Ferill 302. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 423 — 302. mál.
Álit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar
um skýrslu Ríkisendurskoðunar um Fjársýslu ríkisins.
Með bréfi, dags. 16. ágúst 2024, sendi forseti Alþingis skýrslu Ríkisendurskoðunar um Fjársýslu ríkisins til umfjöllunar stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í samræmi við 2. gr. reglna um þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar, sbr. 8. tölul. 1. mgr. 13. gr. laga um þingsköp Alþingis. Í skýrslunni er að finna niðurstöður stjórnsýsluúttektar á Fjársýslu ríkisins en um er að ræða fyrstu heildstæðu úttekt Ríkisendurskoðunar á Fjársýslu ríkisins eftir að lög um opinber fjármál, nr. 123/2015, tóku gildi. Úttektin er unnin að frumkvæði Ríkisendurskoðunar.
Nefndin fjallaði um skýrsluna á fundum sínum og fékk til sín gesti frá Ríkisendurskoðun, fjármála- og efnahagsráðuneyti, umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti og Fjársýslu ríkisins. Þá óskaði nefndin eftir umsögn fjárlaganefndar um efni skýrslunnar, sbr. 4. gr. reglna um þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar.
Meginniðurstöður skýrslunnar.
Fjársýsla ríkisins gegnir mikilvægu hlutverki við framkvæmd ríkisfjármála. Starfsemi hennar verður að standa á traustum grunni og áhættu þarf að halda í lágmarki. Starfshættir Fjársýslu ríkisins hafa liðið fyrir að mikilvægar umbætur hafa ekki notið forgangs. Að mati Ríkisendurskoðunar þarf að gera verulegar úrbætur á tilhögun innra eftirlits og skráningu lykilferla ásamt því að vinna þarf heildstætt áhættumat fyrir starfsemina og leggja fram áhættustefnu.
Ríkisendurskoðun telur að horfa verði í ríkari mæli til yfirumsjónar-, leiðbeiningar- og eftirlitshlutverks Fjársýslu ríkisins. Að mati Ríkisendurskoðunar hefur hún tækifæri til að knýja fram verulegar úrbætur á bókhaldi, reikningsskilum, mannauðsmálum og ríkisfjármálum með markvissri fræðslu. Fjársýsla ríkisins þurfi að beita sér fyrir auknum aga og samræmi meðal ríkisaðila þegar kemur að færslu bókhalds og reikningsskilum. Sú forysta sem Fjársýsla ríkisins hafi tekið við innleiðingu sjálfvirknivæðingar verkferla er jákvæð þróun að mati Ríkisendurskoðunar. Mikilvægt sé að stofnunin haldi áfram á þeirri braut.
Ríkisendurskoðun leggur áherslu á að fjármála- og efnahagsráðuneyti taki lagaramma Fjársýslu ríkisins til endurskoðunar og gefi út þær reglugerðir sem lög um opinber fjármál kveða á um. Eftir því sem verkefnum Fjársýslu ríkisins fjölgar er brýnt að löggjöf um stofnunina sé skýr. Þá leggur Ríkisendurskoðun þunga áherslu á innleiðingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla fyrir opinbera aðila (IPSAS).
Eitt af brýnustu úrbótaverkefnum Fjársýslu ríkisins er bætt framkvæmd reikningsskila ríkisaðila og gerðar ríkisreiknings. Þá þarf Fjársýsla ríkisins að leita allra leiða til að halda kostnaði vegna fjárhags- og mannauðskerfis ríkisins, Orra, í lágmarki. Fjársýsla ríkisins og ráðuneytið þurfa jafnframt að móta skýra framtíðarsýn um þróun tekjubókhalds ríkisins og hvernig megi að lokum skipta því út.
Á grundvelli úttektarinnar setur Ríkisendurskoðun fram sjö ábendingar til fjármála- og efnahagsráðuneytis og þrettán til Fjársýslu ríkisins.
Umfjöllun nefndarinnar.
Ábyrg stjórn opinberra fjármála.
Nefndin hefur lengi rætt hvernig eftirliti með fjármunum ríkisins sé háttað og hvernig tryggja megi að dregið sé úr sóun. Við umfjöllun nefndarinnar um skýrsluna tók hún það m.a. til skoðunar. Að mati nefndarinnar felast mikil tækifæri í innleiðingu upplýsingatæknikerfa eins og mælaborða og annarra kerfa. Fjársýsla ríkisins getur gegnt þar lykilhlutverki. Nefndin vill því brýna fyrir fjármála- og efnahagsráðuneyti að styðja við innleiðingu og framþróun bættra upplýsingatæknikerfa hjá Fjársýslu ríkisins. Með öflugum og aðgengilegum kerfum má bæta yfirsýn yfir opinber fjármál. Markmið slíkra kerfa er að styðja við ábyrga stjórn opinberra fjármála og virkara eftirlit fagráðuneyta og Alþingis.
Sameining Fjársýslu ríkisins og Ríkiskaupa.
Með lögum nr. 64/2024, um breytingu á lögum um opinber innkaup, voru verkefni Ríkiskaupa sameinuð verkefnum Fjársýslu ríkisins. Á meðan úttekt Ríkisendurskoðunar var í vinnslu fór því fram sameining þessara tveggja stofnana. Í umsögn fjárlaganefndar er bent á að hagur væri í því að fara yfir þær breytingar í starfsemi Fjársýslu ríkisins sem urðu vegna þessarar sameiningar. Nefndin tekur undir þau sjónarmið fjárlaganefndar. Í ljósi þess að úttektinni var að mestu lokið áður en sameiningin fór fram voru ekki tækifæri fyrir Ríkisendurskoðun til að kanna með ítarlegum hætti forsendur þeirra áforma og möguleg áhrif á rekstur og starfsemi Fjársýslu ríkisins. Fyrir nefndinni kom þó fram að þessi áhrif kynnu að koma til skoðunar í eftirfylgni Ríkisendurskoðunar með skýrslunni.
Staða Fjársýslu ríkisins og lagarammi.
Í skýrslunni beinir Ríkisendurskoðun því til fjármála- og efnahagsráðuneytis að endurskoða lagaramma Fjársýslu ríkisins. Að mati Ríkisendurskoðunar þarf að kveða skýrar á um hlutverk, verkefni, skyldur og ábyrgðarmörk stofnunarinnar gagnvart öðrum ríkisaðilum. Þá þurfi ráðuneytið að taka rökstudda afstöðu til þess hvort setja þurfi sérlög um stofnunina eða afla heimildar til að kveða nánar á um starfsemi hennar með reglugerð. Í umsögn fjárlaganefndar er tekið undir þessa ábendingu og bent á að huga þurfi sérstaklega að ákvæðum um gjaldtöku fyrir þjónustu. Eftir sameiningu Fjársýslu ríkisins og Ríkiskaupa gegni stofnunin lykilhlutverki í miðlægri þjónustu í stofnanakerfi ríkisins. Því sé enn meiri ástæða til þess að sérstök lög gildi um stofnunina.
Í viðbrögðum fjármála- og efnahagsráðuneytis við þessari ábendingu kemur fram að ráðuneytið telji ekki þörf á að setja sérlög um Fjársýslu ríkisins. Að mati ráðuneytisins veitir núverandi lagarammi nægilega heimild til að móta skýrar reglur um starfsemi stofnunarinnar. Fyrir nefndinni kom jafnframt fram það sjónarmið að ítarleg ákvæði í löggjöf eða sérlög um stofnanir gætu gert breytingar í stofnanakerfinu þyngri í vöfum en ella. Fyrir nefndinni komu þó fram sjónarmið um að ákveðin atriði mættu vera skýrari í lögum um Fjársýslu ríkisins.
Að mati nefndarinnar er mikilvægt að stjórnsýslustaða stofnana sé skýr. Í ljósi sjónarmiða Ríkisendurskoðunar, umsagnar fjárlaganefndar og þess sem fram kom fyrir nefndinni telur nefndin að fjármála- og efnahagsráðuneyti þurfi að taka lagaramma Fjársýslu ríkisins til skoðunar. Nefndin getur tekið undir sjónarmið ráðuneytisins um að sérlöggjöf og ítarleg ákvæði um stofnanir geti staðið breytingum fyrir þrifum en leita þarf ákveðins jafnvægis í slíkri reglusetningu. Að mati nefndarinnar er þó grundvallaratriði að tryggja að staða stofnunar sé sem skýrust. Í þessum efnum verður að hafa í huga lykilstöðu Fjársýslu ríkisins þegar kemur að ríkisfjármálunum. Þá hefur nefndin orðið þess áskynja að óskýrleiki hvað þetta varðar hafi leitt til þess að stofnanir og Fjársýsla ríkisins hafi orðið ósamstiga í framkvæmd ýmissa verkefna. Við slíkt verður ekki búið.
Ljúka verður setningu reglugerða.
Ein ábending Ríkisendurskoðunar lýtur að því að ljúka verði setningu reglugerða samkvæmt lögum um opinber fjármál, þar á meðal reglugerðar um innri endurskoðun. Jafnframt þurfi ráðherra að styðja við framkvæmd og innleiðingu innra eftirlits og innri endurskoðunar bæði með skipun nefndar um fyrirkomulag og framkvæmd þessara þátta í starfsemi ríkisins.
Í umsögn fjárlaganefndar er tekið eindregið undir þessa ábendingu. Lög um opinber fjármál voru samþykkt í árslok 2015 og enn eigi eftir að setja nokkrar reglugerðir. Fjárlaganefnd telur einnig að ráðuneytið þurfi að leggja mat á það hvort setja þurfi reglur til viðbótar við þær sem nefndar eru í 67. gr. laga um opinber fjármál í ljósi þeirra breytinga sem átt hafa sér stað frá því að lögin tóku gildi.
Í skýrslunni kemur fram að ráðherra hafi sett fimm af þeim fimmtán reglugerðum sem lög um opinber fjármál tilgreina. Í skýrslunni og fyrir nefndinni tók ráðuneytið undir þessa ábendingu Ríkisendurskoðunar og að ljúka hefði átt setningu reglugerðanna fyrr.
Að mati nefndarinnar þarf ráðuneytið að setja þær reglugerðir sem lög um opinber fjármál kveða á um. Nefndin hefur áður beint því til ráðuneytisins að ljúka þeirri vinnu (sjá álit nefndarinnar um skýrslu Ríkisendurskoðunar um Hafrannsóknastofnun, þskj. 505, 392. mál á 156. löggjafarþingi). Að gefnu tilefni bendir nefndin á að það skiptir máli hvernig löggjafinn orðar og útfærir reglugerðarheimildir. Í lögum um opinber fjármál hefur löggjafinn ákveðið að ráðherra skuli mæla fyrir um ákveðna þætti í reglugerð, sbr. 67. gr. laganna. Setning reglugerða kann að vera forsenda fyrir réttri beitingu laga og dráttur eða vanræksla á setningu þeirra getur verið til þess fallin að skapa réttaróvissu. Nefndin brýnir því fyrir ráðuneytinu að ljúka þessu verki.
Þjónustusamningur og fjármögnun.
Í skýrslunni kemur fram að Fjársýsla ríkisins hafi unnið að innleiðingu þjónustusamninga við allar stofnanir sem nýta sér þjónustu Fjársýslu ríkisins. Samhliða innleiðingunni átti að vinna að vel skilgreindri þjónustustefnu og vinna með markvissum hætti að því að fjölga stofnunum sem nýta sér bókhalds- og greiðsluþjónustu Fjársýslu ríkisins. Þessi markmið hafa ekki náðst en fyrir nefndinni kom fram að unnið væri að framgangi þeirra. Með fjölgun stofnana sem nýta sér þjónustu Fjársýslu ríkisins megi knýja fram aukna skilvirkni við fjármálaumsýslu ríkisins í heild.
Í skýrslunni kemur fram að í fyrirliggjandi þjónustusamningum sé ekki vísað í tiltekna verkferla í samningum og því sé óljóst hvaða þjónusta fellur utan við þá. Fjársýsla ríkisins upplýsti Ríkisendurskoðun um að verkferlar hafi verið kynntir ríkisaðilum almennt eftir því sem stofnunin hafi talið viðeigandi, þá megi finna í öllu leiðbeiningaefni og þeir séu kynntir á ráðstefnum og námskeiðum á vegum stofnunarinnar. Ríkisendurskoðun bendir á mikilvægi þess að verklýsingar og verkferlar sem liggja til grundvallar við gerð þjónustusamninga séu bæði kynnt fyrir ríkisaðilum og höfð aðgengileg á vef stofnunarinnar án undantekninga. Brýnt sé að ríkisaðilar sem nýta sér þjónustu Fjársýslu ríkisins séu meðvitaðir um ábyrgðarskil og hlutverk stofnunarinnar. Tekur nefndin undir þessa ábendingu Ríkisendurskoðunar.
Í skýrslunni kemur jafnframt fram að áhyggjur séu meðal ríkisaðila um hvort jafnræðis sé gætt í viðskiptum þeirra við Fjársýslu ríkisins. Að auki telja stofnanir að það sé óljóst hvaða áhrif það hefur á ákvörðun fjárveitinga að fá bókhalds- og greiðsluþjónustu frá Fjársýslu ríkisins. Ríkisendurskoðun telur mikilvægt að áhyggjur ríkisaðila séu teknar alvarlega og er nefndin því sammála. Fjársýsla ríkisins og fjármála- og efnahagsráðuneyti verða að tryggja að jafnræði sé á milli stofnana og að það sé ljóst að jafnræðis sé gætt. Að mati nefndarinnar þarf einnig að draga úr óvissu varðandi áhrif á ákvörðun fjárveitinga.
Fyrir nefndinni kom fram að flestar stofnanir sem fá bókhalds- og greiðsluþjónustu Fjársýslu ríkisins greiða ekki sérstaklega fyrir hana. Fjársýsla ríkisins fékk á sínum tíma fjárveitingu til þess að veita stofnunum þessa þjónustu. Undanfarin ár hafa nokkrar stærri stofnanir lýst áhuga á að fá þessa þjónustu Fjársýslu ríkisins en núverandi fjárveitingar til stofnunarinnar hafa ekki gefið svigrúm til þess. Því hefur verið brugðið á það ráð að þessar stofnanir fái þjónustu á grundvelli þjónustusamnings.
Á sama tíma og nefndin hvetur ráðuneyti og Fjársýslu ríkisins til að vinna að því að fleiri stofnanir fái þjónustu Fjársýslu ríkisins telur nefndin að taka þurfi fyrirkomulagið til ákveðinnar skoðunar. Með stöðugt öflugri og notendavænni upplýsingakerfum eykst hagkvæmni þess að auka miðlæga þjónustu hjá ríkinu og gæti Fjársýsla ríkisins tekið að sér mun meiri bókhalds- og greiðsluþjónustu en gert er nú. Mikilvægt er þó að tryggja að Fjársýsla ríkisins hafi burði til að veita þá þjónustu og að gætt sé jafnræðis meðal stofnana. Með því að stofnanir greiði fyrir þjónustuna á grundvelli þjónustusamnings verður kostnaðarvitund þeirra virkari og kostnaður við bókhald og fjármálaumsýslu gagnsærri. Ljóst er að slíkt kallar þó á breytingar í rekstri Fjársýslu ríkisins. Nefndin beinir því til ráðuneytisins og Fjársýslu ríkisins að taka þetta til sérstakrar skoðunar.
Innra eftirlit.
Að mati Ríkisendurskoðunar hefur framkvæmd innra eftirlits hjá Fjársýslu ríkisins ekki verið í samræmi við góða starfshætti á því sviði. Ríkisendurskoðun telur brýnt að innra eftirlit stofnunarinnar sé formlegt og skjalfest og að virkni þess sé sannreynd reglulega. Fram til þessa hafi framkvæmd innra eftirlits verið með óformlegum hætti. Ekki hafi verið unnar úttektaráætlanir og verkferlar og vinnulýsingar um innra eftirlit ekki til staðar. Skýrslur og samantektir um niðurstöður úttekta hafi ekki verið unnar og ekki haldið utan um frávik sem upp hafa komið. Þá hafi ekki verið haldið sérstaklega utan um niðurstöður eftirlitsins og utanumhald vinnu við gerð úrbóta verið ómarkvisst.
Fyrir nefndinni kom fram að unnið hafi verið skipulega að því að bæta innra eftirlit Fjársýslu ríkisins. Að mati nefndarinnar er jákvætt að málið hafi verið tekið föstum tökum. Mikilvægt er að áfram verði unnið að því að styrkja innra eftirlit stofnunarinnar og auka virkni þess. Innra eftirlit þarf að vera formlegt og virkni þess sannreynd reglulega á grundvelli úttektaráætlana sem byggðar eru á fyrirliggjandi áhættumati.
Innleiðing IPSAS.
Í skýrslunni kemur fram að fjármála- og efnahagsráðuneyti þurfi að leggja aukna áherslu á að reikningsskil ríkisins séu í fullu samræmi við alþjóðlega reikningsskilastaðla fyrir opinbera aðila (e. International Public Sector Accounting Standards, IPSAS) líkt og lög um opinber fjármál gera ráð fyrir. Í 1. mgr. 52. gr. laganna segir að reikningsskil fyrir A-hluta í heild og fyrir einstaka ríkisaðila í A1- og A2-hluta skuli gerð á grundvelli IPSAS.
Í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum um opinber fjármál segir að meginmarkmiðið með því að taka upp alþjóðlegan opinberan reikningsskilastaðal fyrir ríkissjóð í heild sé að auka skýrleika fjárhagsupplýsinga hjá íslenska ríkinu og fella þær að viðurkenndum skilgreiningum sem uppfylla alþjóðlegar kröfur sem almenningur og fagaðilar geta treyst. Með stöðlunum mætti ná fram gleggri sýn á efnahag ríkissjóðs, gera rekstur hans bæði gagnsærri og samanburðarhæfari og draga skýrar fram áhættuþætti varðandi ábyrgðir og skuldbindingar, t.d. gagnvart einkaframkvæmdum og varðandi opinber fyrirtæki og sjóði.
Fram kemur í skýrslunni að í september 2018 hafi Fjársýsla ríkisins og fjármála- og efnahagsráðuneyti lagt fram innleiðingaráætlun vegna IPSAS til samþykktar af hálfu reikningsskilaráðs ríkisins. Samkvæmt henni yrðu staðlarnir innleiddir frá og með reikningsskilaárinu 2019 í samræmi við innleiðingarstaðal IPSAS en hann kveður á um að innleiðingu skuli lokið á þremur árum frá því að ákveðið var að gera reikningsskil í samræmi við IPSAS. Ráðið samþykkti innleiðingaráætlunina en hún gekk ekki eftir að fullu. Í júní 2020 óskuðu Fjársýsla ríkisins og ráðuneytið eftir því að reikningsskilaráð myndi heimila frestun á innleiðingu sex tiltekinna staðla. Ráðið samþykkti þá frestun en óskaði eftir að lögð yrði fram tímasett áætlun um hvernig yrði unnið að því að uppfylla kröfur umræddra staðla. Í maí 2021 var á ný lögð fram beiðni um frestun vegna reikningsskila ársins 2020. Sambærilegar beiðnir voru lagðar fram vegna reikningsskila áranna 2021, 2022 og 2023.
Í skýrslunni og fyrir nefndinni kom fram að vinna við innleiðingu væri komin vel á veg. Uppfærð áætlun um innleiðingu IPSAS gerir ráð fyrir að henni ljúki með ríkisreikningi vegna ársins 2024. Ráðuneytið hafi ráðist í umfangsmikla vinnu í kjölfar endurskoðunar ríkisreiknings vegna ársins 2022.
Að mati nefndarinnar hefði þurft að standa betur að innleiðingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla. Nefndin tekur undir það sem fram kemur í umsögn fjárlaganefndar en þar segir að innleiðingin sé mikilvægasta einstaka verkefni Fjársýslu ríkisins. Lög um opinber fjármál öðluðust gildi 1. janúar 2016 og verða því tíu ár liðin frá gildistöku þeirra á næsta ári. Mikilvægt er að ráðuneytið og Fjársýsla ríkisins taki verkefnið föstum tökum þannig að ríkisreikningur verði í fullu samræmi við IPSAS. Nú er stefnt að því að full innleiðing á öllum stöðlum gangi í gegn vegna ársins 2024 og er nauðsynlegt að tryggja að svo verði.
Framkvæmd gæðamála.
Að mati Ríkisendurskoðunar hefur framgangur gæðamála ekki verið í nægum forgangi hjá Fjársýslu ríkisins. Markmið um skráningu ferla og gerð áhættustefnu hafa sem dæmi ekki náðst. Þá sé gæðahandbók stofnunarinnar ekki gæðahandbók í hefðbundnum skilningi heldur safn ýmissa gæðaskjala. Staða einstakra sviða er misjöfn hvað varðar mótun og endurskoðun verkferla og annarra gæðaskjala. Þá hefur Fjársýsla ríkisins ekki markað sér formlega gæðastefnu né innleitt heildstætt gæðakerfi. Upplýsingagjöf til fjársýslustjóra og annarra stjórnenda hafi farið fram með óformlegum hætti.
Fyrir nefndinni kom fram að unnið hafi verið að bættri framkvæmd gæðamála. Meðal annars sé verið að vinna heildstætt áhættumat fyrir stofnunina. Þá sé unnið að aukinni þróun og sjálfvirknivæðingu ferla. Haustið 2022 hafi Fjársýsla ríkisins byrjað að nýta sér þjarka til sjálfvirknivæðingar. Fyrirhugað er að stofnunin fjölgi þjörkum og haldi áfram að sjálfvirknivæða ferla með aukna skilvirkni að leiðarljósi.
Að mati nefndarinnar er jákvætt að stofnunin vinni að úrbótum á gæðamálum. Mikilvægt er að unnið sé að aukinni formfestu og bættu skipulagi. Nefndin telur að framgangur gæðamála verði ávallt að vera í forgangi hjá ríkisstofnunum. Þá telur nefndin jákvætt að stofnunin stefni á aukna notkun upplýsingatæknikerfa. Að mati nefndarinnar geta jafnframt falist tækifæri í innleiðingu gervigreindarlausna og hvetur nefndin Fjársýslu ríkisins til að skoða það sérstaklega.
Leiðbeiningar, ráðgjöf og fræðsla.
Eitt af hlutverkum Fjársýslu ríkisins er að veita ríkisaðilum í A1- og A2-hluta aðstoð og ráðgjöf um bókhald og reikningsskil. Þá skal stofnunin setja framkvæmdar- og verklagsreglur og setja fram leiðbeiningar sem geta haft þýðingu við færslu bókhalds og gerð ársreikninga. Í skýrslunni kemur fram að Fjársýsla ríkisins sinni þessu hlutverki eftir nokkrum leiðum, m.a. með birtingu ýmissa reglna, leiðbeininga og fræðsluefnis á vef stofnunarinnar. Stofnunin svari fyrirspurnum, beiðnum og ýmsum erindum í gegnum þjónustugátt fyrir ríkisaðila ásamt því að vera í beinum samskiptum við starfsfólk stofnana sem nýta sér þjónustu hennar. Þá standi Fjársýsla ríkisins einnig fyrir ráðstefnum og námskeiðum.
Í skýrslunni kemur fram að fulltrúar ýmissa ríkisstofnana kalli eftir skýrari og aðgengilegri upplýsingum og leiðbeiningum á vef Fjársýslu ríkisins, sérstaklega hvað snýr að bókhaldi og uppgjöri. Þegar heimasíða stofnunarinnar var flutt á island.is hafi verið boðað að gerð yrði gangskör að bættu aðgengi og skýrari framsetningu efnis. Þessi vinna hafi þó ekki náð eins langt og vonir stóðu til og enn sé nokkuð eftir. Fjársýsla ríkisins hafi tekið í notkun þjónustugátt sem heldur utan um fyrirspurnir og þjónustubeiðnir. Tilgangurinn með gáttinni var að tryggja að erindi væru almennt fljótari að berast til rétts aðila, stuðla að samvinnu og samfellu við úrlausn mála og bæta yfirsýn notenda. Í stefnumörkun stofnunarinnar fyrir árin 2022–2024 var eitt af skilgreindum markmiðum að stytta afgreiðslutíma erinda og beiðna í þjónustugáttinni. Samhliða yrði sett sérstök þjónustustefna. Sú þjónustustefna hefur ekki verið sett auk þess sem tækifæri eru til úrbóta þegar kemur að skráningu.
Að mati nefndarinnar er mikilvægt að Fjársýsla ríkisins taki endurskoðun og uppfærslu leiðbeininga, verklagsreglna og fræðsluefnis fastari tökum og tryggi aðgengi að þeim á vef stofnunarinnar. Þá þarf að ljúka við gerð þjónustustefnu, bæta úr skráningu og setja fram skipulagða fræðsluáætlun. Nefndin beinir því til ráðuneytisins að styðja við fræðsluhlutverk Fjársýslu ríkisins.
Framtíðarsýn fyrir upplýsingakerfi.
Í stefnu Fjársýslu ríkisins fyrir tímabilið 2022–2024 var sett fram markmið um að árið 2024 lægi fyrir heildstæð framtíðarsýn gagnvart þeim fjárhagslegu upplýsingakerfum sem stofnunin hefur umsjón með. Um er að ræða kerfin Orra, tekjubókhaldskerfi ríkisins (TBR), Akra og Libra. Í skýrslunni kemur fram að mest áhersla hafi verið lögð á mótun framtíðarsýnar fyrir Orra. Ríkisendurskoðun telur eðlilegt að áhersla hafi verið lögð á Orra þar sem um sé að ræða kerfi sem er miðlægt í allri starfsemi ríkisins. Engu að síður er ljóst að huga verður að stöðu og framtíð annarra kerfa, einkum tekjubókhaldskerfis ríkisins.
Í skýrslunni kemur fram að Orri sé samansettur úr mörgum kerfishlutum sem hafa verið innleiddir og uppfærðir á mismunandi tímum frá því að kerfið var fyrst sett upp árið 2002. Orri ber öll einkenni arfleifðarkerfis (e. legacy software). Ríkið sem kaupandi er í veikri stöðu gagnvart birgja þar sem því verður ekki auðveldlega skipt út fyrir aðrar lausnir án óásættanlegrar röskunar. Núverandi fyrirkomulag Orra styður að mati Ríkisendurskoðunar ekki nógu vel við skilvirka starfsemi ríkisins. Kerfið þykir flókið og ósveigjanlegt auk þess sem breytingar eru kostnaðarsamar.
Nefndin beinir því til ráðuneytisins að móta framtíðarsýn fyrir upplýsingakerfi ríkisins í samstarfi við Fjársýslu ríkisins. Fram hefur komið að framtíðarsýn liggi fyrir um Orra sem felur í sér að kerfið verði áfram rekið sem fjárhags- og mannauðskerfi ríkisins en að ráðist verði í einföldun þess. Nefndin brýnir fyrir ráðuneytinu og Fjársýslu ríkisins að vinna ötullega að þeim breytingum en óbreytt staða sé óviðunandi.
Þórarinn Ingi Pétursson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu.
Alþingi, 26. nóvember 2025.
| Vilhjálmur Árnason, form., frsm. |
María Rut Kristinsdóttir. | Bryndís Haraldsdóttir. |
| Aðalsteinn Leifsson. | Ása Berglind Hjálmarsdóttir. | Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir. |
| Sigmundur Ernir Rúnarsson. | Sigurjón Þórðarson. | Þorgrímur Sigmundsson. |
