Ferill 299. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 553 — 299. mál.
2. umræða.
Nefndarálit
um frumvarp til fjáraukalaga IV fyrir árið 2025.
Frá minni hluta fjárlaganefndar.
Athygli vekur að tekjur ársins 2025 eru 73 milljörðum kr. hærri en gert var ráð fyrir. Það þýðir að ef ekki hefði komið til ákvarðana meiri hlutans um aukin útgjöld hefði ekki verið halli á fjárlögum fyrir árið 2025 heldur afgangur sem nemur 10 milljörðum kr. Óljóst er hvort tekjur af sölu ríkisins á eftirstandandi hlut í Íslandsbanka, sem seldur var á 10 milljarða kr. afslætti, eru bókfærðar árið 2025 eða 2026 en það lækkar afkomuna sem nemur afslættinum eða um 10 milljarða kr.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Minni hlutinn vakti athygli á því að ríkisstjórnin fór ekki eftir lögum um opinber fjárlög, sbr. nefndarálit frá minni hluta fjárlaganefndar um tillögu til þingsályktunar um fjármálaáætlun fyrir árin 2026–2030 ( þskj. 812, 264. mál á 156. löggjafarþingi). Erfitt er að finna haldgóða skýringu á því vinnulagi ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórninni ber að leggja fyrst fram fjármálastefnu, ræða hana og samþykkja. Á grunni stefnunnar er fjármálaáætlun samin, lögð fram, rædd og samþykkt. Það var ekki gert heldur voru fjármálastefna og fjármálaáætlun lagðar fram samtímis. Því varð engin efnisleg umræða um fjármálastefnuna og var fjármálaáætlunin því sannanlega ekki byggð á stefnunni. Þá vantaði einnig öll markmið og mælikvarða í starfsemi málefnasviða, svo fátt eitt sé nefnt.
Skilgreiningu á fjáraukalögum er að finna á bls. 45 í greinargerð með frumvarpi þessu:
„ Hlutverk fjáraukalaga. Fjáraukalögum er markað skýrt hlutverk og efni í lögum um opinber fjármál. Í því felst að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir skuli koma fram í fjárlögum. Í fjáraukalögum verði hins vegar einungis leitað heimilda til að bregðast við útgjaldatilefnum sem voru ófyrirséð við afgreiðslu fjárlaga en sýnt þyki að útgjöldin falli til á árinu og að ríkissjóður komist ekki hjá að greiða þau. Fjáraukalögum er þannig einungis ætlað að taka til óhjákvæmilegra útgjalda af fyrrgreindum toga, þar á meðal vegna áhrifa nýrrar löggjafar á árinu, sem ekki er unnt að bregðast við með öðrum hætti samkvæmt lögum um opinber fjármál, s.s. með millifærslu fjárveitinga milli aðila og verkefna innan sama málaflokks á fjárhagsárinu eða nýtingu varasjóðs viðkomandi málaflokks eða almenns varasjóðs til að mæta auknum útgjöldum. Fjáraukalögum er því ekki ætlað að mæta útgjöldum til nýrra verkefna, aukins umfangs starfsemi eða rekstrarhalla einstakra málefnasviða og málaflokka umfram setta útgjaldaramma, enda ber samkvæmt lögunum að vísa slíkum tillögum um breytingar á fjárheimildum til umfjöllunar um fjárlög fyrir næsta fjárhagsár. Markmiðið með þessu verklagi er að festa í sessi fjárstjórnarvald Alþingis og auka ábyrgð ráðuneyta á áætlanagerð, stefnumótun og fjármálastjórn innan málefnasviða og málaflokka og draga úr þörf og umfangi fjáraukalaga.“
Þegar skoðaðar eru útgjaldatillögur ríkisstjórnarinnar í frumvarpinu er ekki að sjá að liðirnir uppfylli þau skilyrði að vera óvæntir og ófyrirséðir, nema hugsanlega vegna brunans á Stuðlum en sú fjárveiting ætti betur heima í varasjóði. Það veldur miklum áhyggjum að svo virðist sem ríkisstjórnin ætli að hverfa frá því að fylgja lögum um opinber fjármál. Ekki einungis vegna þess að hún fór ekki að þeim lögum í vor heldur var ekki gert ráð fyrir varasjóðum málaflokka í fjárlagafrumvarpinu nú í haust. Ríkisstjórnin kynnti það raunar sem „hagræðingu“. Það er að sjálfsögðu engin hagræðing, varasjóðurinn er sveigjanleikatæki til að ná fram markmiðum um ábyrg opinber fjármál eins og segir í greinargerð með frumvarpi þessu á bls. 45, sbr. fyrrgreindan texta. Það að taka út varasjóðina minnkar fjárhagslegan sveigjanleika ráðherra og ríkisstjórnar og ýtir undir þann freistnivanda að halda áfram á þeirri braut sem mörkuð er í frumvarpinu með nær eingöngu útgjaldatillögum sem ekki eiga heima í fjáraukalögum.
Ríkisstjórnin hefur því á sínum stutta starfsferli fært vinnu við opinber fjármál áratug aftur í tímann. Það er mikið áhyggjuefni fyrir þjóðina.
Gott bú.
Ríkisstjórnin tekur við góðu búi eins og kemur fram í áliti 3. minni hluta um fjárlagafrumvarpið en það virðist sem ríkisstjórnin reyni að fela það til að afsaka eigið getuleysi. Afkoma ársins 2025 er enn ein staðfesting á góðri stöðu en fjáraukalögin enn ein staðfesting á því að ríkisstjórnin ræður ekki við verkefnið að halda aftur af útgjöldum ríkisins.
Alþingi, 15. desember 2025.
| Guðlaugur Þór Þórðarson, frsm. |
Njáll Trausti Friðbertsson. | Stefán Vagn Stefánsson. |
| Karl Gauti Hjaltason. |
