Ferill 256. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.

---

157. löggjafarþing 2025–2026.

Prentað upp.

Þingskjal 702  —  256. mál.

2. umræða.

Nefndarálit með breytingartillögu

um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna sameiningar Skipulagsstofnunar og Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar.

Frá meiri hluta velferðarnefndar.

    Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá Skipulagsfræðingafélagi Íslands, ÖBÍ réttindasamtökum, Landbúnaðarháskóla Íslands, Landsvirkjun, Orkuveitu Reykjavíkur, Samorku, Samtökum atvinnulífsins, Vegagerðinni, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi og Hagsmunasamtökum heimilanna.
    Nefndinni bárust ellefu umsagnir auk minnisblaðs frá félags- og húsnæðismálaráðuneyti og eru gögnin aðgengileg undir málinu á vef Alþingis.
    Með frumvarpinu er lagt til að verkefni Skipulagsstofnunar verði flutt til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar (HMS) og Skipulagsstofnun samhliða því lögð niður. Heiti HMS verði Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun eftir flutninginn og skammstöfun heitisins því hin sama. Í frumvarpinu er lögð til breyting á skipulagslögum og lögum um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun auk fleiri laga þar sem vísað er til þessara stofnana.

Umfjöllun nefndarinnar.
Hlutverk Skipulagsstofnunar og fagleg samlegð milli Skipulagsstofnunar og Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar.
    Fyrir nefndinni var fjallað um hlutverk Skipulagsstofnunar og faglega samlegð starfsemi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar og Skipulagsstofnunar. Í umsögnum sem bárust nefndinni tóku ýmsir umsagnaraðilar almennt undir þau markmið sem frumvarpið felur í sér. Bent var á mikilvægi þess að sameining Skipulagsstofnunar og Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar leiði til raunverulegrar hagræðingar sem þó megi ekki koma niður á gæðum þjónustuveitingar sameinaðrar stofnunar. Á það var bent að vanda yrði til verka við innleiðingu verklags og verkaskiptingar innan nýrrar stofnunar þannig að markmiði frumvarpsins yrði náð í reynd, sérfræðiþekkingu haldið við og því góða samstarfi sem Skipulagsstofnun hefði átt við samstarfsaðila haldið áfram.
    Aðrir umsagnaraðilar lögðust gegn sameiningunni og gerðu athugasemdir við hana. Í umsögnum Skipulagsfræðingafélags Íslands og Landbúnaðarháskóla Íslands kom fram að Skipulagsstofnun gegndi veigamiklu hlutverki í íslensku skipulagskerfi. Meðal hlutverka hennar væri eftirlit með skipulagsgerð sveitarfélaga, stefnumörkun hins opinbera um skipulagsmál, gerð landsskipulagsstefnu og umhverfismat framkvæmda og áætlana. Skipulagsfræðingafélag Íslands og Landbúnaðarháskóli Íslands telja að frumvarpið endurspegli misskilning á því hvað skipulagsgerð feli í sér. Verulegur munur sé á skipulagsgerð og mannvirkjamálum og því sé mikil einföldun að fella skipulagsmál undir húsnæðis- og mannvirkjagerð. Skipulagsgerð geti ekki verið háð þörfum mannvirkjagerðar heldur verði hún að byggjast á sjálfstæðum forsendum með heildarsýn sem tekur mið af langtímamarkmiðum, sjálfbærni, samfélagslegri virkni og lífsgæðum. Mótist skipulagsgerð eingöngu af kröfum mannvirkjagerðar geti heildarsýn tapast. Í umsögn Orkuveitu Reykjavíkur var einnig bent á nauðsyn þess að tryggja að Skipulagsstofnun yrði ekki jaðarsett innan stærri stjórnsýslueiningar því að slík skipan kynni að draga úr faglegu sjálfstæði stofnunarinnar og veikja sérkunnáttu sem væri grundvöllur málefnalegrar ákvarðanatöku í málum sem varði orkunýtingu, umhverfismat, skipulagsgerð og undirbúning framkvæmda.
    Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að með flutningi verkefna Skipulagsstofnunar til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar verði allur ferillinn frá skipulagi til fullbúins mannvirkis á höndum einnar stofnunar gagnvart sveitarfélögum, fasteignaeigendum og öðrum hagsmunaaðilum. Skipulagsstofnun og Húsnæðis- og mannvirkjastofnun haldi utan um og veiti aðgengi að upplýsingum um skipulag annars vegar og skráningu mannvirkja og fasteigna hins vegar. Þá kemur fram að með samlegð verkefna sé ætlunin að mæta auknum kröfum um betri heildaryfirsýn og þróun byggðar, sjálfbæra landnotkun, húsnæðisþörf og nýtingu auðlinda. Í samlegð felist ein stafræn lausn sem hafi í för með sér tækifæri til að einfalda hagaðilum og almenningi að öðlast yfirsýn yfir fyrirhugaðar framkvæmdir í samræmi við stefnu stjórnvalda.
    Í minnisblaði frá félags- og húsnæðismálaráðuneyti til nefndarinnar er ítrekað það markmið með frumvarpinu að auka getu hins opinbera á sviði skipulagsmála innan stærri stofnunar. Skipulagsmál fjalli um þróun byggðar, landnotkun og skynsamlega og hagkvæma nýtingu lands og landgæða með sjálfbærni að leiðarljósi. Í minnisblaðinu kemur auk þess fram að verkefni Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar lúti að manngerðu umhverfi. Til mannvirkja teljist ekki eingöngu húsnæði heldur jafnframt annars konar mannvirki á borð við vegi, hafnir, virkjanir og aðra innviði. Þá haldi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun utan um skráningu fasteigna. Þannig séu skipulagsmál og húsnæðis-, mannvirkja- og fasteignamál ein heild sem myndi heildarramma um samfélagið og byggt umhverfi.
    Meiri hlutinn tekur undir framangreind sjónarmið ráðuneytisins. Meiri hlutinn telur mikilvægt að gæta þess að skipulagsfræði njóti sjálfstæðis innan nýrrar og sameinaðrar stofnunar og verði ekki hornreka. Meiri hlutinn leggur áherslu á að skipurit verði skýrt innan nýrrar og sameinaðrar stofnunar og að tryggt verði að sú fagþekking sem skipulagsfræðingar hafa glatist ekki. Þannig verði markmiði um einföldun ferla náð og gæðum við skipulagsgerð haldið við með þeirri fagþekkingu sem skipulagsfræðingar hafa.

Umhverfismat framkvæmda og áætlana á forræði Umhverfis- og orkustofnunar.
    Fyrir nefndinni var fjallað um það hvort umhverfismat framkvæmda og áætlana, sem er meðal verkefna Skipulagsstofnunar, ætti fremur að tilheyra verkefnum Umhverfis- og orkustofnunar.
    Landsvirkjun, Orkuveita Reykjavíkur og Samorka voru almennt jákvæðar í garð frumvarpsins en gerðu athugasemdir er varða umhverfismat framkvæmda. Í umsögn Landsvirkjunar er bent á að frumvarpið feli ekki í sér kerfisbreytingar á umhverfismati framkvæmda og áætlana. Í umsögninni er lagt til að umhverfismat verði fært til Umhverfis- og orkustofnunar. Segir Landsvirkjun að rök hnígi að því að slík tilhögun geti haft jákvæð áhrif á uppbyggingu endurnýjanlegrar orkuvinnslu. Í umsögn Orkuveitu Reykjavíkur er bent á að í greinargerð með frumvarpinu skorti rökstuðning fyrir því að sameining Skipulagsstofnunar og Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar leiði til aukinnar skilvirkni í umhverfis- og skipulagsmálum. Gerðar eru athugasemdir um að eðlilegra væri að verkefni Skipulagsstofnunar flytjist til umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytis. Samorka telur einnig að frekari tækifæri felist í því að færa verkefni Skipulagsstofnunar sem lúta að stjórnsýslu umhverfismats framkvæmda og áætlana til Umhverfis- og orkustofnunar. Samtökin benda á að umhverfismat framkvæmda tengist hvorki húsnæðis- né mannvirkjamálum með beinum hætti og hafi matið því takmarkaðan faglegan eða stjórnsýslulegan snertiflöt við þau verkefni sem miðað sé að því að samræma með sameiningu. Þá taka Samtök atvinnulífsins undir álit Landsvirkjunar, Orkuveitu Reykjavíkur og Samorku og telja skynsamlegt að nefndin skoði hvort umhverfismat framkvæmda ætti fremur að heyra undir Umhverfis- og orkustofnun. Jafnframt taka samtökin fram að þau fagni allri viðleitni hins opinbera til að hagræða í rekstri ríkisins og sameina stofnanirnar.
    Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að nokkrir umsagnaraðilar hafi fjallað um það hvort rétt væri að nýta tækifærið og færa umhverfismat framkvæmda til Umhverfis- og orkustofnunar. Hins vegar kemur fram að með tilliti til þeirra sjónarmiða sem fram hafi komið í umsögnum hafi niðurstaðan orðið sú að leggja til að umhverfismat framkvæmda yrði flutt til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Sú niðurstaða byggist fyrst og fremst á markmiði frumvarpsins sem feli eingöngu í sér að flytja núverandi verkefni Skipulagsstofnunar til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar en ekki að ráðast í kerfisbreytingar á umhverfismati framkvæmda.
    Í minnisblaði frá félags- og húsnæðismálaráðuneyti kemur fram að ráðuneytið sé meðvitað um framangreind sjónarmið en að umhverfismat framkvæmda heyri undir umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti. Því yrði að taka ákvörðun um flutning umhverfismats framkvæmda á þeim vettvangi. Þá er bent á að ef færa ætti málaflokkinn til annarrar stofnunar myndi þurfa talsverða endurskoðun á lögum um umhverfismat framkvæmda og áætlana sem hefði í för með sér breytingar á öðrum lögum. Færsla málaflokksins fæli í sér nánari greiningu á kostum og göllum slíkra breytinga og á því hvaða lögum og ferlum þyrfti að breyta. Að mati ráðuneytisins sé því ekki tímabært að taka afstöðu til þess hvar málaflokknum er best fyrir komið.
    Meiri hlutinn tekur undir mat félags- og húsnæðismálaráðuneytis og telur það ótímabært að ráðast í kerfisbreytingar á umhverfismati framkvæmda. Slíkar kerfisbreytingar krefjast frekari ígrundunar og kortlagningar og telur meiri hlutinn að sú vinna þurfi að eiga sér stað í félags- og húsnæðismálaráðuneyti og umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti. Hins vegar telur meiri hlutinn mikilvægt að tilfærsla verkefna Skipulagsstofnunar til hinnar nýju stofnunar, Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar, svo sem umhverfismat framkvæmda og áætlana, gangi greiðlega fyrir sig og beinir meiri hlutinn því til ráðuneytisins að tryggja það.

Breytingartillaga.
    Lagðar eru til nokkrar lagatæknilegar breytingar á frumvarpinu sem ekki er ætlað að hafa efnisleg áhrif og koma að mestu til vegna frumvarpa sem urðu að lögum í árslok 2025, nánar tiltekið vegna laga nr. 103/2025, um breytingu á ýmsum lögum um skatta, gjöld o.fl.; laga nr. 93/2025, um breytingu á lögum um húsnæðismál; laga nr. 72/2025, um breytingu á húsaleigulögum; og laga nr. 68/2025, um breytingu á lögum um stefnur og aðgerðaáætlanir á sviði húsnæðis- og skipulagsmála, samgangna og byggðamála.
    Að öðru leyti eru lagðar til tæknilegar breytingar sem ekki er ætlað að hafa efnisleg áhrif á frumvarpið.
    Í samráði við félags- og húsnæðismálaráðuneyti er að lokum lagt til að gildistökuákvæði 1. mgr. 67. gr. frumvarpsins verði breytt á þann veg að lögin öðlist þegar gildi.

    Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi

BREYTINGU:

     1.      Tilvísunin „og 4. mgr.“ í 5. gr. falli brott.
     2.      8. gr. orðist svo:
                      Heiti laganna verður: Lög um Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun.
     3.      Tilvísunin „5. mgr.“ í 13. gr. falli brott.
     4.      Við 24. gr.
                  a.      Á eftir tilvísuninni „14. gr. a“ komi: 14. gr. b.
                  b.      Í stað tilvísunarinnar „og 7. mgr. 29. gr. a“ komi: tvívegis í 6. mgr. og tvívegis í 7. mgr. 29. gr. a.
                  c.      Tilvísunin „6. mgr., 7. og 8. mgr. 47. gr.“ orðist svo: 6. mgr. og 8. mgr. 47. gr.
     5.      Á undan tilvísuninni „3. mgr. 66. gr.“ í 32. gr. komi: 1. mgr. 58. gr. a.
     6.      Í stað tilvísunarinnar „1. og 2. mgr. 10. gr.“ í 42. gr. komi: 1. mgr. 10. gr.
     7.      43. gr. orðist svo:
                      Eftirfarandi breytingar verða á 2. mgr. 10. gr. laganna:
                  a.      Í stað orðanna „Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar“ kemur: Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar.
                  b.      Orðin „eða Skipulagsstofnunar, sé um að ræða svæði utan netlaga“ falla brott.
                  c.      Orðin „og Skipulagsstofnunar vegna mannvirkja á svæðum utan netlaga“ falla brott.
     8.      Á eftir 43. gr. komi ný grein, svohljóðandi:
                      Í stað orðsins „Skipulagsstofnunar“ í 5. mgr. 13. gr. laganna kemur: Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar.
     9.      Í stað „VII“ í 53. gr. komi: V og VII.
     10.      1. mgr. 67. gr. orðist svo:
                      Lög þessi öðlast þegar gildi.

    Grímur Grímsson og Kristján Þórður Snæbjarnarson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en rita undir álitið samkvæmt heimild í 2. mgr. 29. gr. þingskapa. Sigurður Örn Hilmarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Alþingi, 28. janúar 2026.

Kristján Þórður Snæbjarnarson, 1. varaform.	Sigurþóra Steinunn Bergsdóttir, frsm.		Grímur Grímsson.
Rúnar Sigurjónsson.		Þóra Gunnlaug Briem.