Ferill 158. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 332 — 158. mál.
Svar
atvinnuvegaráðherra við fyrirspurn frá Sigurði Erni Hilmarssyni um framkvæmd laga um opinberar eftirlitsreglur.
1. Hvers vegna hefur skýrslu á grundvelli 8. gr. laga um opinberar eftirlitsreglur, nr. 27/1999, einungis tvisvar sinnum verið skilað til Alþingis? Hefur ráðherra í hyggju að gefa Alþingi slíka skýrslu?
Í fyrirspurninni er vísað til laga nr. 27/1999, um opinberar eftirlitsreglur, og sérstaklega 6. og 8. gr. þeirra laga sem kveða á um nefnd til ráðgjafar um eftirlit á vegum hins opinbera og skýrslugjöf ráðherra. Framkvæmd laga nr. 27/1999 heyrði upphaflega undir forsætisráðuneyti en í kjölfar breytinga á forsetaúrskurði árið 2020 fór framkvæmd laganna yfir til þáverandi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis og er nú í atvinnuvegaráðuneyti.
Umrædd löggjöf frá 1999 hefur um nokkurt skeið verið til almennrar endurskoðunar í ljósi þróunar og breytinga í löggjafar vinnu og verkferlum við undirbúning löggjafar og stjórnvaldsfyrirmæla á vettvangi Stjórnarráðsins á undanförnum árum. Hefur þar verið horft til efnis, tilgangs og markmiðs laga nr. 27/1999, um opinberar eftirlitsreglur.
Á grundvelli laga nr. 27/1999 var gert ráð fyrir sérstakri ráðgjafarnefnd um opinberar eftirlitsreglur. Ráðgjafarnefndin var síðast skipuð í maí 2017 og rann skipunartími hennar út 31. maí 2020. Á starfstíma nefndarinnar frá 1999 fór hvað mestur tími hennar í að veita umsagnir um lagafrumvörp og drög að stjórnvaldsfyrirmælum (reglugerðum o.fl.), m.a. út frá tilgangi og nauðsyn.
Á þeim tíma sem forræði laga nr. 27/1999 var fært frá forsætisráðuneyti yfir í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti var uppi umræða um hvort starf nefndarinnar væri nógu markvisst, sér í lagi með hliðsjón af upprunalegum tilgangi laga nr. 27/1999. Engar efnislegar breytingar hafa verið gerðar á lögum nr. 27/1999 frá setningu þeirra.
Í dag eru í gildi mun formfastari kröfur og reglur um gerð lagafrumvarpa og stjórnvaldsfyrirmæla en voru til staðar árið 1999, m.a. út frá rökstuðningi fyrir nauðsyn og tilgangi með viðkomandi reglusetningu og mati á áhrifum. Má þar nefna samþykkt ríkisstjórnarinnar, dags. 23. febrúar 2023, um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa og stjórnartillagna, sbr. 10. gr. reglna um starfshætti ríkisstjórnarinnar, nr. 791/2018. Samkvæmt samþykktinni skal gera áform um lagasetningu og frummat á áhrifum áður en frumvarp er ritað og skulu áformin og frummatið fara í innra samráð milli ráðuneyta sem skal almennt ekki gefast skemmri tími en tvær vikur til athugasemda. Sérstaklega skal gerð grein fyrir áhrifum stjórnarfrumvarps á ríkissjóð, efnahagsmál, atvinnulíf, umhverfi, sveitarfélög og jafnrétti. Frummat á áhrifum sem og lokamat, að loknu samráði, skal kynnt fjármála- og efnahagsráðuneyti sérstaklega og er framgangur máls háður umsögn þess ráðuneytis. Að loknu innra samráði skulu áform um lagasetningu og drög að lagafrumvörpum fara í opið samráð til almennings og fyrirtækja í gegnum samráðsgátt Stjórnarráðsins í að lágmarki tvær til fjórar vikur. Almennt er litið svo á að sama eigi við um drög að reglugerðum og öðrum stjórnvaldsfyrirmælum og hefur það verið þannig í framkvæmd undanfarin ár. Sérstaklega skal leggja mat á áhrif frumvarpa (og reglugerða) og nauðsyn og markmið frumvarpa og reglugerða skýrt dregin fram, sbr. 7. gr. Að loknu samráði ber að tilgreina hvað þar hafi komið fram og hvaða breytingar hafi verið gerðar til að koma til móts við athugasemdir í samráði.
Í 12. gr. samþykktar ríkisstjórnarinnar er sérstaklega vikið að mati á nauðsyn eftirlitsreglna, sbr.:
„Mat á nauðsyn eftirlitsreglna.
Þegar frumvarp felur í sér ákvæði um eftirlit með starfsemi fyrirtækja eða einstaklinga skal fylgja í greinargerðum mat skv. 1. og 2. mgr. 3. gr. laga um opinberar eftirlitsreglur. Sú greinargerð skal að lágmarki unnin í samræmi við „Grunnmat á eftirlitsreglum“ sem birt er á vef Stjórnarráðsins.“
Ekkert af framangreindu sem er að finna í samþykkt ríkisstjórnarinnar um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa og stjórnartillagna var til staðar árið 1999 þegar lög nr. 27/1999 voru sett.
Ber að mati ráðuneytisins að skoða hlutverk og markmið laga nr. 27/1999, og þ.m.t. hlutverk ráðgjafarnefndar um opinberar eftirlitsreglur sem og þá skýrslugjöf sem kveðið er á um í 6. og 8. gr. laganna, í ljósi þeirrar miklu þróunar sem átt hefur sér stað frá 1999 varðandi kröfur til stjórnvalda þegar kemur að gerð bæði lagafrumvarpa og stjórnvaldsfyrirmæla. Uppfylli lagafrumvörp eða stjórnvaldsfyrirmæli ekki þær kröfur sem koma fram í framangreindri samþykkt ríkisstjórnarinnar fá þau ekki framgang.
2. Hvenær var ráðgjafarnefnd skv. 6. gr. laganna um eftirlit á vegum hins opinbera og framkvæmd laganna síðast skipuð?
Ráðgjafarnefnd sú sem spurt er um var síðast skipuð í maí 2017 og rann skipunartími hennar út 31. maí 2020. Nánar er vísað í svar við 1. lið fyrirspurnarinnar.
3. Hversu margar eftirlitsreglur sem falla undir gildissvið laganna eru í gildi nú og hverjar eru þær?
Ekki liggja fyrir upplýsingar um hversu margar eftirlitsreglur sem falla undir gildissvið laganna eru í gildi nú. Nánar er vísað í svar við 1. lið fyrirspurnarinnar.
4. Við setningu hverra, ef einhverra, af þessum eftirlitsreglum var ekki gætt skilyrða 3. gr. laganna um mat á þörf, gildi og kostnaði þjóðfélagsins af eftirliti, sbr. einnig 4.–7. gr. reglugerðar nr. 812/1999?
Ekki liggja fyrir upplýsingar um það atriði sem um er spurt. Nánar er vísað í svar við 1. lið fyrirspurnarinnar.
5. Hverjar af þessum eftirlitsreglum uppfylla ekki skilyrði 4. gr. laganna um takmarkaðan gildistíma eða endurskoðunarákvæði, sbr. einnig 17. gr. reglugerðarinnar?
Ekki liggja fyrir upplýsingar um það atriði sem um er spurt. Nánar er vísað í svar við 1. lið fyrirspurnarinnar.
6. Hvaða stjórnvöld, ef einhver, hafa ekki sinnt skyldu skv. 2. mgr. 4. gr. laganna um að senda ráðuneytinu tæmandi skrá yfir þær eftirlitsreglur sem stjórnvald setur?
Ekki liggja fyrir upplýsingar um það atriði sem um er spurt. Nánar er vísað í svar við 1. lið fyrirspurnarinnar.
