Ašrar śtgįfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill mįlsins.

Žskj. 156  —  141. mįl.



Frumvarp til laga

um embętti sérstaks saksóknara.

(Lagt fyrir Alžingi į 136. löggjafaržingi 2008–2009.)




1. gr.

    Sett skal į stofn embętti sérstaks saksóknara til aš rannsaka grun um refsiverša hįttsemi ķ ašdraganda og ķ tengslum viš žį atburši er leiddu til setningar laga um heimild til fjįrveitingar śr rķkissjóši vegna sérstakra ašstęšna į fjįrmįlamarkaši o.fl., nr. 125/2008, og eftir atvikum fylgja rannsókn eftir meš śtgįfu įkęru og saksókn.
    Rannsóknar- og įkęruheimildir embęttisins taka mešal annars til efnahags-, aušgunar- og skattabrota, žar meš tališ brota sem rannsökuš eru af Samkeppniseftirlitinu og Fjįrmįlaeftirlitinu og kęrš eru til lögreglu.
    Kęrum og įbendingum vegna gruns um refsiverša hįttsemi sem fellur undir lög žessi skal beina til embęttisins frį og meš stofnun žess.
    Rķkissaksóknari getur į grundvelli heimilda sinna ķ 5. mgr. 27. gr. laga um mešferš opinberra mįla og 3. mgr. 21. gr. laga um mešferš sakamįla fališ hinum sérstaka saksóknara rannsókn og eftir atvikum śtgįfu įkęru og saksókn vegna sakarefna sem tengjast framangreindu hlutverki embęttis hans. Jafnframt getur rķkissaksóknari fališ hinum sérstaka saksóknara rannsókn og eftir atvikum śtgįfu įkęru og saksókn vegna sakarefna sem berast öšrum lögregluembęttum fyrir eša eftir gildistöku laga žessara.

2. gr.

    Dómsmįlarįšherra skipar sérstakan saksóknara skv. 1. gr. og skal hann fullnęgja skilyršum til skipunar ķ embętti hérašsdómara. Skal hann veita forstöšu rannsóknar- og saksóknaraembętti skv. 1. gr.
    Įkvęši laga um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins um fimm įra skipunartķma og bišlaunarétt taka ekki til hins sérstaka saksóknara. Skipun hans fellur nišur žegar embęttiš veršur lagt nišur eša žaš sameinaš annarri rķkisstofnun, sbr. 6. gr. Hinn sérstaki saksóknari heldur žį óbreyttum launum ķ žrjį mįnuši frį žeim tķma.
    Hinn sérstaki saksóknari hefur stöšu og almennar heimildir lögreglustjóra samkvęmt lögreglulögum og įkęruvald sem lögreglustjóri skv. 1. mgr. 25. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Eftir gildistöku laga um mešferš sakamįla skal staša hins sérstaka saksóknara vera hlišsett stöšu hérašssaksóknara skv. 18. gr. žeirra laga, en hann skal žį įfram jafnframt hafa stöšu lögreglustjóra.
    Hinn sérstaki saksóknari ręšur annaš starfsfólk embęttisins.

3. gr.

    Lögreglumenn og löglęršir starfsmenn sérstaks saksóknara fara meš lögregluvald skv. 1. mgr. 9. gr. lögreglulaga. Ašrir sérfręšingar embęttisins hafa, samkvęmt nįnari įkvöršun hins sérstaka saksóknara, heimildir til aš annast skżrslutökur į rannsóknarstigi af sakborningum og vitnum.
    Hinn sérstaki saksóknari getur leitaš til sérfróšra ašila, innlendra sem erlendra, eftir žvķ sem žurfa žykir.

4. gr.

    Rķkissaksóknara er heimilt aš įkveša, aš uppfylltum skilyršum 2. mgr. og aš fenginni rökstuddri tillögu frį hinum sérstaka saksóknara, aš starfsmašur eša stjórnarmašur fyrirtękis, sem hefur frumkvęši aš žvķ aš bjóša eša lįta lögreglu eša saksóknara ķ té upplżsingar eša gögn sem tengjast fyrirtękinu, móšur- eša dótturfyrirtęki žess eša fyrirtękjum sem žaš er ķ višskiptum viš eša stjórnendum žeirra, sęti ekki įkęru žótt upplżsingarnar eša gögnin leiši lķkur aš broti hans sjįlfs.
    Skilyrši įkvöršunar skv. 1. mgr. eru aš upplżsingar eša gögn tengist broti sem fellur undir rannsóknar- og įkęruvald sérstaks saksóknara samkvęmt lögum žessum og tališ sé lķklegt aš žessar upplżsingar eša gögn geti leitt til rannsóknar eša sönnunar į broti eša séu mikilvęg višbót viš fyrirliggjandi sönnunargögn. Žį er žaš skilyrši fyrir beitingu žessarar heimildar aš rökstuddur grunur sé um aš upplżsingar eša gögn tengist alvarlegu broti, fyrirséš sé aš sök žess sem lętur slķkt ķ té sé mun minni en sök žess eša žeirra sem gögnin eša upplżsingarnar beinast gegn og įstęša sé til aš ętla aš įn žeirra muni reynast torvelt aš fęra fram fullnęgjandi sönnur fyrir broti.

5. gr.

    Um starfsemi embęttisins gilda aš öšru leyti įkvęši lögreglulaga og laga um mešferš opinberra mįla en eftir brottfall žeirra įkvęši laga um mešferš sakamįla aš žvķ leyti sem lög žessi kveša ekki į um annaš.

6. gr.

    Dómsmįlarįšherra getur hvenęr sem er eftir 1. janśar 2010 įkvešiš aš leggja embęttiš nišur og hverfa žį verkefni žess til lögreglu eša įkęrenda eftir almennum įkvęšum lögreglulaga og laga um mešferš sakamįla.

7. gr.

    Lög žessi öšlast žegar gildi.

Athugasemdir viš lagafrumvarp žetta.

    Frumvarp žetta er samiš aš tilhlutan dómsmįlarįšherra.
    Ķ lögum nr. 125 frį 7. október 2008, um heimild til fjįrveitingar śr rķkissjóši vegna sérstakra ašstęšna į fjįrmįlamarkaši o.fl., svonefndum neyšarlögum, er męlt fyrir um stjórnvaldsheimildir viš ašstęšur į fjįrmįlamarkaši, sem lżst er ķ lögunum sem sérstökum og mjög óvenjulegum. Ķ upphafi athugasemda viš žaš lagafrumvarp segir: „Aš undanförnu hafa duniš yfir fjįrmįlamarkaši hremmingar sem einkum hafa lżst sér ķ skorti į lausafé vegna takmarkašs lįnsframbošs. Ķslensk fjįrmįlafyrirtęki hafa ekki fariš varhluta af žessum hremmingum frekar en fjįrmįlafyrirtęki ķ öšrum löndum. Viš žessar erfišu ašstęšur hafa stjórnvöld vķša um heim neyšst til aš grķpa til rįšstafana er miša aš žvķ aš tryggja virkni fjįrmįlakerfisins og efla traust almennings į žvķ.“
    Til aš bregšast viš žessum „hremmingum“ hafa lögin mešal annars aš geyma heimild fyrir fjįrmįlarįšherra fyrir hönd rķkissjóšs til aš leggja fram fjįrmagn til aš stofna nżtt fjįrmįlafyrirtęki eša yfirtaka fjįrmįlafyrirtęki ķ heild eša aš hluta. Žį er Fjįrmįlaeftirlitinu hins vegar veitt heimild til aš grķpa inn ķ starfsemi fjįrmįlafyrirtękja meš vķštękum hętti vegna sérstakra ašstęšna eša atvika, ķ žvķ skyni aš takmarka tjón eša hęttu į tjóni į fjįrmįlamarkaši.
    Forsętisrįšherra flutti Alžingi munnlega skżrslu um stöšu bankamįla hinn 15. október 2008 og sagši žį mešal annars: „Viš žurfum mešal annars aš rįšast ķ uppgjör viš fortķšina. Ég greindi frį žvķ ķ vištali viš Morgunblašiš į sunnudaginn aš ég mun beita mér fyrir žvķ aš unnin verši svokölluš hvķtbók į grundvelli ķtarlegrar rannsóknar į starfsemi bankanna. Ķ žeirri rannsókn veršur aš gefa gaum žvķ sem vel var gert en lķka hinu sem fór į verri veg. Dómsmįlarįšherra hefur hafiš undirbśning aš rannsókn į žeim žętti mįlsins og mun gera grein fyrir žvķ ķ ręšu sinni į eftir. Ef minnsti grunur leikur į žvķ aš framin hafi veriš lögbrot er alveg skżrt aš viškomandi ašilar verša dregnir til įbyrgšar.“
    Ķ ręšu sinni um skżrsluna las dómsmįlarįšherra bréf sem hann hafši ritaš rķkissaksóknara vegna įkvöršunar hins sķšarnefnda um gerš skżrslu į vegum embęttis hans til aš afla stašreynda um starfsemi bankanna Glitnis hf., Landsbanka Ķslands hf. og Kaupžings hf., śtibśa žeirra og fyrirtękja ķ žeirra eigu, tilfęrslu eigna, einkum į sķšustu mįnušum starfseminnar. Markmišiš yrši aš kanna hvort sś hįttsemi hefši getaš įtt sér staš sem gęfi tilefni til lögreglurannsóknar į grundvelli laga um mešferš opinberra mįla. Žį sagši dómsmįlarįšherra:
    „Ķ žessu bréfi felst ķ fyrsta lagi aš ég styš žį įkvöršun rķkissaksóknara aš leita lišsinnis frį embętti skattrannsóknarstjóra, Fjįrmįlaeftirliti og Rķkisendurskošun og hef ég samhliša žessu bréfi óskaš eftir žvķ viš žessar stofnanir aš žęr tilnefni įn tafar fulltrśa sķna til žessa samstarfs. Ķ öšru lagi segir ķ bréfinu aš ég muni beita mér fyrir žvķ aš tryggšar séu fjįrveitingar til aš vinna skżrslu af žessu tagi en til žess žarf aš rįša sérstaka starfsmenn. Heiti ég į stušning Alžingis ķ žvķ efni. Engum ętti aš vera ljósara en okkur sem hér sitjum hve miklu skiptir fyrir allt jafnvęgi og jafnręši ķ žjóšfélaginu aš leitast sé viš aš gęta laga og réttar meš hverjum žeim śrręšum sem naušsynleg eru hverju sinni. Ķ žrišja lagi boša ég ķ bréfinu til rķkissaksóknara aš į vegum dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins sé veriš aš semja frumvarp aš sérstakri löggjöf um aš stofnaš verši tķmabundiš rannsóknarembętti sem taki viš rannsókn į kęrum um meinta refsiverša verknaši sem sprottnir eru af eša tengjast falli bankanna. Rįšinn verši sérstakur forstöšumašur žessa embęttis sem starfi ķ nįnu samstarfi viš hverja žį opinbera stofnun, innan lands og utan, sem getur lagt lišsinni viš aš upplżsa mįl og greiša fyrir rannsókn žeirra. Embęttiš starfi undir forręši rķkissaksóknara sem gęti įsamt forstöšumanni įkvaršaš hvaša rannsóknarefni féllu til žess.
    Žaš mun aš sjįlfsögšu verša undir Alžingi komiš hvernig lög um žetta efni verša ķ endanlegri mynd, en hitt er ljóst af minni hįlfu aš réttarvörslukerfiš getur ekki brugšist viš auknu įlagi vegna žessara atburša įn žess aš gripiš sé til sértękra ašgerša. Viš setningu laga um žetta efni er ešlilegt aš žvķ sé velt fyrir sér hvort samhliša žvķ sem žessi nżskipan er lögfest verši einnig įkvešiš aš koma į laggirnar samrįšs- og eftirlitsnefnd meš fulltrśum allra žingflokka sem hitti forstöšumann hins nżja embęttis reglulega og geti ķ žeim trśnaši sem ber aš virša, fylgst meš framvindu mįla.“
    Frumvarp žaš sem hér liggur fyrir er ķ samręmi viš ofangreinda yfirlżsingu dómsmįlarįšherra en meš žvķ er lagt til aš sett verši į stofn embętti sérstaks saksóknara til aš annast rannsókn į grun um refsiverša hįttsemi ķ ašdraganda og ķ tengslum viš hinar sérstöku og mjög óvenjulegu ašstęšur į fjįrmįlamarkaši og eftir atvikum fylgja henni eftir meš śtgįfu įkęru og saksókn. Markmiš frumvarpsins er aš vinna aš žvķ höfušmarkmiši neyšarlaganna svonefndu aš efla traust almennings į fjįrmįlakerfinu. Viš nśverandi ašstęšur veršur žaš ekki gert nema meš óvenjulegum śrręšum.
    Frumvarpiš er snišiš aš žessum ašstęšum, žvķ aš gert er rįš fyrir aš hiš sérstaka rannsóknar- og saksóknaraembętti verši ekki varanlegt heldur starfi tķmabundiš og viš nišurlagningu žess hverfi verkefni embęttisins til annarra saksóknara- og lögregluembętta ķ samręmi viš almenn įkvęši lögreglulaga og laga um mešferš sakamįla.
    Ķ ręšu dómsmįlarįšherra ķ hįtķšarsal Hįskóla Ķslands hinn 17. október sl. ķ tilefni af 100 įra afmęli lagakennslu ķ landinu rökstuddi hann naušsyn sérstakra laga um žetta embętti mešal annars į žennan veg: „Nś skiptir öllu, aš lög og reglur séu hafšar sem leišarljós, žegar hafist er handa viš aš vinna sig śt śr rśstunum. Til réttarvörslukerfisins eru ętķš geršar miklar kröfur en aldrei meiri en žegar vegiš er aš innvišum žjóšfélaga, eins og hér hefur gerst. Um nokkurt įrabil hefur markvisst veriš reynt aš grafa undan trausti ķ garš žeirra, sem unniš hafa ötullega aš rannsókn og įkęrum vegna efnahagsbrota. Til žessarar höršu atlögu var stofnaš vegna rannsókna og įkęru gegn einu af višskiptaveldum landsins, sem berst nś fyrir lķfi sķnu. Įkęruvald og lögregla hafa aš sjįlfsögšu stašiš žessa hrinu af sér. Žrįtt fyrir žaš mį ętla, aš nśverandi stofnanir į sviši rannsóknar og saksóknar og jafnvel dómstólar eigi fullt ķ fangi meš mįl, sem kunna aš spretta af falli bankanna. Fyrir hafa žessar stofnanir nęg verkefni į sinni könnu, auk žess rįša žęr tęplega hvorki yfir nęgum mannafla né nęgilegri séržekkingu į žeim atrišum, sem hér koma til įlita. Rannsókn flókinna efnahagsbrota, saksókn og dómsmešferš er tķmafrek og kostnašarsöm ķ samanburši viš önnur sakamįl. Alrangt er hins vegar, aš slķkar rannsóknir auki ašeins kostnaš rķkissjóšs. Uppljóstrun skatta- og efnahagsbrota leišir oft til žess, aš skatttekjur rķkissjóšs aukast mikiš, auk žess sem ólöglegur įvinningur efnahagsbrota getur sętt upptöku. Skilvirk og įrangursrķk rannsókn og dómsmešferš brota, sem kunna aš koma ķ ljós viš fall bankanna, ętti aš sefa reiši, efla réttlętiskennd og auka trś borgaranna į réttarrķkiš auk žess aš gegna varnašar- og uppeldishlutverki til framtķšar. Žį er skilvirk og réttlįt mešferš slķkra mįla til žess fallin aš efla lķfsnaušsynlegt traust umheimsins ķ garš ķslensks fjįrmįlakerfis. Į žessari stundu er ekki unnt aš fullyrša neitt um žaš, hvort og hvernig fall bankanna kemur inn į borš žeirra, sem gęta laga og réttar.“
    Um hlutverk og valdheimildir hins sérstaka saksóknara er fjallaš ķ athugasemdum viš einstakar greinar, en ķ žvķ sambandi skal undirstrikaš aš embęttiš er višbót viš stofnanir įkęruvaldsins og mun žvķ ekki hrófla viš verkaskiptingu milli įkęruvalds og lögreglu annars vegar og annarra eftirlitsstofnana hins vegar, svo sem Fjįrmįlaeftirlits og skattrannsóknarstjóra rķkisins.
    Žį er hlutverk hins sérstaka saksóknara gagnvart rķkissaksóknara skżrt; sį fyrrnefndi hefur stöšu og heimildir lögreglustjóra og įkęruvald sem lögreglustjóri, eins og gert er rįš fyrir ķ 2. gr. frumvarpsins, og eftir gildistöku laga um mešferš sakamįla veršur hann hlišsettur hérašssaksóknara.
    Eins og aš framan er getiš tók rķkissaksóknari įkvöršun um aš hefjast handa viš gerš skżrslu til aš afla stašreynda um starfsemi ķslenskra peninga- og fjįrmįlastofnana. Hefur sś vinna sem žegar hefur veriš innt af hendi leitt ķ ljós aš naušsynlegt sé aš afla ašstošar innlendra sem erlendra sérfręšinga viš athugunina, sbr. bréf rķkissaksóknara til dóms- og kirkjumįlarįšuneytis, dags. 6. nóvember 2008 (sjį fylgiskjal I). Žaš er mat rķkissaksóknara aš žaš sé annmörkum hįš aš rįšast ķ slķkt verk sem skżrslugeršin er įn žess aš hafa įšur afmarkaš umfang og ešli rannsóknarinnar. Žaš mįl sé ķ vinnslu eins og stendur. Afla žurfi tilboša og eftir atvikum ganga til samninga vegna verksins. Rķkissaksóknari bendir ķ žessu sambandi į žį rįšagerš aš stofna embętti sérstaks saksóknara til aš sjį um rannsókn og eftir atvikum saksókn žessara mįla. Žegar žaš embętti vęri komiš į laggirnar tęki žaš yfir alla žętti mįlsins. Rķkissaksóknari tekur undir žörf žess aš stofna embętti sérstaks saksóknara og telur aš tryggja verši fjįrveitingar svo žaš geti kostaš sérfręšiašstoš, bęši innlenda og erlenda.
    Loks ber aš geta žess aš viš samningu frumvarpsins var hugaš aš aškomu Alžingis aš rannsókn į hruni stęrstu fjįrmįlafyrirtękja landsins og upplżsingagjöf til žess um framgang mögulegra sakamįlarannsókna. Ķ ręšu forsętisrįšherra ķ umręšum į Alžingi 4. nóvember sl. um rannsókn į hręringum į fjįrmįlamarkaši rifjaši hann upp aš nokkrum dögum eftir aš žeir atburšir hafi oršiš sem ķ daglegu tali vęru kallašir hrun bankanna hafi hann greint frį žvķ aš af hans hįlfu stęši til aš lįta rannsaka žaš mįl til hlķtar og gera um mįliš žaš sem kalla mętti į ķslensku hvķtbók. Oršrétt sagši forsętisrįšherra sķšan:
    „Viš forseti Alžingis höfum sķšan rętt žetta mįl og žaš hefur einnig veriš rętt ķ rķkisstjórninni. Ég tel ešlilegt aš Alžingi hafi žar įkvešna forustu og mun beita mér fyrir žvķ ķ samstarfi viš forseta Alžingis og vonandi forustumenn allra flokka į Alžingi aš mįlinu verši komiš ķ farveg sem ekki verši deilt um. Nóg er samt um žrętur og deilur ķ žjóšfélaginu śt af žessu mįli žó aš sį žįttur mįlsins verši hafinn yfir slķkt. Ég mun aš sjįlfsögšu beita mér fyrir slķkri nišurstöšu og žaš veršur velt viš hverjum steini žegar aš žvķ kemur ķ žessari athugun, vęnti ég. Viš žurfum aš fį til verksins einstaklinga sem allir geta treyst en viš gętum hugsanlega jafnframt žurft aš leita til erlendra sérfręšinga um ašstoš eša rįšgjöf į žessu sviši. Žaš er enginn įhugi į žvķ aš draga žetta mįl eša tefja žaš. Žaš žarf aš vanda undirbśninginn og gera žetta vel žannig aš allir žingmenn, allir žingflokkar, allir ašilar ķ žjóšfélaginu sjįi aš žaš rétt og ešlilega sé aš mįlinu stašiš. Ég lagši strax upp meš žaš ķ Morgunblašsvištali 12. október sl. og hef margķtrekaš į Alžingi aš til stendur aš gera žaš.“
    Meš vķsan til žessara orša forsętisrįšherra er ekki óešlilegt aš žeir sem Alžingi felur žessa śttekt leiti til hins sérstaka saksóknara eftir upplżsingum og samstarfi eftir žvķ sem lög leyfa.

Athugasemdir viš einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

    Ķ 1. mgr. er lagt til aš stofnaš verši embętti sérstaks saksóknara til aš annast rannsókn į grun um refsiverša hįttsemi ķ ašdraganda og ķ tengslum viš atburši žį sem leiddu til setningar laga um heimild til fjįrveitingar śr rķkissjóši vegna sérstakra ašstęšna į fjįrmįlamarkaši o.fl., nr. 125/2008, og eftir atvikum fylgja henni eftir meš śtgįfu įkęru og saksókn. Um er aš ręša rannsókn og saksókn ķ mįlum sem aš nśgildandi lögum heyra undir rķkislögreglustjóra. Um stöšu hins sérstaka saksóknara gagnvart rķkissaksóknara fari eftir lögum um mešferš opinberra mįla, nr. 19/1991, og lögum um mešferš sakamįla, 88/2008, žegar žau lög taka gildi.
    Ķ 2. mgr. eru rannsóknar- og įkęruheimildir embęttisins nįnar afmarkašar žannig aš žęr taki mešal annars til efnahags-, aušgunar- og skattabrota, žar meš tališ brota sem rannsökuš eru af Samkeppniseftirlitinu og Fjįrmįlaeftirlitinu og kęrš eru til lögreglu į grundvelli įkvęša žeirra laga sem žar um gilda. Gert er rįš fyrir sömu verkaskiptingu milli žessa embęttis og skattrannsóknarstjóra rķkisins, Fjįrmįlaeftirlitsins og Samkeppniseftirlitsins og nś er ķ gildi į milli žessara embętta og rķkislögreglustjóra, ķ samręmi viš lög sem um starfsemi žessara stofnana gilda, en ķ samkeppnislögum, nr. 44/2005, og lögum į sviši fjįrmįlamarkašar, sbr. lög um breytingar į lagaįkvęšum um višurlög viš brotum į fjįrmįlamarkaši, nr. 55/2007, er kvešiš į um aš žau brot sem žar er fjallaš um sęti ašeins opinberri rannsókn aš undangengnum kęrum Fjįrmįlaeftirlitsins og Samkeppniseftirlitsins.
    Ķ 3. og 4. mgr. er įréttaš aš frį stofnun embęttis sérstaks saksóknara muni žaš taka viš rannsókn žeirra mįla sem heyra undir embęttiš skv. 1. og 2. mgr. hvort sem žau mįl hafa borist lögreglu eša įkęruvaldi fyrir eša eftir gildistöku laganna. Ętla mį aš rķkissaksóknara, rķkislögreglustjóra og eftir atvikum öšrum lögreglustjórum kunni aš berast kęrur vegna meintrar hįttsemi sem fellur undir eša tengist 1. og 2. mgr. žessarar greinar įšur en embęttiš tekur til starfa eša eftir žaš. Žvķ er gert rįš fyrir aš rķkissaksóknari geti, į grundvelli heimilda sinna ķ 5. mgr. 27. gr. laga um mešferš opinberra mįla og 3. mgr. 21. gr. laga um mešferš sakamįla, fališ hinum sérstaka saksóknara rannsókn og eftir atvikum śtgįfu įkęru og saksókn vegna sakarefna sem borist hafa öšrum lögregluembęttum og tengjast framangreindu hlutverki hins sérstaka saksóknara. Meš įkvęšum 3. og 4. mgr. er ķ engu veriš aš raska lögbundinni verkaskiptingu milli lögreglu og eftirlitsstofnana.

Um 2. gr.

    Gert er rįš fyrir aš skipaš verši ķ embętti hins sérstaka saksóknara svo fljótt sem verša mį eftir aš frumvarpiš veršur aš lögum og embęttiš taki žį žegar til starfa.
    Žar sem gert er rįš fyrir aš embęttinu verši komiš į fót tķmabundiš eru lögš til tvenns konar frįvik frį skipunartķma embęttismanna ķ 2. mgr.
    Ķ 3. mgr. er lagt til aš hinn sérstaki saksóknari hafi bęši rannsóknar- og saksóknarhlutverki aš gegna. Undir stjórn hans munu starfa lögreglumenn og žvķ er mikilvęgt aš hann hafi almennar heimildir lögreglustjóra samkvęmt lögreglulögum. Žar sem gert er rįš fyrir aš embętti hins sérstaka saksóknara verši komiš į fót fyrir gildistöku sakamįlalaga er lagt til aš hinn sérstaki saksóknari hafi įkęruvald sem lögreglustjóri skv. 1. mgr. 25. gr. laga um mešferš opinberra mįla fram til gildistöku sakamįlalaganna. Eftir gildistöku laga um mešferš sakamįla er hins vegar rįšgert aš staša hins sérstaka saksóknara skuli vera hlišsett stöšu hérašssaksóknara skv. 18. gr. žeirra laga, en hann skuli žį įfram jafnframt hafa stöšu lögreglustjóra.
    Gert er rįš fyrir aš hinn sérstaki saksóknari hafi stöšu forstöšumanns en ķ žvķ felst mešal annars aš hann ręšur annaš starfsfólk embęttisins. Erfitt er aš sjį fyrir hversu višamikil verkefni embęttisins verša og er žvķ gert rįš fyrir aš starfsmannafjöldi žróist ķ takt viš umfang verkefnanna. Gert er rįš fyrir aš fastir starfsmenn verši ķ upphafi ašeins žrķr til fjórir auk hérašssaksóknara, ž.e. tveir lögreglumenn, višskiptafręšingur meš endurskošunarréttindi og haldgóša reynslu af alžjóšlegri fjįrmįlastarfsemi og eftir atvikum almennur skrifstofumašur. Naušsynlegt er aš starfsmenn hafi góša tungumįlakunnįttu og alžjóšlega menntun eša tengsl. Gera mį rįš fyrir aš į įrinu 2009 verši starfsmenn oršnir 10 talsins.

Um 3. gr.

    Naušsynlegt žykir aš kveša sérstaklega į um aš löglęršir starfsmenn sérstaks saksóknara fari meš lögregluvald skv. 1. mgr. 9. gr. lögreglulaga. Sérstaklega į žetta viš eftir gildistöku laga um mešferš sakamįla žegar forstöšumašur embęttisins mun fį stöšu hlišsetta stöšu hérašssaksóknara. Gert er rįš fyrir aš ašrir sérfręšingar embęttisins fįi takmarkaš lögregluvald sem felist ķ heimildum til aš annast skżrslutökur į rannsóknarstigi af sakborningum og vitnum samkvęmt nįnari įkvöršun hins sérstaka saksóknara. Naušsynlegt er aš lögfręšingar embęttisins og višskiptamenntašir starfsmenn hafi heimildir til aš annast skżrslutökur į rannsóknarstigi einir eša meš lögreglumönnum.
    Enn fremur er gert rįš fyrir žvķ aš hinn sérstaki saksóknari geti leitaš til erlendra sem innlendra sérfręšinga eftir žörfum. Heimild til aš leita til sérfróšra ašila viš rannsókn mįls mį reyndar žegar finna ķ 1. mgr. 70. gr. laga um mešferš opinberra mįla, sbr. og 1. mgr. 86. gr. laga um mešferš sakamįla, og er įkvęšiš žessu til įréttingar.

Um 4. gr.

    Lagt er til aš rķkissaksóknara verši heimilt, aš tillögu hins sérstaka saksóknara, aš falla frį saksókn į hendur žeim starfsmanni eša stjórnarmanni fyrirtękis sem hefur frumkvęši aš žvķ aš lįta lögreglu eša saksóknara ķ té upplżsingar eša gögn vegna brota sem tengjast fyrirtękinu og tengdum fyrirtękjum, svo og ęšstu stjórnendum žeirra, ef tališ er lķklegt aš žessar upplżsingar eša gögn geti leitt til rannsóknar eša sönnunar į brotum sem falla undir rannsóknar- og įkęruvald sérstaks saksóknara samkvęmt lögum žessum eša séu mikilvęg višbót viš fyrirliggjandi sönnunargögn. Gert er rįš fyrir ströngum skilyršum fyrir beitingu žessarar heimildar, nįnar tiltekiš aš rökstuddur grunur liggi fyrir um aš gögnin eša upplżsingarnar tengist alvarlegum brotum, fyrirséš sé aš sök žess sem lętur slķkt ķ té sé mun minni en sök žess eša žeirra sem gögnin eša upplżsingarnar beinast gegn og įstęša sé til aš ętla aš įn žeirra reynist torvelt aš fęra fram fullnęgjandi sönnur fyrir brotunum.
    Įkvęši žetta į sér nokkra fyrirmynd ķ 3. mgr. 42. gr. samkeppnislaga sem heimilar Samkeppniseftirlitinu aš lįta vera aš kęra til lögreglu refsiverša hįttsemi manna sem aš eigin frumkvęši hafa lįtiš ķ té upplżsingar eša gögn aš tilteknum skilyršum uppfylltum.
    Almennar heimildir til aš fella nišur saksókn er nś aš finna ķ 113. gr. laga um mešferš opinberra mįla, sbr. 146. gr. sakamįlalaga. Ķ f-liš 2. mgr. 113. gr. laga nr. 19/1991 og ķ d-liš 3. mgr. 146. gr. laga nr. 88/2008 er aš finna heimildir til aš fella nišur mįl ef sérstaklega stendur į og almannahagsmunir krefjast ekki mįlshöfšunar. Aš baki žvķ įkvęši sem hér er lagt til aš verši tekiš ķ lög bżr žaš sjónarmiš aš brżnir almannahagsmunir geti krafist žess aš įkvešiš verši aš falla frį saksókn ķ slķkum tilvikum ķ žeim tilgangi aš unnt verši aš afla sönnunargagna um alvarleg efnahagsbrot sem nįnast śtilokaš vęri aš fęra sönnur į meš öšru móti.
    Sönnunarbyrši ķ sakamįlum hvķlir į įkęruvaldi og ķ flóknum og umfangsmiklum efnahagsbrotamįlum getur reynst afar erfitt aš tryggja sönnur fyrir refsiveršri hįttsemi. Ętla mį aš framburšir starfsmanna sem sjįlfir liggja undir grun um žįtttöku ķ brotum geti gegnt lykilhlutverki ķ aš skżra og tengja saman fyrirliggjandi gögn og žar meš aš tryggja sönnur į refsiveršri hįttsemi sem tengist flóknum višskiptum. Dómstólar munu svo eiga sķšasta oršiš um mat į sönnunargildi slķkra framburša eins og annarra sönnunargagna.

Um 5. gr.

    Aš öšru leyti en męlt er fyrir um ķ frumvarpinu er lagt til aš um starfsemi embęttisins gildi almenn įkvęši lögreglulaga og laga um mešferš opinberra mįla en eftir brottfall žeirra įkvęši laga um mešferš sakamįla. Um rannsókn og eftir atvikum saksókn einstakra mįla er žannig ekki gert rįš fyrir neinum öšrum frįvikum frį almennum reglum um mešferš sakamįla en fram koma ķ lögunum. Allar meginreglur sakamįlaréttarfars munu žvķ gilda um rannsókn og saksókn mįla af hįlfu hins sérstaka saksóknara. Staša rķkissaksóknara gagnvart hinum sérstaka saksóknara veršur hin sama og gagnvart öšrum handhöfum įkęruvalds.

Um 6. gr.

    Gert er rįš fyrir žvķ ķ frumvarpinu aš embętti sérstaks saksóknara starfi ašeins tķmabundiš. Dómsmįlarįšherra hefur žannig heimild til žess aš leggja embęttiš nišur eftir 1. janśar 2010 og flytja verkefni žess til hinna almennu rannsóknar- og saksóknaraembętta. Ķ lögum um mešferš sakamįla er gert rįš fyrir aš hérašssaksóknari fari meš įkęruvald ķ žeim mįlum sem undir embętti hins sérstaka saksóknara heyra samkvęmt frumvarpi žessu. Žegar embętti hins sérstaka saksóknara veršur lagt nišur fęrist žvķ įkęruvald ķ žessum mįlum sjįlfkrafa til hérašssaksóknara.

Um 7. gr.

    Greinin žarfnast ekki skżringa.



Fylgiskjal I.


Bréf rķkissaksóknara til dóms- og kirkjumįlarįšuneytis.
(6. nóvember 2008.)

    Meš bréfi dóms- og kirkjumįlarįšherra, dagsettu 14. ž.m., til rķkissaksóknara var stašfest įkvöršun mķn um aš rķkissaksóknari myndi hafa forystu um gerš skżrslu um stöšu og starfsemi ķslenskra peninga- og fjįrmįlastofnana auk ašdraganda hinna miklu umskipta sem oršiš hafa į rekstrinum. Markmišiš var aš draga upp heildarmynd af stöšunni, ž.e. aš afla stašreynda um starfsemi bankanna Glitnis hf., Landsbanka Ķslands hf. og Kaupžings hf., śtibśa žeirra og fyrirtękja ķ žeirra eigu, tilfęrslu eigna, einkum į sķšustu mįnušum starfseminnar ķ žeim tilgangi aš kanna hvort einhver hįttsemi hefši įtt sér staš sem gęfi tilefni til lögreglurannsóknar. Fram kom ķ bréfinu aš dóms- og kirkjumįlarįšuneyti féllst į aš rķkissaksóknari fengi til lišs viš sig fulltrśa frį embętti skattrannsóknarstjóra, fjįrmįlaeftirliti og rķkisendurskošun. Var žess vęnst aš žessari vinnu yrši lokiš eigi sķšar en ķ įrslok 2008.
    Ķ bréfinu kom jafnframt fram, aš į vegum rįšuneytisins vęri unniš aš löggjöf um stofnun sérstaks embęttis sem ętlaš vęri aš sjį um rannsóknir og eftir atvikum saksókn vegna žeirra réttarbrota, sem kynnu aš koma ķ ljós ķ tengslum viš žį atburši, sem oršiš hafa ķ starfsemi fjįrmįlstofnana.
    Meš bréfi rķkissaksóknara dags. 23. október sl. var Boga Nilssyni, fyrrverandi rķkissaksóknara, formlega fališ aš stżra verkinu ķ umboši rķkissaksóknara og hófst hann žegar handa viš gagnaöflun og undirbśningsvinnu.
    Meš bréfi, dagsettu 4. ž.m., tilkynnti Bogi Nilsson aš hann hefši įkvešiš aš hętta starfinu žar sem hann taldi sig ekki lengur njóta nęgilegs almenns trausts til aš sinna žvķ. Ķ bréfinu kemur fram aš hann telji aš įkęruvaldiš hafi ekki į aš skipa starfsmönnum sem geti innt af hendi žį sérfręšilegu athugun sem naušsynleg sé til verksins enda flest eša öll stęrstu endurskošunarfyrirtęki landsins meš einum eša öšrum hętti tengd eftirliti og endurskošun į ķslensku bönkunum eša helstu višskiptavinum žeirra. Žį hafi margir ķslenskir hagfręšingar og ašrir sérfręšingar į sviši bankamįla tjįš sig um bankahruniš ķ fjölmišlum. Ķ raun séu örfįir ef nokkrir hér į landi sem bśa yfir sérfręšižekkingu til aš sinna nįkvęmri śttekt į starfsemi bankanna sķšustu mįnušina og geta um leiš talist óvilhallir og trśveršugir ķ žvķ starfi. Eigi fullt traust og trśveršugleiki aš rķkja um umrędda athugun į vegum rķkissaksóknara, verši žvķ aš leita til erlendra óhįšra sérfręšinga. Greinargeršir og nišurstöšur hinna erlendu sérfręšinga geta sķšan oršiš lyklar aš sakarefnum sem lögreglunni ber aš rannsaka. Kostnašur viš slķka könnun yrši mjög mikill og žvķ naušsynlegt aš afla tryggingar fyrir žvķ hjį fjįrveitingavaldi, įšur en śtboš fęri fram, aš sį kostnašur yrši greiddur.
    Undir žessi orš get ég heilshugar tekiš enda gerši ég allsherjarnefnd Alžingis grein fyrir žvķ į fundi meš nefndinni 23. október sl. aš megin įhersla ķ athugun embęttisins vęri lögš į aš kortleggja stöšuna og afla gagna auk žess aš veriš vęri aš kanna meš ašstoš erlendra sérfręšinga.
    Leitaš hefur veriš til rķkissaksóknara į Noršurlöndunum, um reynslu žeirra į žessu sviši og vitneskju varšandi erlenda ašila, forensic autitors, til aš sinna slķku verki. Žį hefur veriš rętt viš bęši innlenda og erlenda sérfręšinga um verkiš. Žau vištöl hafa sannfęrt mig enn frekar um naušsyn slķkrar ašstošar. Hins vegar hafa žau einnig leitt ķ ljós annmarka į žvķ aš rįšast ķ slķkt grķšarlegt verk įn žess aš hafa įšur afmarkaš umfang og ešli rannsóknarinnar. Ašeins sé unnt aš leita tilboša ķ verkiš žegar žaš liggur fyrir. Žaš mįl er ķ vinnslu sem stendur. Žegar žaš liggur fyrir žarf aš afla fjįrheimilda til aš leita tilboša og eftir atvikum til aš ganga til samninga viš slķka ašila.
    Eins og fram kemur ķ upphafi bréfs mķns var vinnu rķkissaksóknara į žessu stigi markašur žröngur tķmarammi, ž.e. til įrsloka 2008 ķ sķšasta lagi. Įstęšan var, eins og fram hefur komiš, aš fyrirhugaš var aš setja žegar ķ staš į stofn sérstakt embętti til aš sjį um rannsókn og eftir atvikum saksókn žessara mįla. Žegar žetta embętti vęri komiš į laggirnar tęki žaš yfir alla žętti mįlsins. Rķkissaksóknari tekur undir aš žörf sé į aš stofna embęttiš viš slķkar ašstęšur sem nś eru uppi og naušsyn žess aš žaš taki sem fyrst til starfa. Vert er aš huga sérstaklega aš žvķ aš tryggja fjįrveitingu svo aš embęttiš verši ķ stakk bśiš til aš sinna hlutverki sķnu, s.s. til aš kosta sérfręšiašstoš erlenda sem innlenda.
    Mér er ljóst eftir višręšur viš Fjįrmįlaeftirlit og fleiri ašila aš sem stendur er unniš markvisst aš žvķ aš afla stašreynda um bankahruniš.
    Meš vķsan til žessa sem hér hefur veriš rakiš hef ég įkvešiš aš ašhafast ekkert frekar aš sinni en bķša framvindu frumvarps um sérstakan saksóknara samkvęmt tillögu dómsmįlarįšherra.
    Vert er aš benda į aš Fjįrmįlaeftirlitinu ber aš vķsa til lögreglu meiri hįttar brotum į lögum og reglum sem stofnuninni hefur veriš fališ aš framfylgja. Žį getur sérhver, sem telur aš framiš hafi veriš refsivert brot ķ starfsemi bankanna, kęrt slķka hįttsemi til lögreglu, žar meš tališ efnahagsbrotadeildar eša Fjįrmįlaeftirlits.

Valtżr Siguršsson.




Fylgiskjal II.

Fjįrmįlarįšuneyti,
fjįrlagaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um stofnun sérstaks
rannsóknar- og saksóknaraembęttis.
    Ķ frumvarpinu er lagt til aš stofnaš verši sérstakt embętti saksóknara til aš annast rannsókn į grun um refsiverša hįttsemi ķ ašdraganda og ķ tengslum viš fjįržrot fjįrmįlafyrirtękja og eftir atvikum aš fylgja henni eftir meš śtgįfu įkęru og saksókn. Markmišiš er aš efla traust almennings į fjįrmįlakerfinu. Meš lögum nr. 125 frį 7. október 2008, svonefndum neyšarlögum, er męlt fyrir um stjórnvaldsheimildir viš óvenjulegar og sérstakar ašstęšur į fjįrmįlamarkaši. Lögin veita mjög vķštękar heimildir til aš bregšast viš įföllum sem duniš hafa į fjįrmįlamarkaši, bęši hérlendis og erlendis, og er ętlaš aš tryggja virkni fjįrmįlakerfisins og efla traust almennings į žvķ. Žęr ašstęšur sem nś eru ķ žjóšfélaginu kalla į aš brugšist sé viš meš sértękum lausnum til skamms tķma. Frumvarp žetta er snišiš aš žeim ašstęšum og er ekki ętlaš aš vera varanleg rįšstöfun til lengri tķma, heldur aš embętti sérstaks saksóknara starfi tķmabundiš og viš nišurlagningu žess hverfi verkefni embęttisins til annarra saksóknara- og lögregluembętta ķ samręmi viš almenn įkvęši lögreglulaga og laga um mešferš sakamįla.
    Ķ athugasemdum viš 2. gr. frumvarpsins kemur fram aš gert er rįš fyrir aš sérstakur saksóknari hafi stöšu forstöšumanns og rįši mešal annars starfsfólk aš embęttinu. Erfitt er aš sjį fyrir hversu višamikil verkefni embęttisins verša en gert er rįš fyrir aš ķ upphafi verši fastir starfsmenn žrķr til fjórir og aš į įrinu 2009 verši žeir oršnir samtals nķu. Dóms- og kirkjumįlarįšuneytiš gerir ķ rekstrarįętlun um embęttiš rįš fyrir aš kostnašur falli til smįm saman og verši 50 m.kr. įriš 2009 mišaš viš aš starfsemin verši komin aš fullu ķ gang nęsta vor. Į įrsgrundvelli eru śtgjöld mišaš viš nķu starfsmenn talin verša 76 m.kr. Mišast žaš viš aš launakostnašur vegna saksóknara, lögfręšings, fjögurra lögreglumanna, endurskošanda og tveggja skrifstofumanna verši 65 m.kr., hśsaleiga 4 m.kr., aškeypt žjónusta 2 m.kr. og annar rekstrarkostnašur 5 m.kr. Bent er į aš ķ žessari įętlunin er ekki reiknaš meš aškeyptri sérfręšivinnu vegna rannsóknarinnar, til aš mynda vinnu erlendra sérfręšinga, sem kann aš falla til hjį nżja embęttinu eša öšrum eftirlits- og rannsóknarašilum žar sem fjöldi og umfang rannsókna liggur ekki fyrir. Žį er ekki talinn meš mįlskostnašur sem óhjįkvęmilega hlżtur aš falla til verši um įkęrur aš ręša. Į žessu stigi er ekki unnt aš segja fyrir um hvort rannsóknir muni leiša til žess aš gefnar verši śt įkęrur og hafinn mįlarekstur vegna žeirra eša um kostnašinn sem kynni aš hljótast af žvķ.
    Samkvęmt 6. gr. frumvarpsins er gert sé rįš fyrir aš dómsmįlarįšherra hafi heimild til aš leggja embęttiš nišur eftir 1. janśar 2010 og flytja verkefni žess til hinnar almennu rannsóknar- og saksóknaraembętta ef žau verša enn žį einhver į žvķ stigi.