Ferill 328. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1114 — 328. mál.
2. umræða.
Nefndarálit með breytingartillögu
um frumvarp til laga um breytingu á lögum um sjúkratryggingar og lögum um ófrjósemisaðgerðir (ýmsar breytingar).
Frá 1. minni hluta velferðarnefndar.
Umfjöllun nefndarinnar.
Fyrsti minni hluti leggur áherslu á að mikilvægt sé að efla Sjúkratryggingar Íslands í lögbundnu hlutverki stofnunarinnar sem samningsaðila og kostnaðargreiðanda heilbrigðisþjónustu fyrir hönd ríkisins. Fyrsti minni hluti telur jafnframt bagalegt að hagaðilar hafi bent á skort á samráði við undirbúning málsins, enda er hér um að ræða umfangsmiklar breytingar á sviði sem varðar almenna velferð með beinum hætti. Að mati minni hlutans hefði ítarlegra og markvissara samráð við hagaðila verið til þess fallið að styrkja bæði efnislega umgjörð frumvarpsins og traust á þeirri lagasetningu sem hér er lögð til. Það er eðlilegt markmið að stofnunin hafi skýrar heimildir, traustan lagagrundvöll og getu til að sinna verkefnum sínum af festu, ábyrgð og með hagsmuni sjúklinga að leiðarljósi. Minni hlutinn telur þó að við slíka lagasetningu verði ávallt að gæta jafnvægis milli þess að styrkja stofnunina annars vegar og þess að tryggja aðhald, meðalhóf, jafnræði og eðlilegt samningsfrelsi hins vegar.
Að mati 1. minni hluta felur frumvarpið í sér ýmsar jákvæðar áherslur, einkum hvað varðar skýrari umgjörð um hlutverk Sjúkratrygginga Íslands. Á hinn bóginn telur minni hlutinn að einstök ákvæði frumvarpsins gangi of langt í að færa stofnuninni auknar valdheimildir án þess að á sama tíma sé nægilega hugað að lýðræðislegu aðhaldi, stöðu notenda heilbrigðisþjónustu, réttmætum hagsmunum samningsaðila og vernd sjúklinga sem reiða sig á reglubundna og nauðsynlega þjónustu. Minni hlutinn telur því þörf á breytingum sem miða að því að afmarka betur valdheimildir stofnunarinnar og tryggja að beiting þeirra verði bæði málefnaleg og hófstillt.
Fyrsti minni hluti leggur sérstaka áherslu á að þegar stofnun eins og Sjúkratryggingar Íslands fær aukin verkefni og aukið vægi innan heilbrigðiskerfisins sé ekki rétt að veikja um leið innra og ytra aðhald með því að leggja niður stjórn hennar. Þvert á móti telur minni hlutinn mikilvægt að við stjórnun og stefnumótun stofnunarinnar komi rödd notenda heilbrigðisþjónustu skýrt fram, þar á meðal fatlaðs fólks og eldri borgara. Með því er ekki aðeins stuðlað að auknu lýðræðislegu aðhaldi heldur einnig betri tengingu við þá sem ákvarðanir stofnunarinnar varða hvað mest í reynd.
Jafnframt telur 1. minni hluti mikilvægt að breytingar á lögum um sjúkratryggingar leiði ekki til þess að aðgengi sjúklinga að nauðsynlegri þjónustu skerðist vegna aukinnar gjaldtöku eða annarra fjárhagslegra hindrana. Sérstaklega á það við um þjónustu sem margir þurfa að sækja reglulega, svo sem sjúkraþjálfun, þar sem hætta er á að gjaldtaka utan afsláttarstofns komi þyngst niður á þeim sem búa við langvarandi veikindi, fötlun eða skerta starfsgetu. Minni hlutinn telur að við mótun slíkra reglna verði jafnræði og raunverulegt aðgengi að heilbrigðisþjónustu að vega þungt.
Þá telur 1. minni hluti brýnt að varðveita eðlilegt jafnvægi í samningssambandi Sjúkratrygginga Íslands og þjónustuveitenda. Ríkið á ekki að geta í skjóli samningsleysis skapað sér of víðtækt svigrúm til að ákveða fjárhagslega og efnislega skilmála einhliða. Sama gildir um upplýsingaöflun. Markmið um gagnsæi og ábyrga meðferð opinbers fjár eru lögmæt og mikilvæg en leiðir að þeim markmiðum verða að vera málefnalegar, hófstilltar og byggjast á skýrum reglum. Minni hlutinn telur rétt að upplýsingaskylda samningsaðila sé skýr en að kröfur um frekari upplýsingar umfram almenn reikningsskil verði ekki ótakmarkaðar heldur byggist á samningum aðila eða skýrri lagaheimild. Minni hlutinn tekur undir það að eðlilegt sé að viðsemjendur skili stofnuninni ársreikningi eða sambærilegum reikningsskilaskjölum, enda stuðlar það að gagnsæi og eðlilegu aðhaldi. Hins vegar telur minni hlutinn ekki rétt að gera í lögum um sjúkratryggingar almenna kröfu um að viðsemjendur Sjúkratrygginga Íslands starfi í hlutafélags- eða einkahlutafélagsformi. Ef vilji stendur til að breyta reglum um rekstrarform þjónustuveitenda verður slík stefnumörkun að fara fram í viðeigandi lögum og á almennum, málefnalegum grunni en ekki með breytingum sem beinast í reynd að afmörkuðum hópi heilbrigðisstarfsfólks. Með vísan til þess leggur 1. minni hluti til að 26. gr. frumvarpsins, um skyldu viðsemjenda Sjúkratrygginga Íslands til að starfa í hlutafélags- eða einkahlutafélagsformi, verði felld brott í heild sinni.
Fyrsti minni hluti leggur jafnframt áherslu á að breytingar sem lúta að skilmálum samningssambands taki mið af því að þær komi fyrst til framkvæmda við gerð nýrra samninga eða við endurnýjun eldri samninga. Þá telur minni hlutinn mikilvægt að gjaldskrár Sjúkratrygginga Íslands í samningsleysi verði ekki ákveðnar án nægilegrar festu heldur verði tryggð skýr tenging þeirra við viðeigandi vísitölu eða verðbætur samkvæmt ákvæðum síðasta samnings, svo að fyrirsjáanleiki og jafnræði sé betur tryggt.
Loks telur 1. minni hluti mikilvægt að lögin styðji betur skynsamlega nýtingu innlendrar heilbrigðisþjónustu og verndi jafnframt aðgengi tekjulægri hópa að þjónustu þar sem fjárhagsleg staða má ekki ráða úrslitum. Það á bæði við þegar metið er hvort greiða skuli fyrir meðferð erlendis og þegar um er að ræða þjónustu á borð við ófrjósemisaðgerðir, þar sem félagsleg sjónarmið og jafnræði verða að hafa raunverulegt vægi. Minni hlutinn leggur í því sambandi áherslu á að áður en greiðsluþátttaka vegna meðferðar erlendis er samþykkt verði sjúkratryggingastofnunin með sannanlegum hætti að ganga úr skugga um að sambærileg meðferð sé ekki í boði hér á landi hjá einkaaðila, að teknu tilliti til sömu viðmiða um heilsufarsástand, þróun sjúkdóms og biðtíma þjónustu. Með því verði jafnræði milli opinberra og einkarekinna þjónustuveitenda betur tryggt og að mat á því hvort meðferð sé raunverulega ekki aðgengileg hér á landi fari fram á málefnalegum og skráðum grundvelli áður en kostnaður er greiddur vegna þjónustu erlendis.
Með þeim breytingum sem 1. minni hluti leggur til er leitast við að ná betra jafnvægi í frumvarpinu. Markmiðið er að efla Sjúkratryggingar Íslands þar sem þess er þörf en tryggja um leið skýrari mörk, sterkara aðhald, aukna aðkomu notenda og betri vernd fyrir sjúklinga og þjónustuaðila. Að mati minni hlutans leiða þær breytingar til vandaðri, réttlátari og betur afmarkaðrar lagasetningar.
Breytingartillögur.
Að framangreindu virtu leggur 1. minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi
BREYTINGU:
1. 4. gr. orðist svo:
Við 1. mgr. 6. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Við skipun stjórnar skal tryggt að fulltrúar notenda heilbrigðisþjónustu, þar á meðal fulltrúi fatlaðs fólks og fulltrúi eldri borgara, eigi sæti í stjórn.
2. Á eftir a-lið 10. gr. komi nýr stafliður, svohljóðandi: Við 1. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Áður en greiðsluþátttaka er samþykkt skal sjúkratryggingastofnunin með sannanlegum hætti ganga úr skugga um að sambærileg meðferð sé ekki í boði hér á landi hjá einkaaðila, að teknu tilliti til sömu viðmiða um heilsufarsástand, þróun sjúkdóms og biðtíma eftir þjónustu.
3. H- og i-liður 12. gr. falli brott.
4. Við a-lið 22. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Gjaldskrá sjúkratryggingastofnunarinnar í samningsleysi skal taka breytingum líkt og kveðið var á um í síðustu gildu samningum, þ.e. í samræmi við þróun vísitölu neysluverðs.
5. 26. gr. falli brott.
6. Við b-lið 30. gr.
a. Inngangsmálsliður orðist svo: Við bætast fjórar nýjar málsgreinar, svohljóðandi.
b. Á undan orðunum „sem uppfylla“ í 1. efnismgr. komi: eða sambærileg reikningsskilaskjöl.
c. Á eftir orðinu „ársreikningi“ í 1. málsl. 2. efnismgr. komi: eða sambærilegum reikningsskilaskjölum.
d. Við bætist tvær nýjar efnismálsgreinar, svohljóðandi:
Sjúkratryggingastofnunin og samningsaðilar skulu kveða á um upplýsingaskil í samningum. Óski stofnunin eftir upplýsingum umfram ársreikninga eða sambærileg reikningsskilaskjöl skal slíkt byggjast á samningi aðila um hvaða upplýsingar skuli veita, nema skýr lagaheimild mæli fyrir um annað. Við slíka upplýsingaöflun skal stofnunin gæta meðalhófs og upplýsa samningsaðila skriflega um ástæðu hennar og nauðsyn.
Kröfur samkvæmt ákvæði þessu um upplýsingaskil og afhendingu upplýsinga umfram ársreikninga eða sambærileg reikningsskilaskjöl skulu aðeins gilda við gerð nýrra samninga eða við endurnýjun gildandi samninga eftir gildistöku laga þessara.
7. Við 35. gr. bætist tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Gjaldfrelsi ófrjósemisaðgerða er viðhaldið fyrir þá einstaklinga sem eru með skráðar tekjur undir 50% af miðgildi launa samkvæmt gögnum Hagstofu Íslands. Að öðrum kosti gildir almenn greiðsluþátttaka.
Alþingi, 27. apríl 2026.
Ingibjörg Isaksen.
