162/157 stjórnartillaga: fríverslunarsamningur milli EFTA-ríkjanna og Úkraínu o.fl.

Ferill 156. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Microsoft Word.

157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 162 — 156. mál.
Stjórnartillaga.

Tillaga til þingsályktunar

um fullgildingu uppfærðs fríverslunarsamnings milli EFTA-ríkjanna og Úkraínu, samnings um efnahagslega samvinnu milli EFTA-ríkjanna og Malasíu og fríverslunarsamnings milli EFTA-ríkjanna og Kósovós.

Frá utanríkisráðherra.

Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd uppfærðan fríverslunarsamning milli EFTA-ríkjanna og Úkraínu sem undirritaður var í Kyjív 8. apríl 2025, samning um efnahagslega samvinnu milli EFTA-ríkjanna og Malasíu sem undirritaður var í Tromsö 23. júní 2025 og fríverslunarsamning milli EFTA-ríkjanna og Kósovós sem undirritaður var í Davos 22. janúar 2025.

Greinargerð.

1. Inngangur.
    Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á uppfærðum fríverslunarsamningi milli EFTA-ríkjanna og Úkraínu, samningi um efnahagslega samvinnu milli EFTA-ríkjanna og Malasíu og fríverslunarsamningi milli EFTA-ríkjanna og Kósovós. Uppfærður samningur við Úkraínu er birtur sem fylgiskjal I með tillögu þessari og ensk útgáfa hans sem fylgiskjal II. Samningurinn við Malasíu er birtur sem fylgiskjal III og ensk útgáfa hans sem fylgiskjal IV. Samningurinn við Kósovó er birtur sem fylgiskjal V og ensk útgáfa hans sem fylgiskjal VI.
    Fríverslunarsamningur hefur verið í gildi við Úkraínu frá 2012. Viðræður um uppfærðan fríverslunarsamning milli EFTA-ríkjanna og Úkraínu hófust um mitt ár 2023 og lauk í desember 2024. Ísland leiddi viðræðurnar og var samningurinn undirritaður í Kyjív 8. apríl 2025. Samningurinn undirstrikar áframhaldandi pólitískan og efnahagslegan stuðning Íslands við Úkraínu og trú á opið og reglubundið viðskiptaumhverfi á alþjóðavísu.
    Nýmæli í samningnum eru skýrari reglur um vernd hugverka, rafræn viðskipti, lítil og meðalstór fyrirtæki og sjálfbær viðskipti. Reglur samningsins um vöruviðskipti, opinber innkaup og reglur sem miða að því að liðka fyrir viðskiptum eru uppfærðar til samræmis við nýja tíma og þróun á sviði alþjóðaviðskipta.
    Viðræður um samning um efnahagslega samvinnu milli EFTA-ríkjanna og Malasíu hófust árið 2014 og stóðu með hléum þar til þeim lauk í apríl 2025. Samningurinn var undirritaður á ráðherrafundi EFTA í Tromsö 23. júní sl. Um er að ræða hefðbundinn fríverslunarsamning sem nær m.a. til vöru- og þjónustuviðskipta, hugverkaréttinda, upprunareglna, fjárfestinga, opinberra innkaupa og sjálfbærrar þróunar. Þá lýsa samningsaðilar yfir vilja til að auka samstarf sín á milli, m.a. á sviði orkuskipta og aðgerða í loftslagsmálum. Samningurinn kveður á um niðurfellingu tolla fyrir allar helstu útflutningsafurðir Íslands.
    Viðræður um fríverslunarsamning milli EFTA-ríkjanna og Kósovós hófust árið 2022 og lauk árið 2024. Samningurinn kveður á um niðurfellingu tolla fyrir allar helstu útflutningsafurðir Íslands. Kafli samningsins um þjónustuviðskipti tekur til fjölda þjónustugreina, svo sem fjarskiptaþjónustu, umhverfis- og fjármálaþjónustu sem og sjóflutninga og flutninga í lofti. Þá er einnig að finna kafla um stafræn viðskipti, sjálfbær viðskipti og vernd hugverka.
    Vöruútflutningur til ríkjanna þriggja nam ríflega 5,3 milljörðum kr. að meðaltali á ári undanfarin ár, mest til Úkraínu. Vöruinnflutningur frá ríkjunum þrem hefur numið 1,3 milljörðum kr. að meðaltali á ári undanfarin ár, einnig mest frá Úkraínu.
    Helstu útflutningsvörur Íslands til Úkraínu voru sjávarafurðir og eldisfiskur. Helstu innflutningsvörur Íslands frá Úkraínu voru vörur úr viði, fatnaður, vélar og tæki. Helstu útflutningsvörur Íslands til Malasíu voru fiskimjöl og lýsi. Helstu innflutningsvörur Íslands frá Malasíu voru iðnaðarvörur, vélar og tæki. Vöruviðskipti Íslands við Kósovó hafa verið óveruleg undanfarin ár.
    Þjónustuútflutningur til ríkjanna þriggja nam 2,9 milljörðum kr. að meðaltali á ári undanfarin ár, mest til Malasíu. Þjónustuinnflutningur nam ríflega 1,5 milljörðum kr. að meðaltali á ári undanfarin ár.

2. Nánar um fríverslunarsamningana.
    Uppbygging fríverslunarsamninganna er í samræmi við hefðbundna samningsnálgun Fríverslunarsamtaka Evrópu og skiptast þeir m.a. í kafla um vöruviðskipti, þjónustuviðskipti, fjárfestingar, vernd hugverka, opinber innkaup, samkeppni, viðskipti og sjálfbæra þróun auk svokallaðra stofnanaákvæða sem kveða á um sameiginlegar nefndir undir hverjum samningi fyrir sig og lausn deilumála.
    Formálsorð allra samninganna eru keimlík og gera grein fyrir ýmsum forsendum og markmiðum samningsaðila við gerð samningsins. Þar kemur m.a. eftirfarandi fram:
     –      Lýst er yfir vilja til að skapa hagstæð skilyrði milli EFTA-ríkjanna og viðkomandi samningsríkis fyrir þróun og fjölbreytni í viðskiptum milli samningsaðilanna og fyrir aukinni samvinnu, bæði viðskiptalegri og efnahagslegri, á sviðum þar sem þau eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta, á grundvelli jafnréttis, gagnkvæms ávinnings, jafnræðis og þjóðaréttar.
     –      Áréttuð er skuldbinding ríkjanna um að styðja við lýðræði, réttarreglur, mannréttindi og mannfrelsi í samræmi við skuldbindingar sínar að þjóðarétti, m.a. eins og fram kemur í sáttmála Sameinuðu þjóðanna og mannréttindayfirlýsingunni.
     –      Áréttuð er skuldbinding ríkjanna um að stefna að markmiðinu um sjálfbæra þróun og mikilvægi samræmdra stefna á sviði viðskipta, umhverfis og atvinnu sem styðja hver aðra með gagnkvæmum hætti.
     –      Áréttuð eru réttindi og skyldur ríkjanna samkvæmt marghliðasamningum um umhverfismál sem þau eru aðilar að og virðing fyrir grundvallarviðmiðum og réttindum við vinnu, m.a. grundvallarviðmiðum sem sett eru fram í viðeigandi samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem þau eiga aðild að.
     –      Staðfest er skuldbinding ríkjanna um að koma í veg fyrir og berjast gegn spillingu í viðskiptum og fjárfestingum ríkja í milli og að halda á lofti meginreglunum um gagnsæi og góða opinbera stjórnunarhætti.

2.1. Kaflar samningsins.
    Í samningunum er að finna almenn ákvæði, svo sem um markmið samnings, um landfræðilegt gildissvið og ákvæði um niðurfellingu tolla og önnur ákvæði tengd viðskiptum með vörur. Auk ákvæða um tollaniðurfellingar eru þar ákvæði um m.a. upprunareglur, úrræði gegn undirboðum og jöfnunartollum, tæknilegar viðskiptahindranir, ráðstafanir á sviði hollustuhátta og heilbrigðis dýra og plantna og skilvirkari tollafgreiðslu. Kveðið er á um gagnkvæma niðurfellingu og bindingu tolla af hvers kyns iðnaðarvörum og sjávarafurðum sem framleiddar eru í ríkjum samningsaðila og fluttar inn til gagnaðila. Tollar munu jafnframt falla niður af tilteknum landbúnaðarvörum sem framleiddar eru til útflutnings hér á landi, svo sem skyri, vörum úr sjávarþara, drykkjarvatni og ýmsum öðrum drykkjarvörum og unnum matvælum. Ísland ýmist fellir niður tolla eða bindur tolla á núlli fyrir m.a. ávexti, grænmeti, hnetur, olíufræ, plöntur, blóm og drykkjarvörur.
    Í tilviki uppfærðs samnings við Úkraínu bætast skuldbindingar um niðurfellingar tolla við þær skuldbindingar sem þegar voru fyrir hendi á grundvelli fyrirliggjandi fríverslunarsamnings frá 2012. Um er að ræða vörur á borð við blóm, plöntur, matjurtir drykkjarvörur, korn og dýrafóður.
    Í samningunum er að finna ákvæði um þjónustuviðskipti, þ.m.t. skuldbindingar samningsaðila hvað varðar markaðsaðgang til handa þjónustuveitendum frá ríkjum gagnaðila, svo og rétt til stofnsetningar fyrirtækja í landi gagnaðila. Í þeim er að mestu byggt á skuldbindingum ríkjanna samkvæmt ákvæðum GATS-samnings Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO) um þjónustuviðskipti.
    Í samningunum við Úkraínu og Malasíu er að finna ákvæði um fjárfestingar þar sem samningsaðilar gangast undir skuldbindingu um að mismuna ekki milli eigin fjárfesta og fjárfesta hins samningsaðilans. Heimildir eru þó fyrir hendi til að víkja frá þeirri reglu á grundvelli núverandi lagasetningar og af öryggisástæðum.
    Í samningunum er að finna ákvæði um vernd hugverka. Þau byggjast á ákvæðum TRIPS-samnings WTO um hugverkarétt í viðskiptum. Samningsaðilarnir skulu kveða á um fullnægjandi og árangursríka vernd hugverkaréttinda án mismununar gagnvart eigin ríkisborgurum eða ríkisborgurum annarra ríkja.
    Í uppfærðum fríverslunarsamningi við Úkraínu er fjallað um opinber innkaup. Samningurinn felur ekki í sér skuldbindingar um markaðsaðgang að opinberum útboðum heldur sammælast samningsaðilar um mikilvægi opinberra innkaupa við að ýta undir útbreiðslu framleiðslu og viðskipta til að stuðla að hagvexti og atvinnu og sammælast um að efla gagnkvæman skilning á lögum sínum, reglugerðum og samningum um opinber innkaup. Einnig er að finna ákvæði um frekari samningaviðræður. Ekki er að finna sérstaka kafla um opinber innkaup í samningunum við Malasíu og Kósovó þar sem ríkin eru ekki aðilar að samningi WTO um opinber innkaup.
    Í samningunum er að finna kafla um samkeppnismál. Áréttað er að samráð milli fyrirtækja sem leiðir til röskunar á samkeppni svo og misnotkun á markaðsráðandi stöðu samrýmist ekki markmiðum samningsins.
    Í samningunum er að finna ákvæði um viðskipti og sjálfbæra þróun. Samningsaðilar árétta skuldbindingar sínar samkvæmt fjölþjóðlegum samningum og grundvallarreglum tengdum umhverfi og vinnumarkaði og ábyrgjast að viðhalda verndarstigi þeirra. Einnig er viðurkennt mikilvægi þess að taka tillit til kynjasjónarmiða við stefnumótun og hvetja til þátttöku kvenna í hagkerfinu. Þá eru ítrekaðar skuldbindingar samningsaðila á grundvelli Parísarsamkomulagsins um loftslagsmál og verndun náttúruauðlinda, og ákvæði er varða verndun skóga og sjávarauðlinda. Þar sem Kósovó á ekki aðild að helstu alþjóðastofnunum og -sáttmálum á sviði umhverfismála og vinnuréttar er í sérstakri bókun við samninginn við Kósovó að finna tilvísanir í þær greinar í löggjöf Kósovós sem endurspegla þær skuldbindingar sem kaflinn byggist á.
    Í samningunum er að finna almenn ákvæði um samvinnu ríkjanna og framkvæmd samningsins, lausn deilumála, breytingar á samningnum og gildistöku hans. Kveðið er á um lausn ágreiningsmála um túlkun og beitingu samningsins í formi sáttaumleitana eða eftir atvikum með stofnun gerðardóms ef samkomulag næst ekki með öðrum hætti.
    Allir samningarnir kveða á um stofnun sameiginlegrar nefndar samningsaðila sem ætlað er að fjalla um framkvæmd hvers samnings fyrir sig, t.d. einstök vandamál sem koma kunna upp í viðskiptum milli ríkjanna.

Fylgiskjal I.

Fríverslunarsamningur milli EFTA-ríkjanna og Úkraínu.

www.althingi.is/altext/pdf/157/fylgiskjol/s0162-f_I.pdf

Fylgiskjal II.

Free Trade Agreement between the EFTA states and Ukraine.

www.althingi.is/altext/pdf/157/fylgiskjol/s0162-f_II.pdf

Fylgiskjal III.

Samningur um efnahagslega samvinnu milli EFTA-ríkjanna og Malasíu.

www.althingi.is/altext/pdf/157/fylgiskjol/s0162-f_III.pdf

Fylgiskjal IV.

Economic Partnership Agreement between the EFTA states and Malaysia.

www.althingi.is/altext/pdf/157/fylgiskjol/s0162-f_IV.pdf

Fylgiskjal V.