Ašrar śtgįfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill mįlsins.
138. löggjafaržing 2009–2010.
Prentaš upp.

Žskj. 19  —  19. mįl.
Flutningsmenn.




Tillaga til žingsįlyktunar


um landnżtingarįętlun fyrir feršamennsku į mišhįlendinu.

Flm.: Siv Frišleifsdóttir, Įrni Žór Siguršsson, Gušmundur Steingrķmsson, Žórunn Sveinbjarnardóttir, Steinunn Valdķs Óskarsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Įlfheišur Ingadóttir, Įsta R. Jóhannesdóttir, Einar K. Gušfinnsson, Illugi Gunnarsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Magnśs Orri Schram, Sigmundur Davķš Gunnlaugsson.

    Alžingi įlyktar aš fela išnašarrįšherra og umhverfisrįšherra aš hafa forgöngu um aš gerš verši landnżtingarįętlun fyrir feršamennsku į mišhįlendinu žannig aš unnt sé aš taka vel į móti žeim aukna fjölda feršamanna sem feršast um hįlendiš įn žess aš ganga of nęrri žvķ.

Greinargerš.

    Žingsįlyktunartillaga žessi felur ķ sér aš unnin verši landnżtingarįętlun fyrir feršamennsku į mišhįlendi Ķslands undir forustu išnašarrįšherra og umhverfisrįšherra. Viš vinnslu įętlunarinnar skal hafa samrįš viš Samtök feršažjónustunnar (SAF), Feršamįlastofu, Feršamįlarįš, Feršamįlasamtök Ķslands, ašra hagsmunaašila ķ feršažjónustunni eftir žvķ sem viš į, Umhverfisstofnun, Samband ķslenskra sveitarfélaga, Samvinnunefnd um skipulag mišhįlendisins og Skipulagsstofnun. Einnig er naušsynlegt aš leita til sérfręšinga, svo sem ķ feršamįlafręšum, viš undirbśning og vinnslu įętlunarinnar. Rétt er aš setja žaš markmiš aš ljśka gerš landnżtingarįętlunarinnar fyrir įrslok 2015.

Fjölgun feršamanna.
    Feršamönnum į Ķslandi hefur fjölgaš mikiš sķšustu įratugi. Žrįtt fyrir efnahagsžrengingar į alžjóšavettvangi hefur heildarfjöldi feršamanna stašiš ķ staš žaš sem af er įri og jafnvel er um smįvęgilega aukningu aš ręša. Sķšustu fimm įrin, 2003–2008, hefur erlendum feršamönnum sem hingaš koma fjölgaš um 9,8% į įri. Um 502.000 erlendir feršamenn sóttu landiš heim įriš 2008. Viš žessa tölu bętast allir žeir Ķslendingar sem feršast um eigiš land. Mišaš viš hlutfallslega aukningu sķšasta įratug mį vęnta žess aš yfir ein milljón erlendra feršamanna sęki landiš heim įriš 2016 eša fljótlega upp śr žvķ. Jafnframt mį gera rįš fyrir aš žeim ķslensku feršamönnum sem kjósa aš feršast innan lands muni fjölga mjög nęstu missirin. Til aš hęgt sé aš taka į móti auknum fjölda feršamanna įn žess aš skemma viškvęma nįttśru eša upplifun feršamannanna er grundvallaratriši aš vinna landnżtingarįętlun fyrir feršamennsku, sérstaklega į mišhįlendinu.

Nįttśran ķmynd Ķslands.
    Sem feršamannaland er Ķsland kynnt į grundvelli hreinnar óspilltrar nįttśru žar sem saman fer sérstętt og fjölbreytilegt landslag og ósnortin vķšerni. Nįttśran hefur um langan aldur veriš helsta ašdrįttarafl ķslenskrar feršažjónustu og hafa mżmörg atvinnutękifęri skapast viš afžreyingu sem tengist śtivist og nįttśruupplifun. Ķsland er kynnt meš žessum hętti ķ žeirri trś aš markašurinn fyrir hreina, upprunalega og villta nįttśru sé stór og aš sérstaša landsins liggi ķ henni. Kannanir Feršamįlastofu mešal erlenda feršamanna sżna glögglega aš vel hefur tekist til en 76% erlendra feršamanna koma til aš upplifa nįttśruna (Feršamįlastofa 2006). Hįlendiš skipar žar mikilvęgan sess en samkvęmt könnun Feršamįlastofu frį įrinu 2008 fara um 26% erlendra feršamanna ķ Landmannalaugar, vinsęlustu nįttśruperlu hįlendisins. Feršažjónusta sem byggir rekstrargrundvöll sinn aš einhverju eša verulegu leyti į hįlendinu er starfrękt vķša į landinu og er hįlendiš žannig mikilvęg aušlind fyrir feršažjónustuna og órjśfanlegur hluti af ašdrįttarafli margra svęša. Ķ svęšisskipulagi mišhįlendisins kemur fram aš meginįhersla eigi aš vera į uppbyggingu feršažjónustu į jašarsvęšum hįlendisins og į nokkrum afmörkušum svęšum ķ nįnd viš ašalfjallvegi. Žó viršist sem margir hafi komist upp meš aš byggja skįla og ašra ašstöšu utan viš allar reglur og skipulag og žvķ hefur uppbygging ašstöšu į hįlendinu ķ mörgum tilfellum veriš handahófskennd.

Upplifun feršamanna.
    Til aš foršast óafturkręfar breytingar į bęši nįttśru og upplifun feršamanna er brżnt aš mótuš verši landnżtingarįętlun fyrir feršamennsku į mišhįlendinu. Slķk įętlun žarf aš taka miš af nišurstöšum rannsókna į žolmörkum feršamennsku, annars vegar meš hlišsjón af upplifun feršamanna og hins vegar af umhverfinu. Į grundvelli slķkrar įętlunar er unnt aš setja raunhęf markmiš um aš svęšiš nżtist sem best til sem fjölbreytilegastrar śtivistar og feršamennsku įn žess aš gengiš sé į aušlindina. Naušsynlegt er aš meta og kortleggja hvers konar og hversu mikla feršamennsku er ęskilegt aš byggja upp į hįlendinu og hvar į aš byggja hana upp. Hvaša įhrif hefur t.d. fjölgun feršamanna į umhverfiš, hvar žarf aš byggja upp ašstöšu fyrir gesti og hvers konar uppbygging er ęskileg? Einnig er brżnt aš kanna hvort vöxtur feršamennsku į vķšernunum er einhverjum takmörkunum hįšur og hvenęr fjöldi feršamanna er slķkur aš umhverfiš verši fyrir óvišunandi breytingum eša feršamenn verši fyrir vonbrigšum meš heimsókn sķna žar sem žolmörkum er žegar nįš – og žeir hętti žannig aš koma og velji aš fara annaš. Meš öšrum oršum, hvenęr hętta feršamenn sjįlfir aš njóta nįttśrunnar vegna žeirrar feršamennsku sem žar hefur byggst upp og vegna of mikils fjölda annarra feršamanna? Samtök feršažjónustunnar hafa rętt framangreind mįl og 25. febrśar 2007 įlyktaši stjórn samtakanna gegn uppbyggšum vegi yfir Kjöl žar sem slķk framkvęmd mundi gjörbreyta upplifun feršamanna. Ķ įlyktuninni segir aš stjórnin leggist gegn žeim tillögum sem kynntar hafa veriš um uppbyggšan veg yfir Kjöl og tilgreindar eru nokkrar įstęšur, svo sem „Vegur af žeirri gerš sem hér er rętt um sviptir hįlendiš sérkennum sķnum og žeirri öręfastemningu sem feršamenn sękjast eftir. Hįlendi landsins hefur mikiš gildi fyrir žjóšina og meš žvķ aš leggja uppbyggša samgönguęš ķ gegnum eitt helsta hįlendissvęšiš er veriš aš spilla verulega žeirri upplifun sem menn sękjast eftir.“

Vķšernin.
    Sérstaša Ķslands felst ķ einstęšri nįttśru og žvķ hve strjįlbżlt landiš er. Stórir hlutar žess eru enn óbyggšir og lausir viš mannvirki og rask. Ķ žeim svęšum felast möguleikar sem flestar ašrar vestręnar žjóšir hafa ekki og geta aldrei öšlast. Ķslendingar hafa tękifęri til aš vernda žessa sérstöšu. Į Ķslandi er hęgt aš taka frį stór ósnortin vķšerni, nįttśrulegar heildir, og varšveita vķšernin žannig aš komandi kynslóšir fįi notiš žeirra, geti leitaš žar lķfsfyllingar og žekkingar. Ósnortin vķšerni eru ķ hugum margra tįkn fyrir einfaldleika, kyrrš og ró sem veitir žeim feršalöngum sem žangaš fara įkvešna lķfsfyllingu, en žaš er einkum fįmenniš og fjarvera hins manngerša sem gerir feršalög um vķšernin įhugaverš. Hér er į feršinni įkvešin mótsögn. Hśn felst ķ žvķ aš ašdrįttarafl vķšerna byggir į ķmyndinni um ósnortna nįttśru en į móti kemur aš feršamennirnir breyta vķšernunum meš komu sinni. Į fjölsóttum feršamannastöšum krefst feršamennska įkvešinna innviša, en meš žeim er ķ raun bśiš aš „spilla“ vķšernunum. Auknir innvišir leiša sķšan til aukins fjölda feršamanna sem aftur kallar į frekari uppbyggingu innviša. Žvķ getur veriš erfitt aš višhalda eiginleikum vķšernanna. Naušsynlegt er aš skipuleggja feršamennsku į žann hįtt aš hśn grafi ekki undan tilvist sinni. Feršamennska umfram įkvešin mörk getur haft mjög neikvęš įhrif ķ för meš sér og oft hefur veriš sagt aš feršamennska sé versti óvinur sjįlfrar sķn. Hin neikvęšu įhrif geta gert žaš aš verkum aš svęši missa ašdrįttarafl sitt og hvergi er žetta brothęttara en einmitt į hįlendinu žar sem nįttśran er viškvęm og gert er śt į ķmynd hins „óspillta“. Ósnortiš vķšerni er skilgreint svo ķ lögum nr. 44/1999 um nįttśruvernd: „Landsvęši sem er a.m.k. 25 km2 aš stęrš eša žannig aš hęgt sé aš njóta žar einveru og nįttśrunnar įn truflunar af mannvirkjum eša umferš vélknśinna farartękja į jöršu, er ķ a.m.k. 5 km fjarlęgš frį mannvirkjum og öšrum tęknilegum ummerkjum, svo sem raflķnum, orkuverum, mišlunarlónum og žjóšvegum, og žar sem ekki gętir beinna ummerkja mannsins og nįttśran fęr aš žróast įn įlags af mannlegum umsvifum.“
    Engar rannsóknir eru til um įstand ķslenskra vķšerna en augljóst er aš mjög hefur veriš žrengt aš žeim sķšastlišinn įratug. Ķ Hįskóla Ķslands hefur veriš lagšur grunnur aš kortlagningu ósnortinna vķšerna m.t.t. fyrrgreindra laga og meš tiltękum gögnum frį Landmęlingum Ķslands. Fyrstu nišurstöšur žeirrar kortlagningar sżna aš 42% landsins flokkast til ósnortinna vķšerna, og žį er ekki tekiš tillit til raflķna Landsnets nema aš litlu leyti žar sem slķk gögn eru ekki ašgengileg. Samkvęmt žessari flokkun eru ósnortin vķšerni įn jökla innan viš 31% landsins. Žaš er žvķ mjög brżnt aš huga vel aš žessum landsvęšum og meta hvernig viš viljum sjį žau ķ framtķšinni.

Ķslensk vķšerni sem eru a.m.k. 25 km2 aš stęrš (ljósgręnt).
Svęši > 50km2 (gręnt) og svęši > 100km2 (dökkgręn).Sjį nešanmįlsgrein 1 1
Hér er myndaš efni sem sést ašeins ķ pdf-skjalinu.

Undirbśningsvinna.
    Afla žarf gagna til aš unnt sé aš vinna landnżtingarįętlun. Undirbśningur aš slķkri gagnaöflun hefur fariš fram. Tęknižróunarsjóšur veitti įriš 2007 styrk til forverkefnis til aš undirbśa rannsókn sem hafši žaš markmiš aš leggja fram landnżtingarįętlun į sušurhluta hįlendis Ķslands. Verkefniš vann Anna Dóra Sęžórsdóttir, dósent ķ feršamįlafręšum viš Hįskóla Ķslands įsamt Rögnvaldi Ólafssyni, dósent ķ ešlisfręši og forstöšumanni Stofnunar fręšasetra Hįskóla Ķslands, og Rannveigu Ólafsdóttur, dósent ķ feršamįlafręšum Hįskóla Ķslands og sérfręšingi viš Rannsóknamišstöš feršamįla. Ķ samantekt į vef Rannķs kemur eftirfarandi fram um nišurstöšur verkefnisins:
    „Nišurstaša forverkefnisins er žvķ aš ķ ašalverkefninu verši hafšur sį hįttur į aš lagt veršur mat į įhrif feršamennsku meš žvķ aš finna žolmörk (félagsleg og umhverfisleg) helstu feršamannastaša į sušurhluta hįlendisins. Einnig veršur safnaš upplżsingum frį feršažjónustuašilum, bęši ķ héraši og į höfušborgarsvęšinu. Markmišiš er aš fį fram hvernig hagstęšast er aš nżta hvert svęši į hįlendinu fyrir feršamennsku žannig aš nżtingin henti umhverfinu sem best og žeirri feršamennsku sem svęšinu hentar sem og markmišum žeirra sem reka žar feršažjónustu. Fundnir verša markhópar fyrir hvert svęši sem henta ešli og umhverfi žess. Sem dęmi mį nefna aš į einu svęši gęti veriš stefnt aš žjónustu fyrir göngufólk, į öšru fyrir hestaferšir og į enn öšru fyrir jeppafólk og žį sem feršast į vélslešum.“
     Ķ verkefninu į, ķ samrįši viš feršažjónustuna, aš meta nišurstöšurnar til aš leggja fram įętlun aš landnżtingu fyrir feršamennsku į hįlendinu sem hefur žaš aš meginmarkmiši aš svęšiš nżtist sem best til sem fjölbreytilegastrar śtivistar og feršamennsku įn žess aš gengiš sé į aušlindina sem veriš er aš selja. Žaš veršur ķ fyrsta lagi gert meš žvķ aš taka miš af mismunandi forsendum žeirra markhópa sem höfša mį til og feršažjónustan vill nį til og ķ öšru lagi meš žvķ aš taka tillit til žess hvers konar feršamennsku nįttśrulegt og manngert umhverfi žolir. Į žennan hįtt veršur unnt aš tryggja aš landiš nżtist įfram sem aušlind fyrir atvinnugreinina feršažjónustu og halda žeirri markašslegri sérstöšu sem landiš bżr yfir. Ef žaš er ekki gert er hętta į aš landiš missi smįm saman sérstöšu sķna og glati til annarra landa žeim markhópi sem sękir ķ ęvintżri ķ sérstęšri nįttśru og į vķšernum. Verkefni žetta hefur einungis fengiš forverkefnisstyrk frį Rannķs en umsóknum til ašalverkefnis hefur veriš hafnaš. Feršamįlastofa og Vegageršin hafa hins vegar styrkt hluta verkefnisins į Kili.

Tekjuöflun.
    Žótt tekjuöflun sé ekki innihald žingsįlyktunartillögu žessarar tengist hśn landnżtingarįętlun fyrir feršamennsku žvķ žaš kostar fjįrmuni aš skipuleggja og byggja upp innviši til aš taka į móti vaxandi fjölda feršamanna įn žess aš ganga um of į landiš. Nefna mį ķ žessu sambandi aš nś eru sjö salerni į Hakinu ķ žjóšgaršinum į Žingvöllum. Ķ įr og nęsta įr veršur 14 bętt viš žannig aš salernin į Hakinu verša oršin 20 aš tveimur įrum lišnum. Svo mörg žurfa žau aš vera til aš anna sķvaxandi fjölda feršamanna en dęmi eru um aš 1.800 manns hafi veriš į Hakinu į sama tķma, sérlega žegar skemmtiferšaskip eru ķ Reykjavķkurhöfn. Skattgreišendur standa straum af kostnaši vegna žessa nś. Svara žarf spurningum eins og hver į aš standa undir kostnaši viš skipulagningu, įętlanagerš og uppbyggingu svo sem göngustķga, śtsżnispalla, upplżsingaskilta og salerna? Hver į aš greiša uppbyggingu innan žjóšgarša og annarra vinsęlla feršamannastaša? Nokkrar leišir hafa veriš til umręšu ķ žessu sambandi. Žęr eru aš leggja lögbundiš gjald į fyrirtęki ķ feršažjónustu, innheimta ašgangseyri af feršamönnum į einstökum svęšum, leggja gistinįttagjald į hverja gistinótt, nżta hluta veggjaldsins (4% veggjalds gęfi um 500 millj. kr.), eša lögbinda gjald sem yrši tekiš af feršamönnum og innheimt viš brottför śr landi (400 kr. į hvern feršamann gęfu um 400 millj. kr.). Ķ stefnuyfirlżsingu rķkisstjórnarinnar er gefiš til kynna aš į nęstunni verši unniš aš žvķ aš svara framangreindri spurningu um tekjuöflun, en žar segir: „Kannašur verši grundvöllur žess aš leggja į umhverfisgjöld tengd feršažjónustu sem renni til uppbyggingar žjóšgarša og annarra fjölsóttra og frišlżstra įningarstaša feršamanna og til eflingar feršažjónustu.“

Įlyktun SAF um landnżtingarįętlun fyrir feršažjónustuna.
    Žingsįlyktunartillaga žessi er ķ anda įlyktunar sem Samtök feršažjónustunnar samžykktu į ašalfundi sķnum ķ mars 2007 en žar segir: „Ašalfundur Samtaka feršažjónustunnar haldinn 29. mars 2007 skorar į stjórnvöld aš vinna landnżtingarįętlun meš žarfir feršažjónustunnar ķ huga į sama hįtt og fyrirliggjandi tillaga į Alžingi gerir varšandi nżtingarįętlun og verndarįętlun fyrir aušlindir landsins bęši til lands og sjįvar. Nżting nįttśruaušlinda til feršažjónustu er mikilvęg og žarf aš kortleggja til aš hęgt sé aš undirbśa fjįrfestingu ķ innvišum og markašsstarfi.“
    Rétt er aš geta žess aš nś er bešiš nišurstašna 2. įfanga rammaįętlunar um nżtingu vatnsafls og jaršvarma. Sś įętlun er mjög mikilvęg en markmiš hennar er aš meta og forgangsraša į faglegan og hlutlęgan hįtt vernd og nżtingu ķslenskrar nįttśru gagnvart virkjunarkostum fallvatna og hįhitasvęša.
    Landnżtingarįętlun fyrir feršamennsku er ekki sķšur mikilvęg og mį benda į aš gjaldeyristekjur Ķslands įriš 2008 skiptust žannig aš 29,7% voru af stórišju, 26,3% af sjįvarafuršum og 16,9% af erlendum feršamönnum. Tališ er aš velta innan feršažjónustunnar įriš 2008 hafi veriš 180 milljaršar kr., ž.e. 110 milljaršar kr. ķ gjaldeyristekjur og 70 milljarša kr. innlend velta. Įriš 2006 var sambęrileg heildartala 135 milljaršar kr.

Graphic file sf-mynd.jpg with height 564 p and width 295 p Left aligned


Nešanmįlsgrein: 1
1     Rannveig Ólafsdóttir, 2008: Ķslensk vķšerni: hrein ķmynd eša ķmyndun? Žróun ašferša viš mat og kortlagningu ósnortinna vķšerna ķ LUK. Ķ: Ingjaldur Hannibalsson (ritstj.): Rannsóknir ķ félagsvķsindum IX, Višskipta- og hagfręšideild. Reykjavķk, Félagsvķsindastofnun Hįskóla Ķslands, bls. 469–481.