Nefndin hefur fjallaš um mįliš og į fundi nefndarinnar komu Björn Bjarnason dóms- og
kirkjumįlarįšherra, Ragna Įrnadóttir og Žorsteinn Geirsson frį dóms- og kirkjumįlarįšuneyti, Siguršur Tómas Magnśsson frį Hįskólanum ķ Reykjavķk, Pįll Gunnar Pįlsson frį
Samkeppniseftirlitinu, Ķris Hreinsdóttir frį Fjįrmįlaeftirlitinu, Helgi M. Gunnarsson frį
Įkęrendafélagi Ķslands, Bryndķs Kristjįnsdóttir skattrannsóknarstjóri, Valtżr Siguršsson
rķkissaksóknari, Haraldur Johannessen rķkislögreglustjóri, Róbert Spanó frį refsiréttarnefnd,
Eirķkur Tómasson frį Hįskóla Ķslands og Eva Bryndķs Helgadóttir frį Lögmannafélagi
Ķslands.
Umsagnir bįrust frį laganefnd Lögmannafélags Ķslands, rķkisskattstjóra og Višskiptarįši
Ķslands.
Meš frumvarpinu er lagt til aš stofnaš verši sérstakt tķmabundiš embętti saksóknara til
aš annast rannsókn į grun um refsiverša hįttsemi ķ ašdraganda og ķ tengslum viš hinar sérstöku og mjög óvenjulegu ašstęšur į fjįrmįlamarkaši er leiddu til setningar laga nr.
125/2008, um heimild til fjįrveitingar śr rķkissjóši vegna sérstakra ašstęšna į fjįrmįlamarkaši o.fl., neyšarlaganna svoköllušu, og eftir atvikum aš fylgja henni eftir meš saksókn.
Fyrir nefndinni var žeim sjónarmišum hreyft aš į tķmum sem žessum vęri mikilvęgt aš
halda ķ žį skipan mįla sem almennt gilda um rannsókn og saksókn opinberra mįla og tekur
nefndin ķ žvķ sambandi sérstaklega fram aš meš žessu śrręši er ekki veriš aš vķkja frį žeim
grundvallarreglum sem gilda um rannsókn sakamįla. Fram kom aš žau mįl sem kunna aš
falla undir hiš nżja embętti geti veriš mjög višamikil og margžętt og žvķ tekiš tķma frį og
valdiš mįladrętti ķ öšrum mįlum efnahagsbrotadeildar rķkislögreglustjóra sem fyrir er störfum hlašin. Hér er um mjög sérstakt og óvenjulegt śrręši aš ręša sem ekki er ętlaš aš vera
varanlegt heldur tķmabundiš og viš nišurlagningu embęttisins hverfi verkefni žess til annarra
saksóknara- og lögregluembętta. Fellst nefndin į aš žęr óvenjulegar ašstęšur, sem hér eru
ķ efnahagslķfi žjóšarinnar eftir aš bankarnir féllu, kalli į óvenjuleg višbrögš og aš stofnun
embęttis sérstaks saksóknara sem geti einbeitt sér aš žeim mįlum sem žvķ tengjast sé til žess
fallin aš tryggja aš rannsókn į grun um refsiverša hįttsemi og eftir atvikum saksókn verši
markvissari. Nefndin tekur sérstaklega fram ķ žvķ sambandi aš hinum sérstaka saksóknara er
heimilt aš leita til sérfróšra ašila, innlendra og erlendra, eftir žvķ sem hann telur žörf į.
Nokkuš var rętt um afmörkun rannsóknarinnar og ķ žvķ sambandi oršalag 1. gr. en žar
kemur fram aš embęttiš skuli sett į stofn til aš rannsaka grun um refsiverša hįttsemi ķ ašdraganda og ķ tengslum viš žį atburši er leiddu til setningar neyšarlaganna. Telur nefndin
aš oršalagiš gęti veriš tślkaš of žröngt, ž.e. žannig aš tališ yrši aš einungis vęri įtt viš tķmann fram aš setningu laganna. Nefndin leggur hins vegar įherslu į aš markmišiš meš greininni er aš embęttiš geti rannsakaš grun um refsiverša hįttsemi ķ ašdraganda og ķ tengslum
viš sem og ķ kjölfar žeirra atburša er leiddu til setningar laganna og leggur žvķ til breytingar į oršalaginu sem skżra žann skilning nefndarinnar. Žį leggur nefndin einnig til žį breytingu
į 1. gr. aš tekiš verši skżrt fram aš rannsóknin og eftir atvikum saksóknin eigi einnig viš žaš
įstand er skapašist į fjįrmįlamarkašnum, hvort sem brotin hafa įtt sér staš innan fjįrmįlafyrirtękja, eša ķ tengslum viš starfsemi annarra lögašila eša einstaklinga.
Ķ 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er tekiš fram aš rannsóknar- og įkęruheimildir embęttisins
taki mešal annars til efnahags-, aušgunar- og skattabrota. Gildissviš rannsóknar- og įkęruheimildanna er žannig nokkuš opiš žar sem žessi upptalning er ekki tęmandi.
Ķ almennum athugasemdum viš frumvarpiš er undirstrikaš aš embętti sérstaks saksóknara
er višbót viš stofnanir įkęruvaldsins og muni žvķ ekki hrófla viš verkaskiptingu milli įkęruvalds og lögreglu annars vegar og annarra eftirlitsstofnana hins vegar. Nefndinni žykir ekki
tilefni til aš leggja til breytingar į žessu fyrirkomulagi. Nefndin leggur til breytingar į 1.
mįlsl. 2. mgr. 1. gr. žannig aš skżrt sé aš rannsóknar- og įkęruheimildir embęttisins taki
m.a. til žeirra brota sem til mešferšar hafa veriš hjį Fjįrmįlaeftirlitinu, Samkeppniseftirlitinu
og skattrannsóknarstjóra og sem žęr stofnanir hafa vķsaš eša kęrt til lögreglu. Žį žykir
heppilegt aš kveša į um samstarf saksóknarans viš žessar og ašrar réttarvörslu- og eftirlitsstofnanir sem fįst viš rannsókn tengdra eša sambęrilegra mįla. Auk žess er lagt til aš
saksóknaranum séu veittar heimildir til aš óska ašgangs aš upplżsingum um stöšu mįla sem
til mešferšar eru ķ žessum stofnunum, įn tillits til žess hvort mįl er komiš formlega til hans
meš kęru eša ekki. Er honum žannig veittur kostur į aš koma aš mįlum fyrr og t.d. koma
į framfęri afstöšu til žess hvort mįl eigi aš fara til opinberrar mešferšar. Er žetta fyrirkomulag aš mati nefndarinnar falliš til aš auka traust į starfi hins sérstaka saksóknara, svo og
hinna opinberu eftirlitsstofnana, auk žess sem žaš stušlar aš vandašri undirbśningi opinberrar mįlsmešferšar.
Žį ręddi nefndin einnig nokkuš um stöšu Fjįrmįlaeftirlitsins eftir setningu neyšarlaganna. Skilanefndir bankanna starfa undir forręši žess. Samkvęmt lögum um fjįrmįlafyrirtęki er žaš hlutverk Fjįrmįlaeftirlitsins aš hafa eftirlit meš skilanefndum og hefur žaš
žį ķ reynd eftirlit meš starfsemi sem heyrir undir žaš. Ķ eftirlitinu felst m.a. aš taka įkvöršun
um žaš hvort mįl eiga aš fara til opinberrar mešferšar og eru send lögreglu. Nefndin leggur
ekki til neina breytingu į žvķ fyrirkomulagi. Nefndin leggur hins vegar til aš kvešiš verši
skżrt į um aš saksóknarinn skuli hafa samstarf viš Fjįrmįlaeftirlitiš og žaš viš saksóknarann
eftir žvķ sem žurfa žykir og enn fremur aš eftirlitiš skuli veita honum ašgang aš upplżsingum
og gögnum ķ žess vörslu. Telur nefndin aš žannig sé komiš til móts viš žessi sjónarmiš.
Žį ręddi nefndin sérstaklega um įkvęši 4. gr. eša uppljóstraraįkvęšiš svokallaša. Į
fundum nefndarinnar kom fram aš įkvęšiš er nżmęli ķ réttarfarslöggjöf og į sér ekki fyrirmynd į Noršurlöndum. Žaš į sér žó nokkra stoš ķ įkvęšum samkeppnislaga en ķ 3. mgr. 43.
gr. žeirra er kvešiš į um aš Samkeppniseftirlitiš geti įkvešiš aš kęra ekki einstakling hafi
hann, eša fyrirtęki sem hann starfar hjį eša er ķ stjórn hjį, haft frumkvęši aš žvķ aš lįta
eftirlitinu ķ té upplżsingar eša gögn vegna brota sem geta leitt til rannsóknar eša sönnunar
į broti į samkeppnishömlum samkvęmt nįnar įkvešnum skilyršum. Meš įkvęši sem žessu er vikiš frį įkvęšum réttarfarslaga en fram kom aš rökin sem bśa
aš baki eru aš brżnir almannahagsmunir geti krafist žess aš įkvešiš verši aš falla frį saksókn. Sönnunarstašan geti veriš erfiš og rök hafi veriš fęrš fyrir žvķ aš framburšir einstaklinga sem liggja sjįlfir undir grun geti gegnt mikilvęgu hlutverki til aš tryggja sönnun į
refsiveršri hįttsemi. Nefndin fellst į aš hagsmunirnir af žvķ aš fį slķk brot upplżst geti veriš
mun meiri en aš viškomandi uppljóstrari sęti įkęru. Žį telur nefndin rétt aš taka fram aš
beiting įkvęšisins er hįš mjög ströngum skilyršum, m.a. aš viškomandi upplżsingar žurfi aš leiša til žess aš unnt sé aš upplżsa alvarleg brot, auk žess sem brot uppljóstrarans verši
aš vera mun léttvęgara en brotiš sem upplżst er.
Ķ greininni er lagt til aš rķkissaksóknari hafi heimild til žess aš fella nišur saksókn viš
starfsmann eša stjórnarmann fyrirtękis sem hefur frumkvęši aš žvķ aš bjóša eša lįta
lögreglu eša saksóknara ķ té upplżsingar eša gögn sem tengjast fyrirtękinu, móšur- eša
dótturfyrirtęki žess eša fyrirtękjum sem žaš er ķ višskiptum viš eša stjórnendum žeirra.
Nefndin leggur til nokkra breytingu į greininni žar sem hśn telur aš žaš sé ekki nęgilegt
meš tilliti til umfangs žeirra mįla sem koma hugsanlega til embęttisins aš takmarka heimild
žessa viš einstaka starfsmenn eša stjórnarmenn ķ fyrirtęki žar sem fleiri geta haft slķkar upplżsingar, t.d. fyrrverandi starfsmenn eša starfsmenn annarra fyrirtękja eša stofnana. Nefndin
leggur žvķ til aš rķkissaksóknara verši heimilt aš įkveša, aš uppfylltum skilyršum greinarinnar og aš fenginni rökstuddri tillögu frį hinum sérstaka saksóknara, aš sį sem hefurfrumkvęši aš žvķ aš bjóša eša lįta lögreglu eša saksóknara ķ té upplżsingar eša gögn, sęti ekki
įkęru žótt upplżsingar eša gögnin leiši lķkur aš broti hans sjįlfs.
Meš žessari heimild er veriš aš vķkja frį žeirri skyldu aš sękja mann til saka fyrir brot
og er heimildin žvķ mjög vandmešfarin. Žau sjónarmiš komu fram fyrir nefndinni aš saksóknari žyrfti einnig aš geta haft frumkvęši aš žvķ aš bjóša viškomandi aš sleppa viš saksókn gegn žvķ aš veita upplżsingar. Nefndin tekur ķ žvķ sambandi fram aš žessi heimild er
undantekning frį žeirri almennu reglu aš sękja menn til saka fyrir brot og telur žvķ ekki unnt
aš fallast į žau sjónarmiš. Frumkvęšiš žarf aš koma frį viškomandi einstaklingi sem hefur
brotiš af sér en getur komiš fram meš upplżsingar um alvarlegra brot. Nefndin telur naušsynlegt aš taka skżrt fram ķ žessu sambandi aš ef viškomandi hefur ķ frammi rangar sakargiftir
geti žaš aldrei leitt til refsileysis. Žį telur nefndin rétt aš žaš komi fram ķ dómum aš žessari
heimild hafi veriš beitt. Frumvarp žetta tengist nokkuš frumvarpi til laga um rannsókn į ašdraganda og orsökum
falls ķslensku bankanna 2008 og tengdra atburša, žskj. 223 ķ 180. mįli. Ķ greinargerš meš žvķ
frumvarpi er tekiš fram aš rannsóknarnefndin eigi samstarf viš forstöšumann hins nżja
embęttis reglulega og geti ķ žeim trśnaši sem ber aš virša fylgst meš framvindu mįla.
Nefndin telur ešlilegt aš žetta samstarf eigi sér staš og enn fremur aš slķkt samstarf og samvinna sé milli embęttisins og žeirra eftirlitsstofnana sem hafa hlutverki aš gegna ķ žessu sambandi, einkum Fjįrmįlaeftirlitsins en einnig Samkeppnisstofnunar og skattyfirvalda.
Ķ fyrrnefndu rannsóknarnefndarfrumvarpi er įkvęši um aš nefndin skuli birta opinberlega
upplżsingar um hlutabréfaeign nefndarmanna ķ fjįrmįlafyrirtękjum sem falla undir neyšarlögin svoköllušu og skuldir viš žau, svo og starfsleg tengsl žeirra, maka žeirra og nįinna
skyldmenna žeirra viš žį sem sinnt hafa stjórnunarstörfum ķ fjįrmįlafyrirtękjunum eša žeim
stofnunum rķkisins sem rannsókn nefndarinnar beinist aš. Sama gildir um önnur atriši sem
geta haft įhrif į sérstakt hęfi nefndarmanna. Upplżsingarnar skulu mišast viš sķšastlišin
fimm įr fyrir gildistöku laganna, fjįrhęšir sem eru yfir fimm milljónum króna og einnig
eignarhluta umfram žį fjįrhęš ķ félögum sem įtt hafa hluti ķ umręddum fjįrmįlafyrirtękjum
1. september 2008.
Markmišiš meš įkvęšinu er aš tryggja tiltrś almennings į starfi nefndarinnar og nefndarmönnum. Nefndin ręddi nokkuš um žaš hvort rétt vęri aš gera slķkar kröfur til žess sem
gegna muni embętti sérstaks saksóknara žar sem meš žessu er gengiš mjög nęrri stjórnarskrįrbundnum réttindum um frišhelgi einkalķfs, sérstaklega vegna skyldu til opinberrar
birtingar. Telur nefndin žó aš viš žessar sérstöku ašstęšur sem veriš er aš glķma viš og
vegna žeirra almenningshagsmuna sem ķ hśfi eru, sem og žeirrar naušsynjar aš viškomandi njóti almenns trausts viš rannsókn žessara mįla, sé rétt aš leggja til aš slķkt įkvęši verši
tekiš upp ķ frumvarpiš hvaš hinn sérstaka saksóknara varšar.
Nefndin ręddi einnig įkvęši 6. gr. en ķ henni er kvešiš į um aš dómsmįlarįšherra geti
hvenęr sem er eftir 1. janśar 2010 lagt embęttiš nišur. Telur nefndin aš žegar litiš er til žess
hversu umfangsmikiš verkefniš kann aš vera sé naušsynlegt aš leggja til aš gildistķminn
verši til 1. janśar 2011. Žį telur nefndin einnig aš įkvöršun um nišurlagningu embęttisins
eigi aš vera ķ höndum Alžingis. Gert er rįš fyrir aš dómsmįlarįšherra, aš tillögu rķkissaksóknara, leggi fyrir žingiš tillögu um framlengingu eša styttingu į lķftķma embęttisins. Hinn sérstaki saksóknari žarf aš fullnęgja skilyršum til skipunar ķ embętti hérašsdómara
og ręddi nefndin nokkuš um aldurshįmark samkvęmt aldurshįmarki dómstólalaga. Telur
nefndin aš žaš sé til žess falliš aš žrengja nokkuš žann hóp sem til greina kemur og leggur
žvķ til aš heimilt verši aš vķkja frį skilyršum um 70 įra aldurshįmark viš skipunina.
Žį leggur nefndin til smįvęgilegar lagfęringar į oršalagi. Rķkissaksóknari er ęšsti handhafi almenns įkęruvalds og telur nefndin žvķ rétt aš leggja til breytingar į frumvarpinu sem
eru til žess fallnar aš skżra žaš hlutverk nįnar. Žannig leggur nefndin til breytingar į 3. mgr.
2. gr. sem veršur til žess aš efni 4. mgr. 1. gr. veršur óžarft og leggur til aš sś mįlsgrein falli
brott.
Embętti sérstaks saksóknara er ętlaš aš rannsaka mįl og fylgja žeim eftir meš saksókn
eftir atvikum en ķ žvķ felst aš flytja mįl og gefa śt įkęru og žvķ óžarft aš taka žaš sérstaklega
fram. Nefndin leggur loks til nokkrar lagfęringar sem varša tilvķsanir ķ lög um mešferš opinberra mįla og til laga um mešferš sakamįla ķ įkvęši til brįšabirgša. Lög um mešferš sakamįla munu taka gildi 1. janśar nk. og telur nefndin žvķ rétt aš ķ frumvarpinu sé almennt vķsaš
til žeirra en aš ķ įkvęši til brįšabirgša verši vķsaš til laga um mešferš opinberra mįla žar
sem gildistķmi žeirra rennur senn śt. Žį leggur nefndin til aš viš frumvarpiš bętist įkvęši
til brįšabirgša vegna žess stutta tķma sem er fram aš gildistöku laga um mešferš sakamįla
og varša réttarstöšu hins sérstaka saksóknara almennt og gagnvart rķkissaksóknara, įsamt
heimild hans og starfsmanna hans til aš flytja mįl.
Nefndin telur frumvarpiš til žess falliš aš tryggja aš žau mįl sem kunna aš koma ķ ljós
og tengjast falli bankanna og setningu neyšarlaganna verši rannsökuš og saksótt meš markvissum hętti og į grundvelli séržekkingar og réttlįtrar mįlsmešferšar.
Aš lokum leggur nefndin įherslu į mikilvęgi žess aš tryggšar verši nęgar fjįrveitingar
til embęttisins. Į žessu stigi eru żmsir óvissužęttir ķ sambandi viš umfang žeirra verkefna
sem embęttiš fęr til mešferšar, m.a. meš tilliti til žarfar į aškeyptri ašstoš innlendra og
erlendra sérfręšinga. Mikilvęgt er aš fjįrskortur standi ekki ķ vegi žess aš rįšist verši ķ
naušsynlegar rįšstafanir ķ žvķ sambandi.
Nefndin telur mikilvęgt viš nśverandi ašstęšur ķ žjóšfélaginu aš haft sé samrįš viš allsherjarnefnd um skipun žess einstaklings sem valinn veršur til aš gegna embętti hins sérstaka
saksóknara.
Nefndin leggur til aš frumvarpiš verši samžykkt meš breytingum sem lagšar eru til ķ
sérstöku žingskjali.
Atli Gķslason og Jón Magnśsson skrifa undir įlitiš meš fyrirvara.
Ólöf Nordal var fjarverandi viš afgreišslu mįlsins.