| Įr | Millj. kr. |
| 1998 | 92 |
| 1999 | 148 |
| 2000 | 164 |
| 2001 | 198 |
| 2002 | 211 |
| 2003 | 199 |
| 2004 | 239 |
| 2005 | 260 |
| 2006 | 303 |
| 2007 | 375 |
| 2008 | 470 |
| 2009 | 445 |
Tafla 2.
Įlagningarįr
Fjöldi sem lagt er į
Įlagt išnašarmįlagjald
Lögašilar
Einstaklingar
Samtals
Lögašilar
Einstaklingar
Samtals
1993
1.765
4.283
6.048
199.874.540
46.864.490
246.739.030
1994
2.380
6.587
8.967
212.073.843
52.208.897
264.282.740
1995
2.627
6.496
9.123
232.628.822
52.887.112
285.515.934
1996
2.724
6.574
9.298
231.552.056
50.343.359
281.895.415
1997
2.852
6.235
9.087
276.224.056
55.026.415
331.250.471
1998
3.005
5.476
8.481
117.908.484
19.858.769
137.767.253
1999
3.483
7.035
10.518
175.149.385
24.914.300
200.063.685
2000
3.855
6.980
10.835
180.960.034
30.066.594
211.026.628
2001
4.156
6.902
11.058
216.989.139
46.425.483
263.414.622
2002
4.444
6.539
10.983
211.395.200
39.215.247
250.610.447
2003
4.772
5.774
10.546
231.412.729
22.798.801
254.211.530
2004
5.204
5.538
10.742
254.613.856
20.401.892
275.015.748
2005
5.497
5.277
10.774
276.552.244
18.724.562
295.276.806
2006
5.691
4.793
10.484
309.505.858
19.836.318
329.342.176
2007
6.011
4.802
10.813
380.103.013
19.875.631
399.978.644
2008
6.315
4.282
10.597
459.027.571
18.496.521
477.524.092
2009
6.264
4.153
10.417
479.193.998
18.376.613
497.570.611
Af töflu 2 sést glöggt aš hlutfall išnašarmįlagjalds sem einstaklingar greiša hefur lękkaš
talsvert. Stafar žaš einkum af žvķ aš einstaklingar hafa ķ vaxandi męli fęrt rekstur sinn yfir
ķ einkahlutafélög į sķšari įrum.
c. Rįšstöfun išnašarmįlagjalds.
Ķ 3. gr. laga nr. 134/1993 er fjallaš um žaš hvernig rįšstafa beri tekjum af išnašarmįlagjaldi. Fram kemur aš tekjurnar renna til Samtaka išnašarins og skal žeim variš til žess aš
vinna aš eflingu išnašar og išnžróunar ķ landinu. Einnig segir aš samtökin skuli senda išnašarrįšuneytinu įrlega skżrslu um rįšstöfun andviršis teknanna.
Ķ įrlegum skżrslum um rįšstöfun išnašarmįlagjalds er sundurlišaš hvernig gjaldinu er
rįšstafaš įriš į undan. Žaš er nokkuš breytilegt milli įra hvernig žvķ hefur veriš variš en
mešal verkefna eru stušningur viš išnmenntun, żmis kynningarmįl, nżsköpunar- og žróunarverkefni, Išnžing og śtbošsžing. Į įrinu 2009 réšust Samtök išnašarins ķ mikiš kynningarįtak og auglżsingaherferš sem segja mį aš hafa veriš žrķžętt. Ķ fyrsta lagi var um aš ręša
hvatningu til fólks um aš velja ķslenskar vörur, ķ öšru lagi įtak gegn svartri atvinnustarfsemi
og ķ žrišja lagi upplżsingar um 100% endurgreišslurétt į viršisaukaskatti vegna vinnu išnašarmanna viš endurbętur į hśsnęši. Samtök išnašarins styrktu Hįskóla Ķslands, Hįskólann
ķ Reykjavķk og Tękniskólann til tękjakaupa, bęttra kennslugagna og hvatningar til nemenda
og kennara ķ tękni- og raunvķsindadeildum į įrinu 2009. Žį var Išnś bókaśtgįfa styrkt vegna
nįmsgagnageršar.
Skżrsla Samtaka išnašarins um rįšstöfun išnašarmįlagjalds įriš 2009 er fylgiskjal meš
frumvarpi žessu.
d. Dómsmįl vegna išnašarmįlagjalds.
Um lögmęti žeirrar gjaldtöku sem felst ķ lögum um išnašarmįlagjald hefur veriš fjallaš
fyrir ķslenskum dómstólum a.m.k. ķ tvķgang.
Ķ dómi Hęstaréttar frį įrinu 1998 (Hrd nr. 166/1998) er fjallaš um lögmęti išnašarmįlagjalds. Stefnandi ķ mįlinu hélt žvķ fram aš meš žvķ aš leggja gjaldiš į vęri honum gert skylt
aš eiga ašild aš Samtökum išnašarins og meš žvķ vęri brotiš gegn 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrįrinnar og lögum nr. 62/1994, um mannréttindasįttmįla Evrópu. Krafšist hann žess aš
įlagning išnašarmįlagjaldsins yrši felld śr gildi. Hęstiréttur féllst ekki į žessa kröfu stefnanda. Ķ dómi réttarins kemur fram aš žótt išnašarmįlagjaldiš renni til Samtaka išnašarins,
skuli žvķ variš ķ įkvešnum tilgangi en sé ekki styrkur til samtakanna. Rįšstöfun fjįrins sé
hįš eftirliti išnašarrįšuneytisins, og eigi samtökin aš senda rįšuneytinu įrlega skżrslu um
hana. Tekiš er fram ķ dómnum aš žótt samtökin hafi tekiš žį įkvöršun aš lįta gjaldiš leiša
til lękkunar félagsgjalda geti žaš ekki haggaš gjaldskyldu sem įkvešin er ķ lögum. Ķ dómnum er fallist į žaš meš hérašsdómi aš rįšstöfun išnašarmįlagjalds til Samtaka išnašarins
feli ekki ķ sér skylduašild įfrżjanda aš samtökunum sem brjóti gegn framangreindum įkvęšum. Einn dómari skilaši sératkvęši en var žó sammįla nišurstöšu meiri hlutans.
Ķ dómi Hęstaréttar frį įrinu 2005 (Hrd. nr. 315/2005) var aftur fjallaš um lögmęti
išnašarmįlagjalds og kemst dómurinn žar aš sömu nišurstöšu og įriš 1998. Stefnandi, sem
var félagi ķ Meistarafélagi hśsasmiša, krafšist žess aš įlagning išnašarmįlagjalds į hann
fyrir įrin 2001 til 2004 yrši felld śr gildi. Meš vķsan til Hrd. nr. 166/1998 var ekki tališ aš
sś skipan mįla, sem kvešiš er į um ķ 3. gr. laga nr. 134/1993, aš tekjur af išnašarmįlagjaldi
skuli renna til Samtaka išnašarins, feli ķ sér skylduašild aš samtökunum, sem bryti gegn
stjórnarskrį og mannréttindasįttmįla Evrópu. Var žvķ ekki fallist į aš lögin stöngušust į viš
2. mgr. 74. gr. stjórnarskrįrinnar. Žį var hvorki tališ aš meš lagafyrirmęlum um įlagningu
gjaldsins hefši löggjafinn fariš śt fyrir heimildir sķnar né aš hśn stangašist į viš jafnręšisreglu 65. gr. stjórnarskrįrinnar. Einn dómari skilaši sératkvęši žar sem hann taldi aš meš
hlišsjón af athugasemdalausri rįšstöfun gjaldsins til almennrar starfsemi samtaka išnašarins
verši aš lķta svo į aš žaš fyrirkomulag, sem markaš er meš lögunum, feli ķ raun ķ sér allrķka
skyldu įfrżjanda til žįtttöku ķ starfsemi samtakanna, įn žess aš hann hafi veitt samžykki sitt
fyrir žvķ. Hann taldi aš skżra verši framangreind įkvęši 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrįrinnar
um rétt manna til aš standa utan félaga svo aš tilhögun eins og bošin er meš lögum nr.
134/1993 sé óheimil nema hśn fullnęgi žeim skilyršum sem sķšari mįlslišur 2. mgr. 74. gr.
stjórnarskrįrinnar tekur til. Samtök išnašarins vęru ekki félag meš žannig starfsemi sem žar
um ręšir. Taldi dómarinn aš af žessum sökum bęri aš fallast į kröfuna um aš fella śr gildi
įlagningu išnašarmįlagjalds į hendur honum.
Ķ kjölfar nišurstöšu Hęstaréttar įriš 2005 kęrši stefnandi mįliš til Mannréttindadómstóls
Evrópu. Kęran laut ķ meginatrišum aš žvķ aš įlagning išnašarmįlagjalds bryti gegn rétti
kęranda til aš standa utan félaga skv. 11. gr. mannréttindasįttmįla Evrópu og skošanafrelsi
skv. 10. gr., hśn fęli ķ sér ólögmęta skattlagningu sem bryti gegn 1. gr. 1. višauka viš sįttmįlann og mismunun sem vęri andstęš 14. gr. sįttmįlans.
Ķ nišurstöšu sinni leysti dómstóllinn ašeins śr kęrunni į grundvelli 11. gr. en taldi ekki
žörf į žvķ aš meta hvort önnur įkvęši sįttmįlans hefšu veriš brotin. Dómstóllinn lagši fyrst
mat į žaš hvort 11. gr. um félagafrelsiš ętti viš ķ mįlinu. Meš vķsan til žess aš kęrandi vęri
skyldašur til žess meš lögum aš greiša gjald til samtaka į vettvangi einkaréttarins, sem hann
hefši ekki sjįlfur vališ aš ganga ķ og hefši stefnumįl sem hann vęri ósammįla, svo sem
ašild aš Evrópusambandinu, kęmi umkvörtun hans til skošunar undir 11. gr. skošašri ķ ljósi 9. og 10. gr. um sannfęringar- og skošanafrelsi. Žótt gjöldin vęru lįg vęru žau innheimt af
žśsundum einstaklinga og fyrirtękja ķ išnaši en rynnu til Samtaka išnašarins žar sem um
1.100 félagar ęttu ašild. Žó aš gjaldinu vęri variš til hagsbóta fyrir allan išnaš ķ landinu
vęri jafnframt sżnt aš ašilar aš Samtökum išnašarins nytu meiri hagręšis af žvķ en önnur
samtök į vettvangi išnašarins. Af žessari įstęšu taldi dómstóllinn aš gjaldtakan fęli ķ sér
takmörkun į rétti kęranda skv. 11. gr.
Žessu nęst kannaši dómstóllinn hvort takmörkunina mętti réttlęta meš vķsan til 2. mgr.
11. gr., ž.e. hvort hśn hefši lagaheimild, stefndi aš réttmętu markmiši og teldist naušsynleg
ķ lżšręšisžjóšfélagi. Óumdeilt var aš gjaldtakan ętti stoš ķ lögum og var um žaš vķsaš til
1.–3. gr. laganna um išnašarmįlagjald. Žį féllst dómstóllinn į röksemdir ķslenska rķkisins
um aš takmörkunin stefndi aš réttmętu markmiši, aš vinna aš eflingu išnašar og išnžróunar
ķ landinu. Meš žessu vęri stefnt aš žvķ aš vernda réttindi og frelsi annarra skv. 2. mgr. 11.
gr. og féllst dómstóllinn žvķ į aš žetta skilyrši įkvęšisins vęri uppfyllt. Hvaš varšaši žrišja
atrišiš um naušsyn takmörkunarinnar tók dómstóllinn undir aš žaš vęri yfirlżst markmiš
ķslenska löggjafans aš efla išnaš ķ landinu meš žessum hętti, ž.e. aš fela tilteknum samtökum heimild til žess aš verja gjaldinu til sameiginlegra hagsmuna išnašarins ķ staš žess
aš śthluta žvķ til margra smęrri ašila. Samtök išnašarins vęru breiš samtök sem hefšu hagsmuni alls išnašarins ķ landinu aš leišarljósi og ynnu meš rķkisstjórninni aš žvķ markmiši.
Meš žessu vęri reynt aš tryggja samkeppnishęfni ķslensks išnašar į innlendum og erlendum
mörkušum. Dómstóllinn féllst į aš žetta vęru mįlefnalegar röksemdir sem fullnęgšu skilyršum męlikvaršans um „naušsyn“ skv. 2. mgr. 11. gr. Į hinn bóginn įtaldi dómstóllinn
einkum žrennt varšandi śtfęrslu į nżtingu gjaldsins. Ķ fyrsta lagi sé skilgreining laganna į
žvķ hvernig išnašarmįlagjaldinu skuli variš, ž.e. til aš „vinna aš eflingu išnašar og išnžróunar ķ landinu“ of opin og óljós og męli ekki fyrir um neinar skyldur Samtaka išnašarins
gagnvart žeim sem eru ekki ašilar aš samtökunum. Ķ öšru lagi sé gjaldiš ekki nęgjanlega
skżrt ašgreint frį fjįrreišum samtakanna žannig aš tryggt sé aš žaš verši ekki nżtt ķ séržįgu
samtakanna. Ķ žrišja lagi sé opinbert eftirlit meš žvķ hvernig gjaldinu er variš ekki nęgilega
skżrt eša skilvirkt og engar skoršur séu settar viš žvķ hvernig samtökin nżta žaš.
Meš vķsan til žessara atriša taldi dómstóllinn aš skortur vęri į gagnsęjum reglum um
nżtingu gjaldsins gagnvart žeim sem ekki eru félagar ķ samtökunum. Meš žessari skipan vęri
ekki nęgilega tryggt aš Samtök išnašarins nytu ekki betri stöšu en önnur félög sem ynnu aš
hagsmunum félagsmanna sinna. Viš žessar ašstęšur vęri ekki sżnt fram į naušsyn žeirra
takmarkana į félagafrelsi kęranda aš styrkja fjįrhagslega félag sem stęši fyrir skošunum
sem hann vęri ósammįla. Žvķ var tališ brotiš gegn 11. gr. mannréttindasįttmįlans.
Ķ frumvarpinu eru lagšar til žrjįr breytingar į lögum nr. 134/1993, um išnašarmįlagjald.
Ķ 1. gr. er lagt til aš 3. mgr. 1. gr. laganna falli brott en samkvęmt žvķ įkvęši renna 0,5%
af innheimtu išnašarmįlagjaldi ķ rķkissjóš vegna kostnašar viš innheimtu gjaldsins.
Ķ 2. gr. er lagt til aš 3. gr. verši breytt į žann veg aš tekjurnar af gjaldinu renni ķ rķkissjóš
ķ staš žess aš žęr renni til Samtaka išnašarins eins og nś er. Lagt er til aš gjaldiš renni til
verkefna į sviši menntunar og nżsköpunar ķ išnaši og aš um rįšstöfun žess verši fjallaš ķ
fjįrlögum.
Ķ 3. gr. er lagt til aš viš lögin bętist brįšabirgšaįkvęši sem felur ķ sér aš išnašarmįlagjald verši sķšast lagt į vegna rekstrarįrsins 2009. Rétt er aš taka fram aš framtalsfrestur einstaklinga er lišinn žegar frumvarpiš er lagt fyrir Alžingi. Įlagning opinberra gjalda į einstaklinga į aš liggja fyrir 28. jślķ en įlagningu į lögašila lżkur 28. október.
Ķ 4. gr. er lagt til aš lögin öšlist žegar gildi.
Fylgiskjal I.
Fylgiskjal II.
Fjįrmįlarįšuneyti,
fjįrlagaskrifstofa: