna žess aš skv. 174. gr. žeirra eru ašrar einkaréttarkröfur lagšar aš jöfnu viš bótakröfu. veittur réttur til aš hafa uppi kröfu um skašabętur ķ sakamįli. Įkvęši 2. mgr. er sem fyrr greinir nżmęli og hefur aš framan veriš sérstaklega vikiš aš žvķ hvers konar kröfur falla undir žaš. Rétt er aš benda į aš skv. 2. mgr. yrši forręši į kröfu allsherjarréttar ešlis ķ höndum žess sem eftir almennum reglum fer meš žį hagsmuni er henni tengjast. Žannig yrši krafa um greišslu skatta sett fram af innheimtumanni žeirra og krafa um brottnįm mannvirkis, sem reist hefši veriš ķ leyfisleysi, af višeigandi byggingaryfirvöldum.
    Įkvęši 3. mgr. er sett til įréttingar į žvķ, sem annars veršur leitt af öšrum reglum frumvarpsins, aš sį sem gerir einkaréttarkröfu eša kröfu allsherjarréttar ešlis ķ sakamįli veršur ekki ašili aš mįlinu nema aš žvķ takmarkaša leyti sem varšar žį kröfu. Um réttarstöšu hans og heimildir hans aš žessu leyti er aš finna żmsar nįnari reglur ķ žeim įkvęšum žessa kafla sem į eftir fara.

Um 173. gr.

    Ķ žessari grein eru lagšar til reglur um žaš hvenęr koma žurfi į framfęri kröfu skv. 1. eša 2. mgr. 172. gr., viš hvern žaš skuli gert, hvernig gera eigi kröfu śr garši og hvernig afstaša verši tekin til žess hvort hśn verši höfš uppi ķ įkęru. Įkvęšin um žetta eiga sér ekki nema aš takmörkušu leyti hlišstęšu ķ nśgildandi lögum.
    Ķ 1. mgr. eru fyrirmęli um hvert beina eigi kröfu og innan hvers tķma žaš žurfi aš gerast. Er žar rįšgert aš kröfu verši aš meginreglu annašhvort komiš į framfęri viš lögreglu mešan į rannsókn stendur eša viš įkęranda įšur en įkęra veršur gefin śt, en ķ 4. mgr. eru fyrirmęli um hvernig krafan verši žį kynnt fyrir sakborningi og afstöšu hans til hennar leitaš. Ķ 1. mgr. er žó lögš til sś undantekningarheimild aš kröfu megi koma į framfęri viš įkęranda eftir śtgįfu įkęru ef skilyrši vęru aš öšru leyti fyrir hendi til aš gefa śt framhaldsįkęru ķ mįlinu skv. 1. mgr. 153. gr., eftir atvikum gagngert vegna kröfunnar.
    Meš 2. mgr. er lagt til aš kröfu skuli setja fram ķ įkvešnum bśningi og meš 3. mgr. aš henni žurfi eftir atvikum aš fylgja gögn. Um žetta skortir fyrirmęli ķ gildandi lögum sem žörf žykir į aš bęta śr. Samkvęmt 2. mgr. į aš gera kröfuna ķ skriflegri greinargerš, sem hafi efnislega aš geyma nįnar tilgreindar upplżsingar, en ķ meginatrišum svarar upptalningin ķ a–f-liš til reglna ķ 1. mgr. 80. gr. laga um mešferš einkamįla um efni stefnu.
    Ķ 5. mgr. er rįšgert aš teknar verši upp beinar reglur um žaš hvernig įkęrandi į aš taka afstöšu til žess hvort skilyrši séu til aš hafa uppi kröfu ķ įkęru og koma henni žannig aš viš rekstur sakamįls. Er nįnar tiltekiš lagt til aš įkęrandi leggi mat į žaš, eftir aš įkvöršun hefur veriš tekin um saksókn, hvort krafa sé žess efnis sem įskiliš er ķ 1. eša 2. mgr. 172. gr. og hvort hśn sé réttilega fram sett skv. 2. og 3. mgr. žessarar greinar. Telji įkęrandi kröfuna haldna įgalla aš formi til samkvęmt sķšastnefndum įkvęšum gęti hann gefiš žeim sem hana gerir kost į aš lagfęra hana, en ekki er rįšgert aš slķkt vęri skylt. Komist įkęrandi aš žeirri nišurstöšu aš annašhvort 1. eša 2. mgr. 172. gr. eša 2. eša 3. mgr. 173. gr. standi žvķ ķ vegi aš krafa verši sett fram ķ sakamįlinu er męlt fyrir um aš honum beri aš beina um žaš skriflegri tilkynningu til žess sem kröfuna gerir. Tekiš er fram ķ 5. mgr. aš slķk įkvöršun sé endanleg, en žaš leišir til žess aš įkvöršun žessa efnis, sem hérašssaksóknari eša lögreglustjóri tęki sem įkęrandi, yrši ekki skotiš til ęšra stjórnvalds. Telja veršur žessa reglu ešlilega ķ ljósi žess aš kröfuhafi ętti žess alltaf kost aš sękja kröfuna ķ einkamįli, auk žess sem óvišunandi vęri aš įgreiningur um atriši sem žetta yrši til žess aš tefja fyrir aš meginatriši sakamįls komi til śrlausnar fyrir dómstólum. Ef įkęrandi telur skilyršum fullnęgt til aš koma kröfunni aš viš rekstur mįlsins fyrir dómi ber honum aš greina frį henni ķ įkęru, sbr. f-liš 1. mgr. 152. gr. Er męlt fyrir um žaš ķ nišurlagi 5. mgr. aš krafan verši žį lįtin fylgja įkęrunni til hérašsdóms, įsamt žeim gögnum sem kunna aš hafa fylgt henni skv. 3. mgr.

Um 174. gr.

    Ķ žessari grein er lagt til aš teknar verši upp sérreglur um mešferš kröfu skv. 1. eša 2. mgr. 172. gr. fyrir dómi, en žęr eiga sér aš óverulegu leyti hlišstęšu ķ nśgildandi lögum. Ķ 1. mgr. eru fyrirmęli um žaš hvernig įkęrša verši kynnt krafan viš birtingu įkęru og fyrirkalls skv. 156. gr. frumvarpsins, svo og hvernig žeim, sem hana gerir, verši tilkynnt um fyrirhugaša žingfestingu mįls meš samsvarandi hętti og įkęranda, sbr. 5. mgr. Hér er rįšgert aš vandaš verši til slķkrar tilkynningar, enda hefur śtivist žess sem kröfuna gerir frį žinghaldi žau įhrif aš krafan geti veriš felld nišur viš frekari mešferš mįlsins, sbr. 2. mgr. Er ętlast til aš um kröfuna gildi aš žessu leyti sömu reglur og um mešferš einkamįla fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 94. gr. laga um žaš efni. Frį žessu er žó gerš sś undantekning ķ 2. mgr. žessarar greinar aš įkęrandi geti oršiš viš beišni kröfuhafa um aš męta fyrir hans hönd ķ žinghaldi og kęmi žį śtivist hans ekki aš sök aš žessu leyti.
    Meš 3. mgr. er lagt til aš hugaš verši aš hugsanlegum annmörkum į kröfu į sama hįtt og viš rekstur einkamįls fyrir dómi, sbr. 100. gr. laga um mešferš einkamįla, žannig aš dómari verši bęši aš gęta aš žvķ af sjįlfsdįšum hvort gallar séu į kröfunni, sem varšaš gętu frįvķsun hennar frį dómi, og aš taka afstöšu til kröfu sem įkęrši kynni aš hafa uppi um frįvķsun. Ķ 4. mgr. er įréttaš aš sį sem gerir kröfu hafi einn forręši į henni į sama hįtt og ef hann hefši kosiš aš reka um hana einkamįl fyrir dómi ķ staš žess aš fį henni komiš aš ķ sakamįli. Įkęrandi gęti žvķ ekki rįšstafaš hagsmunum hans į nokkurn hįtt. Tekiš er sérstaklega fram ķ 4. mgr. aš sį sem gerir kröfuna geti į öllum stigum mįls fellt hana nišur, en aš žessu leyti vęri hann eins settur og viš rekstur einkamįls um kröfuna, sbr. c-liš 1. mgr. 105. gr. laga um mešferš einkamįla. Į sama hįtt og ķ einkamįli gęti hann žó žurft aš bęta gagnašila sķnum, ž.e. įkęrša, žann kostnaš af mįlsvörn gagnvart kröfunni sem vęri sérstaklega umfram žaš er leitt hefši af vörnum gegn refsikröfu įkęruvaldsins. Veršur aš telja žessa reglu ešlilega ķ ljósi žess aš heimildir XXVI. kafla eru settar til hagręšis žeim, sem kröfu gerir, en žvķ fylgir ekki aš hann geti bakaš įkęrša kostnaš af mįlsvörn umfram žaš sem leitt hefši af rekstri einkamįls eftir almennum reglum. Žį er einnig tekiš fram ķ 4. mgr. aš gera megi dómsįtt ķ sakamįlinu um kröfu sem žessa, en um gerš hennar og réttarįhrif fęri žį eftir reglum XV. kafla laga um mešferš einkamįla. Loks er ķ 5. mgr. aš finna įkvęši um skyldu dómara til aš tilkynna žeim, sem gerir kröfu, um žinghöld ķ mįlinu, enda hafi kröfunni hvorki veriš vķsaš frį dómi né frį henni falliš. Er hér mišaš viš aš beitt verši sömu reglum um slķkar tilkynningar og fram koma ķ 92. gr. laga um mešferš einkamįla.

Um 175. gr.

    Samkvęmt 1. mgr. 172. gr. nśgildandi laga er dómara ķ sakamįli heimilt aš synja um aš taka einkaréttarkröfu žar til mešferšar ef hann telur aš žaš mundi valda verulegri töf eša óhagręši ķ mįli. Er sś regla reist į žvķ aš meginatriši sakamįls er aš fį leyst śr sakargiftum į hendur įkęrša og eftir atvikum aš įkveša honum refsingu eša önnur višurlög, en heimild til aš koma žar aš einkaréttarkröfu er sett kröfuhafanum til hagręšis meš žvķ skilyrši aš hśn raski ekki rekstri sakamįlsins svo aš einhverju nemi. Ķ žessari grein er rįšgert aš taka upp sambęrilega heimild handa dómara, en žó meš žeirri veigamiklu breytingu aš kröfunni yrši žį ekki vķsaš frį dómi, heldur hlišraš til mešferšar ķ sjįlfstęšu mįli sem lyti upp frį žvķ reglum laga um mešferš einkamįla. Er žetta lagt til meš tilliti til žess aš gerš kröfunnar fyrir dómi hefši eftir reglum frumvarpsins ķ för meš sér nokkra vinnu og eftir atvikum kostnaš sem įstęšulaust er aš fari forgöršum žótt sżnt sé aš frekari mešferš kröfunnar muni bitna į rekstri sakamįlsins aš öšru leyti. Žį er jafnframt horft til žess aš meš įkvęšum 173. gr. er lagt til aš krafa verši sett fram į samsvarandi hįtt og ef einkamįl vęri höfšaš um hana eftir almennum reglum, žannig aš frekari mešferš hennar fyrir dómi gęti allt eins fylgt žeim reglum ķ staš žess aš fara eftir žessum kafla.
    Ķ 1. mgr. er lagt til aš dómari kveši upp śrskurš ef hann telur efni til aš vķkja kröfu til mešferšar ķ einkamįli og skilja hana žannig frį frekari mešferš sakamįlsins. Įšur beri žó aš gefa ašilum, žar į mešal kröfuhafa, kost į aš tjį sig um žaš atriši. Kveši dómari upp slķkan śrskurš miša įkvęši 2. mgr. aš žvķ aš krafan komi sjįlfkrafa til mešferšar fyrir sama dómstóli eins og einkamįl hefši veriš žingfest um hana. Um framhaldiš į rekstri mįlsins fęri upp frį žvķ eftir almennum įkvęšum laga um mešferš einkamįla, eftir atvikum meš žvķ aš įkęrši, sem žį vęri oršinn stefndi ķ einkamįli, fengi frest til aš leggja žar fram greinargerš og taka žannig til varna gegn kröfunni.

Um 176. gr.

    Ķ žessari grein eru reglur um aškomu kröfuhafa aš mešferš mįls į sķšari stigum žess, enda sé krafan ekki horfin śr mįlinu af einhverri žeirri įstęšu sem getiš er ķ 1. mgr. Kröfuhafi nżtur ekki stöšu ašila aš sakamįli nema aš žvķ takmarkaša leyti sem kröfuna varšar, sbr. 3. mgr. 172. gr. Žvķ til samręmis er rįšgert ķ 1. mgr. aš hann geti lagt fram gögn og flutt mįliš munnlega, en žó eingöngu um atriši sem snśa gagngert aš kröfunni. Žį er og gert rįš fyrir aš hann geti beint žvķ til dómara aš tilteknar spurningar varšandi žau atriši verši lögš fyrir įkęrša og ašra sem gefa skżrslu viš ašalmešferš mįls, žar į mešal hann sjįlfan ef žvķ er aš skipta. Ķ žessum efnum er hann eins settur og réttargęslumašur brotažola sem nżtur ekki heimildar til aš leggja sjįlfur spurningar fyrir skżrslugjafa, sbr. 3. mgr. 46. gr.
    Samkvęmt 2. mgr. veršur ekki leyst aš efni til śr kröfu ef sakamįl er fellt nišur, žvķ er vķsaš frį dómi eša įkęrši er sżknašur meš dómi nema ķ žvķ tilviki aš hann hafi veriš talinn ósakhęfur. Er hér ķ meginatrišum um aš ręša sömu reglur og nś gilda, sbr. 3. mgr. 172. gr. gildandi laga.
    Ķ 3. mgr. er loks męlt fyrir um efnislega śrlausn um kröfu sem kęmi til dóms eftir reglum kaflans. Er žar viš žaš mišaš aš afstaša verši tekin til hennar aš efni til į sama hįtt og ef hśn vęri höfš uppi ķ einkamįli, enda helgast heimildir til aš fjalla um kröfur sem žessar ķ sakamįli af žvķ aš kröfuhöfum sé veitt hagręši til aš fį leyst śr žeim samhliša refsikröfu ķ staš žess aš höfša um žęr sérstakt einkamįl. Ķ nišurlagi 3. mgr. eru fyrirmęli um mįlskostnaš, en gengiš er śt frį žvķ aš dęma megi įkęrša til aš greiša kröfuhafa mįlskostnaš, eins og um einkamįl vęri aš ręša. Til žess aš svo geti fariš veršur žó kröfuhafinn aš hafa gert kröfu um mįlskostnaš ķ greinargerš sinni skv. 2. mgr. 173. gr. Aš auki er žess getiš ķ įkvęšinu aš žetta tilkall til mįlskostnašar geti ekki įtt viš ķ žvķ tilviki, žar sem brotažoli sem hefur fengiš sér skipašan réttargęslumann skv. V. kafla frumvarpsins hefur uppi einkaréttarkröfu eftir žessum reglum, enda ber skv. 48. gr. aš įkveša réttargęslumanni žóknun śr rķkissjóši, sem telst til sakarkostnašar, en eftir lyktum mįlsins yrši įkęrši dęmdur til aš bera žann kostnaš aš endingu.

Um XXVII. kafla.

    Meš 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins er mörkuš sś ašalregla aš öll mįl, sem handhafar įkęruvalds höfša til refsingar lögum samkvęmt, skuli sęta mešferš eftir įkvęšum laga um mešferš sakamįla. Ķ 2. mgr. sömu greinar er žvķ bętt viš aš žaš sama eigi viš um mįl til aš koma fram refsikenndum višurlögum, svo sem öryggisgęslu og öšrum öryggisrįšstöfunum, upptöku eigna, sviptingu réttinda og ómerkingu ummęla, ef įkęruvaldiš į sókn sakar, žótt ekki sé krafist refsingar ķ mįlinu. Žau dómsmįl, sem skilgreind eru į žennan hįtt ķ 1. gr., sęta almennri mešferš fyrir dómi skv. XXV. kafla frumvarpsins. Ķ 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins er sķšan getiš annars konar mįla, sem fara į meš eftir įkvęšum laga um mešferš sakamįla, og ķ 2. mgr. žeirrar greinar er vķsaš til einkaréttarkrafna og krafna allsherjarréttar ešlis, en um afbrigši frį almennum reglum viš mešferš žeirra eru fyrirmęli ķ XXVI. kafla frumvarpsins.
    Ķ 1. mgr. 2. gr. er nįnar tiltekiš kvešiš į um aš mįl til śrlausnar kröfu um framsal sakamanns og fullnustu erlends refsidóms hér į landi, svo og erindi frį erlendum dómstólum og yfirvöldum um ašgeršir hér į landi ķ tengslum viš sakamįl, skuli sęta mešferš eftir lögum um mešferš žeirra mįla. Žar aš auki žau mįl, sem sęta skulu mešferš sakamįla, sé žaš įkvešiš ķ öšrum lögum. Višfangsefni žessa kafla er aš marka mįlum, sem um ręšir eša vķsaš er til ķ 1. mgr. 2. gr., įkvešinn farveg viš mešferš žeirra fyrir dómi, enda falli žau ekki undir skilgreiningu 1. gr. sem aš framan greinir. Žótt rįšgert sé ķ 2. gr. laga um mešferš opinberra mįla aš meš mįl af įžekkum toga skuli fara eftir įkvęšum žeirra laga hefur žar ekki, fremur en ķ eldri lögum um sama efni, veriš aš finna sérstakar reglur um žaš hvernig mešferšinni skuli hagaš. Er meš kaflanum leitast viš aš bęta śr skorti į slķkum reglum.

Um 177. gr.

    Ķ athugasemdum viš 2. gr. frumvarpsins er skżrt nįnar hvers konar mįl geti įtt undir 1. mgr. žeirrar greinar. Skal hér lįtiš nęgja aš vķsa til žeirrar umfjöllunar. Žó er įstęša til aš įrétta aš fįgętt er aš önnur lög kveši į um aš mįl skuli sęta mešferš samkvęmt įkvęšum laga um mešferš sakamįla nema um sé aš ręša mįl sem hvort sem er mundu fara eftir žeim lögum, sbr. 1. gr. Ķ 234. gr. frumvarpsins er rįšgert aš nokkrar tegundir mįla, sem fjallaš er um ķ almennum hegningarlögum, skuli sęta mešferš eftir įkvęšum laga um mešferš sakamįla enda žótt žau falli ekki undir skilgreininguna ķ 1. gr. Samkvęmt žessari grein ęttu žau mįl aš sęta afbrigšilegri mešferš sakamįla eftir žvķ sem nįnar er fyrir męlt ķ 178. og 179. gr., auk žeirra mįla sem sérstaklega er getiš ķ fyrri mįlsliš 1. mgr. 2. gr.

Um 178. gr.

    Ķ žessari grein eru lagšar til reglur um žaš hvernig mįl, sem sęta mešferš samkvęmt žessum kafla, verši lögš fyrir dóm. Er ķ 1. mgr. bošiš aš žaš skuli gert meš skriflegri kröfu sem hafi aš geyma nįnar tiltekiš efni. Kröfunni skulu einnig fylgja naušsynleg gögn, sbr. 2. mgr., og į aš beina henni til hérašsdómstóls į varnaržingi, sem fari eftir įkvęšum 51. gr. frumvarpsins.
    Samkvęmt 3. mgr. į dómari aš taka žegar ķ staš til skošunar hvort fullnęgt sé skilyršum laga til aš taka kröfuna til mešferšar, en slķk könnun yrši m.a. aš beinast aš žvķ hvort mįliš sé žess ešlis aš įšurnefnd fyrirmęli 1. mgr. 2. gr. taki til žess. Komist dómari aš raun um aš skilyršum sé ekki fullnęgt til aš fjalla frekar um mįliš er rįšgert aš hann vķsi žvķ strax frį dómi, įn žess aš taka žaš fyrir į dómžingi eša leita į annan hįtt afstöšu ašila til žess. Séu skilyrši į hinn bóginn uppfyllt til aš taka mįliš til mešferšar er gert rįš fyrir aš dómari byrji į žvķ aš įkveša žinghald til aš žingfesta žaš og tilkynni žį įkvöršun žeim sem kröfuna gerir, en sį telst sóknarašili mįls. Slķkri tilkynningu yrši jafnframt aš beina til varnarašila ef um hann vęri į annaš borš aš ręša, en žaš mundi rįšast nįnar af ešli kröfunnar. Ķ nišurlagi įkvęšisins er žó rįšgerš undantekning frį žvķ aš varnarašila sé tilkynnt um žinghald ķ tilvikum žar sem krafa lyti aš ašgerš viš rannsókn sakamįls, t.d. ef erlend lögregluyfirvöld leitušu eftir slķku hér į landi, enda mętti ętla aš vitneskja varnarašilans um fyrirhugaša ašgerš gęti spillt fyrir rannsókninni, sbr. 1. mgr. 104. gr. frumvarpsins.

Um 179. gr.

    Ķ greininni eru fyrirmęli um mešferš mįls eftir aš dómari hefur lįtiš frį sér fara tilkynningu um žinghald til aš žingfesta žaš. Er viš žaš mišaš aš mešferšin verši einföld ķ snišum, en ekki er gert rįš fyrir aš settar verši ķtarlegar reglur um hana, enda mį ętla aš haga yrši henni į talsvert misjafnan veg eftir žvķ um hvers konar mįlefni vęri aš ręša hverju sinni. Ekki veršur séš aš einstök atriši ķ žessari grein žarfnist sérstakra skżringa.

Um XXVIII. kafla.

    Ķ žessum kafla eru įkvęši um dómsśrlausnir hérašsdóms sem ętlaš er aš koma ķ staš XVI. kafla nśgildandi laga. Breytingar frį gildandi reglum um žetta efni, sem hér koma fram, stafa einkum af žvķ aš leitast er viš aš samręma fyrirmęli um dómsśrlausnir ķ sakamįlum reglum XVI. kafla laga um mešferš einkamįla um dómsśrlausnir ķ žeim mįlum, žar sem žaš getur įtt viš. Aš žessu frįtöldu eru ekki lagšar til teljandi breytingar hér, en aš žeim er vikiš eftir žörfum ķ skżringum viš einstakar greinar.

Um 180. gr.

    Įkvęši žessarar greinar eru efnislega eins og nśgildandi įkvęši ķ 117. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Er žvķ ekki žörf į aš skżra hana sérstaklega.

Um 181. gr.

    Žessi grein, sem fjallar einkum um įkvaršanir og śrskurši dómara um atriši varšandi rekstur mįls, er aš verulegu leyti snišin eftir reglum um įkvaršanir og śrskurši dómara ķ einkamįlum ķ 112. gr. laga um mešferš einkamįla, en žęr eru öllu ķtarlegri en nśgildandi fyrirmęli um žetta ķ 134. gr. og 1. mgr. 137. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Ekki eru efni til aš fęra fram sérstakar skżringar um einstök atriši ķ žessari grein. Žó er įstęša til aš įrétta aš ętlast er til aš reglum 3. mgr. verši m.a. beitt um śrskurši, sem ganga ķ rannsóknarmįlum eftir įkvęšum XV. kafla frumvarpsins, en reglum 4. mgr. m.a. um śrskurši ķ mįlum sem sęta afbrigšilegri mešferš fyrir dómi skv. XXVII. kafla.

Um 182. gr.

    Ķ 1. mgr. er aš finna fyrirmęli um form og efni višurlagaįkvöršunar sem beitt veršur til aš ljśka mįli samkvęmt heimild ķ 163. gr. frumvarpsins. Samsvarandi įkvęši er ekki aš finna ķ XVI. kafla nśgildandi laga, en žetta įkvęši tekur miš af framkvęmd ķ žessum efnum. Önnur mįlsgrein svarar til reglu, sem nś kemur fram ķ 2. mįlsl. 1. mgr. 124. gr. laganna, og žarfnast hśn ekki frekari skżringa.

Um 183. gr.

    Ķ greininni er aš finna reglur um dóma ķ sakamįlum. Ķ 1. mgr. er tiltekiš hvenęr mįli verši lokiš meš dómi. Samsvarandi įkvęši er ekki ķ lögum um mešferš opinberra mįla, en tillaga er hér gerš um aš taka upp beina reglu um žetta meš fyrirmynd ķ upphafsmįlsliš 1. mgr. 114. gr. laga um mešferš einkamįla. Ķ 2. og 3. mgr. eru fyrirmęli um hvaš koma eigi fram ķ dómi. Efnislega svara žessi fyrirmęli aš mestu til 1. mgr. 135. gr. gildandi laga, žótt uppsetning žeirra sé hér höfš meš nokkrum öšrum hętti. Įkvęši 4. og 5. mgr. svara ķ öllum meginatrišum til 2. mgr. 135. gr. og 2. og 3. mgr. 139. gr. laganna og žarfnast žau ekki sérstakra skżringa.

Um 184. gr.

    Įkvęši žessarar greinar svara til reglna ķ 2. mgr. 133. gr. og 136. gr. nśgildandi laga. Žó er lagt til aš žeim verši lķtillega breytt til samręmis viš reglur um sama efni ķ 1. og 2. mgr. 115. gr. laga um mešferš einkamįla.

Um 185. gr.

    Ķ 1. mgr. er aš finna reglur um uppkvašningu dóma og śrskurša sem sękja sér aš nokkru fyrirmynd ķ 3. mgr. 115. gr. laga um mešferš einkamįla. Įkvęšin ķ 2.–4. mgr. svara į hinn bóginn aš mestu til 3. og 4. mgr. 133. gr. og 1. mgr. 139. gr. laga um mešferš opinberra mįla, eins og žeim hefur m.a. veriš breytt meš lögum nr. 81/2005. Veršur ekki séš aš einstök atriši greinarinnar žarfnist frekari skżringa.

Um 186. gr.

    Įkvęši greinarinnar svara til reglna ķ 2. og 3. mgr. 137. gr. og 138. gr. nśgildandi laga. Röš žeirra og oršalagi er žó lķtillega breytt til samręmis viš reglur um sama efni varšandi einkamįl ķ 116. gr. laga um mešferš žeirra mįla.

Um 5. žįtt.

    Ķ žessum žętti frumvarpsins er aš finna reglur um endurupptöku og mįlskot, sem ętlaš er aš leysa af hólmi įkvęši XVII., XVIII. og XXII. kafla nśgildandi laga, auk sérreglna ķ 2. og 3. mgr. 126. gr. žeirra um endurupptöku mįla sem ljśka mį meš śtivistardómi žegar įkęrši hefur ekki sótt žing fyrir hérašsdómi. Žęr reglur, sem hér er aš finna, skiptast ķ fimm kafla, žar sem sį fyrsti, XXIX. kafli, lżtur aš endurupptöku śtivistarmįla ķ héraši, annar kaflinn, XXX. kafli, snżr aš kęru til Hęstaréttar, sį žrišji, XXXI. kafli, aš įfrżjun til sama dómstóls, sį fjórši, XXXII. kafli, aš endurupptöku óįfrżjašs mįls fyrir hérašsdómi og loks sį fimmti, XXXIII. kafli, aš endurupptöku mįls fyrir Hęstarétti. Efnisskipanin sem hér um ręšir er višhöfš til samręmis viš reglur um sama efni ķ lögum um mešferš einkamįla. Įkvęši XXIX. og XXXII. kafla frumvarpsins eru talsvert ķtarlegri en fyrirmęlin um sama efni ķ lögum um mešferš opinberra mįla, en aš öšru leyti eru reglurnar ķ žessum žętti žess hlišstęšar įkvęšum žeirra laga žótt żmsar breytingar séu lagšar til. Eru žęr skżršar frekar hér į eftir ķ athugasemdum viš einstakar greinar.

Um XXIX. kafla.

    Meš žessum kafla er lagt til aš settar verši tiltölulega ķtarlegar reglur um endurupptöku mįla fyrir hérašsdómi ķ tilvikum žar sem įkęrši hefur ekki sótt žing og mįli veriš lokiš af žeim sökum skv. 161. gr. frumvarpsins. Eins og fram kemur ķ žvķ įkvęši er rįšgert aš įkęrši geti ekki leitaš endurskošunar hérašsdóms ķ žeim tilvikum meš įfrżjun til Hęstaréttar, enda hefur žį ekki veriš tekin afstaša til varna hans ķ héraši. Žess ķ staš er mišaš viš aš mįl sem žessi verši tekin upp į nż fyrir hérašsdómi og sęti žar mešferš į nżjan leik eftir almennum reglum um mešferš mįla, žar sem įkęrši heldur uppi vörnum. Žetta felur ķ sér breytingar frį nśgildandi lögum žvķ aš žar er annars vegar heimilaš ķ 2. mgr. 126. gr. aš mįl verši tekiš upp į nż fyrir hérašsdómi, aš fullnęgšum nįnar tilteknum skilyršum til žess aš vörnum megi halda žar uppi, og hins vegar er ķ 1. mgr. 150. gr. męlt fyrir um heimild įkęrša til aš įfrżja śtivistardómi, aš fengnu įfrżjunarleyfi Hęstaréttar til endurskošunar į nišurstöšum um lagaatriši eša višurlög. Meš öšrum oršum er hér lagt til aš ķ öllum tilvikum verši leitaš endurupptöku mįls fyrir hérašsdómi sem engin efnisleg skilyrši eru sett fyrir. Žar meš yrši afnumin fyrrnefnd heimild ķ 1. mgr. 150. gr. gildandi laga. Meš žessu er tekiš tillit til žess aš nįnast hefur veriš óžekkt aš fariš hafi veriš fram į leyfi Hęstaréttar til įfrżjunar eftir sķšastgreindu lagaįkvęši ķ gildistķš nśgildandi reglna, auk žess sem ešlilegra žykir aš mįl fįi aš fullu mešferš fyrir hérašsdómi, aš teknu tilliti til sjónarmiša įkęrša, įšur en žaš geti komiš til kasta ęšri dóms.
    Aš öšru leyti er įstęša til aš geta žess sérstaklega um žennan kafla aš honum er ętlaš aš koma ķ staš įkvęša sem koma nś fram ķ 2. og 3. mgr. 126. gr. gildandi laga um skilyrši fyrir endurupptöku og įkvöršun um hana. Į hinn bóginn er žar nįnast ekki aš finna nein fyrirmęli um mešferš mįls eftir endurupptöku. Lagt er til aš kvešiš verši į um slķka mįlsmešferš meš įžekkum hętti og ķ lögum um mešferš einkamįla.

Um 187. gr.

    Ķ žessari grein er kvešiš į um heimild įkęrša til aš leita endurupptöku śtivistarmįls fyrir hérašsdómi. Svo sem įšur er komiš fram er lagt til ķ 2. mgr. 161. gr. aš dómi ķ slķku mįli verši ekki įfrżjaš til Hęstaréttar af hendi įkęrša.
    Ķ 1. mgr. eru ekki sett skilyrši fyrir žvķ aš įkęrši leiti endurupptöku, aš öšru leyti en žvķ aš gefinn er tiltekinn frestur til žess sem er fjórar vikur frį birtingu dóms eša eftir atvikum frį uppkvašningu dómsins ef ekki žarf aš birta hann fyrir įkęrša vegna fyrirmęla 3. mgr. 185. gr. frumvarpsins. Veršur žį beišni įkęrša aš hafa borist žeim hérašsdómstóli, sem mįliš į undir skv. 1. mgr. 188. gr., innan frestsins, svo sem tekiš er fram ķ nišurlagi 1. mgr. žessarar greinar.
    Meš 1. mgr. er sem fyrr segir ekki gert rįš fyrir aš efnisleg skilyrši verši sett fyrir heimild įkęrša til aš leita endurupptöku. Felst ķ žessu tillaga um allnokkra breytingu frį heimildinni ķ 2. mgr. 126. gr. nśgildandi laga, enda er žar męlt fyrir um aš endurupptaka samkvęmt beišni įkęrša sé hįš žvķ aš hann sanni aš annašhvort hafi śtivist hans ķ héraši stafaš af lögmętum forföllum eša aš įkęra įsamt fyrirkalli hafi ekki veriš birt honum ķ tęka tķš til žess aš hann gęti sótt žing. Sś rżmkun, sem hér er lögš til, helgast einkum, eins og įšur er getiš, af žvķ aš hér er ekki gert rįš fyrir tvenns konar leišum fyrir įkęrša til aš leita endurskošunar dóms ķ śtivistarmįli, svo sem nś er, heldur verši žaš eingöngu gert meš endurupptöku mįls fyrir hérašsdómi. Forsenda fyrir žessari breytingu, sem horfir til réttaröryggis fyrir įkęrša, er aš heimild til endurupptöku verši ekki hįš skilyršum į borš viš žau sem aš framan greinir.
    Ķ 2. mgr. er aš finna reglu sem svarar til įkvęšis ķ 4. mgr. 137. gr. laga um mešferš einkamįla. Reglan er žó bundin viš žaš aš réttur įkęrša til endurupptöku falli eingöngu brott ķ tilvikum, žar sem įkęruvaldiš hefur įfrżjaš hérašsdómi aš žvķ er hann varšar, gagnstętt įkvęšinu ķ einkamįlalögum sem gildir įn tillits til žess hvort įfrżjaš er gagnvart žeim, er endurupptöku vill leita eša öšrum mįlsašila. Munurinn aš žessu leyti stafar af žvķ aš įfrżjun af hįlfu įkęruvaldsins getur einvöršungu beinst aš öšrum, sem įkęršur er ķ sama mįli, en ķ slķku tilviki er ešlilegt aš endurupptaka verši heimil ķ héraši varšandi žann sem įfrżjunin beinist ekki aš. Hafi įkęruvaldiš į hinn bóginn įfrżjaš hérašsdómi aš žvķ er sama įkęrša varšar veršur mįl aš sjįlfsögšu ekki rekiš į tveimur dómstigum ķ senn og tekur žetta įkvęši frumvarpsins til žeirrar ašstöšu.
    Ķ 3. mgr. er loks kvešiš į um aš endurskošunar verši ekki leitaš į śtivistardómi eftir žessum kafla aš lišnum fresti skv. 1. mgr., en įkęrši nyti žį kosts į aš fara fram į endurupptöku meš įkvöršun Hęstaréttar eftir fyrirmęlum XXXII. kafla. Žessi regla į sér hlišstęšu ķ 5. mgr. 137. gr. laga um mešferš einkamįla.

Um 188. gr.

    Ķ 1. mgr. er aš finna reglur um form og efni beišni įkęrša um endurupptöku og hvert henni skuli beint. Ķ 2. mgr. eru fyrirmęli um athugun dómara į formlegum og efnislegum skilyršum varšandi beišnina, sem leitt gęti til synjunar um endurupptöku žegar ķ staš, en aš öšrum kosti yrši bošaš til žinghalds til aš taka hana fyrir. Ķ 3. mgr. eru įkvęši um afleišingar žess aš śtivist verši į nż af hįlfu įkęrša og ķ 4. mgr. um heimild įkęruvalds til aš andmęla beišni hans sem afstaša yrši žį tekin til meš śrskurši. Ķ lok žeirrar mįlsgreinar er sķšan męlt fyrir um įkvöršun dómara um endurupptöku sem tekin yrši meš bókun ķ žingbók. Öll žessi atriši eiga sér aš meira eša minna leyti hlišstęšu ķ 138. gr. laga um mešferš einkamįla og er reglum um žau ętlaš aš koma ķ staš žess sem kemur fram ķ 3. mgr. 126. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Veršur ekki séš aš einstök atriši hér žarfnist frekari skżringa.

Um 189. gr.

    Ķ žessari grein eru reglur um įhrif įkvöršunar eša śrskuršar dómara skv. 4. mgr. 188. gr. um aš verša viš beišni įkęrša um endurupptöku mįls. Er lagt til ķ 1. mgr. aš sś rįšstöfun hafi aš meginreglu ķ för meš sér aš réttarįhrif upphaflegs dóms ķ mįlinu falli nišur um stundarsakir į mešan žaš er rekiš į nż fyrir hérašsdómi, nema dómari verši viš kröfu įkęranda um aš lįta įhrif dómsins haldast žrįtt fyrir endurupptöku vegna žeirra įstęšna sem getiš er ķ 5. mgr. 183. gr. Sś leiš, sem hér er lögš til, er önnur en męlt er fyrir um ķ 1. mgr. 139. gr. laga um mešferš einkamįla, enda gildir sś regla aš endurupptaka slķks mįls samkvęmt heimildum ķ XXIII. kafla žeirra laga leiši ekki til žess aš réttarįhrif fyrri śrlausnar falli nišur, nema dómari fallist į kröfu um žaš. Meš žessu er tekiš tillit til žess aš skv. 4. mgr. 185. gr. frumvarpsins eru réttarįhrif dóms ķ sakamįli aš vissu marki önnur en ķ einkamįli mešan į įfrżjunarfresti stendur eša eftir įfrżjun dóms og žykir ešlilegt aš sama regla gildi aš žessu leyti um sakamįl ef af endurupptöku žeirra veršur. Įkvęši 2. mgr. žessarar greinar eiga sér hlišstęšu ķ 3. mgr. 139. gr. laga um mešferš einkamįla og žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 190. gr.

    Ķ greininni er aš finna reglur um mešferš mįls eftir aš žaš hefur veriš endurupptekiš. Samkvęmt 1. mgr. veršur fariš meš žaš eftir almennum reglum laganna frį žvķ stigi žar sem žaš stóš upphaflega viš žingfestingu, enda leišir af reglum žessa kafla, svo og 161. gr., aš lyktir mįls fari eftir įkvęšum sķšastnefndrar greinar frumvarpsins vegna śtivistar įkęrša viš žingfestingu.
    Ķ 2. mgr. er rįšgert aš enduruppteknu mįli geti lokiš meš bókun dómara ķ žingbók um aš upphaflegur dómur standi óhaggašur, annašhvort ef įkęrši fellur frį ósk um endurupptöku eftir aš rekstur mįls er hafinn į nżjan leik eša śtivist veršur aftur af hans hįlfu, įn žess aš hann hafi lagt fram greinargerš um varnir sķnar ķ mįlinu. sbr. 1. mgr. 165. gr. Slķk mįlalok eru žó hįš žvķ aš įkęrandi geri ekki kröfu til žess aš mįliš sęti frekari mešferš eftir almennum reglum XXV. kafla frumvarpsins.
    Meš 3. mgr. er lagt til aš girt verši fyrir aš mįl sęti öšru sinni endurupptöku eftir beišni įkęrša. Kęmi ašeins til kasta žessarar reglu ef beišni um endurupptöku teldist fallin nišur vegna įkvęšis 3. mgr. 188. gr. eša mešferš endurupptekins mįls lyki skv. 2. mgr. žessarar greinar. Žrįtt fyrir žaš nyti įkęrši heimildar til aš leita endurupptöku į nżjan leik eftir įkvęšum XXXII. kafla frumvarpsins. Reglurnar sem hér eru lagšar til eiga sér hlišstęšu ķ 140. og 142. gr. laga um mešferš einkamįla, svo og aš nokkru leyti ķ 3. mgr. 126. gr. nśgildandi laga.

Um 191. gr.

    Hér eru lagšar til reglur um hvernig mįli veršur lokiš öšru sinni eftir endurupptöku, svo og um heimildir til aš įfrżja dómi sem gengiš hefur į nżjan leik ķ mįli. Žessi fyrirmęli eiga sér ķ flestum atrišum hlišstęšu ķ reglum um mįlalok ķ enduruppteknu einkamįli ķ 141. og 142. gr. laga um mešferš slķkra mįla. Žarfnast žau ekki sérstakra skżringa hér.

Um XXX. kafla.

    Ķ žessum kafla eru geršar tillögur um reglur varšandi kęru til Hęstaréttar og er honum žar meš ętlaš aš koma ķ staš įkvęša XVII. kafla nśgildandi laga. Ķ stórum drįttum er ekki lagt aš geršar verši višamiklar breytingar frį gildandi reglum žótt almennt sé leitast viš aš samręma įkvęšin samsvarandi įkvęšum um kęru ķ einkamįlum skv. XXIV. kafla laga um mešferš žeirra mįla. Sérstaklega ber žó aš geta hér žeirrar breytingar, sem rįšgerš er ķ 192. gr., en žar er lagt til aš ašeins verši kęršir śrskuršir hérašsdóms, auk žess sem tališ er į tęmandi hįtt um hvaša mįlefni śrskuršir verši aš fjalla til žess aš žį megi kęra til Hęstaréttar. Er hér į tvo vegu um breytingar aš ręša frį įkvęšum 142. gr. gildandi laga žvķ aš annars vegar er almenna reglan žar sś aš kęra megi įkvaršanir hérašsdómara um atriši ķ sambandi viš rekstur mįls, til jafns viš śrskurši um sama efni, og hins vegar er ķ 1. mgr. greinarinnar gengiš śt frį žvķ aš kęra megi allar įkvaršanir og śrskurši, nema žeir varši nįnar tiltekin efni sem talin eru upp ķ tķu staflišum. Um įstęšurnar fyrir žessum breytingartillögum er nįnar rętt ķ athugasemdum viš 192. gr. Ķ tengslum viš žetta er žó rétt aš benda į aš kęruheimildir eru ekki meš öllu tęmandi taldar ķ 192. gr. frumvarpsins, žvķ aš sérstakar kęruheimildir geta einnig veriš fyrir hendi annars stašar ķ frumvarpinu, sbr. 3. mgr. 163. gr., eša ķ öšrum lögum. Ekki er ętlast til aš samžykkt frumvarpsins raski slķkum sérįkvęšum ķ öšrum lögum nema sérstaklega sé kvešiš į um brottfall žeirra.

Um 192. gr.

    Eins og fram kemur ķ almennum athugasemdum viš žennan kafla eru ķ žessari grein talin upp žau tilvik žar sem heimilaš er aš kęra śrskurši hérašsdóms til Hęstaréttar. Žar var og minnst į žaš aš lagt vęri til aš geršar yršu meš greininni tvęr meginbreytingar frį reglum 142. gr. nśgildandi laga. Hér er annars vegar viš žaš mišaš aš ašeins megi kęra śrskurši hérašsdóms, en ekki įkvaršanir um atriši varšandi rekstur mįls. Frį žvķ er žó aš finna sérstakar undantekningar ķ öšrum įkvęšum frumvarpsins, svo sem įšur er getiš. Įstęšan fyrir žessari breytingu og um leiš fyrir įkvęšum 1. og 2. mgr. 181. gr., žar sem rįšgert er aš dómari verši alltaf aš taka afstöšu til įgreiningsefnis meš śrskurši ef žaš getur sętt kęru til Hęstaréttar, er sś aš naušsynlegt er viš śrlausn mįls fyrir ęšra dómi aš fyrir liggi rökstušningur hérašsdómara fyrir nišurstöšu um atriši, sem sętir kęru, en ekki er um slķkan rökstušning aš ręša ef nęgilegt er aš leysa śr atriši meš einfaldri įkvöršun sem bókuš er ķ žingbók. Til žess aš fęrt verši aš fara žessa leiš er samhliša žessu naušsynlegt aš taka af skariš um hvaša śrlausnaratriši geti sętt kęru og gera žar meš greinarmun į žeim śrlausnarefnum, sem hérašsdómari getur lokiš meš įkvöršun sinni, og žeim efnum žegar śrskuršar er žörf.
    Ķ 1. mgr. eru talin upp ķ 25 staflišum žau efnisatriši sem mišaš er viš aš dómari verši aš taka afstöšu til meš śrskurši og sętt geti kęru fram aš žeim tķma aš mįl komi til ašalmešferšar. Er žess vęnst aš žessi upptalning, sem er hlišstęš įkvęšum 1. mgr. 143. gr. laga um mešferš einkamįla aš žvķ leyti sem reglur um slķk mįl geta įtt samleiš meš reglum um mešferš sakamįla, skżri sig nęgilega sjįlf. Ķ 2. mgr. er į hinn bóginn aš finna reglur um verulega žrengingu kęruheimildar frį žeim tķma žegar ašalmešferš skv. 166. gr. er byrjuš ķ mįli, en frį žeim tķma yrši ašeins unnt aš kęra śrskurši um atriši sem talin eru upp ķ fjórum staflišum žessa įkvęšis. Reglurnar ķ 2. mgr. eru efnislega samhljóša 2. mgr. 142. gr. gildandi laga, sbr. og 2. mgr. 143. gr. laga um mešferš einkamįla. Žetta įkvęši žarfnast žvķ ekki frekari skżringa.
    Įkvęši 3. og 4. mgr. svara til 3. og 4. mgr. 142. gr. gildandi laga og žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 193. gr.

    Įkvęšin ķ 1., 2. og 4. mgr. žessarar greinar svara aš verulegu leyti til įkvęša 143. og 144. gr. nśgildandi laga. Žó er gert rįš fyrir nokkrum minni hįttar breytingum sem taka aš mestu miš af reglum um kęru ķ einkamįlum ķ 144. og 145. gr. laga um mešferš žeirra mįla.
    Ķ 3. mgr. er į hinn bóginn aš finna nżmęli um heimild til aš kęra śrskurš hérašsdómara eftir aš frestur til žess er śt runninn aš fengnu leyfi Hęstaréttar, en um mešferš slķkrar beišni er ķ įkvęšinu vķsaš til reglna um beišni um įfrżjunarleyfi ķ 200. gr. frumvarpsins. Žetta er lagt til ķ žvķ skyni aš tryggja aš réttmętir hagsmunir fari ekki forgöršum žótt kęrufrestur lķši įn žess aš kęrt sé, enda er sį frestur ašeins žrķr sólarhringar. Žess er aš geta ķ tengslum viš žetta aš ķ dómaframkvęmd Hęstaréttar hefur veriš litiš svo į aš heimila megi, į sama hįtt og hér er rįšgert, kęru viš ašstęšur sem žessar, en heimild til slķks hefur žį veriš sótt ķ lögjöfnun frį reglum um įfrżjunarleyfi. Žykir ešlilegra aš beinlķnis sé męlt fyrir um žetta ķ lögum, svo sem hér er lagt til.

Um 194. gr.

    Ķ žessari grein eru reglur, sem einkum varša sendingu kęrumįls til Hęstaréttar, tilkynningu um kęru til gagnašila kęranda, greinargeršir ašilanna til réttarins og fresti til aš koma greinargerš žar į framfęri. Ķ meginatrišum svara įkvęši greinarinnar til 145. gr. nśgildandi laga, svo og til 2. mgr. 146. gr., 147. og 148. gr. laga um mešferš einkamįla.
    Vekja veršur žó athygli į žvķ aš ķ 2. mgr. er rįšgert aš hérašsdómari tilkynni gagnašila kęranda um kęru ef hśn er ekki borin fram ķ žinghaldi aš gagnašilanum višstöddum. Felst ķ žessu tillaga um breytingu frį 2. mgr. 145. gr. gildandi laga žar sem męlt er fyrir um aš lögregla eša įkęrandi komi slķkri tilkynningu į framfęri ef kęrt er af žeirra hįlfu. Žykir ešlilegra aš dómari tilkynni įvallt um kęru, svo sem gert er ķ einkamįlum, en žó er tekiš fram aš ekki verši um žetta tilkynnt ef fariš hefur veriš meš mįl fyrir hérašsdómi įn žess aš gagnašila kęrandans hafi veriš gert kunnugt um žaš.
    Žį er jafnframt įstęša til aš benda į nżmęli ķ sķšari mįlsliš 3. mgr., žar sem bošiš er aš ašili sendi gagnašila sķnum afrit af greinargerš, aš žvķ tilskildu aš gagnašilanum hafi veriš gert kunnugt um mešferš mįlsins ķ héraši. Įstęša žykir til aš setja reglu um žetta til aš tryggja aš ašilum geti veriš ljóst į hverju ašrir ašilar byggi mįlatilbśnaš sinn.

Um 195. gr.

    Žessi grein hefur aš geyma reglur um mešferš kęrumįls fyrir Hęstarétti žegar sį tķmi er lišinn sem ašilunum er ętlašur til aš afhenda greinargeršir ķ žvķ og eftir atvikum nż gögn. Į sama hįtt og nś gildir skv. 1. mgr. 146. gr. laga um mešferš opinberra mįla er hér mišaš viš aš Hęstiréttur geti lagt dóm į kęrumįl strax aš lišnum žessum fresti eša fyrr ef greinargeršir ašilanna er žegar komnar fram. Žvķ er žó bętt viš ķ 1. mgr. aš tekiš skuli tillit til greinargerša eša gagna sem sķšar berast ef mįli er žį ekki žegar lokiš, en įkvęši žessa efnis er ekki aš finna ķ nśgildandi lögum. Er žetta lagt til meš hlišsjón af samsvarandi įkvęši ķ 1. mgr. 149. gr. laga um mešferš einkamįla.
    Mišaš er viš aš kęrumįl verši aš meginreglu skriflega flutt fyrir Hęstarétti, svo sem veriš hefur eftir lögum um mešferš opinberra mįla, sbr. 2. mgr. Tekiš er fram ķ žeirri mįlsgrein aš rétturinn geti įkvešiš aš kęrumįl skuli munnlega flutt, en um žetta eru ekki bein įkvęši ķ gildandi lögum, žótt gengiš hafi veriš śt frį žvķ ķ framkvęmd aš heimilt sé aš fara meš mįl į žennan hįtt, svo sem gera mį viš mešferš einkamįla, sbr. 3. mgr. 149. gr. laga um žaš efni. Enn fremur skal bent į aš lįtiš er viš žaš sitja aš tiltaka aš kęrumįlum skuli lokiš fyrir Hęstarétti svo fljótt sem kostur er, en ķ 1. mgr. 146. gr. gildandi laga eru settir sérstakir frestir ķ žessu sambandi sem įstęšulaust žykir aš hafa įfram ķ lögum.
    Meš 3. mgr. er rįšgert aš Hęstiréttur skuli tilkynna hérašsdómara og ašilum mįls, sem hafa lįtiš žaš til sķn taka fyrir réttinum, um śrslit žess. Felst ķ žessu tillaga um breytingu frį 3. mgr. 146. gr. gildandi laga, žar sem męlt er svo fyrir aš Hęstiréttur sendi hérašsdómara endurrit af dómi ķ kęrumįli og hann tilkynni sķšan ašilunum um śrslit mįlsins. Er hér tekiš miš af žvķ aš framkvęmd hefur žróast ķ žaš horf sem lagt er til aš verši fest ķ lög meš žessu įkvęši.
    Ķ 4. mgr. er aš finna tilvķsun til XXXI. kafla frumvarpsins um önnur atriši varšandi mešferš kęrumįla en męlt er fyrir um ķ žessum kafla, aš žvķ leyti sem reglur um įfrżjunarmįl geta žį įtt viš. Gengiš hefur veriš śt frį žvķ ķ framkvęmd aš žetta eigi viš žótt ekki séu bein fyrirmęli um žaš ķ gildandi lögum, en 4. mgr. į sér hlišstęšu ķ 4. mgr. 150. gr. laga um mešferš einkamįla.

Um XXXI. kafla.

    Ķ žessum kafla er aš finna įkvęši um įfrżjun hérašsdóma til Hęstaréttar. Fyrirmęlin um žetta efni ķ nśgildandi lögum voru afrakstur heildarendurskošunar į reglum um mįlskot til Hęstaréttar sem gerš var 1994 varšandi bęši einkamįl og sakamįl. Mešal žess, sem kom til meš žeirri endurskošun, voru reglur, sem takmarka fęri į žvķ aš endurskoša fyrir Hęstarétti nišurstöšur hérašsdóms um sönnun ķ sakamįlum, sem aš einhverju eša öllu leyti eru reistar į mati į sönnunargildi munnlegs framburšar fyrir dómi. Reglur žessar voru į sķnum tķma settar til aš tryggja aš Hęstiréttur legši ekki slķkt mat į sönnunaratriši ef įkęrši eša vitni gęfu ekki munnlega skżrslu žar fyrir dómi, en žetta žótti naušsynlegt til aš koma ķ veg fyrir aš dregiš yrši ķ efa aš įkęrši fengi žį réttlįtu mįlsmešferš, sem honum er įskilin ķ 1. og 3. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, svo og ķ 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrįrinnar, sbr. stjórnarskipunarlög, nr. 97/1995. Eins og reiknaš var meš viš umrędda endurskošun, hafa heimildir ķ XVIII. kafla gildandi laga til aš taka munnlegar skżrslur fyrir Hęstarétti viš mešferš sakamįla undir įfrżjun lķtt veriš notašar, en til mótvęgis hefur rétturinn įtt kost į aš ómerkja hérašsdóm ef nišurstöšur hans um sönnunaratriši kunna aš vera rangar, sbr. 5. mgr. 159. gr. laganna. Svigrśm til aš koma viš annars konar skipan er verulega takmarkaš vegna žess aš dómstig hér į landi eru ašeins tvö og hafa ekki veriš uppi rįšageršir um aš breyta žvķ. Viš gerš žessa frumvarps hefur veriš rętt um ašrar hugsanlegar leišir til aš koma viš endurskošun į nišurstöšum hérašsdóms um sönnunaratriši ķ sakamįlum, en ekki tókst aš ljśka žeirri umfjöllun žannig aš tillögur séu geršar hér um aš breyta nśverandi skipan. Į hinn bóginn mį vęnta aš žessi atriši verši įfram til skošunar og eftir atvikum kunna aš koma fram tillögur um breytingar į sķšari stigum.
    Ķ meginatrišum eru įkvęšin ķ žessum kafla efnislega eins og reglur um įfrżjun ķ XVIII. kafla nśgildandi laga, en aš tillögum um breytingar veršur vikiš nįnar ķ athugasemdum viš einstakar greinar eftir žvķ sem įstęša er til.

Um 196. gr.

    Ķ žessari upphafsgrein įfrżjunarkaflans er męlt fyrir um žaš hverju megi įfrżja og ķ hvaša tilgangi. Ķ 1. mgr. kemur fram aš žaš séu dómar hérašsdóms, sem įfrżja megi, en settur er žó fyrirvari ķ upphafsoršum įkvęšisins um aš heimildum til aš įfrżja dómum geti veriš settar skoršur meš öšrum reglum frumvarpsins. Tekur žessi fyrirvari einkum til sérreglu 2. mgr. 161. gr., žar sem girt er fyrir aš įkęrši geti įfrżjaš dómi ķ śtivistarmįli, svo og til įkvęša 1. mgr. 198. gr., žar sem męlt er fyrir um almenn įfrżjunarskilyrši. Ķ einstökum staflišum 1. mgr. er sķšan męlt fyrir um žaš ķ hvaša tilgangi įfrżja megi hérašsdómi, en sś upptalning er efnislega į sama veg og gert er ķ 147. gr. nśgildandi laga.
    Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um heimild til aš leita endurskošunar į śrskuršum og įkvöršunum, sem gengiš hafa eša teknar hafa veriš undir rekstri mįls ķ héraši. Sams konar regla kemur ekki berum oršum fram ķ gildandi lögum, en ķ framkvęmd hefur allt aš einu veriš gengiš śt frį žvķ aš heimild sem žessi sé fyrir hendi. Er lagt hér til aš taka žetta beinlķnis fram, svo sem gert er varšandi įfrżjun ķ einkamįlum ķ 1. mgr. 151. gr. laga um mešferš žeirra mįla.
    Ķ 3. mgr. eru fyrirmęli um heimildir til aš leita endurskošunar į nišurstöšu hérašsdóms um einkaréttarkröfu eša ašra kröfu sem rįšgert er aš hafa megi uppi ķ sakamįli skv. XXVI. kafla frumvarpsins. Fyrirmęlin um žetta eru ķ flestum atrišum sama efnis og įkvęši 173. gr. gildandi laga, en žó er leitast viš aš įrétta sérstaklega aš heimildin til aš leita endurskošunar sé ašeins ķ höndum įkęrša og žess sem gert hefur kröfuna. Žį veršur einnig aš vekja athygli į žvķ aš eftir įkvęšum frumvarpsins yrši nišurstöšu um kröfu skv. XXVI. kafla aldrei įfrżjaš sérstaklega, heldur yrši dómi įfrżjaš, annašhvort af įkęrša eša af hįlfu įkęruvaldsins, og vęri žį unnt aš leita endurskošunar į henni, hvort heldur af hendi įkęrša eša kröfuhafans, sbr. 4. mgr. 199. gr.

Um 197. gr.

    Ķ žessari grein eru fyrirmęli um ašild aš įfrżjun sakamįls sem annašhvort vęri ķ höndum rķkissaksóknara af įkęruvaldsins hįlfu eša hjį įkęrša eša einhverjum žeim er ķ hans staš gęti komiš eftir 2. mįlsl. 2. mgr. Žessi įkvęši eru efnislega eins og reglur 148. og 149. gr. nśgildandi laga og žarfnast ekki frekari skżringa. Žess skal žó getiš aš ętlast er til aš 2. mįlsl. 2. mgr. verši skżršur į sama hįtt og 1. mgr. 144. gr. frumvarpsins aš žvķ er varšar žaš hvernig ašstandendur lįtins manns skuli taka įkvöršun um įfrżjun. Vķsast um žį skżringu til athugasemda viš žį grein.

Um 198. gr.

    Greinin hefur aš geyma reglur um almenn skilyrši įfrżjunar. Hér er į sama hįtt og ķ 2. mgr. 150. gr. nśgildandi laga rįšgert aš réttur til įfrżjunar į hérašsdómi, žar sem įkęrši hefur veriš sakfelldur, stofnist ķ fyrsta lagi ef hann hefur veriš dęmdur til frelsissviptingar, sem eftir breytingu į 1. mgr. 31. gr. almennra hegningarlaga meš lögum nr. 82/1998 getur einungis veriš ķ formi fangelsis, įn tillits til žess hvort um sé aš ręša skiloršsbundiš fangelsi aš einhverju leyti eša öllu. Ķ öšru lagi er, eins og ķ 2. mgr. 150. gr. gildandi laga, gert rįš fyrir aš įkęrši geti įfrżjaš hérašsdómi ef hann hefur veriš dęmdur til aš greiša sekt eša sęta upptöku eigna, žannig aš upphęš sektar eša veršmęti eignaupptöku svari til įfrżjunarfjįrhęšar ķ einkamįli, sbr. 1. og 2. mgr. 152. gr. laga um mešferš žeirra mįla. Ķ 1. mgr. er jafnframt tekiš fram aš rķkissaksóknari geti af hįlfu įkęruvaldsins įfrżjaš hérašsdómi, žar sem įkęrši hefur veriš sżknašur. Žessa er ekki sérstaklega getiš ķ gildandi lögum, en regla sama efnis hefur veriš leidd af oršalagi 2. mgr. 150. gr. žeirra.
    Ķ 2. mgr. er rįšgert aš vķkja megi frį įfrżjunarskilyršum 1. mgr. meš leyfi Hęstaréttar į sama hįtt og ķ 3. mgr. 150. gr. gildandi laga. Žar er žess eins getiš sem skilyršis fyrir įfrżjunarleyfi aš žaš verši ekki veitt nema sérstakar įstęšur męli meš žvķ. Hér er hins vegar lagt til aš skilyrši fyrir įfrżjunarleyfi verši afmörkuš mun nįnar, en oršalagiš į sér fyrirmynd ķ reglum um skilyrši fyrir veitingu įfrżjunarleyfis skv. 4. mgr. 152. gr. laga um mešferš einkamįla.

Um 199. gr.

    Ķ žessari grein eru fyrirmęli, sem snśa einkum aš žvķ hvernig hérašsdómi veršur įfrżjaš til Hęstaréttar, hverjir frestir séu til įfrżjunar, hverjar séu heimildir ašila til kröfugeršar fyrir ęšra dómi, įn žess aš hann hafi įfrżjaš fyrir sitt leyti, og hvaša įhrif žaš hafi aš ekki sé įfrżjaš innan įfrżjunarfrests, žar į mešal um heimild til aš leita žį įfrżjunarleyfis Hęstaréttar.
    Įkvęši 1. mgr. lśta aš skyldu til aš leišbeina įkęrša um heimild til įfrżjunar. Fyrirmęlin um žetta eru sama efnis og reglur 1. mgr. 151. gr. nśgildandi laga, eins og žeim hefur veriš breytt meš lögum nr. 81/2005.
    Ķ flestum atrišum er 2. mgr. efnislega eins og įkvęši 2. mgr. 151. gr. gildandi laga, sbr. lög nr. 81/2005. Tillaga er žó gerš um žrjįr breytingar sem įstęša er til aš fjalla um nįnar. Ķ fyrsta lagi er tekiš fram ķ fyrirmęlum 2. mįlsl. um efni tilkynningar įkęrša um įfrżjun aš žess skuli žar getiš hvern hann óski eftir aš fį skipašan sem verjanda fyrir sig viš mešferš mįlsins fyrir Hęstarétti eša eftir atvikum hvort hann vilji flytja mįl sitt sjįlfur. Meš žessu er tekiš tillit til žess aš ekki er rįšgert ķ 201. gr. aš įfrżjunarstefna verši birt fyrir įkęrša ef hann įfrżjar hérašsdómi, gagnstętt žvķ sem nś gildir skv. 3. mgr. 153. gr. laga um mešferš opinberra mįla, en eftir žvķ įkvęši veršur įkęrši inntur eftir žeim atrišum, sem hér er getiš, viš birtingu įfrżjunarstefnunnar. Ķ öšru lagi er rįšgert aš žaš komi ašeins ķ hlut rķkissaksóknara aš veita įkęrša leišbeiningar um gerš tilkynningar um įfrżjun, en skv. 2. mgr. 151. gr. gildandi laga hvķlir slķk skylda jafnframt į öšrum įkęrendum, įn tillits til žess hvort žeir hafi nokkuš haft meš mįliš aš gera į fyrri stigum. Žykir ešlilegra aš žessi skylda sé ašeins lögš į heršar rķkissaksóknara, sem jafnframt er vištakandi tilkynningar sem žessarar, en ķ framkvęmd viršist mjög lķtiš hafa reynt į žessa leišbeiningarskyldu į undanförnum įrum. Ķ tengslum viš žetta er einnig įstęša til aš nefna aš lagt er til aš undir leišbeiningarskyldu rķkissaksóknara falli įbendingar til įkęrša um śrbętur į annmörkum, sem kunna aš vera į efni tilkynningar hans um įfrżjun. Er ętlast til aš žetta sé gert įn tillits til žess hvort įkęrši hafi notiš ašstošar annarra viš gerš tilkynningarinnar. Samsvarandi reglu er ekki aš finna ķ gildandi lögum, en af henni ber aš įlykta aš rķkissaksóknari geti ekki neitaš aš hefjast handa um frekari ašgeršir varšandi įfrżjun žótt gallar kunni aš vera į tilkynningu įkęrša. Ķ žrišja lagi er tekiš fram ķ nišurlagi 2. mgr. aš hérašsdómi teljist įfrżjaš af įkęrša žegar tilkynning hans hefur borist rķkissaksóknara innan įfrżjunarfrests. Žessa er ekki getiš ķ įkvęšum gildandi laga, en ljóst mį vera aš sama regla felist į óbeinan hįtt ķ žeim.
    Ķ 3. mgr. eru fyrirmęli um įfrżjunarfrest įkęruvaldsins sem lagt er til aš verši fjórar vikur frį uppkvašningu hérašsdóms. Samkvęmt 152. gr. gildandi laga hefur rķkissaksóknari frest ķ įtta vikur til aš įfrżja dómi frį uppkvašningu hans sem hér er žvķ lagt til aš verši styttur um helming. Meš žessu er tekiš tillit til gagnrżni, sem oft hefur komiš fram į nśgildandi reglu, žar sem meš henni hefur rķkissaksóknari annan og stundum lengri įfrżjunarfrest en įkęrši sem hefur fjórar vikur til aš įfrżja frį birtingu dóms, žegar birtingar er į annaš borš žörf. Veršur ekki séš aš įkęruvaldiš žurfi aš į lengri įfrżjunarfresti aš halda en įkęrši, en til mótvęgis viš žetta eru lögš til nżmęli ķ 4. mgr. sem ętlaš er aš taki jafnt til rķkissaksóknara sem annarra mįlsašila viš įfrżjun.
    Meš 4. mgr. er gerš tillaga um verulega breytingu til einföldunar viš mįlskot, en samkvęmt henni į ekki aš vera žörf fyrir gagnašila žess sem įfrżjar aš įfrżja fyrir sitt leyti til aš koma aš kröfum fyrir Hęstarétti um breytingu į nišurstöšum hérašsdóms sem eru honum ķ óhag. Žessi tillaga į jöfnum höndum aš nį til įkęrša, rķkissaksóknara og žess sem gert hefur kröfu skv. XXVI. kafla frumvarpsins er dęmd hefur veriš aš efni til ķ héraši. Žessi breyting styšst einkum viš žau rök aš ašila eigi aš vera óžarft aš standa aš sérstökum ašgeršum til įfrżjunar ef gagnašili hans hefur į annaš borš skotiš mįli til Hęstaréttar, en jafnframt aš sį sem gęti hugsaš sér aš una hérašsdómi ef gagnašili hreyfir ekki frekar viš mįlinu verši ekki knśinn til aš įfrżja til aš gęta żtrustu hagsmuna sinna ef gagnašili kynni aš įfrżja fyrir sitt leyti į sķšustu stigum įfrżjunarfrests.
    Fyrri mįlslišur 5. mgr. hefur aš geyma samsvarandi reglu og nś kemur fram ķ 3. mgr. 151. gr. gildandi laga. Aš öšru leyti eru hér lögš til nżmęli um aš įkęrši eša rķkissaksóknari megi leita eftir leyfi Hęstaréttar til aš įfrżja dómi eftir aš almennum įfrżjunarfresti skv. 2. og 3. mgr. er lokiš, žó žannig aš žaš sé gert innan žriggja mįnaša frį žeim tķma. Hlišstęš regla er ekki ķ gildandi lögum, en henni hefur žó veriš beitt ķ framkvęmd meš lögjöfnun frį 2. mgr. 153. gr. laga um mešferš einkamįla.

Um 200. gr.

    Ķ greininni er kvešiš į um beišni til Hęstaréttar um aš veita įfrżjunarleyfi og mešferš slķkrar beišni į žeim vettvangi. Er mišaš viš aš žessar reglur gildi bęši žegar leitaš yrši įfrżjunarleyfis til undanžįgu frį almennum skilyršum įfrżjunar skv. 198. gr. og žegar slķks leyfis vęri žörf vegna žess aš įfrżjunarfrestur vęri lišinn, sbr. 5. mgr. 199. gr. Reglurnar ķ greininni eru nokkuš fyllri en įkvęši 3. mgr. 150. gr. nśgildandi laga, en fyrirmyndir eru aš žvķ leyti sóttar aš mestu ķ 154. gr. laga um mešferš einkamįla. Ekki veršur séš aš einstök atriši ķ žessari grein žarfnist annars sérstakra skżringa.

Um 201. gr.

    Ķ žessari grein eru m.a. fyrirmęli um įfrżjunarstefnu, birtingu hennar, skipun verjanda fyrir įkęrša og réttargęslumann fyrir brotažola, svo og hvernig mįl berst Hęstarétti į fyrstu stigum.
    Samkvęmt 1. mgr. er rķkissaksóknara įvallt ętlaš aš vera sóknarašili mįls fyrir Hęstarétti. Žessi regla er į sama veg ķ 1. mgr. 153. gr. nśgildandi laga.
    Ķ 2. mgr. er męlt fyrir um įfrżjunarstefnu sem rķkissaksóknari gefur śt ķ öllum tilvikum. Lżsingin į efni stefnunnar er um margt hlišstęš įkvęšum 2. mgr. 153. gr. gildandi laga. Įstęša er žó til aš vekja athygli į nżmęlum ķ d-liš, žar sem rįšgert er aš tiltekiš verši ķ įfrżjunarstefnu, ef žvķ er aš skipta, hver hafi haft uppi kröfu skv. XXVI. kafla frumvarpsins, enda hafi hśn veriš dęmd aš efni til ķ héraši. Žetta er gert meš hlišsjón af žvķ aš ętlast er til ķ 4. mgr. aš įfrżjunarstefna verši birt fyrir žeim sem meš kröfuna hefur fariš og verši honum kunngert į žann hįtt aš mįliš sé aš koma fyrir Hęstarétt žar sem hann geti žį žurft aš lįta žaš til sķn taka. Žį mį einnig vekja athygli į žvķ aš oršalag e-lišar er meš nokkuš öšru móti en ķ d-liš 2. mgr. 153. gr. gildandi laga. Er sś breyting lögš til meš hlišsjón af žvķ aš ekki vęri alltaf žörf į aš birta įfrżjunarstefnu fyrir įkęrša, svo sem nįnar greinir hér į eftir ķ tengslum viš 3. mgr., og vęri žvķ ekki viš hęfi aš višhafa orš ķ įfrżjunarstefnu um aš įkęrša sé stefnt fyrir Hęstarétt, eins og gert er ķ nśgildandi reglum.
    Ķ 3. mgr. er kvešiš į um birtingu įfrżjunarstefnu fyrir įkęrša. Eins og įšur hefur veriš vikiš aš er hér mišaš viš aš stefnan verši ekki birt fyrir įkęrša ķ tilvikum žar sem hann hefur sjįlfur įfrżjaš hérašsdómi, enda meš öllu óžarft aš hafa fyrir žvķ žegar žannig er įstatt. Er žvķ lagt til aš birting stefnunnar fyrir įkęrša fari ašeins fram ķ tilvikum žar sem įkęruvaldiš įfrżjar hérašsdómi. Žegar žannig stęši į hefši įkęrši ekki įšur komiš žvķ į framfęri hvern hann vilji fį skipašan verjanda fyrir sig eša eftir atvikum hvort hann vilji verjast sjįlfur fyrir Hęstarétti. Yrši žvķ leitaš afstöšu hans til žessa viš birtingu stefnunnar į sama hįtt og gert er skv. 3. mgr. 153. gr. gildandi laga.
    Samkvęmt 4. mgr. yrši įfrżjunarstefna sem fyrr segir įvallt birt fyrir žeim sem gert hefši kröfu fyrir hérašsdómi skv. XXVI. kafla frumvarpsins, enda hafi hśn veriš dęmd aš efni til og gęti žannig komiš til kasta Hęstaréttar, sbr. 3. mgr. 196. gr. Meš žessu vęri kröfuhafanum gert kunnugt um mįlskotiš og hann vęri žannig višbśinn žvķ aš žurfa aš gęta hagsmuna sinna fyrir Hęstarétti ef įkęrši vildi leita endurskošunar į nišurstöšu hérašsdóms um kröfuna eša kröfuhafinn vildi gera žaš sjįlfur. Einnig felst ķ žessari mįlsgrein aš teljist kröfuhafinn brotažoli ķ skilningi V. kafla frumvarpsins yrši aš gefa honum kost į aš óska eftir skipun réttargęslumanns viš birtingu stefnunnar eša, eftir atvikum, meš tilkynningu til Hęstaréttar ķ framhaldi af žvķ. Er ķ žessu sambandi rétt aš benda į aš ķ frumvarpinu er ekki rįšgert aš brotažoli fįi skipašan réttargęslumann fyrir Hęstarétti ķ öšrum tilvikum en žeim žegar hann hefur gert einkaréttarkröfu skv. XXVI. kafla sem komiš gęti til mešferšar žar fyrir dómi. Er heldur ekki gert rįš fyrir aš įfrżjunarstefna verši birt fyrir brotažola ķ öšrum tilvikum en žessum. Aš žessu leyti er įkvęšiš sama efnis og 4. mgr. 153. gr. gildandi laga.
    Įkvęši 5. mgr. eru aš mestu leyti efnislega į sama veg og fyrirmęli um sömu atriši ķ 3. og 4. mgr. 153. gr. gildandi laga. Ķ nišurlagi 5. mgr. eru žó nżmęli um tilkynningar Hęstaréttar til žeirra sem aš mįli koma um aš mįliš hafi borist réttinum, hvaša auškenni žaš hafi fengiš og aš sķšar verši tilkynnt um fresti hvers og eins til aš leggja fram greinargerš af sinni hįlfu.

Um 202. gr.

    Žessi grein er ķ öllum atrišum eins og 154. gr. nśgildandi laga. Žarfnast hśn žvķ ekki sérstakra skżringa.

Um 203. gr.

    Efni žessarar greinar er ķ öllum atrišum eins og 155. gr. nśgildandi laga ef frį er tališ aš ķ 1. mgr. er bętt viš fyrirmęlum um greinargerš til Hęstaréttar af hįlfu žess sem fer meš kröfu skv. XXVI. kafla frumvarpsins hafi slķk krafa veriš höfš uppi ķ mįlinu og dęmd aš efni til ķ héraši. Veršur ekki séš aš einstök atriši greinarinnar žarfnist frekari skżringa.

Um 204. gr.

    Įkvęši žessarar greinar, sem snżr aš mešferš Hęstaréttar į formgöllum į mįli undir įfrżjun, eru efnislega eins og reglur ķ 156. gr. nśgildandi laga. Žarfnast greinin žvķ ekki sérstakra skżringa.

Um 205. gr.

    Ķ greininni er aš finna reglur um žaš hvaša hįttur skuli hafšur į mįlflutningi fyrir Hęstarétti og hvernig stašiš skuli aš undirbśningi munnlegs mįlflutnings, auk žess sem kvešiš er į um heimild til munnlegrar sönnunarfęrslu žar fyrir dómi. Ķ 2. mgr. er oršalagi hagaš į žann veg aš žaš geti įtt viš hvort sem ašilar aš mįli fyrir Hęstarétti eru tveir eša fleiri, en aš žvķ frįtöldu er greinin efnislega samhljóša 157. gr. nśgildandi laga.

Um 206. gr.

    Ķ greininni eru fyrirmęli um munnlegan mįlflutning fyrir Hęstarétti. Efnislega er žessi grein eins og 158. gr. nśgildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš ķ 1. mgr. hefur veriš bętt viš įkvęši um mįlflutning af hįlfu žess sem fer meš kröfu skv. XXVI. kafla frumvarpsins, ef slķk krafa er til mešferšar ķ Hęstarétti. Veršur ekki séš aš einstök atriši hér žarfnist frekari skżringa.

Um 207. gr.

    Ķ lögum um mešferš opinberra mįla eru ekki sérstök fyrirmęli um įkvaršanir og dóma Hęstaréttar ķ žeim mįlum, heldur er ķ 163. gr. žeirra aš finna almenna tilvķsun til laga um mešferš einkamįla, žar į mešal um śrlausn mįla. Af žeim sökum hafa reglur ķ 164. gr. žeirra laga einnig gilt um śrlausnir Hęstaréttar ķ opinberum mįlum. Til žess aš gefa löggjöf um mešferš sakamįla heillegri mynd žykir ešlilegt aš leggja hér til aš įkvęši samsvarandi 164. gr. einkamįlalaga verši tekiš upp meš žeim oršalagsbreytingum sem žörf er į til aš laga žau aš sakamįlum. Er žaš gert ķ žessari grein og veršur ekki séš aš hśn žarfnist frekari skżringa.

Um 208. gr.

    Ķ žessari grein er einkum aš finna reglur um žaš hvaša takmarkanir séu į žvķ hverju Hęstiréttur geti breytt af nišurstöšum hérašsdóms. Ķ 1. mgr. eru meginreglur um aš višurlög įkęrša verši ekki žyngd meš dómi réttarins nema įkęruvaldiš hafi krafist žess, en į hinn bóginn megi alltaf breyta dómi įkęrša ķ hag, įn tillits til kröfugeršar hans. Žessi fyrirmęli eru efnislega į sama veg og įkvęši 1. og 2. mgr. 159. gr. nśgildandi laga. Hér er aš auki bętt viš fyrirmęlum žess efnis aš nišurstöšu hérašsdóms um kröfu skv. XXVI. kafla frumvarpsins verši ekki breytt nema aš kröfu žess sem slķk breyting yrši til hagsbóta fyrir, hvort sem er įkęrša eša kröfuhafa. Meš žessu er įréttaš aš žaš sé ekki įkęruvaldsins aš leita eftir breytingum į nišurstöšum um kröfur sem žessar. Hlišstętt įkvęši er ekki ķ gildandi lögum, en ešlilegt er aš taka žaš upp, enda tengist žaš einkaréttarlegu ešli krafna af žessum toga.
    Ekki er gert rįš fyrir aš taka upp reglu žį sem nś er aš finna ķ 3. mgr. 159. gr. gildandi laga, en samkvęmt henni breytir Hęstiréttur ekki nišurstöšu hérašsdóms um višurlög, nema žau séu utan marka viškomandi refsiįkvęša eša ķ verulegu ósamręmi viš brot įkęrša. Er žetta gert ķ ljósi žess aš takmörkun af žessum toga į endurskošun nišurstöšu um refsingu getur bitnaš į įkęrša, auk žess sem fordęmisgildi dóma Hęstaréttar um refsiįkvöršun getur oršiš óljóst af žessum sökum.
    Reglurnar ķ 2. og 3. mgr. svara aš mestu til 4. og 5. mgr. 159. gr. gildandi laga. Um 3. mgr. er žess žó aš geta aš ķ nišurlagi įkvęšisins er lagt til aš bętt verši viš fyrirmęlum sem komi ķ veg fyrir aš sömu dómarar, einn eša fleiri, fari meš mįl öšru sinni ķ héraši ef Hęstiréttur hefur ómerkt upphaflegan dóm sökum žess aš lķkur žyki fyrir aš mat į sönnunargildi munnlegs framburšar kunni aš vera rangt, svo aš einhverju skipti um śrslit mįls. Er jafnframt lagt til aš sś regla gildi aš hérašsdómur verši įvallt skipašur žremur dómurum viš nżja mešferš mįls ef žvķ hefur lokiš į žennan hįtt fyrir Hęstarétti, en meš žessu er hins vegar ekki śtilokaš aš einn žeirra eša tveir séu sérfróšir mešdómsmenn skv. 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins. Žótt žessar reglur kunni aš verša til žess aš endurtaka žurfi munnlega sönnunarfęrslu aš žvķ leyti, sem hśn žykir skipta mįli, til aš tryggja millilišalausa mįlsmešferš, žį veršur aš lķta svo į aš naušsynlegt sé, meš tilliti til ašstöšu ašilanna, aš stušla aš žvķ aš ašrir dómendur komi aš mįli ķ héraši žegar svona stendur į.

Um 209. gr.

    Ķ nśgildandi lögum eru ekki įkvęši um samningu og uppkvašningu dóma Hęstaréttar ķ opinberum mįlum, en į sama hįtt og įšur var getiš ķ athugasemdum viš 207. gr. hefur leitt af almennri tilvķsun ķ 163. laganna aš 165. gr. laga um mešferš einkamįla hefur gilt jöfnum höndum um einkamįl og opinber mįl aš žvķ er žessi atriši varšar. Heppilegra žykir aš fęra reglur um žetta inn ķ löggjöf um mešferš sakamįla, svo sem lagt er til meš žessari grein.

Um 210. gr.

    Ķ žessari lokagrein XXXI. kafla, sem ętlaš er aš koma ķ staš 163. gr. nśgildandi laga, er aš finna tilvķsun til XXV.–XXVIII. kafla varšandi önnur atriši ķ sambandi viš mešferš mįls fyrir Hęstarétti en žau sem sérstaklega er męlt hér fyrir um. Gagnstętt žvķ, sem fram kemur ķ nefndu įkvęši nśgildandi laga, hefur žessi grein ekki aš geyma tilvķsun til laga um mešferš einkamįla. Stafar žetta af žvķ, sem getiš var aš nokkru ķ athugasemdum viš 207. og 209. gr., aš leitast hefur veriš viš aš setja fram ķ frumvarpinu heildstęšar reglur um mešferš įfrżjašra sakamįla fyrir Hęstarétti, žannig aš ekki sé žörf į aš vķsa til annarra laga um žaš efni.

Um XXXII. kafla.

    Ķ XXII. kafla nśgildandi laga, sem ber heitiš endurupptaka dęmdra mįla, er męlt fyrir ķ einu lagi um endurupptöku mįla, sem dęmd hafa veriš ķ héraši og ekki hafa sętt įfrżjun til ęšra dóms, og mįla sem dęmd hafa veriš efnislega af Hęstarétti. Žessi efnisskipan žykir ekki alls kostar heppileg, žvķ aš reglur um endurupptöku ķ žessum tvenns konar tilvikum eru ekki alls kostar eins. Žess vegna er lagt til aš greina žetta efni aš og fjalla um žaš ķ tveimur köflum, en žaš į sér hlišstęšu ķ reglum um endurupptöku dęmdra mįla ķ XXVI. og XXVII. kafla laga um mešferš einkamįla. Ķ žessum kafla er žannig aš finna įkvęši um endurupptöku óįfrżjašra mįla.

Um 211. gr.

    Ķ žessari grein eru fyrirmęli um skilyrši fyrir endurupptöku mįls, sem dęmt hefur veriš ķ héraši, en hérašsdómi hefur ekki veriš įfrżjaš og frestur til žess er lišinn. Um žetta eru įkvęši ķ 184. og 185. gr. nśgildandi laga, en lagt er hér til aš reglur um žetta verši sameinašar ķ eina grein. Į sama hįtt og ķ gildandi reglum er greint į milli skilyrša fyrir endurupptöku, annars vegar eftir beišni dómfellds manns, sem leitar hennar sér til hagsbóta, og hins vegar eftir beišni rķkissaksóknara sem żmist gęti óskaš eftir endurupptöku til ķžyngingar fyrir įkęrša eša honum til hagsbóta. Efnislega eru skilyršin fyrir endurupptöku samkvęmt greininni ķ nęr öllum atrišum žau sömu og nś gilda. Žótt geršar hafi veriš żmsar breytingar į oršalagi er ekki ętlast til aš merking įkvęšanna verši önnur en hśn er nś. Aš einu leyti eru žó rįšgerš nżmęli meš žvķ aš ķ d-liš 1. mgr. er įkvęši um heimild dómfellds manns til aš leita endurupptöku ef sżnt er fram į aš verulegir gallar hafi veriš į mešferš mįls og žeir haft įhrif į nišurstöšu žess. Um žessa ašstöšu eru engin fyrirmęli ķ gildandi lögum, en undir žetta gęti mešal annars įtt tilvik, žar sem leiddir vęru ķ ljós annmarkar į hęfi dómarans, sem meš mįliš fór, og ekki hafi įšur veriš um žį kunnugt. Žykir ešlilegt aš taka upp reglu af žessum toga til aš tryggja rétta mešferš mįls.
    Samkvęmt 3. mgr. er rķkissaksóknara, eins og ķ 1. mgr. 185. gr. gildandi laga, veitt heimild til aš krefjast žess aš sakamįl verši tekiš upp aš nżju ef įkęrši hefur veriš sżknašur eša sakfelldur fyrir mun minna brot en hann var borinn sökum um og skilyrši a- eša b-lišar er fyrir hendi. Hér er um aš ręša frįvik frį žeirri meginreglu, sem męlt er fyrir um ķ 1. mgr. 4. gr. 4. samningsvišauka viš mannréttindasįttmįla Evrópu, aš enginn skuli sęta lögsókn né refsingu aš nżju ķ sakamįli fyrir brot sem hann hefur žegar veriš sżknašur af eša sakfelldur um meš lokadómi. Af 2. mgr. žeirrar greinar leišir aš heimilt er aš kveša svo į um ķ lögum ašildarrķkja sįttmįlans aš endurupptaka megi mįl ef fyrir hendi eru nżjar eša nżupplżstar stašreyndir ellegar megingalli hefur veriš į fyrri mįlsmešferš sem gęti haft įhrif į nišurstöšu mįlsins. Veršur aš telja aš įkvęši 3. mgr. rśmist fyllilega innan žessar heimildar, enda yrši jafnan aš gęta varśšar viš aš endurupptaka mįl žegar svo stęši į sem žar greinir.

Um 212. gr.

    Ķ 1. mgr. eru reglur um form og efni endurupptökubeišni, hvert henni skuli beint og hvaš žurfi aš fylgja henni. Lagt er til aš beišni verši alltaf send til Hęstaréttar, sem er breyting frį nśgildandi reglum, enda er męlt svo fyrir ķ 1. mgr. 186. gr. laga um mešferš opinberra mįla aš dómfelldi skuli stķla beišni sķna til Hęstaréttar, en senda hana rķkissaksóknara. Žykja aušsę rök standa til žessarar breytingar. Įkvęšin ķ 1. og 2. mgr. eru aš öšru leyti efnislega eins og reglur 186. gr. nśgildandi laga žótt oršalagi hafi veriš breytt ķ żmsum atrišum, m.a. til samręmingar viš 1. mgr. 168. gr. laga um mešferš einkamįla, žar sem kvešiš er į um beišni um endurupptöku ķ óįfrżjušum einkamįlum.
    Ķ 3. mgr. er gerš tillaga um įkvęši til aš heimila skjóta mešferš ef beišni um endurupptöku žykir bersżnilega ekki į rökum reist. Žetta įkvęši į sér hlišstęšu ķ 2. mgr. 168. gr. laga um mešferš einkamįla og žykir ešlilegt aš taka žaš upp hér, enda er įstęšulaust undir kringumstęšum sem žessum aš frekar verši ašhafst af hįlfu Hęstaréttar en rįšgert er ķ įkvęšinu.

Um 213. gr.

    Ķ greininni er aš finna reglur um mešferš beišni um endurupptöku sem ekki hefur žegar veriš hafnaš į grundvelli 3. mgr. 212. gr. Ķ 1. mgr. er rįšgert aš Hęstiréttur leiti strax afstöšu gagnašila žess sem um endurupptöku bišur, en žó meš žeirri undantekningu aš įšur megi skipa dómfellda, sem sjįlfur ber fram beišni, verjanda sem eftir atvikum gęti žį endurbętt beišnina. Er jafnframt tekiš fram aš įvallt beri aš skipa dómfellda eša įkęrša verjanda ķ tengslum viš beišni um endurupptöku ef hann óskar eftir žvķ, en žetta mundi gilda įn tillits til žess hvort hann hafi sjįlfur bešiš um endurupptöku eša rķkissaksóknari. Žessi įkvęši svara aš nokkru til 1. mgr. 187. gr. nśgildandi laga, en taka aš flestu öšru leyti miš af verklagi sem beitt hefur veriš ķ framkvęmd. Žį svara įkvęši 2. mgr. efnislega til 1. mgr. 192. gr. gildandi laga.
    Žrišja mįlsgrein hefur aš geyma reglur um öflun gagna ķ tengslum viš beišni um endurupptöku. Įkvęšiš svarar aš nokkru til 3. mgr. 187. gr. gildandi laga, en er žó öllu ķtarlegar śr garši gert.
    Ķ 4. mgr. er gerš tillaga um žau nżmęli aš Hęstiréttur geti įkvešiš aš gefa rķkissaksóknara og verjanda dómfellda eša įkęrša kost į aš skżra nįnar atriši ķ sambandi viš beišni um endurupptöku munnlega į dómžingi. Ekki er gert rįš fyrir aš um eiginlegan mįlflutning yrši aš ręša, heldur fremur aš žessarar heimildar yrši neytt til aš fį fram frekari skżringar eša röksemdir eftir žvķ sem efni stęšu til.
    Lokamįlsgreinin svarar til 4. mgr. 187. gr. gildandi laga og žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 214. gr.

    Ķ greininni er aš finna fyrirmęli um nišurstöšu um beišni um endurupptöku mįls og nżja mešferš žess ef į beišnina er fallist. Ķ 1. mgr. er į sama hįtt og ķ upphafsoršum 1. mgr. 188. gr. nśgildandi laga rįšgert aš Hęstiréttur taki afstöšu til beišninnar meš įkvöršun sem sé skrifleg og rökstudd samkvęmt žvķ sem ķ nišurlagi žessa įkvęšis segir. Žį er žess jafnframt getiš aš fyrri dómur ķ mįlinu falli śr gildi, nema Hęstiréttur įkveši aš réttarįhrif hans haldist žar til nżr dómur gengur ķ mįlinu. Žessi fyrirmęli eru öllu ķtarlegri en reglur 1. mgr. 192. gr. gildandi laga.
    Ķ 2. mgr. felst rįšagerš um talsverša breytingu frį gildandi lögum. Samkvęmt 1. mgr. 188. gr. žeirra veršur įkvöršun Hęstaréttar um aš heimila endurupptöku óįfrżjašs mįls til žess aš žvķ veršur įfrżjaš til hans eftir almennum reglum. Ķ žessu įkvęši frumvarpsins er į hinn bóginn rįšgert aš slķk įkvöršun leiši til žess aš mįliš sęti mešferš fyrir hérašsdómi į nżjan leik, aš žvķ leyti sem įkvešiš hefur veriš aš žaš sé endurupptekiš. Žessi leiš žykir ešlilegri en sś, sem gildandi lög fela ķ sér, enda vęri meš endurupptöku aš meira eša minna leyti kollvarpaš žeim grunni sem upphafleg nišurstaša mįlsins var reist į. Er žį nęrtękast aš mįliš sęti mešferš į nżjum grundvelli fyrir hérašsdómi, fremur en aš žaš komi til śrlausnar fyrir Hęstarétti nįnast eins og į fyrsta dómstigi vęri.
    Įstęša er til aš įrétta aš ķ oršalagi 1. og 2. mgr. felst aš mįl gęti veriš endurupptekiš aš takmörkušu leyti, t.d. um eitt af mörgum atrišum įkęru, žannig aš ekki vęri sjįlfgefiš aš upphaflegi dómurinn félli ķ heild śr gildi vegna įkvöršunar um endurupptöku. Žvķ til samręmis er um žaš rętt ķ 1. mgr., sem įšur er getiš, aš Hęstiréttur geti įkvešiš aš réttarįhrif fyrri dóms ķ mįlinu haldist žar til nżr dómur gengi og ķ 2. mgr. aš mįliš komi į nż til mešferšar ķ héraši aš žvķ marki, sem endurupptaka hefur veriš heimiluš. Žį skal og vakin athygli į žvķ aš ķ nišurlagi 2. mgr. er tekiš fram aš nżr dómur sęti įfrżjun til Hęstaréttar eftir almennum reglum XXXI. kafla frumvarpsins, en žetta er tekiš fram til aš taka af öll tvķmęli um aš endurupptekin mįl sęti ekki aš žessu leyti öšrum reglum en endranęr, svo og aš žaš sé ašeins nżi dómurinn, sem unnt sé aš įfrżja, en ekki jafnframt eldri dómurinn, aš žvķ leyti sem hann hefur veriš lįtinn standa óhaggašur viš endurupptöku mįlsins aš hluta.
    Įkvęši 3. og 4. mgr. svara efnislega til reglna 190. og 191. gr. gildandi laga og žarfnast žvķ ekki sérstakra skżringa.

Um XXXIII. kafla.

    Eins og lżst var ķ almennum athugasemdum viš XXXII. kafla er farin sś leiš aš greina įkvęši XXII. kafla nśgildandi laga ķ tvo kafla žar sem annars vegar verši fjallaš um endurupptöku mįla, sem ekki hefur veriš įfrżjaš til Hęstaréttar, og hins vegar um endurupptöku mįla sem žar hafa žegar veriš dęmd. Tekur žessi kafli til sķšarnefndu tilvikanna.

Um 215. gr.

    Žessi grein, sem er eina greinin ķ žessum kafla, fjallar um endurupptöku mįls sem įšur hefur veriš dęmt ķ Hęstarétti. Ķ öllum meginatrišum er ķ greininni vķsaš til einstakra įkvęša ķ XXXII. kafla og ķ raun ašeins fjallaš um žaš sem ętlast er til aš fari į annan veg žegar um endurupptöku fyrir Hęstarétti er aš ręša. Žessi hįttur į efnisskipan į sér hlišstęšu aš žvķ er varšar endurupptöku einkamįla skv. 169. gr. laga um mešferš žeirra mįla.
    Ķ 1. og 2. mgr. er um skilyrši fyrir endurupptöku mįls fyrir Hęstarétti, beišni um hana og mešferš hennar vķsaš til įkvęša 211.–213. gr. meš žeirri višbót einni aš tekiš er fram ķ 2. mgr. aš kvešja megi til varadómara ķ Hęstarétti til aš taka afstöšu til beišni žótt almennum skilyršum sé ekki fullnęgt til žess skv. 8. gr. laga nr. 15/1998, um dómstóla. Regla sama efnis er nś ķ 2. mgr. 187. gr. gildandi laga.
    Ķ 3. mgr. eru lagšar til reglur varšandi įkvöršun Hęstaréttar um hvort af endurupptöku verši. Er rįšgert aš įkvöršun, žar sem fallist er į beišni, geymi almennt ekki röksemdir fyrir žeirri nišurstöšu, en gagnstęš regla gildi į hinn bóginn sé beišni hafnaš. Meš žessu er tekiš miš af žvķ aš Hęstiréttur mundi sķšar ķ dómi taka rökstudda afstöšu til atriša sem til skošunar vęru ef endurupptaka yrši heimiluš. Af žeim sökum vęri įstęšulaust aš rökstyšja sérstaklega įkvöršun um aš heimila hana. Žegar beišni vęri hafnaš mundi įkvöršunin į hinn bóginn geyma endanlega afgreišslu Hęstaréttar og žykir žvķ ešlilegt aš hśn skuli rökstudd eftir žörfum.
    Įkvęši 4.–6. mgr. žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 6. žįtt.

    Žessi žįttur hefur aš geyma įkvęši um sakarkostnaš og réttarfarssektir. Um žau atriši eru ekki fyrirmęli į sama staš ķ nśgildandi lögum, žar sem annars vegar er aš finna heildstęš įkvęši um sakarkostnaš ķ XIX. kafla laganna, en hins vegar dreifš įkvęši um réttarfarssektir ķ III., XVII. og XVIII. kafla žeirra. Ķ lögum um mešferš einkamįla er hins vegar kvešiš į um bęši žessi atriši, ž.e. mįlskostnaš og réttarfarssektir, ķ 5. žętti žeirra laga. Er lagt til aš sama efnisskipan verši višhöfš ķ lögum um mešferš sakamįla.

Um XXXIV. kafla.

    Ķ žessum kafla er kvešiš į um sakarkostnaš į sama hįtt og ķ XIX. kafla nśgildandi laga. Gert er rįš fyrir aš reglur um žaš hvaš teljist til sakarkostnašar ķ sakamįlum, sbr. 216. gr., og hvernig sį kostnašur verši įkvešinn, žar į mešal hvort hann skuli greiddur af įkęrša eša rķkissjóši, sbr. 217.–220. gr., verši ķ megindrįttum óbreyttar frį gildandi lögum. Žęr breytingar, sem geršar hafa veriš, lśta flestar aš oršalagi einu saman, eins og gerš veršur frekari grein fyrir ķ athugasemdum viš einstakar greinar kaflans.
    Įstęša er žó aš geta nżmęlis sem er aš finna ķ 2. mgr. 221. gr. Ķ 1. mgr. žeirrar greinar er m.a. męlt fyrir um žį sjįlfsögšu reglu aš sakarkostnašur, sem sakfelldum manni er gert aš greiša samkvęmt įkvöršun dómara, skuli innheimtur hjį honum, eftir atvikum meš fullnustugeršum, og eigi hann aš bera kostnaš af žeim ašgeršum. Sķšan segir ķ 2. mgr. aš falla beri frį kröfu į hendur hinum sakfellda ef nęgilega ljóst liggi fyrir aš hann hafi hvorki eignir né tekjur til aš standa straum af sakarkostnaši sem honum hefur veriš gert aš greiša. Žetta įkvęši į rętur aš rekja til fyrirmęla c-lišar 3. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, žar sem sökušum manni er m.a. tryggšur réttur til ókeypis lögfręšiašstošar til aš halda uppi vörnum ķ sakamįli ef žaš er naušsynlegt vegna réttvķsinnar. Veršur gerš frekari grein fyrir umręddu įkvęši ķ athugasemdum meš greininni.

Um 216. gr.

    Žessi grein svarar til 164. gr. nśgildandi laga. Fyrir utan oršalagsbreytingar į stöku staš hefur įkvęšiš ķ d-liš 1. mgr. 164. gr. veriš fellt į brott hér, žar sem órökrétt er aš fella kostnaš af fullnustu refsingar og annarra višurlaga meš ašför og eftir atvikum naušungarsölu, sem fellur til eftir aš sakamįli er lokiš, undir sakarkostnaš ķ slķku mįli, sbr. hins vegar nišurlag 1. mgr. 221. gr., žar sem žetta įkvęši er aš finna. Žį hefur įkvęšinu um aš žóknun vitna skuli teljast til sakarkostnašar veriš skipaš til glöggvunar ķ sérstakan stafliš, ž.e. b-liš 1. mgr.
    Ķ samręmi viš fyrirmęli e-lišar 3. mgr. 6. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu er lagt til aš skżrt veriš kvešiš į um ķ 2. mgr. aš žóknun dómtślks eša žżšanda teljist ekki til sakarkostnašar, en meš žvķ er komiš ķ veg fyrir aš įkęrši verši lįtinn bera žann kostnaš žótt hann verši sakfelldur. Žegar lög nr. 19/1991 voru sett var fellt į brott įkvęši žess efnis aš žóknun fyrir skjalažżšingar og dómtślkun félli undir sakarkostnaš. Vegna žess aš ķ upphafi 1. mgr. er tekiš svo til orša aš til sakarkostnašar teljist óhjįkvęmileg śtgjöld vegna rannsóknar mįls og mešferšar žess, įn nokkurs fyrirvara, žykir rétt aš taka sérstaklega fram aš žóknun dómtślks eša žżšanda teljist ekki til slķks kostnašar. Jafnframt er lagt til aš sama regla gildi um žóknun kunnįttumanns skv. 4. mgr. 12. gr. frumvarpsins.

Um 217. gr.

     Ķ greininni er ķ 1. mgr. kvešiš į um form įkvöršunar dómara um sakarkostnaš og ķ 2. mgr. um skyldu įkęranda til aš taka saman yfirlit um žau śtgjöld sem hlotist hafa af mįlinu og teljast til sakarkostnašar, sbr. 2. mgr. Įkvęši žessa efnis er aš finna ķ 168. gr. nśgildandi laga, eins og henni var breytt meš lögum nr. 81/2005, en lagt er til aš žau verši gerš ķtarlegri.
    Eins og 1. mgr. 168. gr. er nś śr garši gerš er žar ašeins vķsaš til dóms og śrskuršar, en ekki vikiš sérstaklega aš žvķ žegar mįli lżkur meš višurlagaįkvöršun dómara skv. 3. mgr. 115. gr. a gildandi laga, sbr. 3. mgr. 150. gr. frumvarpsins, eša 1. mgr. 124. gr. laganna, sbr. 2. mgr. 163. gr. frumvarpsins. Lagt er til aš žaš verši gert og jafnframt er ķ žeim įkvęšum, sem į eftir koma, notaš oršalagiš aš gera įkęrša eša rķkissjóši aš greiša sakarkostnaš žar sem žaš getur gerst įn žess aš dómur sé lagšur į mįl.
    Samkvęmt 2. mgr. skal įkęrandi taka saman og leggja fram viš žingfestingu mįls yfirlit um įfallinn sakarkostnaš. Falli til frekari kostnašur mešan mįliš er til mešferšar fyrir dómi er gert rįš fyrir aš įkęrandi taki saman yfirlit um žau višbótarśtgjöld og leggi fram ķ mįlinu įšur en žvķ lżkur, eftir atvikum aš tilmęlum dómara. Markmišiš meš žessu įkvęši er aš žaš liggi įvallt fyrir hver sakarkostnašur er og hvernig hann sundurlišast, įšur en dómari tekur įkvöršun um kostnašinn, sbr. 1. mgr., svo og 218. og 219. gr.

Um 218. gr.

    Aš baki žessari grein bżr žaš sjónarmiš aš įkęrši eigi aš öšru jöfnu aš bera kostnaš af sakamįli sé hann sakfelldur af žvķ broti eša žeim brotum sem honum eru gefin aš sök. Aš öšrum kosti skuli kostnašurinn felldur į rķkissjóš.
    Fyrsta mįlsgrein er nįnast sama efnis og 1. mgr. 165. gr. og 167. gr. nśgildandi laga. Einu umtalsveršu breytingarnar eru žęr aš ķ staš įkęranda ķ 167. gr. er lagt til aš komi „įkęruvald“ ķ lokamįlsliš 1. mgr. žvķ aš hugsanlegt er aš kostnašur geti hlotist af vanrękslu eša skeytingarleysi annars handhafa įkęruvalds en įkęrandans ķ mįlinu. Einnig hafa oršin „ķ starfi sķnu“, sem nś er aš finna ķ lok 167. gr., veriš felld brott, enda veršur ekki séš aš žeirra sé žörf.
    Efni 2. mgr. er hiš sama og 1. mgr. 166. gr. gildandi laga. Til žess aš taka af allan vafa hafa oršin „af hvaša įstęšu sem er“ veriš fęrš til žannig aš žau eiga jafnt viš žaš žegar įkęrši er sżknašur eša mįl gegn honum er fellt nišur. Žaš žżšir aš įkęrša veršur ekki gert aš greiša sakarkostnaš, nema ķ žeim tilvikum sem greind eru ķ lok mįlsgreinarinnar. Skiptir annars ekki mįli hvers vegna hann er sżknašur eša mįl hans fellur nišur, en undir sķšastgreint oršalag getur m.a. falliš žaš žegar mįli lżkur meš frįvķsun žess frį dómi.

Um 219. gr.

    Greinin fjallar um žaš hver eša hverjir skuli bera sakarkostnaš, ef tveir eša fleiri menn eru įkęršir ķ sama mįli. Hśn er nįnast samhljóša 2. mgr. og 3. mgr. 165. gr. og 2. mgr. 166. gr. nśgildandi laga og žarfnast ekki frekari skżringa.

Um 220. gr.

    Ķ greininni er kvešiš į um žaš hvernig stašiš skuli aš įkvöršun sakarkostnašar fyrir Hęstarétti. Žar sem greinin er svo til samhljóša 169. gr. nśgildandi laga er ekki įstęša til aš skżra hana frekar.

Um 221. gr.

    Samkvęmt 1. tölul. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989, um ašför, eru dómar og śrskuršir hérlendra dómstóla ašfararhęfir. Hefur višurlagaįkvöršun dómara sömu įhrif og dómur og er žar meš ašfararhęf. Lagt er til aš tekiš verši fram ķ lögum um mešferš sakamįla aš sakarkostnašur, sem sakfelldum manni hefur veriš gert aš greiša, skuli innheimtur hjį honum, eftir atvikum meš fjįrnįmi og naušungarsölu, sbr. fyrri mįlsliš 1. mgr. žessarar greinar. Sķšari mįlslišurinn hefur aš geyma žį reglu, sem nś er aš finna ķ d-liš 1. mgr. 164. gr. nśgildandi laga og įšur er minnst į, ž.e. aš sakfelldur mašur skuli bera kostnaš af ašgeršum vegna fullnustu sakarkostnašar, refsingar og annarra višurlaga, sem honum hefur veriš gert aš žola, til višbótar sakarkostnaši ķ mįli hans.
    Ķ nżlegum hęstaréttardómi, H 21. september 2005 ķ mįli nr. 248/2005, komst Hęstiréttur aš žeirri nišurstöšu meš vķsun til śrlausna Mannréttindadómstóls Evrópu aš skżra beri ķslensk lög svo aš žeim sem sakfelldur hefur veriš ķ sakamįli og gert aš greiša sakarkostnaš verši aš vera unnt aš sanna vanhęfni sķna til greišslu mįlsvarnarlauna verjanda sķns viš innheimtu slķks kostnašar. Af žeim sökum er lagt til ķ 2. mgr. aš tekiš verši berum oršum fram ķ lögum um mešferš sakamįla aš liggi ljóst fyrir aš sakfelldur mašur hafi hvorki eignir né tekjur til aš standa straum af sakarkostnaši, sem honum hefur veriš gert aš greiša, beri aš falla frį kröfu į hendur honum um greišslu žess kostnašar. Eins og oršalag žessa įkvęšis er śr garši gert er žaš ekki einskoršaš viš žóknun verjanda, heldur tekur žaš til annars sakarkostnašar. Hins vegar nęr žaš ekki til greišslu sektar eša annars konar višurlaga. Ekki er įskiliš ķ įkvęšinu aš leitaš sé fjįrnįms hjį sakfelldum manni til fullnustu sakarkostnašar til aš stašreyna hvort falla megi frį kröfu um hann, heldur kann aš liggja ljóst fyrir, įšur en til žess kemur, aš hinn sakfelldi hafi ekki bolmagn til žess aš greiša žann kostnaš. Samkvęmt žvķ sem aš framan segir bęri ķ žvķ tilviki aš falla frį kröfu į hendur honum um greišslu kostnašarins įn žess aš til frekari innheimtuašgerša kęmi.

Um XXXV. kafla.

    Ķ žessum kafla er kvešiš heildstętt į um réttarfarssektir į sama hįtt og ķ XXII. kafla laga um mešferš einkamįla. Efnisskipan kaflans er ķ ašalatrišum sś sama žótt einstök įkvęši séu frįbrugšin vegna žess aš ekki er unnt aš leggja sakamįl aš jöfnu viš einkamįl. Žess mį t.d. geta aš įkęrši hefur jafnframt sérstöšu ķ samanburši viš ašila einkamįls, žar sem į honum hvķlir t.d. ekki skylda til žess aš upplżsa mįl eša stušla aš žvķ aš mešferš žess sé hrašaš. Žvķ er ešlilegt aš geršur sé greinarmunur į honum og verjanda hans žegar lżst er žeirri hįttsemi sem varšaš getur réttarfarssektum, sbr. 223. gr., eins og skżrt veršur nįnar ķ athugasemdum viš žį grein.

Um 222. gr.

    Žessi grein er nįnast samhljóša 134. gr. laga um mešferš einkamįla, en efnislega į hśn sér hlišstęšu ķ 1. mgr. er ķ 3. mgr. 11. gr. nśgildandi laga. Veršur ekki séš aš greinin žarfnist frekari skżringa.

Um 223. gr.

    Ķ greininni er męlt fyrir um žaš hvaša hįttsemi geti oršiš tilefni til žess aš manni er įkvešin réttarfarssekt eša hann eftir atvikum vķttur, sbr. 4. mgr., enn fremur hverjum verši gerš slķk sekt.
    Įkvęši 1.–3. mgr. eiga sér fyrirmynd ķ 1.–4. mgr. 135. gr. laga um mešferš einkamįla. Vegna žess aš sakamįl eru į margan hįtt ólķk einkamįlum, eins og įšur er minnst į, eru įkvęšin žó langt frį žvķ aš vera eins, heldur draga žau einnig dįm af įkvęšum laga um mešferš opinberra mįla um žetta efni, fyrst og fremst 1. og 2. mgr. 11. gr. laganna. Sem fyrr segir er réttarstaša įkęrša ekki sś sama og verjanda, jafnvel žótt hann annist vörn sķna sjįlfur. Žar af leišandi er 1. mgr. einskoršuš viš mįlflytjendur sakamįls, ž.e. įkęranda, verjanda og réttargęslumann brotažola. Ķ b-liš 1. mgr. er tekiš fram, į hlišstęšan hįtt og ķ 2. mgr. 11. gr. gildandi laga, aš sé brotiš gegn banni viš aš hljóšrita eša taka myndir ķ žinghaldi, sbr. 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins, ellegar banni viš aš skżra frį žvķ, sem gerst hefur ķ žinghöldum og leynt į aš fara, sbr. 2. mgr. žeirrar greinar, varši žaš aš jafnaši réttarfarssekt, sbr. fyrri mįlsliš 3. mgr. umręddrar greinar.
    Samkvęmt 2. og 3. mgr. mį įkveša įkęrša eša öšrum réttarfarssekt gerist žeir sekir um žį hįttsemi sem žar er tilgreind. Įkvęšin lķkjast 3. og 4. mgr. 135. gr. laga um mešferš einkamįla og žarfnast ekki frekari skżringa.
    Fyrirmynd 4. mgr. er sótt til 162. gr. nśgildandi laga, žar sem segir aš telji Hęstiréttur galla vera į verki hérašsdómara, sękjanda, verjanda eša annarra, en ekki slķka sem sektum eigi aš varša, geti rétturinn vķtt žį. Hér er lagt til aš žessi regla, sem byggist į mešalhófssjónarmišum, gildi jafnt um mešferš mįls ķ héraši sem og fyrir Hęstarétti, sbr. lokamįlsliš 5. mgr. Žó er žvķ ašeins gert rįš fyrir aš vķta megi žann, sem um er aš ręša, aš brot hans sé smįvęgilegt aš mati dómara.
    Fyrsti mįlslišur 5. mgr. er sama efnis og 5. mgr. 135. gr. laga um mešferš einkamįla. Tekur hann žar af leišandi til kęru jafnt sem įfrżjunar, mešan gildandi lög hafa ašeins aš geyma heimild til aš įkveša réttarfarssekt vegna tilefnislausrar kęru, sbr. 2. mgr. 146. gr. žeirra. Žaš įkvęši į hins vegar jafnt viš um įkęrša sem verjanda hans, en hér er ekki gert rįš fyrir aš įkęrša verši gerš sekt vegna tilefnislausrar kęru af hans hįlfu. Ešli mįls samkvęmt yrši jafnframt aš fara varlega viš aš įkveša įkęranda eša verjanda sekt, hvort sem er fyrir kęru eša įfrżjun, žótt ķ ljós komi aš mįlskotiš hafi veriš aš ófyrirsynju. Žaš er einungis ķ žeim tilvikum aš slķkt blasi viš frį upphafi aš gera mętti žeim sekt. Samkvęmt 2. mįlsl. 5. mgr. er Hęstarétti veitt heimild til žess aš gera mįlflytjendum sekt fyrir vķtaverša vanrękslu eša önnur glöp viš mešferš mįls ķ héraši eša viš undirbśning eša mešferš mįls fyrir réttinum, sbr. 161. gr. gildandi laga. Ķ lokamįlsliš 5. mgr. er tekiš fram aš įkvęši 1.–4. mgr. žessarar greinar taki til mešferšar mįls fyrir Hęstarétti eftir žvķ sem viš getur įtt.

Um 224. gr.

    Greinin er sama efnis og 136. gr. laga um mešferš einkamįla, sbr. og 3. mgr. 11. gr. nśgildandi laga. Einungis hafa veriš geršar breytingar į oršalagi sem žarfnast ekki sérstakra skżringa.

Um 7. žįtt.

    Ķ žennan lokažįtt frumvarpsins hafa veriš tekin żmis įkvęši, sem ekki er meš góšu móti unnt aš fella undir ašra žętti žess, ž.e. um sakaskrį o.fl. og bętur vegna sakamįls, sbr. XXXVI. og XXXVII. kafla, svo og įkvęši um gildistöku laganna og brottfall annarra laga, sbr. XXXVIII. kafla.

Um XXXVI. kafla.

    Fyrstu tvęr greinar žessa kafla koma ķ staš 19. gr. nśgildandi laga žar sem er aš finna fyrirmęli um sakaskrį, svo og skrįningu og varšveislu żmissa upplżsinga hjį lögreglu ķ žįgu rannsóknar sakamįla. Ķ samręmi viš žį stefnu löggjafans aš kveša į um ašgang aš gögnum ķ vörslum stjórnvalda ķ lögum, sbr. upplżsingalög, nr. 50/1996, og lög nr. 77/2000, um persónuvernd og mešferš persónuupplżsinga, er lagt til aš tekin verši upp ķ lög um mešferš sakamįla įkvęši um ašgang aš upplżsingum sem varšveittar eru ķ sakaskrį og hjį lögreglu, sbr. 2. mgr. 227. gr. Meš žessu móti yrši kvešiš į um žetta atriši ķ lögum ķ staš žess aš gera žaš ķ reglugerš eins og nś er gert rįš fyrir ķ 2. mgr. 19. gr. gildandi laga aš žvķ er sakaskrį varšar.

Um 225. gr.

    Eins og ķ 1. mgr. 19. gr. nśgildandi laga er męlt fyrir um žaš ķ 1. mgr. žessarar greinar aš rķkissaksóknari skuli halda sakaskrį fyrir allt landiš um nišurstöšu mįla samkvęmt lögum um mešferš sakamįla.
    Samkvęmt 2. mgr. er rįšgert aš rķkissaksóknari setji nįnari reglur um gerš og varšveislu sakaskrįr, svo og um sakavottorš, en skv. 2. mgr. 19. gr. gildandi laga er gert rįš fyrir aš dómsmįlarįšherra setji slķkar reglur meš reglugerš. Meš žessu móti er lögš įhersla į sjįlfstęši rķkissaksóknara gagnvart öšrum framkvęmdarvaldshöfum, auk žess sem dregiš hefur veriš śr svigrśmi viš gerš reglnanna meš įkvęšum 2. mgr. 227. gr. um ašgang aš upplżsingum sem varšveittar eru ķ sakaskrį.

Um 226. gr.

    Greinin er sama efnis og 3. mgr. 19. gr. nśgildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš ķ 2. mįlsl. hennar er lagt til aš dómsmįlarįšherra setji sérstök fyrirmęli um eyšingu žeirra upplżsinga ķ vörslum lögreglu sem 1. mįlsl. tekur til. Žótt įkvęši laga nr. 77/2000 eigi almennt viš um mešferš žessara persónuupplżsinga, žar į mešal 26. gr. žeirra, žar sem męlt er fyrir um eyšingu upplżsinga af žessu tagi viš tilteknar ašstęšur, er engu sķšur gert rįš fyrir aš settar verši reglur um žaš efni ķ reglugerš um skrįningu og varšveislu upplżsinga hjį lögreglu. Meš žvķ er įtt viš almennar reglur um eyšingu gagna, t.d. eftir aš įkvešinn tķmi er lišinn frį žvķ aš brot hefur veriš framiš.

Um 227. gr.

     Ķ 1. mgr. žessarar greinar er lagt til aš įkęranda verši gert skylt aš leggja sakavottorš įkęrša fram žegar viš žingfestingu mįls, nema hann telji óžarft aš lķta til sakaferils įkęrša viš śrlausn mįlsins. Hér er um aš ręša nżmęli sem ętlaš er aš tryggja žaš aš įkęrša gefist fęri į og žaš ķ tęka tķš aš andmęla upplżsingum sem žar koma fram og jafnframt aš mótmęla žvķ aš tillit verši tekiš til žeirra, t.d. viš įkvöršun refsingar. Ef ķ ljós kęmi eftir žingfestingu aš įkęrši hefši gerst sekur um fleiri brot en greind eru ķ sakavottorši, sem lagt hefur veriš fram, gęti įkęrandi aš sjįlfsögšu upplżst žaš, žį ķ sķšasta lagi viš upphaf ašalmešferšar, en yrši umrędd regla lögfest ętti slķkt framvegis aš heyra til undantekninga.
    Į sama hįtt og lög um persónuvernd og mešferš persónuupplżsinga eiga viš um mešferš upplżsinga, sem lögregla hefur aflaš og vķsaš er til ķ 1. mgr. 226. gr., taka lögin til žeirra upplżsinga, sem varšveittar eru ķ sakaskrį, sbr. 1. mgr. 19. gr. nśgildandi laga og 1. mgr. 225. gr. frumvarpsins. Vegna žess aš upplżsingalög taka ekki til žessara upplżsinga žykir hins vegar rétt aš taka af skariš um žaš ķ lögum um mešferš sakamįla, sbr. fyrri mįlsliš 2. mgr. žessarar greinar, aš hver og einn eigi rétt į aš fį afhent sakavottorš eša annars konar upplżsingar śr sakaskrį um eigin sakaferil, en hins vegar ekki sakaferil annarra manna. Ķ sķšari mįlsliš 2. mgr. er gert rįš fyrir aš ašrir en sį sem hlut į aš mįli, t.d. stjórnvöld eša vinnuveitendur, geti aftur į móti ekki fengiš ašgang aš žessum upplżsingum, nema fyrir liggi ótvķrętt samžykki hans sjįlfs.

Um XXXVII. kafla.

    Ķ lögum um mešferš opinberra mįla hefur veriš męlt fyrir um hlutlęga skašabótaįbyrgš vegna hįttsemi, sem menn hafa oršiš fyrir af völdum yfirvalda, ž.e. lögreglu, įkęruvalds eša dómara, ķ tengslum viš rannsókn sakamįls eša mešferš žess ellegar vegna dóms ķ slķku mįli, sem menn hafa žurft aš žola saklausir, sbr. XXI. kafla nśgildandi laga, en slķkar bętur skulu sóttar ķ venjulegu einkamįli samkvęmt lögum um mešferš žeirra mįla, sbr. 178. gr. gildandi laga. Meš frumvarpinu er lagt til aš sami hįttur verši į hafšur og žvķ er kvešiš į um bętur vegna sakamįls ķ žessum kafla meš įžekkum hętti og ķ XXI. kafla gildandi laga, žar į mešal aš krafa um žęr skuli höfš uppi ķ einkamįli, sbr. 1. mgr. 230. gr. Žótt efnisskipan sé nokkuš frįbrugšin frį žvķ sem nś er eru ekki rįšgeršar veigamiklar breytingar frį gildandi lögum ef frį eru talin įkvęši 228. gr. sem lśta aš skilyršum fyrir bótum af žessum toga. Gerš er tillaga um aš žau skilyrši verši nokkuš rżmkuš frį gildandi lögum, žar į mešal aš ašrir en sakborningar geti krafist bóta séu skilyrši bótaįbyrgšar į annaš borš fyrir hendi, sbr. 3. mgr. 228. gr. Veršur gerš frekari grein fyrir umręddum breytingum ķ athugasemdum meš žeirri grein. Žį er žess einnig aš geta aš skv. 181. gr. nśgildandi laga fyrnist bótakrafa į sex mįnušum og er meginreglan sś aš sį fyrningartķmi hefjist žegar mašur į žess fyrst kost aš hafa hana uppi. Ekki veršur séš aš sérstök rök męli meš žvķ aš halda žessari sérreglu. Er žvķ lagt til aš hśn verši felld brott og mundu žvķ almennar reglur um fyrningu skašabótakröfu gilda um žessar kröfur.

Um 228. gr.

    Ķ žessari grein er kvešiš į um skilyrši fyrir bótum vegna sakamįls. Eins og įšur er nefnt er lagt til aš skilyrši žessi verši rżmkuš frį žvķ sem nś er, sbr. 175.–177. gr. nśgildandi laga. Er žį m.a. litiš til samsvarandi įkvęša ķ dönskum réttarfarslögum sem er aš finna ķ 1018 gr. a–1018 gr. d žeirra laga.
    Įkvęši 1. mgr. kemur ķ staš 1. mgr. 175. gr. gildandi laga, eins og henni var breytt meš lögum nr. 36/1999. Gert er rįš fyrir aš mašur, sem borinn hefur veriš sökum ķ sakamįli, eigi rétt til bóta ef mįl hans hefur veriš fellt nišur skv. 145. gr. frumvarpsins eša hann veriš sżknašur meš endanlegum dómi, eftir atvikum af Hęstarétti. Samkvęmt 1. mgr. er lagt til, ķ samręmi viš 1. mgr. 1018. gr. a dönsku réttarfarslaganna, aš frį žessu verši gerš undantekning ef mįl hefur veriš fellt nišur eša mašur veriš sżknašur vegna žess aš hann hefur veriš talinn ósakhęfur skv. 15. gr. almennra hegningarlaga. Žetta mundi t.d. hafa žaš ķ för meš sér aš hafi mįl manns veriš fellt nišur, eša hann veriš sżknašur vegna žess aš sök hans hafi veriš talin fyrnd, gęti hann įtt rétt til bóta ef önnur skilyrši greinarinnar vęru uppfyllt. Ķ upphafi 2. mgr. er komist svo aš orši aš dęma skuli bętur vegna tiltekinna ašgerša ķ žįgu rannsóknar ef skilyrši 1. mgr. eru fyrir hendi. Žetta er m.a. gert til žess aš taka af allan vafa um žaš aš ašrir sakborningar en žeir sem 1. mgr. tekur til eigi ekki rétt til bóta samkvęmt reglum žessa kafla žótt žeir geti öšlast skašabótakröfu į grundvelli sakarreglunnar ef žeir hafa bešiš tjón vegna įsetnings eša gįleysis žeirra sem žvķ hafa valdiš. Į sama hįtt og ķ 176. gr. gildandi laga er kvešiš er į um žaš hvaša ašgeršir ķ tengslum viš rannsókn eša mešferš sakamįls geti bakaš rķkinu bótaskyldu. Lagt til aš sś breyting verši gerš frį gildandi lögum aš allar žvingunarrįšstafanir, sem gripiš er til ķ žįgu rannsóknar eša mešferšar mįls, geti leitt til bótaskyldu, en eins og 176. gr. er nś oršuš er bótaskylda einskoršuš viš vissar ašgeršir sem žar eru upp taldar. Žetta mundi t.d. hafa žaš ķ för meš sér aš sķmahlerun, sem framkvęmd vęri įn dómsśrskuršar og teldist žar meš ólögmęt, sbr. 81. gr. og 1. mgr. 84. gr. frumvarpsins, gęti leitt til bótaskyldu, aš öšrum bótaskilyršum uppfylltum. Eina undantekningin, sem lagt er til aš gerš verši, lżtur aš ašgeršum skv. XII. kafla frumvarpsins. Ķ žvķ sambandi er rétt aš nefna aš sį sem kyrrsetning skv. 88. gr. beinist aš getur krafist bóta vegna žeirrar geršar į grundvelli VII. kafla laga nr. 31/1990, um kyrrsetningu, lögbann o.fl., en ašrar ašgeršir, sem įkvęši XII. kafla taka til, mundu ekki geta leitt til skašabótaskyldu samkvęmt reglum žessa kafla. Gert er rįš fyrir aš žau skilyrši fyrir bótarétti, sem kvešiš er į um ķ a- og b-lišum 176. gr., verši felld brott, enda er žau ekki aš finna ķ dönsku réttarfarslögunum. Ekki veršur heldur séš aš žau žjóni neinum sjįlfstęšum tilgangi meš tilliti til žess aš ķ framkvęmd hefur bótarétturinn rįšist af žvķ sem fram er komiš žegar unnt er oršiš aš meta öll atvik mįls. Ķ nišurlagi 2. mgr. er hins vegar tekiš fram, eins og ķ 1. mgr. 175. gr. gildandi laga, aš fella megi nišur bętur eša lękka žęr ef mašur hefur valdiš eša stušlaš aš žeim ašgeršum, sem hann reisir kröfu sķna į, mešan hann var borinn sökum ķ sakamįlinu.
    Eins og įšur er komiš fram er gert rįš fyrir žvķ ķ 3. mgr. žessarar greinar aš mašur, sem ekki hefur veriš borinn sökum ķ sakamįli, geti krafist bóta skv. 2. mgr. hennar, t.d. ef hann hefur oršiš fyrir fjįrhagslegu tjóni af völdum žeirra ašgerša sem žar er vķsaš til. Ešli mįls samkvęmt er žaš ekki sett sem skilyrši fyrir bótaįbyrgš aš śrslit sakamįls hafi veriš meš tilteknum hętti, eins og gert er ķ 1. mgr. žegar ķ hlut į mašur sem sökum hefur veriš borinn ķ mįlinu. Aš öšru leyti er lagt til aš sömu reglur gildi um bótarétt žeirra sem ašgeršir skv. 2. mgr. hafa beinst aš.
    Įkvęši 4. mgr. er efnislega eins og 177. gr. gildandi laga, aš öšru leyti en žvķ aš lagt er til aš mašur, sem žolaš hefur refsikennd višurlög samkvęmt dómi eša višurlagaįkvöršun dómara, žótt saklaus hafi veriš, eigi rétt į bótum į sama hįtt og sį sem gert hefur veriš aš sęta refsingu ranglega. Hér er įtt viš višurlög į borš viš öryggisgęslu og ašrar öryggisrįšstafanir og sviptingu réttinda, auk upptöku eigna, en sś tegund višurlaga er sś eina sem lögš er aš jöfnu viš refsingu ķ 177. gr.
    Gert er rįš fyrir aš dęma megi manni bętur fyrir miska jafnt sem fjįrtjón samkvęmt žessari grein, sbr. 5. mgr., en žar er tekiš fram, eins og ķ 2. mgr. 175. gr. gildandi laga, aš bęta skuli fjįrtjón og miska, ef žvķ er aš skipta.

Um 229. gr.
    Greinin er efnislega eins og 180. gr. nśgildandi laga og žarfnast žvķ ekki sérstakra skżringa.

Um 230. gr.
    Ķ meginatrišum er greinin efnislega eins og 178. gr. nśgildandi laga, sbr. 1. mgr. hennar, og 179. gr. laganna, sbr. 2. og 3. mgr. Er óžarft aš skżra hana frekar.

Um 231. gr.
    Greinin hefur aš geyma sams konar įkvęši og nś er aš finna ķ 182. gr. nśgildandi laga og žarfnast ekki frekari skżringa.

Um XXXVIII. kafla.
    Ķ žessum kafla frumvarpsins eru fyrirmęli um gildistöku žess, verši žaš samžykkt sem lög, auk fyrirmęla um brottfall laga og breyting į öšrum lögum. Ekki veršur séš aš tilefni sé til aš skżra einstök įkvęši kaflans.

Um įkvęši til brįšabirgša.
    Hér er aš finna įkvęši til aš leysa śr żmsum įlitaefnum varšandi tengsl eldri laga og yngri. Ekki er įstęša til aš gera sérstaka grein fyrir hverju įkvęši fyrir sig, enda gengiš śt frį žvķ aš žau skżri sig nęgilega sjįlf.



Fylgiskjal.

Fjįrmįlarįšuneyti,
fjįrlagaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um mešferš sakamįla.

    Frumvarpiš er afrakstur heildarendurskošunar į lögum um mešferš opinberra mįla, nr. 19/1991, og er ętlaš aš koma ķ staš žeirra en žaš var unniš į vegum réttarfarsnefndar. Sś endurskošun felur ķ sér margs konar samręmingu og réttarfarsleg nżmęli žótt byggt sé į nśverandi lagagrundvelli eins og nįnar er rakiš ķ athugasemdum viš frumvarpiš. Af žįttum sem varša śtgjöld rķkisins hafa mesta žżšingu įkvęši um aš įkęruvaldinu verši skipt ķ žrjś stjórnsżslustig ķ staš tveggja eins og nś er. Lagt er til aš į nęsta įri verši komiš į fót nżju embętti hérašssaksóknara sem fari meš įkęruvald į fyrsta stjórnsżslustigi ķ nįnast öllum meiri hįttar sakamįlum og hafi eftirlit meš lögreglustjórum sem įkęrendum. Įkęruvald ķ veigamiklum sakamįlum į borš viš efnahagsbrotamįl fęrist žannig frį lögreglustjórum til hérašssaksóknara. Saksókn ķ minni hįttar mįlum į borš viš umferšarlagabrot verši eins og hingaš til ķ höndum lögreglustjóra. Embętti rķkissaksóknara verši starfrękt eftir sem įšur en meš žessum breytingum verši hlutverk žess einkum aš setja almennar reglur um mešferš sakamįla, hafa eftirlit meš öšrum įkęrendum og aš taka įkvaršanir um įfrżjun hérašsdóma ķ sakamįlum og annast flutning žeirra mįla fyrir Hęstarétti.
    Įętlun dómsmįlarįšuneytisins um rekstur į embętti hérašssaksóknara gerir rįš fyrir aš starfsmenn žess verši 14 talsins. Fimm žeirra verši saksóknarar og einn af žeim gegni stöšu forstöšumanns. Viš embęttiš starfi einnig fimm löglęršir fulltrśar og fjórir ritarar og annaš ašstošarfólk. Rįšuneytiš mišar viš aš um helmingur starfsmannanna komi frį embęttum rķkislögreglustjóra og rķkissaksóknara en aš öšru leyti verši um aš ręša fjölgun starfa ķ mįlaflokknum. Žegar stofnunin veršur komin ķ fullan rekstur er įętlaš aš įrlegur launakostnašur hennar verši um 95 m.kr. Žvķ til višbótar verši hśsaleiga um 6,3 m.kr., aškeypt sérfręšižjónusta 7 m.kr. og önnur rekstrargjöld um 6,5 m.kr. Rekstrarkostnašur stofnunarinnar veršur samkvęmt žessu nįlęgt 115 m.kr. į įri. Hins vegar er reiknaš meš aš um 53 m.kr. fjįrheimild verši flutt til stofnunarinnar frį rķkislögreglustjóra og rķkissaksóknara vegna launa og annars kostnašar ķ tengslum viš žį starfsmenn sem fęrast til hennar. Verši embętti hérašssaksóknara komiš į fót meš lögfestingu frumvarpsins leišir žaš žvķ til um 62 m.kr. hękkunar rekstrarkostnašar į žessu sviši dómsmįlarįšuneytisins. Einnig er gert rįš fyrir aš viš stofnun embęttisins falli til tķmabundinn stofnkostnašur sem nemi um 10 m.kr. vegna kaupa į hśsgögnum og tękjum. Aš öšru leyti er ekki įstęša til aš ętla aš įkvęši frumvarpsins hafi teljandi įhrif į śtgjöld rķkissjóšs til hękkunar eša lękkunar. Žannig eru įkvęši um opinberan mįlskostnaš sem rķkissjóšur ber lķtiš breytt frį nśgildandi lögum en sį kostnašur hefur aukist mikiš į undanförnum įrum. Žessi įętlun mišast viš aš fjöldi og umfang sakamįla verši svipaš og veriš hefur undanfarin įr.
    Ķ fjįrlagafrumvarpi fyrir įriš 2008 er ekki gert rįš fyrir auknum fjįrveitingum til aš standa straum af rekstrarkostnaši sem hlżst af žessu frumvarpi.
    Vakin er athygli į žvķ aš samžykkt rķkisstjórnarinnar um mešferš mįla viš 2. umręšu fjįrlagafrumvarps gerir rįš fyrir aš meš frumvörpum sem leiša til aukinna śtgjalda skuli fylgja tillögur um hvernig dregiš verši śr öšrum śtgjöldum į móti til aš śtgjaldarammi raskist ekki. Tillögur um slķkar mótvęgisrįšstafanir vegna žessa frumvarps liggja ekki fyrir af hįlfu dómsmįlarįšuneytisins.