10. gr.

     Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2026.
    Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. skulu ákvæði b-, c-, d-, e-, f- og g-liðar 8. gr. og 9. gr. ekki öðlast gildi fyrr en 1. mars 2026.

Greinargerð.

1. Inngangur.
    Í frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002. Frumvarpið er samið í umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytinu að höfðu samráði við Úrvinnslusjóð, Skattinn og fleiri aðila.
    Markmiðið með frumvarpinu er að skýra ákvæði um skilagjald á ökutæki ásamt því að auka áreiðanleika og virkni úrvinnslugjaldsins og þá um leið framlengdrar framleiðendaábyrgðar á þeim vöruflokkum sem mælt er fyrir um í lögum um úrvinnslugjald. Frumvarpið felur í sér breytingar á lögunum þannig að þau taki mið af þeim breytingum sem gerðar hafa verið á tollskrá með auglýsingum um breytingu á viðauka I við tollalög, nr. 88/2005. Einnig eru lagðar til uppfærslur á reiknilíkani viðauka XVIII þannig að bætt sé inn fleiri möguleikum um meginsöluumbúðir fyrir tiltekin tollskrárnúmer og hlutfallstölur lagfærðar svo að álagning úrvinnslugjalds á umbúðir sé sannarlega á þær vörur sem eiga að bera úrvinnslugjald á hverjum tíma og nái einnig til flutningsumbúða í þeim tilvikum þegar vörur eru ekki seldar í sérstökum söluumbúðum eða söluumbúðir bera ekki úrvinnslugjald líkt og í tilviki skilagjaldsskyldra drykkjarvöruumbúða.

2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.
    Með lögum um breytingu á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, lögum um meðhöndlun úrgangs og lögum um úrvinnslugjald, nr. 103/2021, sem tóku að fullu gildi 1. janúar 2023 og innleiddu m.a. tilskipanir Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2018/850, (ESB) 2018/851, (ESB) 2018/852 og (ESB) 2019/904, var fjölgað tegundum umbúða sem falla undir framlengda framleiðendaábyrgð og látnar sæta úrvinnslugjaldi. Samkvæmt lögum um úrvinnslugjald skulu framleiðendur og innflytjendur gefa upp þyngd og tegund umbúða utan um vörur en í þeim tilvikum þegar staðfestar upplýsingar um umbúðir fást ekki er þeim heimilt að greiða úrvinnslugjald í samræmi við reiknireglur sem koma fram í viðauka XVIII við lögin. Úrvinnslugjald var fyrst lagt á umbúðir úr pappa, pappír og plasti með lögum nr. 128/2004, sem breyttu lögum um úrvinnslugjald, og síðan þá hefur álagning úrvinnslugjalds á umbúðir grundvallast á þeirri meginreglu að framleiðendur og innflytjendur gefi upp þyngd umbúða við tollafgreiðslu. Með lögum nr. 114/2005 um breytingu á lögum um úrvinnslugjald var í fyrsta sinn heimild í lögunum fyrir gjaldskylda aðila að styðjast við reiknireglur í þeim tilvikum þegar staðfestar upplýsingar um þyngd umbúða vöru fást ekki og samhliða var bætt við lögin viðauka með reiknireglum, XVIII. viðauka.
    Breytingarnar sem gerðar voru með lögum nr. 103/2021 kölluðu á uppfærslu á XVIII. viðauka við lögin og var það gert með lögum nr. 127/2022. Fljótlega í kjölfar gildistöku þeirra laga komu í ljós vandkvæði í þeim tilvikum þegar innflytjendur og tollmiðlarar hafa ekki upplýsingar um meginsöluumbúðir, eins og reiknireglur viðaukans gera ráð fyrir, með tilheyrandi vandræðum við ákvörðun álagningar, kostnaði og töfum. Til að mæta þeim vanda var með lögum nr. 101/2024 sett tímabundin heimild til að ákvarða úrvinnslugjald miðað við líklegustu tegund söluumbúða þegar innflytjandi getur hvorki gefið upp þyngd og tegund umbúða né meginsöluumbúðir.
    Regluleg endurskoðun og uppfærsla viðaukans er mikilvæg til að álagning úrvinnslugjalda sé sem réttust hverju sinni til að standa undir kostnaði við úrvinnslu umbúðaúrgangs og reynsla síðustu tveggja ára hefur einnig dregið fram þörf á nauðsynlegum uppfærslum á viðaukanum af nokkrum ástæðum. Með frumvarpinu er bætt við valmöguleikum um meginsöluumbúðir tiltekinna tollskrárnúmera, svo sem í tilviki kaffis þar sem bætt er við valmöguleikum um gler og stál og gerðar viðeigandi lagfæringar á hlutfallstölum fyrir önnur tollskrárnúmer, sérstaklega hlutfallstölur fyrir flutningsumbúðir tiltekinna vara þar sem ekki eru tilgreindar meginsöluumbúðir, svo sem vegna vara sem fluttar eru inn í lausu og „engar“ söluumbúðir valdar. Reiknilíkanið í viðauka XVIII byggist á þeirri meginreglu að innflytjandi tilgreini hverjar séu meginsöluumbúðir vörunnar og út frá þeim áætlar líkanið þyngd og tegund hvort tveggja söluumbúða og flutningsumbúða utan um vöruna. Komið hefur í ljós sá ágalli að tilgreini innflytjandi að meginsöluumbúðir séu engar, eins og mögulegt er í núverandi reiknilíkani, þá áætlar líkanið heldur ekki flutningsumbúðir utan um viðkomandi vöru. Þetta hefur m.a. leitt til þess að magn umbúða sem úrvinnslugjald er lagt á, sér í lagi í tilviki pappa- og pappírsumbúða, hefur verið umtalsvert lægra frá gildistöku líkansins 1. mars 2023 en hafði verið fyrir það. Mikilvægt er að álagning úrvinnslugjalds á umbúðir nái til flutningsumbúða í þeim tilvikum þegar vörur eru ekki seldar í sérstökum söluumbúðum, svo sem þegar um er að ræða ávexti í lausu, fatnað, skrúfur, rær o.fl., og í þeim tilvikum þegar söluumbúðir bera ekki úrvinnslugjald, svo sem skilagjaldsskyldar drykkjarvöruumbúðir. Magn umbúða sem úrvinnslugjald er lagt á skiptir ekki síður máli varðandi úrgangstölfræði og rétta stöðu gagnvart tölulegum markmiðum um árangur í úrgangsmálum.
    Á seinustu þremur árum hafa verið gerðar breytingar á tollskránni með auglýsingum fjármála- og efnahagsráðuneytisins um breytingu á viðauka I við tollalög, nr. 88/2005, nr. 132/2022, nr. 8/2023, nr. 76/2023, nr. 95/2023, nr. 14/2024, nr. 33/2024 og nr. 143/2024. Nauðsynlegt er að uppfæra lögin reglulega með hliðsjón af breytingum á tollskrá eins og m.a. var bent á í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á starfsemi Úrvinnslusjóðs frá ágúst 2022. Því eru lagðar til breytingar á lögunum sem felast í endurskoðun á tollskrárnúmerum og uppfærslu á viðaukum við lögin.
    Einnig er lagt til að ákvæði til bráðabirgða V, sem bætt var við lögin með lögum nr. 101/2024 og gildir til 1. janúar 2026, verði framlengt. Ákvæðinu var bætt við til að bregðast við vandkvæðum við álagningu úrvinnslugjalds í þeim tilvikum þegar innflytjendur hafa ekki upplýsingar um meginsöluumbúðir þeirra vara sem þeir flytja inn. Borist hafa ábendingar þess efnis að viðbúið sé að vandamálið, sem því var ætlað að leysa, verði áfram viðvarandi og er því lagt til að sú lausn verði framlengd um tvö ár ásamt því sem ákvæðið verði uppfært með hliðsjón af fyrrgreindum breytingum á tollskrá.
    Þá eru lagðar til breytingar sem miða að því að gera skýrari greinarmun á skilagjaldi og úrvinnslugjaldi líkt og að var stefnt með lögum nr. 103/2021 um breytingu á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, lögum um meðhöndlun úrgangs og lögum um úrvinnslugjald.
    Frumvarpið er unnið í nánu samráði við Úrvinnslusjóð og Skattinn og byggjast allar viðaukabreytingar á tillögum sjóðsins.

3. Meginefni frumvarpsins.
    Frumvarpið felur í sér breytingar á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002. Lagðar eru til breytingar á 3. og 5. gr. laganna sem miða að því að gera enn skýrari greinarmun á úrvinnslugjaldi sem innheimt er við nýskráningu ökutækja, sem nær þá til ábyrgðar framleiðenda og innflytjenda á úrvinnslu ökutækis, og hins vegar á skilagjaldi á skráningarskyld ökutæki sem innheimt er reglulega af skráðum eiganda ökutækis, sem á móti á rétt á að fá endurgreitt skilagjald fyrir ökutæki þegar því er skilað á móttökustöð til endurnýtingar og förgunar. Jafnframt er lagt til að með frumvarpinu verði skýrt nánar að úrvinnslugjald skuli standa undir kostnaði sem fellur til við að ná tölulegum markmiðum um undirbúning fyrir endurnotkun, endurvinnslu, endurnýtingu, söfnun og förgun úr sér genginna, skráningarskyldra ökutækja, líkt og þegar er mælt fyrir um hvað varðar aðra vöruflokka, sbr. 3.–5. mgr. 3. gr. laganna. Eftir breytingu sem gerð var með lögum nr. 103/2021 hefur Úrvinnslusjóður haft það hlutverk að ná á landsvísu umræddum tölulegum markmiðum vegna ökutækja, sbr. 3. mgr. 15. gr. laganna, og er talið nauðsynlegt að um leið sé kveðið á um þá skyldu að nýta skuli úrvinnslugjald til að standa undir því hlutverki.
    Lagt er til að gerðar verði breytingar á viðaukum við lögin sem leiðir af auglýsingum um breytingu á viðauka I við tollalög, nr. 88/2005, nr. 132/2022, nr. 8/2023, nr. 76/2023, nr. 95/2023, nr. 14/2024, nr. 33/2024 og nr. 143/2024. Með frumvarpinu er einnig bætt við viðaukann fleiri valmöguleikum fyrir meginsöluumbúðir tiltekinna tollskrárnúmera ásamt því að gera viðeigandi lagfæringar á hlutfallstölum fyrir ákveðin tollskrárnúmer. Með þessum breytingum er ætlað að tryggja að álagning úrvinnslugjalds á umbúðir nái til flutningsumbúða í þeim tilvikum þegar vörur eru ekki seldar í sérstökum söluumbúðum og í tilviki skilagjaldsskyldra drykkjarvöruumbúða sem bera ekki úrvinnslugjald. Þá er gerð tillaga um að gildistími ákvæðis til bráðabirgða V, sem bætt var inn með lögum nr. 101/2024, verði framlengdur og ákvæðið uppfært með hliðsjón af breytingum á tollskrá.

4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.
    Frumvarpið þykir ekki fela í sér álitaefni sem kalli á sérstaka umfjöllun um samræmi við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar, að öðru leyti en því að við samningu frumvarpsins var þess gætt að efni þess og framsetning samrýmdist 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá felur frumvarpið ekki í sér innleiðingu en efni þess er að hluta ætlað að stuðla að því að framkvæmd framlengdrar framleiðendaábyrgðar sé í samræmi við skuldbindingar Íslands á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið.

5. Samráð.
    Frumvarpið hefur verið í undirbúningi um nokkurt skeið eða frá því um áramótin 2024–2025. Síðan þá hefur ráðuneytið m.a. haft samráð við Úrvinnslusjóð, Skattinn og fleiri aðila um efni frumvarpsins.
    Áform um lagasetningu voru birt í samráðsgátt stjórnvalda 12. ágúst 2025, með umsagnarfrest til 9. september 2025, mál nr. S-147/2025. Fimm umsagnir bárust, þ.e. frá Úrvinnslusjóði, Samtökum verslunar og þjónustu, Félagi atvinnurekenda, Landvernd og Samtökum iðnaðarins. Í umsögn Úrvinnslusjóðs kemur fram að breytingar á reiknilíkani í viðauka XVIII í lögunum séu mjög mikilvægar og brýnar en reynsla síðustu tveggja ára hafi sýnt fram á þörfina á nauðsynlegum uppfærslum á viðaukanum. Jafnframt þurfi að huga að því að bæta skýringartextann í viðaukanum auk þess að kveða á um gildistíma þar sem veita þurfi Skattinum og hugbúnaðarhúsum svigrúm til að aðlaga tölvukerfi sín að breytingunum. Í umsögnum Félags atvinnurekenda, Samtaka iðnaðarins og Samtaka verslunar og þjónustu var lögð áhersla á mikilvægi bráðabirgðaákvæðis V, sem bætt var við lögin með lögum nr. 101/2024, og þess að gildistími ákvæðisins verði framlengdur og tekið til skoðunar hvort gera eigi ákvæðið varanlegt. Í umsögn Samtaka iðnaðarins er einnig kallað eftir því að úrvinnslugjald fjölnota flutningsumbúða verði tekið til skoðunar og gengið úr skugga um að innheimta af slíkum umbúðum sé ekki tvöföld eða margföld.
    Í umsögn Landverndar er skipan stjórnar Úrvinnslusjóðs gerð að umtalsefni og athugasemdir gerðar við að hún sé skipuð af meiri hluta þeirra hagsmunaaðila sem veita þurfi aðhald. Tækifæri séu til að tryggja sjónarmiðum umhverfis- og neytendaréttar sæti við stjórnarborðið.
    Tekið var mið af þessum umsögnum við gerð frumvarpsins en áréttað er að þessu frumvarpi er fyrst og fremst ætlað að uppfæra viðauka við lög um úrvinnslugjald, nr. 162/2002, með hliðsjón af breytingum á tollskrá á árunum 2022–2024, uppfæra reiknilíkan viðauka XVIII og mæta afmörkuðu, tæknilegu vandamáli í kjölfar gildistöku nýrra reiknireglna 1. mars 2023 sem verður í ákveðnum tilvikum til þess að ekki er lagt úrvinnslugjald á flutningsumbúðir.
    Drög að frumvarpi voru kynnt í samráðsgátt stjórnvalda 28. október 2025, með umsagnafrest til 8. nóvember 2025, mál nr. S-217/2025. Fjórar umsagnir bárust á umsagnartímanum frá Samtökum verslunar og þjónustu, Félagi atvinnurekenda, Samtökum iðnaðarins og Úrvinnslusjóði. Í umsögnum Samtaka verslunar og þjónustu, Félags atvinnurekenda og Úrvinnslusjóðs er hvatt til að skoða hvort ástæða sé til að gera bráðabirgðaákvæði V við lögin varanlegt. Í umsögn Úrvinnslusjóðs er bent á að ákvæðið sé helst notað þegar innflytjendur viti hvorki hverjar meginsöluumbúðir séu né þyngd þeirra en það eigi aðallega við um smærri innflytjendur og smásendingar. Viðbúið sé að þær forsendur sem lágu til grundvallar ákvæðinu í upphafi komi til með að vera viðvarandi, m.a. þar sem smásendingum hefur fjölgað. Í umsögn Félags atvinnurekenda er einnig bent á að ákvæðið eigi fyrst og fremst við um smærri innflytjendur og smásendingar og geti tafið tollafgreiðslu ef bíða þurfi upplýsinga um umbúðir vöru. Í umsögn Samtaka iðnaðarins segir að reiknilíkan úrvinnslugjalds eins og það sé nú útfært í lögum og hefur verið frá 2023 geri aðeins ráð fyrir álagningu á söluumbúðir. Í því sambandi er bent á að í reiknilíkaninu er lagt úrvinnslugjald á bæði sölu- og flutningsumbúðir. Það er eingöngu í þeim tilvikum þegar innflytjandi tilgreinir að meginsöluumbúðir séu „engar“ sem álagningu á flutningsumbúðir skortir. Í umsögn samtakanna var áréttuð athugasemd þeirra frá fyrri stigum um þá stöðu sem kunni að skapast við álagningu úrvinnslugjalds á fjölnota flutningsumbúðir.
    Ábendingarnar voru teknar til athugunar en þær leiddu ekki til breytinga á frumvarpinu. Hvað varðar umsagnir þess efnis að bráðabirgðaákvæði V verði gert varanlegt var horft til þess að meginregla laganna frá árinu 2003 hefur verið sú að innflytjandi gefi upp þyngd, tegund og samsetningu umbúða við innflutning og með því að gera ákvæðið varanlegt sé hætta á að framkvæmdin fjarlægist þá meginreglu. Jafnframt liggur fyrir ný reglugerð Evrópusambandsins um umbúðir og umbúðaúrgang sem er til mats varðandi upptöku í EES-samninginn og viðbúið er að Ísland muni þurfa að innleiða á næstu árum. Ekki liggur fyrir hvaða áhrif sú reglugerð muni koma til með að hafa, m.a. á reiknilíkan viðauka XVIII, og var því ákveðið að framlengja frekar gildistíma bráðabirgðaákvæðisins í stað þess að gera það varanlegt. Hvað varðar athugasemdir Samtaka iðnaðarins um fjölnota flutningsumbúðir þá var það skoðað með Úrvinnslusjóði og talið að það kalli ekki á breytingar á þessu frumvarpi en ábendingin verður skoðuð síðar.

6. Mat á áhrifum.
    Ákvæði frumvarps þess, ef af lögum verður, mun hafa áhrif á framleiðendur, innflytjendur, stofnanir, almenning og sveitarfélög. Markmið með frumvarpinu er að tryggja áreiðanleika og skilvirkni álagningar úrvinnslugjalds með uppfærslu á viðauka XVIII við lögin. Jafnframt að framlengja tímabundið bráðabirgðaákvæði í lögunum vegna þeirra tilvika er framleiðendur og innflytjendur geta ekki tilgreint meginsöluumbúðir vara eins og reiknireglur laganna gera ráð fyrir.
    Frumvarpið, verði það að lögum, mun hafa samfélagslegan ávinning í för með sér og jákvæð áhrif fyrir Úrvinnslusjóð og framkvæmd framlengdrar framleiðendaábyrgðar þar sem því er ætlað að auka áreiðanleika álagningar úrvinnslugjalds á umbúðir. Uppfærsla reiknilíkansins er mikilvæg til að álagning úrvinnslugjalda sé sem réttust og standi undir kostnaði við úrvinnslu umbúðaúrgangs. Breytingunum er ætlað að endurspegla raunverulegt magn umbúða sem úrvinnslugjald er lagt á sem hefur mikla þýðingu fyrir úrgangstölfræði og stöðu gagnvart tölulegum markmiðum um árangur í úrgangsmálum.
    Frumvarpið, verði það að lögum, mun hafa þau áhrif á atvinnulífið að álagning úrvinnslugjalds á umbúðir verður áreiðanlegri með fleiri valmöguleikum um meginsöluumbúðir og með breytingum á hlutfallstölum sölu- og flutningsumbúða fyrir tilgreind tollskrárnúmer sem eykur áreiðanleika álagningarinnar. Auk þess er mælt fyrir um framlengingu ákvæðis sem ætlað er að taka á vanda sem skapast við tollafgreiðslu þegar innflytjendur hafa ekki upplýsingar um meginsöluumbúðir vöru.
    Frumvarpið, verði það að lögum, mun hafa jákvæð áhrif á sveitarfélög, sbr. það sem segir hér að framan, þar sem því er ætlað að gera álagningu úrvinnslugjalds á umbúðir áreiðanlegri. Frumvarpið mun hafa áhrif á almenning þar sem samfélagslegur ávinningur er af því að tryggja virkni úrvinnslugjaldsins og þá um leið framlengdrar framleiðendaábyrgðar á þeim vöruflokkum sem mælt er fyrir um í lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002. Frumvarpinu er m.a. ætlað að tryggja að úrvinnslugjald leggist á allar þær umbúðir sem stefnt var að með lögum nr. 103/2021 og tryggja að einnig sé lagt úrvinnslugjald á flutningsumbúðir í þeim tilvikum þegar meginsöluumbúðir eru engar. Ekki eru taldar líkur á að lagasetningin hafi áhrif á stöðu eða jafnrétti kynjanna. Lagasetningunni er ekki beint sérstaklega að einu kyni fremur en öðru og má ætla að þær breytingar sem lagasetningin hefur í för með sér beinist jafnt að öllum kynjum. Áhrif lagasetningarinnar á stjórnsýslu ríkisins eru talin óveruleg en búast má við að breytingarnar séu frekar til þess fallnar að auka áreiðanleika og skilvirkni. Lagasetningin er ekki talin hafa fjárhagsáhrif á ríkissjóð.

Um einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr.

    Í a-lið er lögð til breyting á 4. málsl. 2. mgr. 3. gr. laganna. Með lögum nr. 103/2021 voru gerðar grundvallarbreytingar á ákvæðum um úrvinnslugjald á ökutæki þannig að nú er gerður skýr greinarmunur á annars vegar úrvinnslugjaldi sem innheimt skal við nýskráningu ökutækja, sem nær þá til ábyrgðar framleiðenda og innflytjenda á úrvinnslu ökutækis, og hins vegar á skilagjaldi á skráningarskyld ökutæki sem innheimt er reglulega af skráðum eiganda ökutækis, sem á móti á rétt á að fá endurgreitt skilagjald fyrir ökutækið þegar því er skilað á móttökustöð til endurnýtingar og förgunar. Í 2. mgr. 3. gr. laganna eru tilgreindir þeir þættir sem úrvinnslugjaldinu er ætlað að standa undir og því er lagt til að „vegna greiðslu skilagjalda“ falli á brott til samræmis við þær breytingar sem gerðar voru með lögum nr. 103/2021. Samhliða eru lagðar til breytingar á 5. gr. laganna í 2. gr. frumvarpsins.
    Í b-lið er lagt til að kveðið verði með skýrum hætti á um að úrvinnslugjaldið standi undir greiðslum til að ná tölulegum markmiðum um undirbúning fyrir endurnotkun, endurvinnslu, endurnýtingu, söfnun og förgun úr sér genginna skráningarskyldra ökutækja. Kveðið er á um hlutverk Úrvinnslusjóðs í 3. mgr. 15. gr. laganna en lagt er til að tengja það við 3. gr. laganna eins og nú er hvað varðar pappa-, pappírs-, gler-, málm-, viðar- og plastumbúðir, raf- og rafeindatæki og rafhlöður og rafgeyma.

Um 2. gr.

    Í greininni er lögð til breyting á 4. mgr. 5. gr. laganna sem leiðir af a-lið 1. gr. þessa frumvarps. Í 1. mgr. 5. gr. laganna er að finna ákvæði um skilagjald á ökutæki en samkvæmt því skal skráður eigandi gjaldskylds ökutækis greiða skilagjald. Í 4. mgr. er kveðið á um fjárhæð skilagjalds og greiðslu þess til hvers þess sem afhendir gjaldskylt ökutæki til móttökustöðvar til endurnýtingar og endanlegrar förgunar. Lagt er til að tekinn sé af allur vafi um að það er innheimt skilagjald samkvæmt ákvæðinu og það á að standa undir þeim kostnaði sem felst í greiðslu skilagjalds við afhendingu ökutækis til móttökustöðvar en ekki úrvinnslugjaldið. Með því er enn frekar gerður greinarmunur á skilagjaldi og úrvinnslugjaldi eins og að var stefnt með lögum nr. 103/2021.

Um 3. gr.

    Í greininni eru lagðar til breytingar á viðauka V (Lífræn leysiefni) við lögin sem leiðir af auglýsingu um breytingu á viðauka I við tollalög nr. 88/2005, nr. 132/2022. Með þeirri auglýsingu var fellt niður tollskrárnúmerið 2926.9000 en í staðinn komu 2926.9010 og 2926.9090.

Um 4. gr.

    Í greininni eru lagðar til breytingar á viðauka XI (Rafhlöður og rafgeymar fyrir vélknúin ökutæki) við lögin sem leiðir af auglýsingu um breytingu á viðauka I við tollalög nr. 88/2005, nr. 95/2023. Með þeirri auglýsingu var fellt niður tollskrárnúmerið 8430.2000 Snjóplógar og snjóblásarar en í staðinn komu 8430.2010 og 8430.2090.

Um 5. gr.

    Í greininni eru lagðar til breytingar á viðauka XI A (Iðnaðarrafhlöður og iðnaðarrafgeymar) við lögin sem leiðir af auglýsingu um breytingu á viðauka I við tollalög nr. 88/2005, nr. 95/2023.

Um 6. gr.

    Í greininni eru lagðar til breytingar á viðauka XIV (Plöntuverndarvörur og sæfivörur) við lögin sem leiðir af auglýsingu um breytingu á viðauka I við tollalög nr. 88/2005, nr. 132/2022.

Um 7. gr.

    Í greininni eru lagðar til breytingar á viðauka XVI (Hjólbarðar) við lögin sem leiðir af auglýsingum um breytingu á viðauka I við tollalög nr. 88/2005, nr. 76/2023 og 95/2023.

Um 8. gr.

    Í greininni eru lagðar til breytingar á bráðabirgðaákvæði V í lögunum, en það kom inn með lögum nr. 101/2024. Með þeim var lögfest tímabundin heimild til að ákvarða úrvinnslugjald miðað við líklegustu tegund söluumbúða þegar innflytjandi getur hvorki gefið upp þyngd og tegund umbúða né meginsöluumbúðir. Miðað var við að ákvæðið myndi gilda til 1. janúar 2026 og með því gæfist innflytjendum tími til að aðlaga sig að fullu að kröfum í nýju umbúðamódeli í viðauka XVIII við lögin.
    Í a-lið er lagt til að gildistími ákvæðisins verði framlengdur um tvö ár eða til 1. janúar 2028. Ákvæðið var sett inn til að bregðast við vandkvæðum við álagningu úrvinnslugjalds í þeim tilvikum þegar innflytjendur hafa ekki upplýsingar um meginsöluumbúðir þeirra vara sem þeir flytja inn, en það á einkum við smærri innflytjendur og smásendingar. Í samráðsferli frumvarpsins kom skýrt fram hjá Úrvinnslusjóði og atvinnulífinu nauðsyn þess að gildistími ákvæðisins verði annaðhvort framlengdur þar sem viðbúið sé að það vandamál sem ákvæðinu var ætlað að leysa verði áfram viðvarandi eða úrræðið gert varanlegt. Þegar ákvæðið kom inn með lögum nr. 101/2024 var ákveðið að gefa innflytjendum svigrúm til að laga sig að kröfum viðauka XVIII við lögin og afla upplýsinga um meginsöluumbúðir þeirra vara sem fluttar eru inn og settar á markað. Með hliðsjón af því er lagt til að gildistími ákvæðisins verði framlengdur um tvö ár til að gefa innflytjendum lengri tíma til að laga sig að fullu að reiknilíkaninu, m.a. með hliðsjón af þeirri meginreglu laganna að innflytjandi gefi upp þyngd, tegund og samsetningu umbúða við innflutning.
    Í b–g-lið eru lagðar til breytingar á tollskrárnúmerum sem leiðir af uppfærslu viðauka XVIII við lögin, sbr. 2. gr. þessa frumvarps. Í reiknilíkani viðaukans eru meginsöluumbúðir skilagjaldsskyldra drykkjarvöruumbúða skilgreindar sem „engar“ en í kjölfar uppfærslu á viðaukanum falla viðkomandi tollskrárnúmer undir viðeigandi meginsöluumbúðir í a–g-lið ákvæðisins. Ákvæðið lengist því töluvert með þeim tollskrárnúmerum sem bætast við en þau eru tæplega 500 talsins. Einnig eru dæmi þess að breyting hafi verið gerð á meginsöluumbúðum og tollskrárnúmer færst á milli liða í ákvæðinu. Einnig er um að ræða uppfærslu tollskrárnúmera með hliðsjón af þeim breytingum sem hafa orðið á tollskrá með auglýsingum um breytingu á viðauka I við tollalög, nr. 88/2005, nr. 132/2022, nr. 8/2023, nr. 76/2023, nr. 95/2023, nr. 14/2024, nr. 33/2024 og nr. 143/2024.

Um 9. gr.

    Í greininni eru lagðar til breytingar á viðauka XVIII ( Álagningarstofn úrvinnslugjalds skv. 2. málsl. 4. mgr. 7. gr. a) við lögin þannig að hann fylgi þeim breytingum sem gerðar hafa verið á tollskrá með auglýsingum um breytingu á viðauka I við tollalög nr. 88/2005, nr. 132/2022, nr. 8/2023, nr. 76/2023, nr. 95/2023, nr. 14/2024, nr. 33/2024 og nr. 143/2024. Tilgangurinn er einnig að uppfæra reiknilíkan viðauka XVIII þannig að bætt sé inn fleiri möguleikum um meginsöluumbúðir fyrir tiltekin tollskrárnúmer og hlutfallstölur lagfærðar svo að álagning úrvinnslugjalds á umbúðir sé sannarlega á þær vörur sem eiga að bera úrvinnslugjald á hverjum tíma. Einnig að tryggja að álagningin sé jafnframt á flutningsumbúðir í þeim tilvikum þegar vörur eru ekki seldar í sérstökum söluumbúðum eða söluumbúðir bera ekki úrvinnslugjald líkt og í tilviki skilagjaldsskyldra drykkjarvöruumbúða.
    Reynslan af reiknilíkani viðaukans, sem var sett í lögin 1. mars 2023 með lögum nr. 127/2022, hefur dregið fram ákveðin vandkvæði í þeim tilvikum þegar vörur eru fluttar inn í lausu, t.d. í pappakössum án meginsöluumbúða. Reiknilíkanið hefur, í þeim tilvikum þegar innflytjandi tilgreinir að meginsöluumbúðir séu „engar“, ekki ákvarðað úrvinnslugjald fyrir flutningsumbúðir sem eiga þó sannanlega að bera úrvinnslugjald. Hér eru lagðar til breytingar á viðaukanum til að bregðast við því en dæmi um slík tilvik geta verið matvæli og fatnaður. Í þeim tilvikum þegar tiltekin vara er flutt inn í lausu leggst úrvinnslugjald á flutningsumbúðirnar samkvæmt hlutfallstölum sem í töflunni greinir en ekki á söluumbúðirnar. Í kjölfar breytinganna verður ekki lengur hægt að velja „engar“ meginsöluumbúðir fyrir einnota skilagjaldsskyldar drykkjarvörumbúðir samkvæmt lögum um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, nr. 52/1989, sem flokkast undir vöruliði 2009, 2201, 2202, 2203, 2204, 2205, 2206 eða 2208 í tollskrá samkvæmt viðauka I við tollalög, nr. 88/2005. Þrátt fyrir að innflytjandi tilgreini meginsöluumbúðir í þeim tilvikum er ekki lagt úrvinnslugjald á meginsöluumbúðirnar heldur einungis á flutningsumbúðir þeirra þar sem um skilagjaldsskyldar umbúðir er að ræða. Eftir sem áður, velji innflytjandi „engar“ sem meginsöluumbúðir leggst ekkert úrvinnslugjald á umbúðir þegar vara er flutt inn í lausu í stærri endurnotanlegum flutningsumbúðum, svo sem tönkum, en í þeim tilvikum er reiknilíkanið óbreytt og 0,00 hlutfallstölur í öllum dálkum í reiknilíkaninu. Hafa ber í huga að meginreglan er sú að innflytjandi tilgreini sjálfur tegund og magn umbúða við innflutning og getur því sett inn rétt gögn telji hann reiknilíkanið ekki eiga við í sínu tilfelli.
    Breytingar á bráðabirgðaákvæði um líklegustu söluumbúðir og taflan um breytingar á viðauka XVIII eru unnar af ráðgjafafyrirtækinu Niras í Danmörku fyrir Úrvinnslusjóð. Tillagan byggist á greiningu Niras og Úrvinnslusjóðs á tollskrárbreytingum sem hafa orðið undanfarin þrjú ár og breytingar á hlutfallstölum fyrir flutningsumbúðir fyrir valmöguleika þar sem valdar eru „engar“ meginsöluumbúðir fyrir tiltekin tollskrárnúmer þar sem vörur eru fluttar inn í lausu.
    Í a-lið eru lagðar til breytingar á viðauka XVIII sem felast í því að felld eru brott úr viðaukanum tollskrárnúmer sem eru ekki lengur í gildi, vegna breytinga á viðauka I við tollalög, nr. 88/2005, með auglýsingum nr. 132/2022, nr. 8/2023, nr. 76/2023, nr. 95/2023, nr. 14/2024, nr. 33/2024 og nr. 143/2024,. Einnig eru felldar brott línur vegna skilagjaldsskyldra drykkjarvöruumbúða sem eru með 0,00 í öllum dálkum. Í kjölfar þess verður ekki hægt að velja „engar“ sem meginsöluumbúðir, sbr. umfjöllun um c-lið.
    Í b-lið eru lagðar til breytingar á viðauka XVIII sem felast í því að bætt er inn línum og hlutfallstölum í stað þeirra sem felld eru brott með a-lið. Þessar breytingar leiðir með sama hætti og í a-lið af breytingum á viðauka I við tollalög nr. 88/2005, með auglýsingum nr. 132/2022, nr. 8/2023, nr. 76/2023, nr. 95/2023, nr. 14/2024, nr. 33/2024 og nr. 143/2024. Sem dæmi má nefna að í a-lið eru felldar brott línur með tollskrárnúmerinu 0207.1100 Lausagöngu og lífrænt ræktuð hænsni (ekki skorið í hluta, nýtt eða kælt) og tilgreindar meginsöluumbúðir þeirra og í staðinn koma tvö ný tollskrárnúmer í viðauka XVIII eða 0207.2210 og 0207.1190.
    Einnig er fjölgað valmöguleikum fyrir meginsöluumbúðir tiltekinna tollskrárnúmera en dæmi um það er í tilviki kaffis þar sem bætt er við valmöguleikum um gler og stál sem meginsöluumbúðir. Í því tilviki er um að ræða tollskrárnúmer 0901.2201 Malað eða ómalað, í smásöluumbúðum 2 kg eða minna og 0901.2101 Malað eða ómalað, í smásöluumbúðum 2 kg eða minna koffínsneytt.
    Þá eru dæmi þess að í viðaukann bætist ný tollskrárnúmer, svo sem 3923.2015 Pokar, ekki til umbúða, t.d. til heimilisnota, þar sem lagt er úrvinnslugjald á umbúðir utan um pokana, svo sem ruslapoka og samlokupoka úr plasti, en ekki á plastpokana sjálfa. Á sama hátt eru ný tollskrárnúmer 4819.3002 og 4819.4002 Pokar ekki til umbúða, t.d. til heimilisnota. Hér er ekki lagt á pappann í pokunum heldur einungis á umbúðir um pappapokana, t.d. gjafapoka úr pappír og pappa og poka sem notaðir eru utan um matarleifar. Bætt er inn nýjum línum í reiknilíkanið með hlutfallstölum fyrir framangreind tollskrárnúmer og tilgreindar meginsöluumbúðir. Annað dæmi um þetta eru tollskrárnúmer vegna breytinga á tollalögum þar sem komu inn ný tollskrárnúmer, t.d. vegna nikótínpúða og rafrettna, þar sem tollskrárnúmerum var skipt upp eftir nikótíninnihaldi varanna í vörulið 2404, en eldra tollskrárnúmer þessara vara í þessum vörulið hafði ekki verið inn í reiknilíkaninu. Sambærilegt dæmi er t.d. vegna ábendingar um að nasl í tollskrárnúmeri 2005.2003 væri ekki inn í reiknilíkaninu og var því tollskrárnúmeri bætt inn í reiknilíkanið.
    Í c-lið eru lagðar til breytingar á viðauka XVIII sem fela í sér að hlutfallstölur tegunda sölu- og flutningsumbúða fyrir tilgreind tollskrárnúmer og meginsöluumbúðir taka breytingum. Felldar eru brott línur í viðaukanum fyrir tollskrárnúmer og nýjar koma inn í staðinn með breyttum hlutfallstölum. Með því eru hvorki gerðar breytingar á tollskrárnúmerum né meginsöluumbúðum heldur einungis hlutfallstölum viðkomandi tollskrárnúmers eftir því hverjar meginsöluumbúðirnar eru. Tillögurnar byggjast á greiningu ráðgjafafyrirtækisins Niras í Danmörku fyrir Úrvinnslusjóð og fela í sér uppfærslu á hlutfalli umbúða í viðkomandi tollskrárnúmerum úr viðaukanum til að tryggja rétta álagningu úrvinnslugjalds. Breytingarnar á reiknilíkaninu eru gerðar til að tryggja að lagt sé á flutningsumbúðir og fela þær í sér að felldar eru brott 1.030 línur þar sem hlutfallstölur söluumbúða eru 0,00 og í staðinn settar inn línur þar sem hlutfallstölur eru 0,00 fyrir söluumbúðirnar, en viðeigandi hlutfallstölur settar inn í reiknilíkanið fyrir flutningsumbúðirnar. Hér er um vörur að ræða sem eru fluttar inn í lausu, t.d. í pappakössum á vörubrettum, svo sem stígvél í tollskrárnúmeri 6401.1000 eða ávextir, svo sem sítrónur í tollskrárnúmeri 0805.5001. Þau tollskrárnúmer sem taka breytingum eru í köflum 5, 6, 7, 8, 20, 22, 24, 39, 40, 42, 43, 44, 46, 48, 49, 55, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 70, 73, 74, 76, 82, 83, 84, 91, 93, 94, 95 og 96 í tollskránni. Breytingarnar taka einnig til skilgjaldsskyldra drykkjarvöruumbúða í vöruliðum 2009, 2201, 2202, 2203, 2204, 2205, 2206 og 2208 í tollskrá (stál, ál, gler og plast). Lagt er til að hér eftir verði eingöngu hægt að velja þær meginsöluumbúðir sem tilgreindar eru í tilgreindum tollskrárnúmerum fyrir drykkjarvörur og í þeim tilvikum reiknast einungis úrvinnslugjald af flutningsumbúðunum en ekki söluumbúðunum þar sem aðeins er að finna hlutfallstölur í þeim línum fyrir flutningsumbúðirnar en ekki söluumbúðirnar.

Um 10. gr.

     Í 1. mgr. er lagt til að lögin öðlist gildi 1. janúar 2026. Í 2. mgr. er lagt til að þrátt fyrir 1. mgr. verði gildistöku b-, c-, d-, e-, f- og g-liðar 8. gr. og 9. gr. frumvarpsins frestað þannig að þau ákvæði öðlist ekki gildi fyrr en 1. mars 2026. Þetta er til þess að gefa Skattinum, hugbúnaðarhúsum og innflutningsaðilum svigrúm til að laga sig að og undirbúa þær breytingar sem þessi ákvæði fela í sér.